CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MUSTAFA KARABULUT -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 40803/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (40803/02) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaꢀı)

Mustafa Karabulut’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 23 Ekim 2002

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından ꢁ.Turgut tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1964 yılı doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

6 Aralık 1994 tarihinde, taksi ꢀoförü olan baꢀvuran trafik polisi (polis memuru Ender) ile

yaꢀadığı tartıꢀmanın ardından gözaltına alınmıꢀtır.

Aynı gün avukat yardımı alan baꢀvuranın ve polis memuru Ender’in polis tarafından ifadesi

alınmıꢀtır.

Polis memuru Ender, baꢀvuranın arabasının yasak bir yerde durdurduğunu belirtmiꢀtir. Ceza

tutanağı düzenlemek için araca ait belgeleri ibraz etmesini talep ettiğinde baꢀvuranın bu talebi

reddettiğini dile getirmiꢀtir. Bu durumda aracın rehin altına alınması için baꢀvuranın kendisini

izlemesini söylemiꢀtir. Beyoğlu Belediyesi’nin hizasına geldiklerinde baꢀvuran, selektör

yaparak polis memuru Ender’i durdurmuꢀ ve arabanın geçersiz belgelerini tevdi etmiꢀtir. Polis

memuru, baꢀvuranın aracının çekilmesi gerektiğini tekrarladığında ise baꢀvuran karꢀı çıkmıꢀ

ve polis memurunu hedef alan aꢀağılayıcı ve küçük düꢀürücü sözler söylemiꢀtir. Olay

mahalinde bulunan Beyoğlu Emniyet Müdür Yardımcısı, polis memuruna yardım etmiꢀ ve

baꢀvuranın Beyoğlu Karakolu’na götürülmesini sağlamıꢀtır. Polis memuru, karꢀı çıkma,

aꢀağılama, tehdit ve mukavemet suçlarından dolayı baꢀvurandan ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Baꢀvuran, polis memuruna mukavemet gösterdiğini reddetmiꢀtir.

1. Polis memurları hakkında yürütülen cezai süreç

Serbest bırakıldığı 7 Aralık 1994 tarihinde, baꢀvuran, Beyoğlu Cumhuriyet Savcılığı’na

ꢀikayet dilekçesi sunmuꢀtur. Baꢀvuran, müꢀterisinin taksi parasını getirmesini beklerken polis

memurunun kendisinden aracını bulunduğu yerden çekmesini talep ettiğini belirtmiꢀtir.

Ardından, polis memuru Ender, baꢀvuranı, arabasını çekmekle tehdit etmiꢀ ve baꢀvuranı

iteklemeye baꢀlamıꢀtır. Emniyet Müdür Yardımcısı ve ꢀoförü (“polis memuru Nail”) olay

yerine gelmiꢀtir. Polis memuru Nail baꢀvurana vurmaya baꢀlamıꢀtır. Baꢀvuran, ardından, polis

aracına götürülmeden önce Emniyet Amiri ve iki polis memuru tarafından Belediye binasının

bahçesine götürüldüğünü, kelepçelendiğini ve birçok kiꢀinin gözleri önünde dövüldüğünü

belirtmiꢀtir. Karakolda ise baꢀvuran, Emniyet Müdür Yardımcısının odasına götürülmüꢀ

burada, müdür yardımcısı tarafından dövülmüꢀ ve falakaya maruz kalmıꢀtır. Ayrıca baꢀvuran,

kendisine soğuk su tutulduğunu ve polis memuru Ender’in gece gelerek müdür yardımcısı ile

birlikte baꢀvurana kötü muamelelerde bulunduğunu iddia etmiꢀtir.

2

Yine 7 Aralık 1994 tarihinde, baꢀvuran, Beyoğlu Adli Tıp Kurumu’na sevk edilmiꢀtir.

Yapılan muayenede sol göz etrafında, avuç içlerinde hiperemiler, ellerde ve dizlerde sıyrıklar

bulunduğu tespit edilmiꢀtir. Adli tabip, baꢀvurana üç gün iꢀ göremez raporu vermiꢀtir.

30 Aralık 1994 tarihinde, polise ifade veren baꢀvuran, polis memuru Ender’in kontrol

sırasında aracına ait evrakları kendisine iade etmediğini ve Belediye’ye kadar arabasıyla

kendisini takip etmesini istediğini, burada, baꢀvuranın aracını çektireceğini söylemesi üzerine

polis memuru ile baꢀvuran arasında bir tartıꢀma baꢀladığını söylemiꢀtir. Baꢀvuranın

arabasından inmeyi reddetmesi neticesinde polis memurları Ender ve Nail baꢀvuranı

aracından zorla indirerek baꢀvuranı Belediye binasına götürmüꢀler ellerinden kelepçeleyip

dövmüꢀlerdir. Ardından, baꢀvuranı Emniyet Amiri’nin aracıyla karakola götürmüꢀlerdir.

Karakolda, Emniyet Müdür Yardımcısı baꢀvuranın sopayla ellerine ve ayaklarına vururken bir

polis memuru da baꢀvuranı tutmuꢀtur. Sonra tuvaletlerde soyunmaya zorlanmıꢀ ve üstüne su

sıkılmıꢀtır. Baꢀvuran ertesi gün serbest bırakılmıꢀtır.

1995 Mart ayı içinde Cumhuriyet Savcılığı tarafından ifadeleri alınan polis memurları kötü

muamele iddialarını reddetmiꢀlerdir. Emniyet Müdür Yardımcısı, polis memuru Nail’le

birlikte Belediye’den çıkarken polis memuru Ender’in baꢀvuranı yakalamak için

kendilerinden yardım istediğini ifade etmiꢀtir. Emniyet Müdür Yardımcısına göre, baꢀvuranın

karꢀı koyması üzerine baꢀvuranı arabaya bindirmek için zor kullanmak zorunda kalmıꢀlardır.

20 Mart 1995 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı tarafından “kötü muamelede” bulundukları

gerekçesiyle üç polis memuru hakkında Beyoğlu Asliye Ceza Mahkemesi’nde kamu davası

açılmıꢀtır.

20 Haziran 1995 tarihli duruꢀma sırasında, Asliye Ceza Mahkemesi, sanıkların savunmalarını

dinlemiꢀtir. Polis memuru Ender, arabasını bırakmak istememesinden dolayı baꢀvuranla

arasında Belediye binası önünde bir tartıꢀma yaꢀandığını ifade etmiꢀtir. Polis memuru Ender,

polis memuru Nail’in yardımıyla baꢀvuranı aracından indirdiklerini ve baꢀvuranı Belediye

binasına götürdüklerini burada aralarına Emniyet Müdür Yardımcısı’nın da katıldığını

belirtmiꢀtir. Ardından, baꢀvuran karakola götürülmüꢀtür. Emniyet Amiri ve polis memuru

Nail’de benzer ꢀekilde ifadelerini sunmuꢀlardır. Cezai yargılamada müdahil tarafı oluꢀturan

baꢀvuran, 30 Aralık 1994 tarihli ifadesini yinelemiꢀtir.

6 Mart 1996 tarihli duruꢀmada, Asliye Ceza Mahkemesi iki tanık dinlemiꢀtir. Söz konusu iki

tanık, baꢀvuranın yüzünün kanamıꢀ ve ꢀiꢀmiꢀ olduğunu fakat kimlerin baꢀvuranı bu ꢀekilde

dövdüklerini görmediklerini ifade etmiꢀlerdir. Duruꢀmanın bitiminde, mahkeme polis

memurlarını serbest bırakmıꢀtır. Polis memurlarının baꢀvuranı karakola götürmek için zor

kullanmak zorunda kaldıkları ve gücün kötüye kullanılmasına iliꢀkin inandırıcı hiçbir delil

bulunmadığı sonucuna ulaꢀılmıꢀtır.

8 Temmuz 1997 tarihinde, Yargıtay, Asliye Ceza Mahkemesi’nin sağlık raporlarını ve olay

yerinde baꢀvuranın yüzünü kanamıꢀ ve ꢀiꢀmiꢀ gören tanıkların ifadelerini yeterince dikkate

almadığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

Kararın iadesinin adından, Asliye Ceza Mahkemesi, on duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve polis

memuru Nail’in ifadelerini istinabe yoluyla almıꢀtır. Emniyet Müdür yardımcının ve polis

memuru Ender’in istinabelere ve haklarında çıkarılan ihzar müzekkerelerine rağmen

mahkemece dinlenememiꢀlerdir. Polis memuru Ender’in adresi de tespit edilememiꢀtir.

3

25 Nisan 2001 tarihli duruꢀmanın bitiminde, Asliye Ceza Mahkemesi, 4616 sayılı yasa

uyarınca, polis memurları hakkında beꢀ yıl boyunca yürütülen cezai yargılamaya iliꢀkin

olarak hükme varmayı ertelemeye karar vermiꢀtir.

9 Ekim 2002 tarihinde, Beyoğlu Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın karara itirazını

reddetmiꢀtir.

2. Baꢀvuran hakkında yürütülen cezai süreç

8 Aralık 1994 tarihinde, baꢀvuran, aracının çekilmesini engellemeye teꢀebbüs ettiği

gerekçesiyle polis memuruna mukavemetten suçlanmıꢀtır.

Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.

HUKUK

1. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, yakalandığı ve polis karakolunda gözaltında tutulduğu sırada kötü muamelelere

maruz kaldığını iddia etmektedir. Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilmezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın iddialarına karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, bir avukat eꢀliğinde polise

verdiği ilk ifadesinde baꢀvuranın iddialarını dile getirmediğine dikkat çekmektedir. Hükümet,

baꢀvuranı arabasından indirmek için güç kullanımına baꢀvurulmasının yasal olduğunu, göz

çevresinde ve avuç içindeki kanamaların bu sırada oluꢀtuğunu ve güç kullanımının baꢀvuranın

tutumuyla tamamen orantılı olduğunu ifade etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın vücudunda

bulunan diğer sıyrıklara iliꢀkin olarak ise bu sıyrıkların baꢀka bir nedenden de kaynaklanmıꢀ

olabilecek hafif yaralar olduğunu dile getirmektedir. Son olarak, Hükümet, baꢀvuranın

ifadelerindeki çeliꢀkilere dikkat çekmektedir.

AĐHM, bir kimse polis memurları kontrolü altında olduğu gözaltı sırasında yaralandığında, bu

dönemde meydana gelen her yaralanmanın güçlü maddi karinelerin doğmasına neden

olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz. Salman-Türkiye, baꢀvuru no: 21986/93). Dolayısıyla söz

konusu yaraların kaynağı hakkında makul açıklamalar yapmak ve mağdurun iddiaları

hakkında ꢀüphe uyandıracak olayları ortaya koyan, özellikle sağlık belgeleri ile desteklenmiꢀ

olan kanıtları sunmak Hükümet’in görevidir (Selmouni-Fransa, baꢀvuru no: 25803/94,

Berktay-Türkiye, baꢀvuru no: 22493/93, 1 Mart 2001 ve Ayꢀe Tepe-Türkiye, baꢀvuru no:

29422/95, 22 Temmuz 2003).

Mevcut davada, dosyanın unsurlarından, polis memuru Ender’in taksi ꢀoförü olan

baꢀvurandan aracının evraklarını istediğinde, baꢀvuranın park ihlali yaptığı sonucuna

ulaꢀılmaktadır. Baꢀvuranın polis memuru Ender’in talebini reddetmesi üzerine, polis memuru

4

baꢀvurandan kendisini izlemesini istemiꢀtir. Yolda, baꢀvuran, araca iliꢀkin evraklarını polis

memuruna ibraz etmeyi kabul etmiꢀtir. Fakat söz konusu evraklar kurallara uygun olmaması

nedeniyle, polis memurunun baꢀvuranın aracını çektireceğini söylemesinin ardından baꢀvuran

ile polis memuru arasında tartıꢀma yaꢀanmıꢀtır. Olay yerinde bulunan Emniyet Müdür

Yardımcısı ve polis memuru Nail de yardımcı olmak için polis memuru Ender’in yanına

gelmiꢀlerdir.

Olay yerinde baꢀvuranın tutulması sırasında polis memurlarının güç kullandıklarına taraflar

itiraz etmemiꢀlerdir. Fakat tarafların ifadeleri, kötü muamelenin uygulanma anına ve ꢀiddetine

iliꢀkin olarak farklılaꢀmaktadır. Zira baꢀvuran, yalnızca yakalandığı esnada değil aynı

zamanda da Beyoğlu Belediye binasında ve Beyoğlu Karakolu’nda gözaltında tutulduğu

esnada da kötü muamelelere maruz kaldığını iddia etmektedir.

AĐHM, 7 Aralık 1994 tarihinde, gözaltının bitiminde baꢀvuranın tıbbi bir muayeneden

geçtiğini not etmektedir. Sağlık raporundan, baꢀvuranın sol göz etrafında, avuç içlerinde

hiperemiler, ellerinde ve dizlerinde de cildi sıyrıklar olduğu saptanmaktadır. Bunun üzerine

baꢀvurana üç gün iꢀ göremez raporu verilmiꢀtir.

AĐHM de Yargıtay gibi Asliye Ceza Mahkemesi’nin, baꢀvuranın vücudunda görülen yara

izleri ilgili olarak makul açıklamalarda bulunmadığını gözlemlemektedir. Baꢀvuranın

yaralarının, baꢀvuranı karakola götürmek için polis memurlarının meꢀru güç kullanımından

kaynaklandığına iliꢀkin Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararı Yargıtay tarafından bozulmuꢀtur.

Üstelik kamu davası açılmasını erteleme kararı da baꢀvuranın vücudunda tespit edilen

yaraların nedenini açıklama imkanını ortadan kaldırmıꢀtır.

Takdirine sunulan olaya iliꢀkin unsurların tamamını ve Hükümet tarafından makul bir

açıklama yapılmayıꢀını göz önünde bulundurarak AĐHM, baꢀvuranın vücudunda tespit edilen

yaralardan Savunmacı Hükümet’in sorumlu olduğunu düꢀünmektedir.

Hükümet’in savunduğu gibi baꢀvuranın vücudunda saptanan yaraların, polis müdahalesi

sırasında baꢀvurana uygulanan güçten kaynaklandığı farz edilse bile AĐHM, baꢀvuranın

tutumunun zorunlu kıldığı güç kullanımını aꢀtığı kanaatindedir. Bu bağlamda AĐHM,

öncelikle baꢀvurana atılı olayların Trafik Kanunu ihlal eden suçlar olduğunu belirtmektedir.

Ayrıca, polis memurlarının baꢀvuranın saldırgan, tehlikeli ve silahlı bir kiꢀi olduğunu

düꢀündükleri de iddia edilmemiꢀtir. Son olarak AĐHM, baꢀvuranın özellikle sol göz etrafında,

avuç içlerinde hiperemilerin olduğu belirgin yara izlerinin saptandığı ve bu yaraların

baꢀvuranın üç gün süre ile iꢀinden alıkoyduğunu tespit etmektedir.

Ayrıca AĐHM, bir kimse polis memurlarınca hukuk dıꢀı ve AĐHS’nin 3. maddesine aykırı

muamelelere maruz kaldığını iddia ettiğinde, söz konusu hükmün etkili bir soruꢀturmayı

zorunlu kıldığını hatırlatır (Assenov ve diğerleri, Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar). Bu

soruꢀturma sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılması ile sonuçlanmalıdır. Đꢀkence ve

insanlıkdıꢀı veya aꢀağılayıcı muamele ve cezaların yasaklanmıꢀ olması çok önemli olmakla

birlikte, bu tür bir soruꢀturma gerçekleꢀmediği takdirde, bu yasak uygulamada etkili

olmayacak ve bazı durumlarda kamu görevlilerinin neredeyse müeyyidesiz bir ꢀekilde

kontrollerine tabi kiꢀilerin haklarını çiğnemeleri mümkün olacaktır ( Bkz. Caloc-Fransa,

baꢀvuru no: 33951/96 ve Batı ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 33097/96 ve 57834/00).

Mevcut davada, baꢀvuranın ꢀikayetini sunmasının ardından soruꢀturma açılmıꢀ ve cezai

yargılama baꢀlatılmıꢀtır. Ancak polis memurları hakkında yürütülen cezai yargılama davanın

5

ertelenmesi ile son bulmuꢀ, böylece baꢀvuranın vücudunda tespit edilen yaraların nedenini

açıklığa kavuꢀturma olanağı da ortadan kalkmıꢀtır.

Asliye Ceza Mahkemesi, davanın ertelenmesine karar verdiğinde yargılama yaklaꢀık altı

buçuk yıldan beri sürmekteydi. Dördüncü yılın bitiminde kararın Yargıtay tarafından iade

edilmesinin ardından Asliye Ceza Mahkemesi yalnızca polis memuru Nail’in istinabe yoluyla

ifadesini alarak bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve polis memuru Ender’in yeni adresini tespit

edememiꢀti. AĐHM, ulusal mahkemelerin, kötü muamelelerde bulunma suçuyla suçlanan

polis memurlarının yargılamasının ivedilikle gerçekleꢀmesine özen göstermemiꢀ olmasından

üzüntü duymaktadır.

Polis memurlarının yargılamasında geçen sürenin tamamı ve kararın tecil edilmesinden dolayı

AĐHM, Türk makamlarının gerekli hız ve özenle hareket etmedikleri kanaatindedir zira ꢀiddet

eylemlerinin sorumluları neredeyse bir cezasızlıktan yararlanmıꢀlardır.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esası ve usulü bakımından ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDAĐSI HAKKINDA

AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuran, polis memurları hakkında yürütülen cezai

yargılamanın ertelenmesinde ꢀikayetçidir.

Yukarıda ulaꢀtığı sonuçları göz önüne alarak söz konusu ꢀikayetin ayrı olarak incelenmesinin

gerekli olmadığına kanaat getirmektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran, 35.000 Euro değerinde maddi ve manevi zarara maruz kaldığını iddia etmektedir.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın maruz kaldığı maddi zararını belgelendirmediği belirtmektedir. Bu

durumda, baꢀvurana, maddi tazminat ödenmesine gerek yoktur.

Buna karꢀılık AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 6.000 Euro manevi tazminat

ödenmesi kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, AĐHM önüne yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 2.337,5 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuran, masraf ve avukatlık ücretlerinin ibraz edildiği bir hesap dökümü

sunmaktadır.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir (Bkz.

6

örneğin, Bottazzi-Đtalya, baꢀvuru no: 34884/97 ve Sawicka-Polonya, baꢀvuru no: 37645/97, 1

Ekim 2002).

Sahip olduğu olayın unsurlarının tamamını ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak

AĐHM, baꢀvuranın AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 500 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin ayrı olarak incelenmesine gerek

olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana:

i. manevi tazminat olarak 6.000 Euro (altı bin Euro) ödenmesine;

ii.yargılama masraf ve giderleri için 500 Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7