COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

MEHMET BĐLEN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 5337/02)

KARAR

STRAZBURG

8 Nisan 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 5337/02 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaꢀı Mehmet Bilen’in (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 18 Ekim 2001

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından S. Çınar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1960 doğumludur ve Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, 9 Nisan 2001 tarihinde yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.

11 Nisan 2001 tarihinde, baꢀvuranın gözaltı süresi Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı tarafından iki gün uzatılmıꢀtır.

13 Nisan 2001 tarihinde, baꢀvuranın gözaltı süresi Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi tarafından altı gün uzatılmıꢀtır.

Altı günlük ek süre sona ermeden önce, 18 Nisan 2001 tarihinde, baꢀvuran Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkartılmıꢀ ve serbest

bırakılmıꢀtır.

Yasadıꢀı bir örgüte üye olduğu gerekçesiyle baꢀvuran aleyhine açılan ceza davası

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde sürmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3., 4. ve 5. FIKRALARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran,

gözaltı

süresinin

uzunluğu,

bu

tutukluluğun

meꢀruluğunu

sorgulayabilmesini sağlayacak etkili bir iç hukuk yolunun bulunmaması ve ihlal edildiği iddia

edilen AĐHS’nin 5. maddesi için tazminat elde etmesini sağlayacak bir iç hukuk yolunun

bulunmaması konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 5. maddesinin 3., 4. ve 5.

fıkralarına dayandırmıꢀtır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının

tüketilmesi ꢀartına uymadığı gerekçesiyle, AĐHM’den baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu bakımdan, baꢀvuranın Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128/4. maddesi

uyarınca gözaltında tutulmasına itiraz edebileceğini ve kanun dıꢀı yakalanan veya tutuklanan

kimselere tazminat verilmesi hakkındaki 466 sayılı Kanun uyarınca da tazminat talebinde

bulunabileceğini iddia etmiꢀtir.

2

Baꢀvuran, iddialarını yinelemiꢀtir.

AĐHM, önceki davalarda, iç hukuk yollarının tüketilmediğine iliꢀkin iddialarla ilgili

olarak Hükümet’in benzer itirazlarını inceleyip reddettiğini hatırlatmaktadır (bkz, Ayaz ve

Diğerleri / Türkiye, no. 11804/02; ꢁevk / Türkiye, no. 4528/02; Hacı Özen / Türkiye, no.

46286/99; Keklik ve Diğerleri / Türkiye, no. 77388/01 ve Ferhat Berk / Türkiye, no.

77366/01). AĐHM, sözkonusu davada, yukarıda adı geçen baꢀvurularda vermiꢀ olduğu

kararlardan ayrılması için hiçbir özel koꢀul bulunmadığı görüꢀündedir. Bu nedenle, AĐHM,

Hükümet’in bu baꢀlık altında yapmıꢀ olduğu itirazı reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların ifadeleri

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuranın gözaltı süresinin olayın gerçekleꢀtiği sırada

yürürlükte olan iç hukuk kurallarıyla mutlak bir uyum içinde olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Ancak, Hükümet, AĐHM içtihadına uygun olarak, Türk hukukunda belirlenen gözaltı

sürelerinin sonradan değiꢀtirildiğini belirtmiꢀtir. Hükümet, ikinci olarak, Ceza Muhakemeleri

Usulü Kanunu’nun 128. maddesinin gözaltının meꢀruluğunun sorgulanması için etkili bir

hukuk yolu sunduğunu ifade etmiꢀtir. Hükümet, son olarak, baꢀvuranın kanun dıꢀı yakalanan

veya tutuklanan kimselere tazminat verilmesi hakkındaki 466 sayılı Kanun uyarınca

mahkemenin vermiꢀ olduğu nihai kararın ardından üç ay içerisinde tazminat talebinde

bulunabileceğini hatırlatmıꢀtır.

Baꢀvuran, iddialarını yinelemiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

a) AĐHS’nin 5/3 maddesi

AĐHM, baꢀvuranın dokuz gün süreyle gözaltında bulunduğunu gözlemlemektedir.

AĐHM, Brogan ve Diğerleri / Đngiltere (A Serisi no. 145 B) davasında, adli denetim

olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltı sürecinin, toplumu terörizme karꢀı koruma amacı

gütse de, AĐHS’nin 5/3 maddesinde öngörülen zaman sınırlamalarının dıꢀına çıktığı sonucuna

varmıꢀtır (Keklik ve Diğerleri, yukarıda kaydedilen).

AĐHM, Brogan davasında bildirilen ilkelerin ıꢀığında, baꢀvuranın itham edildiği

eylemlerin ciddi boyutta olmasına rağmen, baꢀvuranı adli denetim olmaksızın dokuz gün

boyunca alıkoymanın gerekli olduğunu kabul edemeyecektir.

Buna göre, AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

b) AĐHS’nin 5. maddesinin 4. ve 5. fıkraları

AĐHM, daha önce buna benzer davalar incelemiꢀ ve Türk hukukunda baꢀvuranın

gözaltı sürecinin meꢀruluğunu sorgulamasını ve bu bağlamda tazminat elde etmesini

3

sağlayabilecek etkili bir hukuk yolu bulunmaması nedeniyle AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4.

fıkralarının ihlallerini saptamıꢀtır (bkz, Bazancir ve Diğerleri / Türkiye, no. 56002/00;

Mehmet Mübarek Küçük / Türkiye, no. 7035/02; Uçar / Türkiye, no. 52392/99; Keklik ve

Diğerleri, yukarıda kaydedilen ve Ferhat Berk, yukarıda kaydedilen). AĐHM, sözkonusu

davada, varmıꢀ olduğu sonuçtan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir gerekçe

görmemektedir.

Buna göre, AĐHS’nin 5. maddesinin 4. ve 5. fıkraları ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın

adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 200 Euro, manevi tazminat olarak ise 7000 Euro

talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın maddi tazminat talebinin dayanaktan yoksun olduğunu tespit etmiꢀ

ve bu talebi reddetmiꢀtir. Öte yandan, AĐHM, yalnızca ihlal tespiti ile yeterince tazmin

edilemeyecek bir durum olarak baꢀvuranın dokuz gün boyunca gözaltında tutulması ve bunun

meꢀruluğunu sorgulama imkanından yoksun olması sonucu manevi zarar görmüꢀ

olabileceğini kabul etmektedir. AĐHM, içtihadına ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak,

manevi tazminat olarak için baꢀvurana 3,500 Euro ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için

1,645 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, dayanak olarak Türkiye Barolar Birliği tarafından

önerilen ücret cetvelini göstermiꢀtir. Ancak, baꢀvuran herhangi bir makbuz veya ilgili diğer

belgeleri sunmamıꢀtır.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

Baꢀvuran, AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesine uygun olarak yargılama masraf ve

giderleri için herhangi bir dayanak sunmadığı için, AĐHM, bu baꢀlık altında herhangi bir

ödeme yapılmamasına karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

4

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3., 4. ve 5. fıkralarının ihlal edildiğine;

3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 3,500 Euro (üç bin beꢀ yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri

gereğince 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

5