COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MÜRVET FĐDAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 48983/99)

KARAR

STRAZBURG

26 Eylül 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Mürvet Fidan, Murat Fidan, Hikmet Fidan, Zehra Fidan ve Elif Özbilge

(“baꢀvuranlar”) isimli beꢀ Türk vatandaꢀının, 26 Eylül 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel

Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine dayanarak Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 48983/99) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Baꢀvuranların tümü Baskil’de ikamet etmektedir. 19 Temmuz 1993 tarihinde,

baꢀvuranların her biri Devlet Su Đꢀleri aleyhine Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava

açmıꢀtır. Baꢀvuranlar, arsalarına idare tarafından hiçbir ödeme yapılmaksızın bir baraj yapımı

için kanunsuz olarak el konulduğu iddiasıyla tazminat talep etmiꢀlerdir. 18 Kasım 1993

tarihinde, mahkeme, davaların kanunsuz el koyma iddialarından ziyade de facto

kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat talepleri olarak değerlendirilmeleri gerektiğine

hükmetmiꢀtir. Mahkeme, bir bilirkiꢀi komitesinin kamulaꢀtırılmıꢀ arazide daha önceden

değerlendirme yaptığını ve yetkililerin, yerel tapu sicilinde kayıtlı olan maliklere elde edilen

meblağları ödediğini belirlemiꢀtir. Mahkeme, idarenin, baꢀvuranlara artırma bedeli ile birlikte,

arazinin baraj suları altında kaldığı 1986 yılından baꢀlamak üzere yasal faiz ödemesine karar

vermiꢀtir. 6 Ekim 1994 tarihinde, Yargıtay, davaların kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat

talepleri olarak nitelendirilemeyeceğine hükmederek bu kararları bozmuꢀtur. Ancak,

baꢀvuranların talebi üzerine Yargıtay, kararını değiꢀtirerek, 10 Mart 1995 tarihinde, davaların

aslında kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat talepleri olarak nitelendirilebileceğine karar

vermiꢀtir. Đlk derece mahkemesinin kararlarının, yalnızca yasal faiz oranın iꢀlemeye baꢀladığı

tarihle ilgili olan kısmını bozmuꢀtur. 21 Aralık 1995 ve 25 Ocak 1986 tarihli kararlarla, Baskil

Asliye Hukuk Mahkemesi, idarenin, baꢀvuranlara, belirli bir tazminat bedeli ile birlikte,

Yargıtay’ın faizin hesaplanacağı baꢀlangıç tarihiyle ilgili olarak verdiği önceki hükme

rağmen, 1986’dan baꢀlayan faiz oranını ödemesine karar vermiꢀtir. 20 Kasım 1996 tarihinde,

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararlarını bozmuꢀ ve

baꢀvuranların 2 Mayıs 1997 tarihli düzeltme taleplerini reddetmiꢀtir. 9 Ekim 1997 tarihinde,

Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi, idarenin baꢀvuranlara, sırasıyla, 315.650.000, 297.439.800,

265.571.250, 404.680.000 ve 708.190.000 TL ve arazinin Devlet Su Đꢀleri’ne geçtiği 19

Ağustos 1993 tarihinden itibaren iꢀlemek üzere yasal faiz oranı ödemesine karar vermiꢀtir. 17

Mart 1998 tarihinde Yargıtay bu kararları onamıꢀtır. 2 Nisan 1998 tarihinde Yargıtay kararları

baꢀvuranlara tebliğ edilmiꢀtir. 9 Aralık 1998 tarihinde, idare, Mürvet Fidan’a 934.027.000 TL,

Murat Fidan’a 884.579.000 TL, Hikmet Fidan’a 790.746.000 TL, Zehra Fidan’a

1.190.092.000 TL ve Elif Özbilge’ye 2.041.230.000 TL ödemiꢀtir.

HUKUK

I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yetkililerden ancak Aralık 1998’de alabildikleri artırma bedelinin, yasal

faiz oranının Türkiye’deki yüksek enflasyonla paralel seyretmemesinden dolayı değerini

kaybettiğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta

bulunmuꢀlardır:

2

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme

hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen

koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun

bırakılabilir.”

A.Kabuledilebilirlik

Hükümet, bu ꢀikâyetle ilgili olarak ilk itiraz ileri sürmemiꢀtir.

AĐHM, içtihadında yerleꢀtirmiꢀ olduğu ilkeler ve elindeki tüm kanıtlar ıꢀığında, bu

ꢀikâyetin, esaslarının incelenmesini gerekli kıldığını ve kabuledilemez olduğunun ilanı için

hiçbir gerekçe bulunmadığını not eder.

B.Esaslar

AĐHM, bu davadakine benzer konular ortaya koyan birkaç davada 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.

Hükümet tarafından sunulmuꢀ olan kanıt ve argümanları inceleyerek AĐHM, geçmiꢀ

davalardaki tespitlerinden sapmayı gerektirecek hiçbir husus olmadığı kanısındadır. Yerel

mahkemelerin ödenmesine hükmettiği artırma bedellerinin ödenmesindeki gecikmenin

kamulaꢀtırma merciine ait olduğunu ve maliklere kamulaꢀtırılmıꢀ araziye ek olarak baꢀka bir

kayıp daha getirdiğini tespit etmiꢀtir. Bu gecikmenin ve genel olarak yargılamanın

uzunluğunun bir sonucu olarak, AĐHM, baꢀvuranların kamu yararı ve mülkiyet hakkından

faydalanmanın korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi bozan bireysel ve

aꢀırı bir külfete katlanmak zorunda kaldıklarını tespit etmiꢀtir.

Sonuç olarak, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında mahkeme iꢀlemlerinin

uzunluğundan ꢀikâyetçi olmuꢀlardır.

A.Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranların, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin gerektirdiği ꢀekilde iç hukuk

yollarını tüketmediklerini zira yargılamanın hiçbir safhasında yargılama süresinin “makul

süre” ꢀartını aꢀtığını iddia etmediklerini öne sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranlar yerel mahkemeler huzurunda yargılamanın uzunluğu hakkında

ꢀikâyetçi olmuꢀ olsalardı dahi, bu mağduriyetleri için yeterli tazmin elde edemeyeceklerini

not etmiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

AĐHM, bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not

eder. Ayrıca, baꢀka herhangi bir gerekçeden ötürü kabuledilemez olmadığını da not eder.

B.Esaslar

3

Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki tespitleri ıꢀığında, AĐHM, 6 § 1.

madde bağlamında davanın esaslarının ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.

III. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Son olarak, baꢀvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte ele alındığında

14. madde bağlamında sözkonusu tarihte Devlet’e ödenecek borçların faiz oranı ile Devlet’in

ödeyeceği borçların faiz oranı arasındaki farkı ve Devlet’in ödeyeceği borçların icra usulüne

tabi bulunmamasını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀlardır.

Kabuledilebilirlik

AĐHM, 14. maddenin, mukayese edilebilir durumlarda bulunan bireyleri ve birey

gruplarını, AĐHS ve Protokollerde yer alan hak ve özgürlüklerden faydalanmada her türlü

ayrımcılıktan korumak amacıyla düzenlendiğini hatırlatır (bkz. Belçika Polis Ulusal Birliği –

Belçika, 27 Ekim 1975 kararı, § 44). Diğer bir deyiꢀle, bu madde, “benzer durumlarda

bulunan kiꢀiler arasında” ayrımcılık yapılmasına karꢀı koruma sağlamaktadır (Fredin – Đsveç,

18 ꢁubat 1991, § 60).

Baꢀvuranların ꢀikâyeti, borçlar bağlamında Devlet’e ve bireylere muameledeki bir

farklılıkla ilintilidir. Ancak, Devlet ve bireyler, “benzer durumda bulunan kiꢀiler” olarak

değerlendirilmez. Ayrıca, baꢀvuranlar, Devlet’in, kendilerine, baꢀka bireyler karꢀısında

ayrımcılık yaptığını iddia etmemiꢀlerdir. Dolayısıyla bu ꢀikâyet, 14. madde kapsamına

girmemektedir ve 35 §§ 3. ve 4. madde uyarınca AĐHS hükümleriyle ratione materiae uygun

olmadığından reddedilmesi gereklidir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Baꢀvuranlar, yalnızca maddi tazminat talep etmiꢀtir. Ancak, miktarı AĐHM’nin

takdirine bırakmıꢀlardır.

Hükümet bu husus hakkında görüꢀ bildirmemiꢀtir.

Akkuꢀ kararındaki hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri dikkate

alarak, AĐHM, baꢀvuranlara izleyen ꢀekilde toplam 1.762 Euro maddi tazminat ödenmesine

karar vermiꢀtir:

-

Mürvet Fidan’a 255 Euro,

Murat Fidan’a 209 Euro,

Hikmet Fidan’a 196 Euro,

Zehra Fidan’a 349 Euro,

Elif Özbilge’ye 753 Euro.

4

B.Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM’de yapılmıꢀ olan masrafları da talep etmiꢀ ve miktarı

AĐHM’nin takdirine bırakmıꢀlardır.

Hükümet bu husus hakkında görüꢀ bildirmemiꢀtir.

Elindeki bilgi temelinde hesaplama yaparak, AĐHM, baꢀvuranlara bu baꢀlık altında

toplam 500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

C.Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikayetlerin

kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 1 no’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamındaki ꢀikayetin esaslarını ayrıca incelemenin gerekli

olmadığına;

4. (a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilmek üzere;

(i) maddi tazminat olarak;

-

Mürvet Fidan’a 255 Euro (iki yüz elli beꢀ Euro),

Murat Fidan’a 209 Euro (iki yüz dokuz Euro),

Hikmet Fidan’a 196 Euro (yüz doksan altı Euro),

Zehra Fidan’a 349 Euro (üç yüz kırk dokuz Euro),

Elif Özbilge’ye 753 Euro (yedi yüz elli üç Euro),

(ii) mahkeme masrafları için baꢀvuranlara toplam 500 Euro (beꢀ yüz Euro)

(iii) ve yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 26

Eylül 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

5

S. NAISMITH

J.-P.COSTA

Yazı Đꢀleri Müdür Yardımcısı

Baꢀkan

6