C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

NACARYAN VE DERYAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:19558/02 ve 27904/02 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

(a d i l t a z m i n )

STRAZBURG

24 Şubat 2009

Đşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 19558/02 ve 27904/02 numaralı başvuruların nedeni iki

Yunan vatandaşı Yeran-Janet Nacaryan ve Armen Deryan’ın (başvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 22 Nisan 2002 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve

Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

AĐHM 8 Ocak 2008 tarihli kararı («esasa ilişkin kararı») ile iç hukuktaki mahkemelerin

başvuranların taşınmaz mallar açısından mirasçı sıfatlarını reddetmeleri çerçevesinde

AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir (Nacaryan ve

Deryan-Türkiye kararı, no: 19558/02 ve 27904/02, 8 Ocak 2008).

Başvuranlar AĐHS’nin 41. maddesine dayalı olarak uğradıkları maddi zarar ve yargılama

giderleri ile ilgili olarak çeşitli meblağlar talep etmişlerdir.

AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanmasının için şartların oluşmamış olması doğrultusunda

AĐHM bu sürecin saklı tutulmasına ve Hükümet ve başvuranların mevcut kararın tebliğinden

itibaren altı ay içinde bu mesele hakkındaki görüşlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve

bilhassa aralarında varacakları her türlü uzlaşmadan kendisini haberdar etmeye davet etmiştir

(esas kararı, par. 65/ 3).

Başvuranlar gibi Hükümet de yazılı görüşlerini iletmiştir.

Taraflar arasında konunun dostane çözümle halline yönelik bir anlaşmaya varılmamıştır.

HUKUK

A. Maddi tazminat

Başvuranlar murisin taşınmaz mallarını edinmekten yoksun bırakılmaları nedeniyle

uğradıkları maddi zararın telafi edilmesini talep etmektedirler. Başvuranlar mirasın yarısına

sahip olmaları gerektiğini ve en azından taşınmaz malların 2001’deki değeri üzerinden tazmin

edilmeleri gerektiğini düşünmektedirler. Başvuranların her biri bu doğrultuda 875.000 ABD

Doları, yani yaklaşık 547.000 Euro değerinde bir tazminatı telaffuz etmektedir. Başvuranlar

istemiş oldukları bu meblağlara ilişkin yasal faiz miktarından feragat etmektedir.

Başvuranlar bu meblağı saptamada miras davası sürecinde asliye hukuk mahkemesinin talebi

üzerine düzenlenen 23 Kasım 2001 tarihli bilirkişi raporuna atıfta bulunmaktadır. Bu rapora

göre murisin dört binadan oluşan taşınmaz mallarının değeri şu şekildedir: ilki 3 trilyon TL,

ikincisi 1,5 trilyon TL, üçüncüsü 600 milyar TL ve sonuncusu 150 milyar TL olmak üzere

toplam 5.250 milyar TL (yaklaşık 2.517.000 Euro).

Başvuranlar bu bilirkişi raporu ile yapılan kıymet takdirinin asliye hukuk mahkemesi’nin 11

Aralık 2001 tarihli kararı ile onandığının altını çizmektedirler. Mahkeme bu tarihte miras

hakkındaki ihtiyati tedbir kararını kaldırmış ve terekenin mahkeme tarafından idaresine son

vermiştir. Mirasın idaresine dair giderler bu raporda yer alan verilere göre hesaplanmıştır.

Başvuranlar ayrıca Hükümet tarafından sunulan bilirkişi raporunun üç kamu görevlisi

tarafından hazırlandığını belirterek raporun bağımsızlığına itiraz etmektedirler. Başvuranlar

ayrıca taşınmazların 2007 yılındaki değil 2001’deki değerinin dikkate alınması gerektiğini

ifade etmektedirler. Başvuranlar bu noktada sözü edilen taşınmazların bazılarının bu iki tarih

aralığında birtakım değişikliklere uğradıklarını belirtmektedir. Örneğin ilk bilirkişi

incelemesinde ikinci taşınmazın değeri belirlenirken arsa bedeli ile üzerindeki bina bedeli

birlikte hesaplanmışken, ikinci incelemede bina yıkıldığından yalnızca arsa değeri esas

alınmıştır.

Taşınmazların satış değeri ile ilgili olarak başvuranlar Hükümetin taşınmazların gerçek piyasa

değerinin satış değerinin üzerinde olamayacağı itirazına karşı çıkmaktadır. Başvuranlar bu

bağlamda mevcut uygulamada tapu harcını daha az ödemek için gayrimenkullerin beyan

edilen satış değerinin gerçek satış değerinin altında olduğunu ifade etmektedirler. Taraflar

genel olarak ödenecek emlak vergisine uygun olarak satış bedeli beyan etmektedirler. Esasen

taşınmazın piyasa değeri beyan edilen bu son değerden daha yüksektir. Başvuranlar örnek

olarak 2007 yılında emlak vergisi için dördüncü taşınmazın 79.830 YTL¹olarak saptandığını,

oysa Hükümet’in görevlendirdiği bilirkişilerin aynı yıl içinde bu taşınmazın değerini 109.802

YTL olarak belirlediğini vermektedirler.

Hükümet 2001 tarihli bilirkişi raporuna karşı çıkmakta, başvuranlar tarafından öne sürülen

meblağları aşırı ve dayanaktan yoksun nitelendirmektedir. Hükümet başvuranlar tarafından

sunulan bilirkişi raporunun çekişmesiz bir yargı süreci kapsamında düzenlendiği açıklamasını

yapmaktadır. Hükümete göre bu yolla saptanan değerler taşınmazların gerçek piyasa değerine

karşılık gelmemektedir.

Hükümet bu bağlamda 15 ve 28 Kasım 2007 tarihlerinde üç emlak uzmanı kamu görevlisi

tarafından hazırlanan bilirkişi raporlarına atıfta bulunmaktadır. Đlk taşınmaz için 2.930.362

YTL, ikinci taşınmaz için 213.000 YTL, üçüncü taşınmaz için 267.945 YTL ve sonuncusu

için 109.802 YTL değer biçilmiştir. Taşınmazların toplam değeri 3.521.109 YTL’yi (yaklaşık

1.688.500 Euro) bulmaktadır.

Hükümet ayrıca murisin mirasçılarının taşınmaz malları 15 Şubat 2002 tarihinde kendi

mirasçılarına sattıklarını gözlemlemektedir. Bütün bu taşınmazların satış fiyatı toplam 305

milyar TL’dir (yaklaşık 146.000 Euro). Hükümete göre taşınmaz malların gerçek piyasa

değeri satış fiyatının üzerinde olamaz.

AĐHM, ihlalin tespit edildiği bir başvuruda Savunmacı Hükümetin ihlali gidermek ve ihlalden

önceki duruma mümkün olduğunca dönülmesini sağlayacak şekilde ihlalin sonuçlarını

ortadan kaldırmak yükümlüğünün bulunduğunu hatırlatır (Bkz. Iatridis-Yunanistan (adil

tatmin) no: 31107/96). Bir davaya taraf sözleşmeci devletlerin, prensip olarak, ihlale

hükmedilen bir kararın gereklerini yerine getirmek için başvuracakları yolları seçme

serbestliği bulunmaktadır. Bir kararın nasıl icra edileceğine ilişkin takdir yetkisi ile,

sözleşmeci devletlerin, AĐHS’nin temel yükümlülüğü olan “güvence altına alınan hak ve

özgürlükleri tanıma” (1. madde) yükümlülüğü ile uyumlu bir seçme hakkı kastedilmektedir.

Đhlalin doğası restitutio in integrum’a müsaitse, bunu yerine getirmek Savunmacı Devlete

düşer, zira AĐHM’nin bunu bizzat yapmaya ne yetkisi ne imkânı bulunmaktadır. Buna karşılık

ulusal hukuk ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmaya olanak tanımıyor ve/veya ancak kısmen

giderebiliyorsa, bu durumda AĐHS’nin 41. maddesi AĐHM’yi, mağdura uygun göreceği bir

telafiyi sağlama yetkisi vermektedir (Bkz. Brumarescu-Romanya (adil tatmin) no: 28342/95).

1 Ocak 2005 tarihinde Türk Lirası’nın (TL) yerini Yeni Türk Lirası (YTL) almıştır. 1 YTL 1 milyon TL’nin

karşılığıdır.

Mevcut başvuruda AĐHM, sözü edilen müdahalenin yasallık ilkesini karşılamadığı sonucuna

vardığını hatırlatır. Bu koşullar çerçevesinde, taşınmaz mallar için mirasçı sıfatlarının

yeniden tanınması, başvuranları mümkün olduğunca Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin

öngördüğü gerekliliklerin ihlal edilmediği bir duruma karşılık gelecek bir konuma

getirecektir. Bununla beraber, AĐHM bir miras davasının sözkonusu olduğunu hatırlatır;

murisin mirası iç hukuktaki mahkemelerce tanınan mirasçılarına geçmiş, bu kişiler ise

taşınmazları üçüncü şahıslara devretmişlerdir. Geri verme in integrum bakımından bu davanın

koşullarında uygun bir karar gibi görünmemektedir. Kaldı ki başvuranlar zaten bunu talep

etmemekte; taşınmazların 2001’deki piyasa değerine dayanarak uğradıkları zararın telafi

edilmesini istemektedirler.

AĐHM bu doğrultuda Hükümetin başvuranlara maddi tazminat olarak taşınmaz malların

piyasa değerine dayanılarak hesaplanacak bir meblağı ödemesi gerektiği görüşündedir. Bu

bağlamda AĐHM taraflarca sunulan iki bilirkişi raporuna göre taşınmaz malların değeri

arasında önemli farkın bulunduğunu ve bunun ise bir ölçüde taşınmazlardan biri üzerinde

yapılan değişikliklerden kaynaklandığını tespit etmektedir. AĐHM 2001 tarihli bilirkişi

raporunun çekişmeli gerçekleşmeyen bir yargılama süreci çerçevesinde yalnızca idarenin

giderlerinin hesaplanması amacıyla düzenlendiğini not eder.

Ayrıca bu iki bilirkişi raporunda tespit edilen değerler ile taşınmazların satış değerleri

arasında önemli fark bulunmaktadır. Başvuranlara göre satış değerleri en azından emlak

vergisi ödemeye temel olacak değerlerine tekabül etmektedir.

AĐHM, başvuranların murisin mirasının yarısını almaya ehil olduklarını, böylece her bir

başvuranın ¼ payının olduğunu vurgular.

AĐHM, taşınmazın piyasa değerine ilişkin mahkemeye sunulan bilgiler ve taraflarca sunulan

unsurlar ışığında, murisin taşınmaz mallarının mirasçısı olmalarının imkânsız oluşu nedeniyle

uğradıkları maddi zararın karşılığı olarak Hükümetin başvuranların her birine 250.000 Euro

ödemesi gerektiğini kaydetmektedir.

B. Yargılama gider ve masrafları

Başvuranlar AĐHM’den avukatlık ücreti için adil bir meblağa hükmetmesini istemektedir. Bu

taleplerine ilişkin kanıtlayıcı herhangi bir belge sunmamaktadırlar.

Hükümet bu talebe karşı çıkmaktadır.

AĐHM içtihadına göre, bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliğini, gerekliliğini makul oranlarda ortaya konduğu sürece elde edebilir. Başvuranların

kanıtlayıcı belgeyi sunmadıkları göz önüne alındığında ve sözü edilen kıstaslar ışığında,

AĐHM yargılama gider ve masraflarına ilişkin yapılan bu talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından başvuranların her birine

maddi tazminat olarak 250.000 (iki yüz elli bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

2. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 24 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.