COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

MUSLUOĞLU¹VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 50948/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

14 Haziran 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup, ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Kararın bu hali, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 81. Maddesi uyarınca 09.07.2007 tarihinde

düzeltilmiꢀtir.

¹Baꢀvuranın “Musluoğlu” olarak yazılan soyadı düzeltilmiꢀtir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Jale Musluoğlu¹, Hüseyin Üçpınar, Makbule Tireli, Sabih Üçpınar, Enver

Öztürk ve Enver Kemal Üçpınar adındaki altı Türk vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”), Đnsan

Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34.

Maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(“AĐHM”) 20.07.1999 tarihinde yapmıꢀ oldukları 50948/99 no’lu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Đzmir Barosuna bağlı avukat H. Üçpınar tarafından temsil edilmiꢀlerdir.

AĐHM, 09.03.2006 tarihinde baꢀvurunun Enver Kemal Üçpınar ile ilgili kısmının kayıttan

düꢀürülmesine, geri kalan beꢀ baꢀvuranla ilgili baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin

29 § 3. Maddesi’ni uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber

incelemeye karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN AYRINTILARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1929, 1931, 1927, 1935 ve 1940 doğumludurlar. Jale Musluoğlu

Ankara’da, Hüseyin Üçpınar, Makbule Tireli ve Sabih Üçpınar Muğla’da, Enver Öztürk ise

Denizli’de ikamet etmektedirler.

Baꢀvuranlar, Muğla’nın Milas ilçesinde bulunan 1416 parsel no.lu 330.000 metrekare

yüzölçümlü taꢀınmaz malın sahibidirler.

Bölgede antik ꢀehir Bargylia’nın kalıntılarının bulunması üzerine, taꢀınmaz mal,

14.10.1978 tarihinde, Kültür Bakanlığı’na bağlı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek

Kurulu tarafından birinci derece sit alanı ilan edilmiꢀtir. Ardından, 1710 Sayılı Eski Eserler

Kanunu uyarınca, bu bölgede bina inꢀa etmek yasaklanmıꢀtır.

24.06.1987 tarihinde 3386 Sayılı Kanun, 08.02.1990 tarihinde ise 20427 Sayılı

Yönetmelik yürürlüğe girmiꢀtir. Bu Kanun ve Yönetmeliğe göre, kesin inꢀaat yasağı getirilen

korunması gerekli taꢀınmaz kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu SĐT alanlarındaki

taꢀınmaz mallar, Hazineye ait taꢀınmaz mallar ile değiꢀtirilebilirler.

Baꢀvuranlar, 17.07.1987 tarihinde, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na baꢀvurmuꢀlar,

taꢀınmazlarının, Muğla’da Hazine’ye ait iki parsel taꢀınmazla takas edilmesini talep

etmiꢀlerdir.

Bu talep, 02.05.1988 tarihinde, baꢀvuranların talep ettiği taꢀınmazlardan birinin takasa

elveriꢀli olmadığı gerekçesiyle reddedilmiꢀtir.

Jale Musluoğlu, 1990, 1993, 1995 ve 1997 yıllarında, 1416 parsel no.lu arsanın sahipleri

adına dilekçe verip, taꢀınmazlarının Hazine’ye ait taꢀınmazla takas edilmesi taleplerini

yinelemiꢀtir. Đlgili makamlar 1997 yılına dek bir giriꢀimde bulunmamıꢀtır.

Baꢀvuranlar, 11.11.1997 tarihinde ilgili makamlarla 1416 parsel no.lu taꢀınmazlarının

Hazine’ye ait diğer taꢀınmazlarla takas edilmesi konusunda anlaꢀmaya varmıꢀlardır. Ancak

Maliye Bakanlığı anlaꢀmayı uygun görmemiꢀtir.

Jale Musluoğlu, 10.07.1998 tarihinde, Maliye Bakanlığı’na bir dilekçe sunmuꢀ, ancak

dilekçesine herhangi bir yanıt alamamıꢀtır.

Baꢀvuranlar, 03.11.1998 tarihinde, Ankara Đdare Mahkemesi’nde dava açmıꢀlardır.

Bakanlığın 11.11.1997 tarihinde anlaꢀmayı uygun görmemesinin itiraz anlamına geldiğini öne

sürmüꢀler, bu kararın iptalini talep etmiꢀlerdir.

¹Baꢀvuranın “Musluoğlu” olarak yazılan soyadı 09.07.2007 tarihinde düzeltilmiꢀtir.

Ankara Đdare Mahkemesi, 08.02.1999 tarihinde, davayı incelemeye yetkisi olmadığı

gerekçesiyle dava dosyasını Aydın Đdare Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

Aydın Đdare Mahkemesi, 27.09.2000 tarihinde davayı reddetmiꢀtir. Mahkeme, 20427

Sayılı Yönetmelik uyarınca, Hazine’ye ait takasa konu taꢀınmazların, baꢀvuranların taꢀınmazı

ile aynı ilçe sınırlarında yer alması gerektiğini kaydetmiꢀtir. Baꢀvuranların taꢀınmazıyla takas

edilecek üç parsel taꢀınmazın Muğla ilinin baꢀka bir ilçesinde yer aldığını kaydetmiꢀ,

Bakanlığın anlaꢀmayı uygun bulmama kararının yasalara uygun olduğu kanısına varmıꢀtır.

Danıꢀtay, 25.04.2002 tarihinde idare mahkemesinin kararını bozmuꢀtur. 20427 Sayılı

Yönetmeliğin 19.02.1992 tarihinde düzenlendiğini, düzenlenen metne göre, Hazine’ye ait

takas edilecek taꢀınmazların, aynı ilçe sınırlarında yer alması gerektiğini kaydetmektedir.

Bu arada Muğla’da idare mahkemesi kurulduğu için, dava dosyası 03.10.2002 tarihinde

Muğla Đdare Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.

Muğla Đdare Mahkemesi 18.07.2003 tarihinde Danıꢀtay’ın bozma kararına uyarak,

Bakanlığın kararının yasalara aykırı olduğuna karar vermiꢀtir.

Maliye Bakanlığı karara itiraz etmiꢀtir. Danıꢀtay, 24.02.2006 tarihinde idare

mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

Dava bir kez daha Muğla Đdare Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir ve halen görülmeye devam

etmektedir.

HUKUKA ĐLĐꢁKĐN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, davanın süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nde belirtildiği üzere “makul

süre” kuralıyla uyuꢀmadığından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Bu Madde’ye göre:

“Herkes … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan … [bir]

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde … görülmesini istemek hakkına sahiptir.

”

Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

Göz önünde bulundurulacak süre 03.11.1998 tarihinde baꢀlamıꢀ ve henüz sona ermemiꢀtir.

Dolayısıyla sekiz yıldan fazla bir süre sözkonusudur.

A. Kabuledilebilirliğine iliꢀkin

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

B. Esaslara iliꢀkin

AĐHM, yargılama sürecinin uzunluğunun makul olup olmadığının davanın ayrıntıları

ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve ilgili makamların tutumları ile ihtilaftaki

baꢀvuranların kaybedecekleri gibi ölçütlere bağlı olarak belirlenmesi gerektiğini yineler (bkz.

diğerlerinin yanı sıra, Frydlender – Fransa [BD], 30979/96).

AĐHM, bu davadakine benzer meselelerin ele alındığı davalarda AĐHS’nin 6 § 1.

Maddesi’nin sıklıkla ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

AĐHM, kendisine sunulan tüm belgeler ıꢀığında, Hükümet’in, bu davada farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir delil ya da savunma sunmadığı kanısındadır. Konuyla ilgili

içtihadını göz önünde bulundurarak, AĐHM, bu davada yargılamanın uzunluğunun haddinden

fazla olduğu ve “makul süre” kuralına uyulmadığı kanısındadır.

Dolayısıyla 6 § 1. Madde ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi uyarınca, yönetimin tazminat

ödemeden taꢀınmazlarına fiilen el koymasından ve yetkili makamların mülkün korunması ile

kamu yararı arasındaki adil dengeyi koruyamamalarından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

Hükümet gözlemlerinde iki ön itiraz sunmuꢀtur. Đlk olarak, sözkonusu taꢀınmazın 1978

yılında birinci derece sit alanı ilan edildiğini; Türkiye’nin AĐHS’nin organlarının bireysel

baꢀvuruları inceleme yetkisini 28.01.1987 tarihinde tanıması nedeniyle, AĐHM’nin zaman

bakımından yargı yetkisinin bulunmadığını öne sürmüꢀtür. Đkinci olarak, Hükümet,

AĐHM’den, altı aylık süre aꢀımına uymaması nedeniyle ꢀikayeti reddetmesini talep etmiꢀtir.

Bu bakımdan, baꢀvuranların baꢀvurularını AĐHM’ye, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın

taꢀınmazlarıyla takas taleplerini reddettiği tarih olan 02.05.1988 tarihinden sonra altı ay içinde

yapmaları gerektiğini ifade etmiꢀtir.

Bu ꢀikayet izleyen nedenlerden ötürü her halükarda kabuledilmez olarak beyan edilmesi

gerektiği için, AĐHM, Hükümet’in ön itirazlarına iliꢀkin karara varmanın gerekli olmadığı

kanısındadır.

24.06.1987 tarihli 3386 Sayılı Kanun ile 08.02.1990 tarihli 20427 Sayılı Yönetmeliğe

uygun olarak, baꢀvuranlar, ulusal makamlardan, taꢀınmazlarının Hazine’ye ait taꢀınmazla

takas edilmesini talep etmiꢀtir. AĐHM, bu anlaꢀmazlığın çözülmesine yönelik davaların halen

Muğla Đdare Mahkemesi’nde sürdüğünü kaydeder. Buna göre, baꢀvurunun bu kısmının

incelenmesi için henüz erkendir. AĐHM, davaya iliꢀkin nihai kararın verilmesinin ardından,

baꢀvuranların kendilerini halen iddia edilen ihlalin mağdurları olarak değerlendirmeleri

halinde, ꢀikayetlerini AĐHM’ye yeniden sunabileceklerini hatırlar.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, bu ꢀikayet, AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4. Maddesi çerçevesinde,

iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“

Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.

”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, 14.005.464 Euro (EUR) maddi tazminat, 45.000 Euro manevi tazminat talep

etmiꢀlerdir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında

nedensellik iliꢀkisi görmemektedir. Dolayısıyla bu talebi reddeder. Öte yandan, baꢀvuranların,

davaların süresi nedeniyle, yalnız ihlalin tespit edilmesiyle yeterince telafi edilemeyecek

sıkıntı ve hayal kırıklığı gibi manevi zararlara uğradıklarını kabul eder. AĐHM, içtihadını göz

önünde bulundurup, tarafsızlık esasıyla hareket ederek, bu baꢀlık altında, baꢀvuranlara

ortaklaꢀa toplam 900 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama giderleri

Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM’de meydana gelen yargılama giderleri için 11.854 Euro talep

etmiꢀtir.

Hükümet baꢀvuranların taleplerine itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu

bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, bu baꢀlık altında 500 Euro ödenmesinin makul

olduğu sonucuna varmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERDEN ÖTÜRÜ AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Davanın haddinden uzun sürdüğüne iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri

kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki meblağları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevirerek, ödeyebilecekleri tüm vergilerden muaf tutarak,

baꢀvuranlara ortaklaꢀa ödemesine:

(i)

900 Euro (dokuz yüz Euro) manevi tazminat,

(ii)

yargılama giderleri için 500 Euro (beꢀ yüz Euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.

4. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 14.06.2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Santiago QUESADA

Zabıt Katibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan