C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MEHMET SIDDIK EREN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 7860/02 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

31 Mart 2009

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀları Mehmet Sıdık Eren, Tahsin Aydın, Nihat Iꢀıktaꢀ, Reda Umut Bulut, Yılmaz

ꢁehir, Semra Özbey, Selma Tanrıkulu ve Hangül Özbey (baꢀvuranlar) tarafından Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine, 24 Eylül 2001 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapılan 7860/02 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1979, 1978, 1978, 1983, 1980, 1972, 1964 ve 1978 doğumlu olup

Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Nihat Iꢀıktaꢀ, Reda Umut Bulut, Selma Tanrıkulu, Yılmaz ꢁehir ve Tahsin Aydın 19 Nisan

2001 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından

yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır. Semra Özbey ve Hangül Özbey ise 20 Nisan 2001’de

yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlara yakalanma gerekçelerini belirten ve kendi

imzalarını taꢀıyan yakalama tutanakları düzenlenmiꢀtir. Bu belgelere göre baꢀvuranlar

yasadıꢀı gösterilere katılmıꢀ, PKK’nın yan kolu olan YOK (Kürt demokratik halk birlikleri)

lehine broꢀür dağıtmıꢀ ve afiꢀ asmıꢀlardır. Baꢀvuranların tamamı yasadıꢀı örgüt PKK’nın

mensubu olmakla ve bu örgüte yardım ve yataklık etmekle suçlanmaktaydı.

28 Nisan 2001 tarihinde baꢀvuranlar Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Savcısı önüne çıkarılmıꢀlardır. Savcı aynı gün Hangül Özbey hakkında yapılan suçlamalarla

ilgili takipsizlik kararı vermiꢀ, Özbey serbest bırakılmıꢀtır. Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi yetkili hakimi diğer baꢀvuranların tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/ 1 c) ve 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar bir suç iꢀlediklerini gösterir makul gerekçelerin bulunmayıꢀından ve haklarında

yapılan suçlamalardan haberdar edilmediklerinden ꢀikayetçi olmakta, AĐHS’nin 5/1 c) ve 5/2

maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet baꢀvuranların yakalanmalarının mevzuata uygun olduğunu ve yasal dayanağının

bulunduğunu savunmaktadır. Kaldı ki baꢀvuranların yakalanma gerekçeleri gözaltına

alınmaları sırasında kendilerine bildirilmiꢀtir. Hükümet baꢀvuranların imzasını taꢀıyan

yakalama tutanaklarında baꢀvuranların PKK’ya yardım ve lojistik destek sağlamakla

suçlandıklarının açıkça yazılı olduğunu belirtmektedir.

Baꢀvuranlar bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM «ꢀüphelerin» düzeyi ile ilgili olarak Brogan vd. kararında benimsediği sonucu yineler:

«AĐHS’nin 5/1 maddesinin c) fıkrası bağlamındaki bir tutuklama sırasında sorgulamanın

amacı yakalamanın dayanağını oluꢀturan somut ꢀüpheleri teyit ederek yahut bertaraf ederek

cezai soruꢀturmayı tamamlamaktır. Bu durumda, ꢀüphe doğmasına neden olan olaylar, bir

mahkumiyet kararı verilmesini yahut kamu davası açılmasını haklı çıkarmak için gerekli olan

olaylarla aynı düzeyde olmak zorunda değildir. Nitekim dava açma veya mahkumiyet kararı

ceza kovuꢀturmasının sonraki aꢀamalarını oluꢀturur.» (Bkz. Brogan vd.-Birleꢀik Krallık

kararı, 29 Kasım 1988).

Yukarıda sözü edilenler ve dosyada yer alan unsurlar ꢀüphelerin gerekli düzeyde olduğunu

ortaya koymaktadır. Hürriyetten yoksun bırakma netice itibarıyla baꢀvuranlar üzerindeki

ꢀüpheleri dağıtma veya teyit etme amacını taꢀımaktadır.

AĐHS’nin 5. maddesinin 2. paragrafı hakkındaki ꢀikayet ile ilgili olarak AĐHM, gözaltına

iliꢀkin belgeler ve baꢀvuranlar tarafından imzalanan tutanaklardan adı geçenlerin PKK’ya

yardım ve yataklık etmek suçu ile itham edildiğini gözlemlemektedir. Bu durumda sözkonusu

belgeler baꢀvuranların tutuklanma gerekçelerinden haberdar edildiklerini kanıtlamaktadır.

Dayanaktan yoksun bulunan ꢀikayetin bu kısmının AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragraflarına uygun olarak reddedilmesi gerekir.

II. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5/3 maddesine

atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

Mevcut baꢀvuruda AĐHM baꢀvuranlar Nihat Iꢀıktaꢀ, Reda Umut Bulut, Selma Tanrıkulu,

Yılmaz ꢁehir ve Tahsin Aydın’ın gözaltı süresinin yakalandıkları tarih olan 19 Nisan 2001’de

baꢀlayıp, cumhuriyet savcısı karꢀısına çıkarıldıkları 28 Nisan 2001’de sona erdiğini

gözlemlemektedir. Baꢀvuranların gözaltı süresi bu durumda dokuz gündür. Baꢀvuranlar

Semra Özbey ve Hangül Özbey’in gözaltı süresi 20 Nisan 2001’de baꢀlayıp 28 Nisan 2001’de

sona ermektedir. Bu gözaltı süresi ise sekiz gündür.

AĐHM daha önceki kararlarda örgütlü veya terör nitelikli suçların önlenmesi amaçlansa dahi

adli denetim olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltı süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesi

bağlamındaki zaman kısıtlamalarının dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bkz.

sözü edilen Brogan vd. kararı ve Sar vd.-Türkiye kararı, no: 74347/01, 5 Aralık 2006).

AĐHM bu baꢀvuruda baꢀvuranların hemen bir hakim veya yasayla yetkilendirilmiꢀ bir baꢀka

adli yetkili karꢀısına çıkarılmaksızın sekiz ve dokuz gün süreyle gözaltında tutulmalarının

gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 5/4 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar gözaltının yasallığına karꢀı bir baꢀvuru yolunun bulunmamasından ꢀikayetçi

olmakta ve AĐHS’nin 5/4 maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini hatırlatmakta, bu bağlamda gözaltı süresinin

yasallığına ve/veya cumhuriyet savcısının gözaltı süresinin uzatılması talebine karꢀı

CMUK’un 128/4 maddesine dayalı olarak sulh hakimi nezdinde baꢀvuruda bulunabileceğini

savunmaktadır.

AĐHM geçmiꢀte de buna benzer bir sorunun incelendiğini ve Hükümetin itirazının

reddedildiğini anımsatır. AĐHM 128. maddede öngörüldüğü ꢀekliyle yapılacak baꢀvurunun

incelenmesinden bu yolun AĐHS’nin 5/4 maddesinde öngörülen gereklere cevap vermediğinin

anlaꢀıldığını ifade etmektedir. Nitekim, özgürlüğünden yoksun bırakma iꢀlemlerine uygulanan

temel güvencelerden yararlanmadığı takdirde bu madde uyarınca, baꢀvuran bizzat veya

gerekirse bir vekil aracılığıyla dinlenme imkânına sahip olmalıdır (Bkz. diğerleri arasında

Keklik vd-Türkiye, no: 77388/01, 3 Ekim 2006 ve Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96).

Bu sonucun dıꢀına çıkılacak bir gerekçe göremeyen AĐHM, Hükümetin itirazını reddederek

ꢀikayeti kabuledilebilir bulmakta ve AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna

varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 5/5 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar bir telafi yolunun bulunmadığından ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar 466

sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca kanun dıꢀı yakalanan ve tutuklanan kimselere tazminat

verilmesinin öngörülmesinin uygun ve etkili bir baꢀvuru yolu olarak nitelendirilemeyeceğini

ileri sürmekte ve AĐHS’nin 5/5 maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, 5. maddenin 5. paragrafının gereklerinin yerine getirilmesi için, aynı maddenin 1., 2.,

3. ve 4. paragraflarına aykırı koꢀullarda hürriyetten yoksun bırakma hallerinin telafi

edilmesinin istenebilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır (Bkz. Wassink-Hollanda kararı, 27

Eylül 1990). AĐHM 5/5 maddesinin yalnızca bir tazmin hakkının mevcudiyetini güvence

altına aldığını, bu hakkın kullanımına iliꢀkin koꢀulları öngörmediğini hatırlatır (Bkz.

Francisco-Fransa kararı, no: 38945/97, 29 Ağustos 2000).

Bahse konu 5. maddede yer alan bu tazmin hakkı bir iç hukuk merciinin veya AĐHS kurumları

tarafından 5. maddenin diğer paragraflardan birinin ihlal edildiğinin tespit edilmesine bağlıdır

(Bkz. Bouchet-Fransa kararı, no: 33591/96, 20 Mart 2001). Mevcut baꢀvuruda da durum

böyledir. Geriye baꢀvuranların uğradıkları zararın tazminini isteme olanağına sahip olup

olmadıklarının incelenmesi kalmaktadır.

AĐHM daha önce Türk hukukunda öngörülen tazminat yolunu incelediğini hatırlatır (466

sayılı Kanun’un 1. maddesi).AĐHM, ilgili kiꢀinin beraat etmesi veya hakkında takipsizlik

kararı verilmesi durumunda kiꢀinin tazminat hakkının doğduğunu, “hemen” hakim önüne

çıkarılıp çıkarılmadığının yahut tutukluluk halinin yasadıꢀı olup olmadığının incelenmediğini

tespit eder. AĐHM tazminat taleplerine iliꢀkin davalardaki bu noksanlığın AĐHS’nin 5.

maddesinin gereklerine aykırı olduğu sonucuna daha önce de vardığını anımsatır (Bkz.

Saraçoğlu vd.-Türkiye no: 4489/02, 29 Kasım 2007, Medeni Kavak-Türkiye no: 13723/02, 3

Mayıs 2007 ve Sinan Tanrıkulu vs.-Türkiye kararı no: 50086/99, 3 Mayıs 2007).

AĐHM sonuç itibarıyla Türk hukukunun baꢀvuranlara ihlal edildiğini öne sürdükleri hakka

yönelik uygun bir telafi sunduğu kanısında değildir.

Bu nedenle AĐHS’nin 5/5 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri manevi tazminat olarak 15.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet baꢀvuranların talebine karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuranlar Nihat Iꢀıktaꢀ, Reda Umut Bulut, Selma

Tanrıkulu, Yılmaz ꢁehir ve Tahsin Aydın’ın her birine 2.500 Euro ve Semra Özbey ve

Hangül Özbey’in her birine 2.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar Diyarbakır barosunun avukatlık ücret tarifesi ve döviz kuru tablosu dıꢀında

kanıtlayıcı herhangi bir belge sunmadan AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri

için 3.956 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM bu baꢀvuruda kanıtlayıcı belgelerin

yokluğu nedeniyle, yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin bu talebi reddetmektedir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5. maddesinin 3., 4., ve 5. paragraflarına iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir,

bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3., 4., ve 5. paragraflarının ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı

Hükümet tarafından:

manevi tazminat için, baꢀvuranlar Nihat Iꢀıktaꢀ, Reda Umut Bulut, Selma

Tanrıkulu, Yılmaz ꢁehir ve Tahsin Aydın’ın her birine 2.500 (iki bin beꢀ yüz)

Euro ödenmesine;

ii.

manevi tazminat için, baꢀvuranlar Semra Özbey ve Hangül Özbey’in her birine

2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

iii.

belirtilen miktarların her türlü vergi ve masraflardan muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faizin uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 31 Mart 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.