CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

NAĐF DEMĐRCĐ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:17367/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Mayıs 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (17367/02) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Naif Demirci’nin (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 12 ꢁubat 2002

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1956 doğumludur ve Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

13 Aralık 2001 tarihinde, yasadıꢀı bir örgüt olan PKK’ya yönelik düzenlenen operasyonlar

çerçevesinde Diyarbakır Jandarma Komutanlığı baꢀvuran hakkında arama müzekkeresi

çıkartmıꢀtır.

21 Aralık 2001 tarihinde, baꢀvuran, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polis memurları

tarafından yakalanmıꢀtır. Jandarmaya teslim edilmeden ve gözaltına alınmadan önce baꢀvuran

muayene edilmiꢀ ve baꢀvuranda hiçbir darp ve yara izine rastlanmamıꢀtır.

23 Aralık 2001 tarihinde, jandarma, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı’ndan iki

günlük ek gözaltı süresi talebinde bulunmuꢀtur. Talep edilen ek gözaltı izini kabul edilmiꢀtir.

25 Aralık 2001 tarihinde, savcılığa naklinden önce, baꢀvuran, adli tabip tarafından muayene

edilmiꢀtir; sağlık raporunda hiçbir kötü muamele izi belirtilmemiꢀtir. Savcı karꢀısında

baꢀvuran hiçbir kötü muameleden söz etmemiꢀtir. Ardından baꢀvuran Devlet Güvenlik

Mahkemesi nöbetçi hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Nöbetçi hakim baꢀvuranın tutuklanmasına

karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, Diyarbakır E Tipi Cezaevine sevk edilmiꢀtir.

25 Aralık 2001 tarihinde, Olağanüstü Hal Bölge Valisi ve Savcının taleplerini inceleyerek ve

olağanüstü hal çerçevesinde alınması gereken ek önlemler hakkındaki 430 sayılı Kanun

Hükmünde Kararname’nin 3 c) maddesini temel alarak nöbetçi hakim sorgulanması amacıyla

baꢀvuranın Jandarma Komutanlığı’na gönderilmesine ve on gün süre verilmesine izin

vermiꢀtir. Baꢀvuran, jandarmalara teslim edilmiꢀtir. Sevkinden önce baꢀvuran, cezaevi

doktoru tarafından muayene edilmiꢀtir. Raporda hiçbir kötü muamele izi tespit edilmemiꢀtir.

28 Aralık 2001 tarihinde, baꢀvuranın avukatı sözkonusu karara karꢀı çıkmıꢀtır. Baꢀvuranın

avukatının talebi “nöbetçi hakim tarafından izin verilen ek gözaltının yasaya uygun olduğu”

gerekçesi ile aynı gün reddedilmiꢀtir.

3 Ocak 2002 tarihinde baꢀvuran, Diyarbakır Cezaevi’ne dönmüꢀ ve adli tabip tarafından

muayene edilmiꢀtir. Baꢀvuranda hiçbir darp ve yara izine rastlanmamıꢀtır.

4 Ocak 2002 tarihli bir iddianame ile Savcı, Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca

3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası’nın 5. maddesi uyarınca baꢀvuranı silahlı örgüt üyesi

olmakla suçlamıꢀtır.

2

7 ve 17 Ocak 2002 tarihlerinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısına gönderilen

mektuplarla, baꢀvuran, gözaltına alındığından beri fiziksel ve psikolojik iꢀkenceye maruz

kalmaktan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran özellikle dövüldüğünü ve tazyikli su kullanıldığını

iddia etmiꢀtir; testislerinin sıkıldığını ve gözaltında bulunan eꢀini hırpalamakla tehdit

edildiğini sözlerine eklemiꢀtir.

22 Ocak 2001 tarihinde, Savcı, kötü muamele ꢀikayeti hususunda baꢀvuranın ifadesini

almıꢀtır. Baꢀvuranın talebi üzerine, devlet memurları hakkında kovuꢀturma yapılmasına

iliꢀkin yasa uyarınca Diyarbakır Valiliği Đl Đdare Kurulu tarafından ön soruꢀturma

baꢀlatılmıꢀtır. 25 Ocak 2001 tarihinde, baꢀvuran adli tabip tarafından muayene edilmiꢀ ve

düzenlenen raporda hiçbir darp ve yara izine rastlanmamıꢀtır. Doktor karꢀısında baꢀvuran,

böbreklerindeki ağrıdan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Radyografik ve ultrasonografik muayenelerde

anormalliğe rastlanmamıꢀtır. Baꢀvuranın gözaltından sorumlu jandarmaların ifadeleri

alınmıꢀtır. Soruꢀturma tutanağından, sağlık raporları göz önüne alınarak baꢀvuranın

iddialarının mesnetsiz olduğu sonucuna ulaꢀılmıꢀtır.

9 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.

24 Mart 2005 tarihinde, baꢀvuran beraat etmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, jandarma karakolundaki gözaltı sırasında iꢀkence ve kötü muameleye maruz

kaldığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, gözaltı sırasında ve sonrasında, cezaevinden jandarma karakoluna nakli esnasında

ve cezaevine dönüꢀünde baꢀvuran hakkında düzenlenen sağlık raporlarına dikkat çekmektedir.

Baꢀvuranın vücudunda hiçbir darp ve yara izi bulunmadığını ifade eden sözkonusu raporlara

atıfta bulunan Hükümet, iꢀkence ve kötü muamele iddialarının mesnetten yoksun olduğu

sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

AĐHM, öncelikle kötü muamele iddialarının uygun kanıt unsurlarıyla desteklenmesi

gerektiğini anımsatır (bkz, mutatis, mutandis, Klaas-Almanya, 22 Eylül 1993). Đddia edilen

olayların ortaya konulması için AĐHM, “her türlü makul ꢀüphenin ötesi” delil ilkesinden

yararlanmaktadır; böyle bir delil ancak bir dizi emare veya yeterince ciddi, kesin ve tutarlı

çürütülemez karineler sonucunda ortaya çıkabilir ((Đrlanda- Birleꢀik Krallık, 18 Ocak 1978

tarihli karar).

Mevcut davada, AĐHM, sağlık raporlarında baꢀvuranın vücudunda hiçbir kötü muamele izine

rastlanmadığını kesin bir ꢀekilde tespit etmektedir. AĐHM, muayeneler esnasında baꢀvuranın

kendisinin de doktorlara kötü muameleye maruz kaldığını ifade etmediğini belirtmektedir.

AĐHM, ayrıca, baꢀvuranın AĐHS’nin 3. maddesine aykırı muamelelere maruz kaldığı

iddialarını desteklemek için en ufak bir kanıt unsuru veya kanıt baꢀlangıcı sunmadığını

gözlemlemektedir.

Yukarıda söylenenler ıꢀığında AĐHM, jandarmalar tarafından baꢀvurana kötü muamele

uygulandığına dair makul ꢀüphe doğurabilecek nitelikte kanıt unsurlarının bulunmadığı

3

sonucuna ulaꢀabilmektedir. Sözkonusu koꢀullarda, adli merciler, etkili bir soruꢀturma yürütme

yükümlülüğünü yerine getirmemekle suçlanamaz zira adli merciler, baꢀvuranın iddiaları

“savunulabilir” olsaydı böyle bir yükümlülüğü yerine getirmek zorunda kalırlardı. Oysa

mevcut davada böyle bir durum sözkonusu değildir (bkz, diğerleri arasından Salman-Türkiye,

baꢀvuru no: 21986/93, Đlhan-Türkiye, baꢀvuru no: 22277/93 ve Çakıcı-Türkiye, baꢀvuru no:

23657/94).

AĐHM, baꢀvurunun iꢀbu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35.

maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 1. , 3. , 4. ve 5. PARAGRAFLARININ ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran, yakalanmasına

iliꢀkin makul nedenler gösterilmemesinden ve gözaltı süresinin uzunluğundan ꢀikayetçidir.

Baꢀvuran ayrıca, göz altı süresinin uzunluğuna itiraz etmek için baꢀvuru ve telafi yollarının

bulunmayıꢀından da ꢀikayetçidir. Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesinin 1 c), 2. , 3. , 4. ve 5.

paragraflarına atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendi ve 3 paragrafı

Hükümet, baꢀvuranın, diğer iki sanık tarafından aleyhinde yapılan suçlamaların aydınlatılması

amacıyla sorgulandığını savunmaktadır.

AĐHM, ilk olarak baꢀvuranın diğer iki sanık tarafından aleyhinde yapılan suçlamaların

aydınlatılması amacıyla cezai bir soruꢀturma çerçevesinde gözaltına alındığını

gözlemlemektedir. Dolayısıyla AĐHM’ye göre, baꢀvuranın gözaltının ilk kısmı, AĐHS’nin 5/1

c) maddesinin gereklerine uygundur.

Ancak AĐHM, 25 Aralık 2001 tarihinde, baꢀvuranın tutuklandığını ve Diyarbakır Cezaevi’ne

sevk edildiğini tespit etmektedir. 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca nöbetçi

hakim tarafından verilen izinle baꢀvuran, cezaevine giriꢀinden birkaç saat sonra Jandarma

Komutanlığı’na götürülmek üzere jandarmalara teslim edilmiꢀtir. Baꢀvuran, 3 Ocak 2002

tarihine kadar Jandarma Komutanlığında kalmıꢀtır.

Baꢀvuran, 25 Aralık 2001 tarihinden 3 Ocak 2002 tarihine kadar yani dokuz günden fazla bir

süre gözaltına tekabül edecek bir durumda kalmıꢀtır.

4

AĐHM’ye göre bu davanın koꢀulları Emrullah Karagöz kararında ihlale neden olan

koꢀullardan farklı değildir ve Hükümet’in argümanları, mevcut davada önceki kararda

ulaꢀılan sonuçlardan farklı bir sonuca ulaꢀılmasını sağlamamaktadır (Bkz, Abdülkadir Aktaꢀ-

Türkiye).

Ayrıca baꢀvuranın gerekli güvencelerden yoksun olarak yeni sorgulamalara maruz kalması

AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendinin gerekliklerine aykırıdır (Emrullah

Karagöz). Sözkonusu tespitten sonra AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk süresinin AĐHS’nin 5/3

maddesine uygunluğu açısından ayrıca karar vermeye gerek görmemektedir (Emrullah

Karagöz; Abdülkadir Aktaꢀ).

Bu durumda AĐHS’nin 5/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. AĐHS’nin 5/4 maddesi

Hükümet, baꢀvuranın jandarma karakolunda gözaltında tutulmasına ve sözkonusu gözaltının

uzatılmasına hakim tarafından izin verildiğini savunmaktadır. Hükümet, ilgilinin gözaltı

süresinin uzatılması kararlarına itiraz edebileceğini belirtmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin, iç hukukta AĐHS’nin 5. maddesine dayalı bir ꢀikayetin

mahkeme tarafından incelenmesini ve buna elveriꢀli bir telafi getirilmesini sağlayan bir

baꢀvurunun mevcudiyetini güvence altına aldığını hatırlatmaktadır. Sözkonusu baꢀvuru

teoride olduğu kadar uygulamada da “etkili” olmalıdır (Abdülkadir Aktaꢀ).

AĐHS’nin 5/1 maddesi kapsamında yukarıda sunulan görüꢀleri dikkate alarak AĐHM, 430

sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 8. maddesinin lafzının, sözkonusu KHK uyarınca

alınan kararların etkili adli denetimine imkan vermediğine itibar etmektedir. Bu itibarla

AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır (Emrullah Karagöz,

Abdülkadir Aktaꢀ).

3. AĐHS’nin 5/5 maddesi

Hükümet, 466 sayılı yasa uyarınca baꢀvuranın beraatından sonra maruz kaldığı zararın

tazminini talep etme imkanın bulunduğunu belirtmektedir.

AĐHM, sözkonusu tazminatın, ilgilinin “bir an önce” hakim karꢀısına çıkarılıp çıkarılmadığı

veya tutukluluğunun yasadıꢀı olup olmadığı hususunda hiçbir incelemede bulunmadan beraat

ya da yasaya aykırı olarak gözaltında tutma kararı verildiği durumlarda baꢀvuruda bulunanlara

verilmesine hükmettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, tazminat davasının incelenmesindeki

sözkonusu eksikliğin AĐHS’nin 5/5 maddesinin gereklerine aykırı olduğu hükmüne vardığını

hatırlatmaktadır (Saraçoğlu ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 4489/02, 29 Kasım 2007;

Medeni Kavak-Türkiye, baꢀvuru no: 13723/02, 3 Mayıs 2007; Sinan Tanrıkulu ve diğerleri-

Türkiye, baꢀvuru no: 50086/99, 3 Mayıs 2007).

Sonuç olarak, AĐHM, Türk Hukukunun ileri sürülen ihlallere iliꢀkin olarak baꢀvurana

tazminat hakkı sunduğu konusunda ikna olamamıꢀtır. Bu durumda AĐHS’nin 5/5 maddesi

ihlal edilmiꢀtir.

5

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran, maruz kaldığı maddi ve manevi zararın 35.000 Euro’ya tekabül ettiğini iddia

etmektedir.

Hükümet, sözkonusu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, iddia edilen maddi zararın mesnetten yoksun olduğunu belirtmektedir. Bu durumda

baꢀvurana maddi tazminat ödenmesine gerek yoktur. Buna karꢀın AĐHM, hakkaniyete uygun

olarak baꢀvurana 4.500 Euro manevi tazminat ödenmesini gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ulusal merciler ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için

2.640 Euro talep etmektedir. Talebini desteklemek için baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlık

ücret tarifesini belge olarak sunmakla yetinmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konduğu sürece elde edebilir (bkz,

örneğin, Bottazzi-Đtalya, baꢀvuru no: 34884/97 ve Sawicka-Polonya, baꢀvuru no: 37645/97, 1

Ekim 2002). Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz

önüne alarak AĐHM, yargılama masraf ve giderlere iliꢀkin talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetlerin kabuledilebilir, geri kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/1, 5/4 ve 5/5 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana 4.500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

6

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7