COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

BEꢀĐNCĐ DAĐRE

NALBANT – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 61914/00)

KARAR

STRAZBURG

10 Ağustos 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır.

Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Mahmut Nalbant (“baꢀvuran”) isimli Türk

vatandaꢀları tarafından, 7 Ağustos 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

yapılan baꢀvurudan (no. 61914/00) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuru, öncelikle 1936 doğumlu, Kırklareli’de yaꢀayan Mahmut Nalbant tarafından

yapılmıꢀtı. Baꢀvuranın 28 Mart 2005’teki vefatını müteakip eꢀi ve çocukları (bundan sonra

“baꢀvuranlar” olarak anılacaklardır) 15 Ağustos 2005 tarihinde baꢀvuruyu takip etme

isteklerini ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar sırsıyla 1943, 1961, 1963 ve 1973 doğumludur.

Selime ve Mehmet Nalbant Kırklareli’de, Münevver Bozdemir ve Havva Nalbant Tekin ise

Tekirdağ’da yaꢀamaktadır.

1927 yılında Mahmut Nalbant’ın babası Bulgaristan’dan Türkiye’ye göç etmiꢀtir.

Baꢀvuranların iddiasına göre Mahmut Nalbant’ın babasına, diğer insanlarla birlikte yerleꢀmesi

için 4086 no’lu parsel tahsis edilmiꢀtir.

13 Eylül 1961 tarihinde Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Tapulama

Komisyonu bir tapulama tespiti gerçekleꢀtirmiꢀ ve Evrensekiz köyündeki arsanın (4086 no’lu

parsel) Hazine adına kaydedilmesi gerektiği kanaatine varmıꢀtır.

Belirtilmemiꢀ bir tarihte 28 ꢀikâyetçi tespit sonuçlarına itiraz etmiꢀtir. Mahmut Nalbant

bu ꢀikâyetçiler arasında yer almamıꢀtır. Baꢀvuranlar kararın Nalbant’a tebliğ edilmediğini

iddia etmiꢀlerdir.

20 Kasım 1970 tarihinde Tapulama Komisyonu madde itibariyle yetkisizlik beyan etmiꢀ

ve davayı Kadastro Mahkemesi’ne havale etmiꢀtir. Kadastro Mahkemesi dava dosyasını

Tapulama Komisyonu’na göndermiꢀ ve 3 Eylül 1971 tarihinde Tapulama Komisyonu

baꢀvuranların itirazlarını reddetmiꢀtir.

1972 yılında Mahmut Nalbant’ın da aralarında bulunduğu yirmi altı kiꢀi (bundan sonra

“davacılar” olarak anılacaktır) Lüleburgaz Kadastro Mahkemesi’nde bir dava açarak

Tapulama Komisyonu’nun kararını iptal etmesini talep etmiꢀlerdir. Mahmut Nalbant’ın

dilekçesi 8 Ağustos 1972 tarihlidir.

Mahkemenin bilgi talebi üzerine Kırklareli Tapu ve Kadastro Müdürlüğü 20 Mayıs 1981

tarihinde, tapu kayıtlarına göre sadece üç aileye Evrensekiz köyünde iskân için arsa verilmiꢀ

olduğu ve bunların arasında davacıların bulunmadığı bilgisini iletmiꢀtir.

31 Mayıs 1983, 7 Mayıs 1993, 23 Mayıs 1996 ve 29 Haziran 2001 tarihlerinde

mahkeme olay yeri incelemeleri gerçekleꢀtirmiꢀ, Tapu Müdürlüğü’nden bilgi ve belge

talebinde bulunmuꢀ, bilirkiꢀi raporları düzenlenmiꢀtir.

1

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

18 Temmuz 2001 tarihinde Lüleburgaz Kadastro Mahkemesi arsanın Hazine adına

kaydedilmesine hükmederek davayı reddetmiꢀtir. Đhtilaf konusu arazinin daha önce mera

olduğu için kamuya ait olduğu ve davacıların araziyi fiilen kullanmalarının mülkiyet

getirmeyeceğini belirtmiꢀtir. Mahkeme ayrıca, davacıların arazinin kendilerine yerleꢀim için

verildiği savını destekleyen herhangi bir resmi belge bulunmadığını belirtmiꢀtir.

2 Eylül 2001 tarihinde Mahmut Nalbant Birinci Derece Mahkemesi’nin kararına itiraz

etmiꢀtir. Dilekçesinde, yargılama süresinin uzunluğunun AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal ettiğini

belirtmiꢀtir.

20 Ekim 2003 tarihinde Yargıtay Birinci Derece Mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

Yargıtay ayrıca Nalbant’ın kararın düzeltilmesi talebini de 29 Nisan 2004 tarihinde geri

çevirmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar hukuki iꢀlemlerin süresinin ilgili kısmı aꢀağıda çıkarılan AĐHS’nin 6 § 1

maddesinin “makul süre” zorunluluğunu aꢀmasından ꢀikâyetçi olmuꢀlardır:

“Herkes … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan … bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bağlamında iç hukuk yolları tüketilmemiꢀ

olduğundan baꢀvurunun reddedilmesini Mahkeme’den talep etmiꢀtir. Bu yönde Hükümet,

özellikle Mahmut Nalbant’ın ꢀikâyetlerini yerel mahkemelerde dile getirmediği ve AĐHS’ye

bağlı kalmadığını öne sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlar Hükümetin iddialarını reddetmiꢀtir. Özellikle yargılama devam ederken

Mahmut Nalbant’ın iꢀlemlerin hızlandırılması için yerel mahkemeden talepte bulunduğu ve

AĐHS’ye uyduğunu belirtmiꢀlerdir.

Mahkeme, halihazırda benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını incelediğini ve

bunları reddettiğini hatırlatır (bkz. Karakullukçu – Türkiye, no. 49275/99). Mahkeme,

sözkonusu davada yukarıda anılan baꢀvurudan baꢀka bir sonuca yönelmek için sebep

görmemektedir. Dolayısıyla Hükümetin bu baꢀlık altındaki itirazlarını reddeder.

Ayrıca Mahkeme, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 1 maddesi bağlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını belirtir. Baꢀvurunun kabuledilmez olduğuna dair baꢀka dayanak

bulunmamaktadır. Dolayısıyla baꢀvuru kabuledilebilir bulunmuꢀtur.

2

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

B. Esaslar

1. Dikkate alınması gereken süre

Hükümet, Türkiye’nin, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu önünde bireysel baꢀvuru

hakkını tanıdığı 28 Ocak 1987 tarihinden sonra gerçekleꢀen iꢀlemlerin dikkate alınmasını

Mahkeme’den talep etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Hükümet’in talebine itiraz etmiꢀtir. Özellikle, yerel yargılamanın 1961

yılında baꢀlayıp 29 Nisan 2004 tarihinde bittiğini öne sürmüꢀlerdir.

Mahkeme yargılamanın 6 § 1 maddesinde belirtilen “makul süre” zorunluluğunu

karꢀılayıp karꢀılamadığının tespitinde dikkate alınacak sürenin Mahmut Nalbant’ın

Lüleburgaz Kadastro Mahkemesi’nde dava açtığı 8 Ağustos 1972 tarihinde baꢀlayıp

Yargıtay’ın kararın düzeltilmesi talebini reddettiği 29 Nisan 2004 tarihine kadar olduğunu

değerlendirir. Buna göre Lüleburgaz Kadastro Mahkemesi ve davayı iki kez inceleyen

Yargıtay huzurundaki yargılamalar ortalama 31 yıl 9 ay sürmüꢀtür.

Mahkemenin kararı zaman bakımından sadece Türkiye’nin, Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu önünde bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığı 28 Ocak 1987’den itibaren geçen 17 yıl

3 aylık süreyi dikkate almasına izin vermektedir. Ancak yine de sözkonusu tanımanın beyan

edildiği tarihte yargılamanın durumunu da dikkate almalıdır (bkz. ꢁahiner – Türkiye, no.

29279/95 ve Cankoçak – Türkiye, no. 25182/94 ve 26956/95). Bahsekonu tarih itibariyle

yargılama zaten 14 yıl 6 ay sürmüꢀtü.

2. Yargılamanın süresinin uygunluğu

Hükümet, davanın karmaꢀık olduğunu ve geniꢀ bir yer kaplayan arsanın mülkiyeti

hakkında ihtilaf ve bazıları yargılama süreci devam ederken vefat eden ve vârislerin yerlerine

geçtiği oldukça fazla sayıda davacıyı barındıran bir dava olduğunu ifade etmiꢀtir.

Yetkililerden kaynaklanan bir gecikme olmadığını ve yargılama süresinin uzunluğunun

mahkemeden yerinde inceleme talep eden davacıların neden olduğu birtakım aralardan

kaynaklandığını belirtmiꢀlerdir. Hükümet Mahmut Nalbant’ın duruꢀmaların bir kısmına

katılmadığı ve temsilcisinin belge ve bilgi sunmak ve yerinde inceleme masraflarını ödemek

için kimi zaman süre talep ettiğini de eklemiꢀtir. Son olarak diğer davacıların erteleme

taleplerine Mahmut Nalbant’ın itiraz etmediğini belirtmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar iddialarını dile getirmiꢀlerdir. Özellikle ilk duruꢀmanın 1978 yılında, yani

Mahmut Nalbant’ın dava açmasından altı yıl sonra, ilk yerinde incelemenin ise 1982 yılında

yapıldığını belirtmiꢀlerdir. Ayrıca yargılamanın uzamasında Mahmut Nalbant’a

yüklenebilecek kusur bulunmadığını ifade etmiꢀlerdir.

Mahkeme yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve ihtilafta yer alan baꢀvuran için neyin

tehlikede olduğu kriterlerine bakılarak değerlendirilmesinin gerektiğini hatırlatır (bkz. diğer

birçok içtihat yanında Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).

3

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

Mahkeme, sözkonusu davanın davacı sayısının çokluğu ve anlaꢀmazlığın niteliği

yüzünden karmaꢀık olmasına rağmen bunun tek baꢀına yargılama süresinin tamamını haklı

çıkaramayacağı kanaatindedir.

Mahkeme, bazı duruꢀmalara ve olay yeri incelemelerine katılmaması nedeniyle Mahmut

Nalbant’ın tutumunun kusurdan öteye gitmediğini belirtir ve Nalbant’ın iꢀlemlerin

uzamasında ciddi bir rolü olmadığını değerlendirir.

Yerel mercilerin tutumuna iliꢀkin olarak ise Mahkeme, Birinci Derece Mahkemesinin

kararını onadığı ve baꢀvuranın kararın düzeltilmesi talebini reddettiği dönemde aꢀırı bir

gecikme tespit etmemiꢀtir. Ancak Mahkeme, Birinci Derece Mahkemesinin esaslarla ilgili bir

karar vermesinin yaklaꢀık 29 yıl aldığı, bunun 14 yıl 6 ayının Mahkeme’nin zaman itibariyle

verdiği karar dahilinde olduğunu göz ardı edemez. Gerçekten de Mahkeme, yargılamanın

özellikle yerinde incelemeler nedeniyle, kimi zaman hava muhalefeti, kimi zaman da

davacıların katılmaması, bazı davacıların vefatı ve çeꢀitli mercilerden bilgi beklenmesi gibi

aralar yüzünden uzadığını kaydetmektedir. Ancak Mahkeme, AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin

Taraf Devletlerin hukuki sistemlerini, mahkemelerinin davaları makul bir süre içinde

sonuçlandırmak da dahil olmak üzere sözkonusu hükmün tüm gerekliliklerini yerine getirecek

ꢀekilde tanzim etmeye zorunlu kıldığını hatırlatarak (bkz. Arvelakis – Yunanistan, no.

41354/98) yerel mahkemenin iꢀlemleri hızlandırmak için daha sıkı tedbirler

uygulayabileceğini değerlendirmektedir. Ne davanın karmaꢀıklığı ne de davacıların tutumu

davanın Birinci Derece Mahkemesi tarafından ele alınması sırasında yaꢀanan gecikmeyi

açıklamak için yeterlidir. Bu nedenle Mahkeme, gecikmeye Birinci Derece Mahkemesinin

incelemesinin neden olduğu kanaatindedir.

Sonuç olarak Mahkeme, yerel yargılamada, Mahmut Nalbant için tehlikede olan değerin

kendisi ve baꢀvuranlar için kayda değer önemi haiz olduğu görüꢀündedir.

Konu hakkındaki içtihadını dikkate alarak Mahkeme, sözkonusu davada yargılama

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” zorunluluğunu yerine getiremediği kanaatindedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar 3,620 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 2,276 Euro) maddi tazminat talep

etmiꢀlerdir. Bu meblağ temsil giderleri ile yerel mahkemeler ve AĐHM’de tahakkuk eden

masrafları kapsamaktadır. Baꢀvuranlar ayrıca 15,000 YTL (yaklaꢀık 9,432 Euro) manevi

tazminat talep etmiꢀlerdir.

4

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

Hükümet, baꢀvuranlar tarafından talep edilen miktarlara aꢀırı ve asılsız olduğunu

belirterek karꢀı çıkmıꢀtır. Özellikle Mahkeme önünde dördüncü baꢀvuran tarafından temsil

edildikleri için baꢀvuranların talep ettiği temsil masraflarına itiraz etmiꢀlerdir.

Mahkeme, maddi tazminat sorununun aꢀağıda belirtilen “Mahkeme Masrafları” baꢀlığı

altında ele alınmasının uygun olacağı kanaatindedir.

Mahkeme, baꢀvuranların yargılama süresinin uzunluğuyla bağlantılı olarak sıkıntı ve

hüsran gibi, sadece ihlal tespitiyle yeterince tazmin edilemeyecek manevi zarara uğramıꢀ

oldukları görüꢀündedir. Mahkeme, dava koꢀulları ve içtihadını göz önünde bulundurarak

baꢀvuranlarca talep edilen miktarın tamamının ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

AĐHM’nin içtihadına göre, baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri göz önünde bulundurarak AĐHM, bütün baꢀlıklar

altındaki masrafları karꢀılamak üzere toplam 1,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvuranlara, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın

kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevrilerek:

(i) 9,432 Euro (dokuz bin dört yüz otuz iki Euro) manevi tazminat;

(ii) Mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

(iii) bu miktarlar üzerine uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

5

NALBANT – TÜRKĐYE KARARI

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 10

Ağustos 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Claudia WESTERDIEK

Peer LORENZEN

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

6