COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MEHMET ALĐ ÇELĐK – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 42296/07)

KARAR

STRAZBURG

27 Ocak 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı Mehmet Ali Çelik’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne, 13 Eylül 2007 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine yaptığı 42296/07 sayılı

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından M. Özbekli tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1972 doğumludur ve Diyarbakır cezaevinde tutuklu bulunmaktadır.

Baꢀvuran, 12 Ekim 1998 tarihinde Hizbullah örgütü üyesi olduğu ꢀüphesiyle gözaltına

alınmıꢀtır.

19 Ekim 1998’te, Batman Sulh Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuklanmasına karar

vermiꢀtir.

11 Kasım 1998’te, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı

baꢀvuran ile diğer üç kiꢀi aleyhinde ithamname vermiꢀtir. Baꢀvuran, eski Ceza Kanunu’nun

146/1 maddesi uyarınca anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüsle suçlanmıꢀtır. Dava dosyasındaki

bilgiye göre, baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi önünde

derdesttir ve baꢀvuranın tutukluluğu devam etmektedir.

Đlk derece mahkemeleri, her duruꢀmanın sonunda baꢀvuranın devam eden

tutukluluğunu resen veya baꢀvuranın talebi üzerine incelemiꢀlerdir. Mahkemeler, suçun

niteliğini, kanıtların durumunu ve dava dosyasının içeriğini göz önünde bulundurarak

baꢀvuranın tutukluluğunun devamına hükmetmiꢀlerdir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca, yargılama sırasında tutuklu bulunduğu

sürenin aꢀırı olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, tutukluluğunun

meꢀruiyetine itiraz edebileceği bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve

bu ꢀikayetini AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀtır.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5. maddesinin 3.ve 4. fıkraları bakımından

incelenmesi gerektiği görüꢀündedir.

Hükümet, sözkonusu ꢀikayetlerin kabuledilebilirliği konusunda birçok itirazda

bulunmuꢀtur. Ancak, AĐHM, daha önceki birçok davada benzer itirazları reddetmiꢀtir (Koꢀti

ve Diğerleri / Türkiye, no. 74321/01; Mehmet ꢁah Çelik / Türkiye, no. 48545/99; Tamamboğa

ve Gül / Türkiye, no. 1636/02; Acunbay / Türkiye, no. 61442/00).

AĐHM, sözkonusu davada, daha önceki kararından ayrılmasını gerektirecek herhangi

bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, bu ꢀikayetler kabuledilebilir

niteliktedir.

Baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzunluğu konusunda yapmıꢀ olduğu ꢀikayetle ilgili

olarak, AĐHM, gözönünde bulundurulması gereken sürenin baꢀvuranın gözaltına alındığı 12

Ekim 1998 tarihinde baꢀladığını ve dava dosyasında bilgiye göre sözkonusu kararın alındığı

tarihte davanın derdest olduğunu kaydeder. Dolayısıyla, gözönünde bulundurulması gereken

süre on yıl üç aydır.

AĐHM, tutukluluk süresine iliꢀkin benzer ꢀikayetler ortaya koyan davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalini saptamıꢀtır (Çarkçı / Türkiye, no. 7940/05; Dereci / Türkiye,

no. 77845/01; Taciroğlu / Türkiye, no. 25324/02). Elindeki belgelerin tamamını inceleyen

AĐHM, sözkonusu davada farklı bir sonuca varması için Hükümet’in ikna edici herhangi bir

kanıt veya iddia ortaya koymadığı kanaatindedir. AĐHM, konuyla ilgili içtihadını gözönünde

bulundurarak, baꢀvuranın tutukluluk süresinin aꢀırı olduğuna ve bunun sonucu olarak

AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranın AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı

yönündeki ꢀikayetiyle ilgili olarak, AĐHM, yine Türk hukuk sisteminin gerçekten çekiꢀmeli

veya baꢀarı olasılığı yüksek bir hukuk yolu sunmadığı yönündeki içtihadına atıfta bulunur

(Koꢀti ve Diğerleri, yukarıda kaydedilen, Bağrıyanık / Türkiye, no. 43526/04; Doğan Yalçın /

Türkiye, no. 15041/03). AĐHM, sözkonusu davada bu sonuçtan ayrılmasını gerektirecek

herhangi bir gerekçe bulunmadığı görüꢀündedir. Sonuç olarak, AĐHM, AĐHS’nin 5/4

maddesinin de ihlal edildiğine karar verir.

II. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesi uyarınca aleyhindeki cezai yargılamanın makul bir

süre içerisinde sonuçlandırılmadığı ve 13. madde uyarınca sözkonusu duruma itiraz

edebilmesi için herhangi bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğu yönünde karar vermesi için herhangi bir

gerekçe bulunmaması nedeniyle sözkonusu ꢀikayetlerin kabuledilebilir nitelikte olduğuna

karar vermiꢀtir.

Yukarıda da belirtildiği gibi, gözönünde bulundurulması gereken süre, tek aꢀamalı bir

yargı için on yıl üç aydır.

AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren davalarda, sıklıkla AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (Sertkaya / Türkiye, no. 77113/01; Hasan Döner / Türkiye,

no. 53546/99; Uysal ve Osal / Türkiye, no. 1206/03). AĐHM, sözkonusu davada bu tespitinden

ayrılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe bulunmadığı kanaatindedir. Sonuç olarak,

baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

AĐHM, ayrıca, Türk hukuk sisteminde baꢀvuranların yargılamanın uzun sürmesine

itiraz edebilecekleri etkili bir hukuk yolunun bulunmaması nedeniyle, daha önceki davalarda

AĐHS’nin 13. maddesinin ihlallerini tespit etmiꢀtir (Bahçeyaka / Türkiye, no. 74463/01;

Tendik ve Diğerleri, no. 23188/02).

Buna göre, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuran, manevi tazminat olarak 30,000 Euro talep etmiꢀ ve yargılama masraf ve

giderlerinin değerlendirilmesini AĐHM’nin takdirine bırakmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın talebine itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 5/3, 5/4, 6/1 ve 13. maddelerinin ihlalini tespit ettiğini kaydeder.

AĐHM, 5/4 ve 13. madde ihlallerinin tespitinin baꢀvuranın görmüꢀ olduğu manevi zarar için

tek baꢀına yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir. Öte yandan, AĐHM, AĐHS’nin 5/3 ve

6/1 maddelerinin ihlali nedeniyle görülen manevi zararın, tek baꢀına tespit edilen ihlalle telafi

edilemeyeceğini kabul eder. AĐHM, hakkaniyete uygun temellere dayanarak, Avrupa Merkez

Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına eklenecek üç puanlık bir

artıꢀla birlikte, baꢀvurana 12,500 Euro ödenmesine karar verir.

Yargılama masraf ve giderleri için herhangi bir destekleyici belge sunulmamıꢀ olması

nedeniyle bu baꢀlık altında ödeme yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıꢀtır.

Ayrıca, tarafların verdiği bilgiye göre, baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama halen

derdest olup baꢀvuranın tutukluluğu devam etmektedir. AĐHM, bu koꢀullar altında, tespit

edilen ihlallerin sona ermesi için, adaletin doğru bir ꢀekilde iꢀlemesi için gerekli ꢀartlar

gözönünde bulundurularak baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılamanın ivedilikle

sonuçlandırılması ve/veya bu yargılama sonuçlanıncaya kadar baꢀvuranın serbest bırakılması

gerektiği kanaatindedir (Yakıꢀan / Türkiye, no. 11339/03; Batmaz / Türkiye, no. 34497/06).

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 ve 5/4 maddelerinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddelerinin ihlal edildiğine;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 12,500 Euro (on iki bin beꢀ yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.