C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

MUSTAFA YILDIRIM-TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 76719/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Haziran 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 76719/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Mustafa Yıldırım’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AĐHM) 10 Ekim 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đnsan Haklarını

güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay

ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Karayolları Genel Müdürlüğü, Đskenderun’da otoyol yapımı için 1993 tarihinde

baꢀvurana ait olan taꢀınmazı kamulaꢀtırmıꢀtır.

Ödenen tutar üzerinde anlaꢀmazlık doğması üzerine baꢀvuran, Đskenderun Asliye

Hukuk Mahkemesi’ne kamulaꢀtırma bedelinin artırılması talebiyle baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, Mustafa Yıldırım’ı haklı bularak 2 Aralık 1997

tarihli bir kararla Đdare tarafından baꢀvurana, mülkün devir tarihinden itibaren iꢀlemek üzere

yıllık %30 oranında gecikme faiziyle birlikte 9.702.240.000 Türk Lirası tutarında ek tazminat

ödenmesine karar vermiꢀtir.

Yargıtay, 9 Kasım 1998 tarihli bir kararla verilen bu kararı onamıꢀtır.

Ek tazminat bedeli, gecikme faizi ile birlikte 5 Mayıs 2000 tarihinde baꢀvurana

ödenmiꢀtir. O dönemde bu meblağ 26.497.440.000 T.L. tutarına denk gelmektedir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran iki nedenden dolayı 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia

etmektedir. Baꢀvuran öncelikle, 1993 yılında saptanan ilk tazminatın, taꢀınmazın kesin olarak

Đdare’ye devredildiği tarihten sonra, 1996 yılında kendisine ödendiğini belirtmektedir.

Baꢀvuran ayrıca daha sonra yapılan yargılama sonucunda belirlenen ek kamulaꢀtırma

bedelinin kendisine geç ödendiğini ileri sürmektedir. Bu konu ile ilgili olarak, ilk bedelin

ödenmesinin gecikmesi nedeniyle herhangi bir gecikme faizinin kendisine ödenmediğini,

ikinci ile ilgili olarak ise Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında yetkililerin ödediği

ek bedelin yetersiz olduğunu belirtmektedir.

A. Kabul edilebilirliğe iliꢁkin

Birinci ꢀikayet ile ilgili olarak AĐHM baꢀvuranın, kamulaꢀtırma kararının tapu siciline

kaydının yapılması sonrasındaki ilk üç sene boyunca orantısız bir zarara uğradığını

ispatlayamadığını not etmektedir. Her ne olursa olsun ꢀikayetin bu kısmı iç hukuk yollarının

tüketilmesi ilkesi ile ters düꢀmektedir, baꢀvuran bununla ilgili olarak herhangi bir giriꢀimde

bulunmamıꢀtır. Sonuç olarak, AĐHM davayı yalnızca ek kamulaꢀtırma bedelinin ödenmesinin

gecikmesi konusunda yapılan ꢀikayet kapsamında inceleyecektir.

2

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Baꢀvuran ne yerel

mahkemeler nezdinde bu iddialarını dile getirmiꢀ ne de Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi ile

tanınan baꢀvuru yolunu kullanmıꢀtır.

Baꢀvuran bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM baꢀvuranın dile getirdiğine benzer ꢀikayetler sözkonusu olduğunda, teoride

uygun olan tek baꢀvuru yolunun Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi ile öngörülen baꢀvuru

yolu olduğunu kabul etmektedir. Bununla birlikte, sözkonusu baꢀvuru yolunun etkisiz olduğu

yönünde karar alınmasına neden olan gerekçeler nedeniyle (Aka kararı) bu konuda yapılan

itiraz reddedilmelidir.

AĐHM, içtihatlarından doğan kriterler ıꢀığında (Bkz., özellikle, Akkuꢀ kararı) ve

elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne alındığında baꢀvurunun esastan incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıꢀtır. AĐHM baꢀvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile

karꢀılaꢀılmadığını tespit etmiꢀtir.

B. Esas Hakkında

AĐHM, daha önceki kararlarda benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1

No’lu Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuꢀ kararı

ve Aka kararı).

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaꢀtırmayı yapan idare tarafından baꢀvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, baꢀvuranı, mülkünün kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuꢀtur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AĐHM’yi,

baꢀvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında

hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak AĐHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran kamulaꢀtırma kararının sicil kayıtlarında yer almasıyla 1993 tarihinde

baꢀlayan ve 2000 yılının Mayıs ayında ek kamulaꢀtırma bedelinin ödenmesi ile son bulan

kamulaꢀtırmaya iliꢀkin yargılama sürecinin AĐHS’nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden

ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHM sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesine göre açıkça dayanaktan

yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiꢀtir. Baꢀka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaꢀılan sonuç dikkate

alındığında, AĐHM ꢀikayetin ayrıca Sözleꢀme’nin 6§1 maddesi açısından incelenmesine gerek

olmadığına karar vermiꢀtir.

3

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.

A. Tazminat, Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, 9 Aralık 2003 tarihli yazılı görüꢀlerinde baꢀvurusunda dile getirdiği

iddiaları yinelemiꢀtir. Baꢀvuran, yalnızca 17.123 Amerikan Doları tutarında maddi zarara

uğradığını iddia etmektedir.

Buna karꢀın baꢀvuran, baꢀvuru dilekçesinde, rakam belirtmeksizin manevi tazminat

talebinde bulunmuꢀ, AĐHM ve yerel mahkemeler nezdinde yapmıꢀ olduğu masraf ve

harcamaların ödenmesini talep etmiꢀtir.

Hükümet bu tutarların aꢀırı olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, AĐHM’den bu konuda bir

tazminat ödenmesine karar verdiği takdirde, bu durumun hiçbir ꢀekilde haksız bir zenginliğe

sebep olmaması hususunu dikkate almasını istemektedir.

AĐHM, Akkuꢀ kararında benimsenen hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak ve

ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvurana maddi tazminat olarak talep edilen tutarın

tamamının, yani 17.123 Amerikan Doları’na tekabül eden 13.406 Euro’nun ödenmesine karar

vermiꢀtir.

Manevi tazminat konusunda ise, AĐHM davanın mevcut koꢀulları ıꢀığında ihlal

kararının baꢀlı baꢀına bir tazmin olacağını ifade etmektedir.

AĐHM masraf ve harcamalar konusunda, AĐHS’nin 41. maddesi alanında, gerçekliği,

zorunluluğu ortaya konulan ve makul miktarlarda olan masraf ve harcamaların geri

ödenebileceğini hatırlatmaktadır (Bkz.,diğerleri arasında, Nikolava-Bulgaristan no:31195/96).

Mevcut davada her ne kadar talebi belgelendirilmemiꢀ olsa da, AĐHM iç tüzüğünün

60. maddesi uyarınca tüm masraflarla birlikte baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun

olacağına karar vermiꢀtir.

B. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Ek kamulaꢀtırma bedelinin geç ödenmesi konusunda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesine iliꢀkin ꢀikayetin ve aynı zamanda AĐHS’nin 6 § 1. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin

kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna;

3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4

4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine yönelik yapılan ꢀikayetin esası hakkında inceleme

yapılmasının gerekli olmadığına;

5. Đhlal kararının tespitinin manevi tazmin için yeterli olduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından

baꢀvurana:

i. maddi tazminat olarak 13.406 Euro (on üç bin dört yüz altı) ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin) ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

5