CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MÜSLÜM ÇĐFTÇĐ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 30307/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 ꢁubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (30307/03) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Müslüm Çiftçi’nin (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 21 Temmuz 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde ꢁanlıurfa Barosu

avukatlarından S. Ülek tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1966 doğumlu olup Gaziantep’te ikamet etmektedir.

ꢁanlıurfa Tarım Đl Müdürlüğü bünyesinde veteriner olarak çalıꢀan baꢀvuran, Tarım-Gıda

Sen Sendikası’na üyedir.

A. Baꢀvuran hakkında yürütülen ceza davası

7 Aralık 1998 tarihinde, Tarım-Gıda Sen Sendikası ꢁanlıurfa Đl Temsilciliği Yönetim

Kurulu, çalıꢀanlara uygulanan baskı, görev değiꢀiklikleri ve disiplin cezalarını protesto etmek

amacıyla iki gün süreyle açlık grevi baꢀlatma kararı almıꢀtır.

8 Aralık 1998 tarihinde, polis açlık grevinin yapıldığı binaya müdahale etmiꢀ, baꢀvuran ile

birlikte sendika üyesi diğer kırk sekiz kiꢀiyi yakalayarak, gözaltına almıꢀtır.

10 Aralık 1998 tarihinde, baꢀvuran tutuklanarak cezaevine konmuꢀtur.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (« Devlet Güvenlik Mahkemesi ») Cumhuriyet

Savcısı 29 Aralık 1998 tarihli iddianamesinde eski Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesinde

öngörülen yasadıꢀı terör örgütü PKK’ya yardım ve yataklık etme suçundan baꢀvuran hakkında

ceza davası açmıꢀtır. Savcı, baꢀvuranı PKK terör örgütü tarafından yönetilen protesto

kampanyası kapsamında terörist elebaꢀısına destek vermeyi amaçlayan bir açlık grevini

baꢀlatmakla suçlamıꢀtır.

4 Mart 1999 tarihinde, baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.

6 Mayıs 1999 tarihli kararında Devlet Güvenlik Mahkemesi, yeterli ve inandırıcı delil

yetersizliğinden baꢀvuran hakkında beraat kararı vermiꢀtir.

Herhangi bir temyiz baꢀvurusu olmadığından bu karar kesinleꢀmiꢀtir.

B. Baꢀvuranın görev yeri değiꢀikliği ve bununla ilgili idari iꢀlemler

Bu arada ꢁanlıurfa Valiliği 18 Aralık 1998 tarihinde, Tarım Bakanlığı’ndan, PKK’ya

destek vermek amacıyla açlık grevi baꢀlattığı gerekçesiyle baꢀvuranın baꢀka bir bölgeye

atanmasını talep etmiꢀtir.

25 Aralık 1998 tarihinde, görev yeri değiꢀikliği talebini kabul eden Tarım Bakanlığı,

baꢀvuranın baꢀka bir bölgede bulunan Aksaray’a tayin edilmesine karar vermiꢀtir.

2 Ağustos 1998 tarihinde, baꢀvuran ihtilaflı görev yeri değiꢀikliği kararının iptali için

Gaziantep Đdare Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır.

14 Aralık 1999 tarihli kararında mahkeme, baꢀvuranın yasadıꢀı terör örgütü PKK lehine

gösterdiği faaliyetler nedeniyle Valiliğin önerisi üzerine tayin edildiğini gerekçe göstermiꢀ ve

5442 sayılı Đller Đdaresi Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca iptal baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

18 Kasım 2002 tarihinde Danıꢀtay, sözkonusu kararı onamıꢀtır.

Bu karar, baꢀvurana 3 ꢁubat 2003 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

C. Görev yeri değiꢀikliği talepleri – baꢀvuranın sağlık durumu

26 Temmuz 1999 tarihinde baꢀvuran, tayin edildiği ꢀehirde göreve baꢀlamıꢀtır.

Baꢀvuran, Ekim 1999 ile Ekim 2001’de, psikiyatrik bozukluklar (depresyon) nedeniyle ve

kendi isteği üzerine, sırayla önce iki ay ve daha sonra bir ay süreyle hastalık iznine ayrılmıꢀtır.

8 Nisan 2003 tarihinde Tarım Bakanlığı, baꢀvuranın, eꢀinin de çalıꢀmakta olduğu

ꢁanlıurfa’ya atanma talebini reddetmiꢀtir.

Bakanlık, talebi üzerine 7 Temmuz 2004 tarihinde, baꢀvuranı Gaziantep’e tayin etmiꢀ ve

daha sonra Ekim 2004 tarihinde eꢀi de aynı ꢀehre gelmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 10 VE 11. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kanaatine göre sendika faaliyetleri yüzünden alınan görev yeri değiꢀikliği

kararının AĐHS’nin 10 ve 11. maddelerinde teminat altına alınan haklarını ihlal ettiğini

savunmaktadır. AĐHM, bu ꢀikâyeti 11. madde açısından inceleyecektir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, Danıꢀtay’ın 18 Kasım 2002 tarihli kararına düzeltme itirazında bulunması

gerekirken baꢀvuranın bunu yapmadığını ileri sürmekte ve iç hukuk yollarının tüketilmediğini

savunmaktadır. Hükümete göre, baꢀvuranın doğrudan ulaꢀabileceği bu itiraz yolu,

uygulamadaki idari iꢀlemler içerisinde her zaman kullanılan bir hukuk yolunu

oluꢀturmaktadır.

AĐHM, Türk hukuk sisteminde bu itiraz yolunun, kendi hatası dolayısıyla itiraz edilen

kararın mahkemeler tarafından tekrar gözden geçirilmesini sağlamak amacını taꢀıdığını not

etmektedir. Aslında, sözkonusu mahkeme yeni bir unsur olmaksızın sadece tarafların itirazı

üzerine aynı davayı ikinci kez incelemektedir. AĐHM, belirli bir iç hukuk yolunun ilgili

baꢀvuranın dile getirdiği ꢀikâyeti düzeltecek etkili bir yöntem sunup sunmadığını her durum

için ayrı ayrı değerlendirmesi gerektiğini hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Tekin davası

(karar), n^o41556/98, 2 Temmuz 2002).

Mevcut davada AĐHM, Danıꢀtay’ın baꢀvuranın itirazını kendi yerleꢀik içtihadına

dayanarak reddettiğini kaydetmektedir. AĐHM, mevcut dava koꢀullarında, baꢀvuranın aynı

mahkemede aynı argümanları dile getirmek suretiyle özünde aynı amaca yönelik baꢀka hukuk

yollarını kullanmamakla suçlanamayacağı kanaatindedir. Dolayısıyla, Hükümetin iç hukuk

yollarının tüketilmediği yönündeki itirazının reddedilmesi uygun olacaktır.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla, baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın sendikal faaliyetlerinin dıꢀındaki faaliyetleri dolayısıyla, özellikle

yönetim düzenini korumak amacıyla baꢀka yere tayin edildiğini belirtmektedir. Hükümet,

baꢀka bir ꢀehre ya da baꢀka bir iꢀe tayin edilme söz konusu olduğunda, AĐHS’nin 11.

maddesinin bir sendika üyesi olan memurlara sendika üyesi olmayan memurlara nazaran daha

büyük bir dokunulmazlık ya da daha avantajlı bir durum sunmadığını eklemektedir. Son

olarak Hükümete göre, baꢀvuranın baꢀka bir ꢀehre tayin edilmesi sendikal faaliyetlerine bir

engel oluꢀturmamaktadır, zira tayin edildiği ꢀehirde de bu faaliyetlerine devam edebilirdi.

Baꢀvuran, bu argümanlara karꢀı çıkmakta ve üyesi olduğu sendikanın kararı üzerine bir

eylem baꢀlattığı için baꢀka bir ꢀehre tayin edildiğini ileri sürmektedir. Baꢀvurana göre, bu

sendikal faaliyet barıꢀçıl bir eylemdi ve yönetim düzenini bozacak bir nitelik taꢀımamaktaydı.

Baꢀvuran ayrıca, ceza mahkemelerinin isnad edilen suçlardan dolayı hakkında beraat kararı

aldığını hatırlatmakta, ama idarenin tayin kararına bir bahane olarak bu suçlamaları

kullandığını ileri sürmektedir. Son olarak, baꢀvuran tayin edildiği ꢀehirde sendikal

faaliyetlerine devam etmesinin mümkün olmadığını, zira orada üye olduğu sendikanın ꢀubesi

bulunmadığını kaydetmektedir.

AĐHM, her ꢀeyden önce ihtilaflı müdahalenin 5442 sayılı Đller Đdaresi Kanunu’nun 11 (c)

maddesinde öngörüldüğüne ve 11. maddenin ikinci paragrafında dile getirilen amaçlardan

birine, yani kamu düzeninin korunmasına yönelik olduğuna tarafların herhangi bir itirazı

olmadığını gözlemlemektedir.

Böylesi bir önlemin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı ile ilgili olarak ise

AĐHM, AĐHS’nin 11. maddesinin 1. paragrafının, sendikal özgürlüğü dernek kurma

hürriyetinin özel bir ꢀekli veya görünümü olarak sunduğunu; sözkonusu maddenin sendika

üyelerine Devlet tarafından uygulanması öngörülen belirli bir muameleyi ve özellikle sendika

üyelerinin yerlerinin değiꢀtirilmemesi hakkını garanti altına almadığını hatırlatmaktadır

(Türkiye aleyhine Akat davası, n^o45050/98, prg. 38, 20 Eylül 2005, ve Belçika aleyhine

Belçika Ulusal Polis Sendikası davası, 27 Ekim 1975, prg. 38, seri A n^o19).

AĐHM, bireysel baꢀvurudan ileri gelen bir davada, genel koꢀulları unutmadan, mümkün

olduğu kadar, kendisine baꢀvurusu yapılan somut duruma iliꢀkin olarak ortaya çıkan

problemleri incelemekle yetinmesi gerektiğinin altını çizmektedir (bakınız, diğerleri

arasından, Đtalya aleyhine Guzzardi davası, 6 Kasım 1980, prg. 88, seri A n^o39, ve Birleꢀik

Krallık aleyhine Young, James ve Webster davası, 13 Ağustos 1981, prg. 53, seri A n^o44). Bu

nedenle, mevcut davada, yer değiꢀtirme kararının mevcut haliyle yerindeliğini değerlendirmek

AĐHM’nin görevi değildir. AĐHM’nin amacı, böyle bir kararın, baꢀvuranın AĐHS’nin 11.

maddesi bakımından sendikal faaliyetler yürütme hakkı üzerindeki sonuçlarını incelemektir

(Türkiye aleyhine Metin Turan davası, n^o20868/02, prg. 28, 14 Kasım 2006).

Mevcut davada AĐHM, ilk olarak, baꢀvuranın üyesi olduğu sendikanın yönetim kurulunun

7 Aralık 1998 tarihinde aldığı kararda, üyelerini özellikle çalıꢀma ꢀartlarına itiraz etmek

amacıyla eylem yapmaya çağırdığını kaydetmektedir. AĐHM, ikinci olarak, valiliğin bu

eylemin yasadıꢀı silahlı bir terör örgütünü desteklemek amacını taꢀıdığına kanaat getirerek,

ilgili bakanlıktan servisteki diğer çalıꢀanlara da örnek olması açısından baꢀvuranın

cezalandırılarak baꢀka bir bölgeye tayin edilmesini talep ettiğini ve bakanlığın da bu talebe

olumlu yanıt verdiğini gözlemlemektedir. AĐHM, üçüncü olarak, sendikanın sözkonusu

eyleminin yasadıꢀı silahlı bir terör örgütünü desteklemek amacını taꢀıdığı yönündeki

suçlamaların ceza mahkemeleri tarafından kesin olarak reddedildiğini not etmektedir. Oysa,

idarenin baꢀvuran hakkında tamamen bu suçlamalara dayanarak aldığı tayin kararı, ceza

mahkemelerinin beraat kararı vermesinden sonra davaya bakan idare mahkemelerince de

düzeltilmemiꢀtir.

Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranın ihtilaflı kararın sendikal faaliyetler çerçevesinde yürütülen

bir eyleme katıldığı için cezalandırıldığı yönündeki tezini yeterince ve ikna edici bir ꢀekilde

desteklediği kanaatine varmaktadır. Baꢀvuranın statüsünün, ilke olarak, kamu hizmetinin

gereksinimleri doğrultusunda, baꢀka bir göreve yada baꢀka bir ꢀehre gönderilme imkanını

öngörmesi birꢀey değiꢀtirmez, zira idare bu tayini kamu hizmetinin iyi yönetilmesi gibi meꢀru

bir amaçla değil, AĐHS’nin 11. maddesinde yasaklanan farklı bir hedefe ulaꢀmak için

gerçekleꢀtirmiꢀtir (bakınız, aynı yönde, Türkiye aleyhine Metin Turan davası, n^o20868/02,

prg. 30, 14 Kasım 2006 ; bakınız, karꢀı yönde, Akat, ilgili bölüm, prg. 42, Türkiye aleyhine

Bulğa ve diğerleri davası, n^o43974/98, prg. 73, 20 Eylül 2005, Türkiye aleyhine Ertaꢀ Aydın

ve diğerleri davası, n^o43672/98, prg. 51, 20 Eylül 2005, Türkiye aleyhine Kazım Ünlü davası,

n^o31918/02, prg. 30, 6 Mart 2007, ve Türkiye aleyhine Ademyılmaz ve diğerleri davası, n^o

41496/98, 41499/98, 41501/98, 41502/98, 41959/98, 41602/98 ve 43606/98, prg. 41, 21 Mart

2006). AĐHM, buradan yola çıkarak baꢀvuranın tayin kararının demokratik bir toplumda

gerekli olmadığı ve dernek kurma özgürlüğüne aykırılık teꢀkil ettiği kanaatine varmaktadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 8. maddesinin iki yönden ihlal edildiğini iddia etmektedir. Đlk olarak,

baꢀvuran baꢀka ꢀehre tayin edilmesi dolayısıyla eꢀi ve çocuklarından uzakta yaꢀamak zorunda

kaldığından ꢀikâyetçi olmakta, ikinci olarak ise bu durumun sağlığının bozulmasına neden

olduğunu ileri sürmektedir.

Hükümet, ꢀikâyetin ilk yönüyle ilgili olarak, baꢀvuranın ailesiyle tekrar birlikte yaꢀamasına

bir engel bulunmadığını savunmaktadır. Öte yandan Hükümete göre, iꢀin mahiyetine ve

personel eksikliğini giderme ihtiyacına bağlı olarak tayinlerin sık sık gerekli olduğu bir kamu

hizmetinde çalıꢀmayı kabul eden baꢀvuran, bir gün kendisinin de tayin edilebileceğini

biliyordu. ꢁikâyetin ikinci bölümüyle ilgili olarak ise Hükümet, baꢀvuranın baꢀka bir ꢀehre

tayininin sağlık durumunu doğrudan bozan yegâne faktör olduğunu gösteren herhangi bir

unsur bulunmadığı kanaatini taꢀımaktadır.

ꢁikâyetin birinci bölümüyle ilgili olarak AĐHM, daha önce de bunun sözkonusu tayinlerin

ikincil bir etkisi olduğuna hükmederek, bu tür ꢀikâyetleri reddettiğini hatırlatmaktadır

(bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Turan davası (karar), n^o20868/02, 14 Haziran 2005, ve

Türkiye aleyhine Yıldız davası (karar), n^o39277/02, 13 Aralık 2005). AĐHM, mevcut davada

farklı bir sonuca varmayı gerektiren herhangi bir neden görememektedir.

8. maddeye dayalı olarak dile getirilen ꢀikâyetin ikinci bölümüne iliꢀkin AĐHM,

baꢀvuranın, sağlık durumunun bozulması ile ilgili baꢀka ꢀehre tayini arasındaki illiyet bağının

mevcudiyetini gösteremediği kanaatine varmaktadır.

Bunun sonucunda, AĐHS’nin 8. maddesine dayalı olarak dile getirilen ꢀikâyetler açıkça

dayanaktan yoksun olduğundan, AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca

reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, son olarak, kürt kökenli olduğu için baꢀka ꢀehre tayin edildiğinden ꢀikâyetçi

olmakta ve bu bağlamda AĐHS’nin 14. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Elindeki tüm unsurları dikkate alan AĐHM, bu ꢀikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu

ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez ilan edilmesi

gerektiği kanaatine varmaktadır (bakınız, aynı yönde, Türkiye aleyhine Soysal ve diğerleri

davası, n^o54461/00, 54579/00 ve 55922/00, prg. 47, 15 ꢁubat 2007).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, manevi tazminat kapsamında 30 000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca,

maddi zarar karꢀılığı olarak 30 000 Euro talep etmekte ve bu talebin ayrıntılarını aꢀağıdaki

gibi hesaplamaktadır: tayin edildiği yer olan Aksaray’da ödenen kiraların karꢀılığı olarak

12 000 Euro ve tayin edildiği ꢀehir ile ailesinin yaꢀadığı ꢀehir arasında gidip gelmeler için

yapılan masrafların karꢀılığında 18 000 Euro.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

Maddi tazminatla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın bu bağlamda dile getirdiği talebin yeteri

kadar desteklenmediğini tespit etmekte ve bu talebi reddetmektedir.

Manevi tazminatla ilgili olarak ise AĐHM, baꢀvuranın baꢀka ꢀehre tayin edilmesinin

sendikal faaliyetlerinde aksamalara neden olduğunu ve bunun sıkıntı yaratabileceğini kabul

etmektedir. AĐHM, bu bağlamda baꢀvurana 2 500 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun

olacağına hükmetmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca, herhangi bir kanıt belgesi sunmadan AĐHM önünde görülen yargılama

masraf ve giderleri için 5 000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, bu tutara itiraz etmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliliğini kanıtladığı

makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mevcut davada, hiçbir kanıt belgesinin

sunulmamasını dikkate alan AĐHM, yargılama masraf ve giderleriyle ilgili talebi

reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun AĐHS’nin 11. maddesi hakkındaki ꢀikayetine iliꢀkin bölümünün

kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 2.500 (iki bin

beꢀ yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 2 ꢁubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.