CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

MEHMET EMİN YÜKSEL/ TÜRKİYE KARARI

(Başvuru No. 40154/98)

KARAR (20 Temmuz 2004)

(ÖZET ÇEVİRİ)

Dava Türk vatandaşı Mehmet Emin Yüksel'in 19 Ocak 1998 tarihinde

AİHS'nin eski 25. maddesi uyarınca Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları

Komisyonu'na 40154/98 no ile yaptığı başvurudan kaynaklanmaktadır.

Başvuran gözaltında iken Sözleşmenin 3. maddesine aykırı olarak

işkenceye varacak derecede kötü muameleye tabi tutulduğunu ileri sürmüştür.

Ayrıca 13. maddenin gereklerine uygun olarak etkili bir iç hukuk yolundan

faydalanamadığını ileri sürmüştür. Son olarak polis memurları aleyhinde

başlatılan işlemlere müdahil olarak katılamamasının madde 6/1'i ihlal ettiğini

ileri sürmüştür.

Mahkeme 2 Aralık 2003 tarihinde kısmi kabuledilebilirlik kararı vermiştir.

Başvuranın kötü muamele ve iç hukuk yolu ile ilgili şikayetlerini kabuledilebilir,

diğerlerini kabuledilemez bulmuştur.

Başvuran ve Hükümet esaslar hakkındaki şikayetlerini sunmuşlardır.

Dava Olayları

Başvuran 1972 doğumlu olup Diyarbakır'da yaşamaktadır. Başvuran

olaylar esnasında Dicle Üniversite Tıp Fakültesinde öğrenci idi.

Başvuran 4 Nisan 1997 tarihinde yakalanmış ve Diyarbakır Emniyet

Müdürlüğü'nden polislerce gözaltına alınmıştır. Yasadışı örgüt YEKBUN'a üye

olmakla suçlanmışlardır.

Polis memurları YEKBUN'a üye olması ile ilgili olarak başvuranı

sorgulamalardır. Başvuran sorgulama esnasında gördüğü kötü muamele

sonucunda vücudunda ödem oluştuğunu, burnunda çürükler oluştuğunu ve bir

dişinin kırıldığını ileri sürmüş Hükümet ise başvuranın uykusuzluktan dolayı

düşerek başını lavaboya çarptığını ileri sürmüştür.

6 Nisan 1997 tarihinde başvuran yüzünü yıkarken burnunu lavaboya

çarptığını belirten bir ifadeye imza atmıştır. Diyarbakır Devlet Hastanesi'ne

götürülmüş ve Dr. R.C. tarafından muayene edilmiştir. Aynı gün başvuran

çıkarıldığı Devlet Güvenlik Mahkemesinde yasadışı örgüt üyesi olduğunu

reddetmiş ve kötü muamele gördüğünü ileri sürerek imzaladığı ifadenin

gerçekleri yansıtmadığını belirtmiştir. Mahkeme başvuranın tutuksuz

yargılanmasına karar vermiştir.

Başvuran 8 Nisan 1997 tarihinde ilgili polis memurları aleyhinde

Diyarbakır Savcılığına suç duyurusunda bulunmuştur. .Başsavcı başvuranın

Adli Tıp Enstitüsünden bir uzman tarafından incelenmesini istemiştir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

15 Nisan 1997 tarihinde Diyarbakır Başsavcısı başvuranın kötü

muamele iddiası hakkında yetkisizlik kararı vermiş ve Memurin Muhakematı

Kanunu uyarınca dosyayı Diyarbakır İl İdare Kurulu'na havale etmiştir.

Diyarbakır DGM 13 Haziran 1997 tarihinde başvuranın beraat etmesine

karar vermiştir. Mahkeme başvuranın baskı altında sorgulandığını dikkate

almıştır.

Diyarbakır İl İdare Kurulu kanıt yetersizliği sebebiyle 26 Haziran 1997

tarihinde polis memurları hakkında men-i muhakeme kararı vermiştir.

Başvuran 6 Ağustos 1997 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesi'ne itirazda

bulunmuştur. Ayrıca Diyarbakır İdare Kurulu'na dilekçe sunmuş ve dava

dosyasının bir kopyasını talep etmiştir. Dilekçesine yanıt alamamıştır.

Bölge İdare Mahkemesi, İdare Kurulu'nun men-i muhakeme kararım 14

Mayıs 1999 tarihinde onamıştır. Bölge İdare Mahkemesinin kararı 26 Temmuz

1999 tarihinde başvurana bildirilmiştir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI

İlgili iç hukuk Batı ve Diğerleri (33097/96 ve 57834/00) kararı ve Tahsin

Acar (26307/95) kararlarında bulunabilir.

HUKUK

SÖZLEŞMENİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, kötü muameleye maruz kaldığından ve 3. madde

bağlamındaki şikayeti hakkında etkili ve yeterli bir soruşturma

yapılmadığından şikayetçi olmuştur.

Başvuran gördüğü kötü muamelenin işkenceye vardığını, polis

memurlarınca dövüldüğünü, burnunda yara oluştuğunu ve bir dişinin kırıldığım

ileri sürmüştür. Başvuran ayrıca psikolojik zarar gördüğünü de savunmuştur.

Hükümet başvuranın kötü muamele ile ilgili detaylı bilgi vermediğini tıbbi

raporda belirtilen yaraların nasıl oluştuğuna ve ne zaman oluştuğuna dair

detaylı bilgi vermediğini belirtmiştir. Ayrıca Hükümet, başvuranın imzaladığı

burnunu lavaboya çarptığını belirten ifadeye dayanmaktadır.

2. Mahkeme'nin Değerlendirmesi

Mahkeme'ye göre, bir kimsenin gözaltından sağlığını kaybetmiş olarak

çıktığı ve durumunu belgeleyen tıbbi raporların bulunduğu durumlarda

sözkonusu durumu açıklığa kavuşturmak Hükümetin görevidir.

Mahkeme değerlendirme yaparken kanıtların şüpheye yer vermeyecek

nitelikte olması gerektiğini düşünmektedir. Sözkonusu olaylar, ilgili kimseler,

yetkililerin kontrolü altında iken meydana gelmişse, yaraların nasıl oluştuğuna

dair ciddi şüpheler ortaya çıkar. Bu durumda ikna edici bir açıklama yapmak

yetkililerin sorumluluğundadır.

Mahkeme gözaltı süresinin başlangıcında başvuranın tıbbi incelemeden

geçmediğini ve kendi tercihi olan bir doktorla veya avukatla görüşmesine izin

verilmediğini belirtmiştir. 6 Nisan 1997'de başvuranın gözaltına alınmasından

iki gün sonra Dr. R.C. tarafından muayene edilmiştir. Serbest bırakıldıktan

sonra ise tekrar muayene edilmiş ve iki gün iş göremez raporu verilmiştir.

Mahkeme başvuranın lavaboya çarpmak suretiyle aynı anda azı

dişlerinden birinin kırılmasını ve burnunun yara almasını inandırıcı

bulmamıştır. Ayrıca başvuran baskı altındayken sözkonusu ifadeyi

imzalamıştır.

Mahkemenin görüşüne göre kötü muamele veya işkenceye dair izler

uluslararası hukuka göre etkili bir araştırmaya tabi tutulmalı ve fiziksel

bulgularla kötü muamele iddiası arasında ilişki kurulmalıdır.

Mahkeme gözaltında tutulan kimselerin devletin sorumluluğu altında

olduğunu ve oluşan yaralar ve izler hakkında açıklama yapmaları gerektiğini

düşünmektedir. Mahkeme 6 ve 8 Nisan 1997 tarihli tıbbi raporlarda kayıtlı

yaraların Hükümetin sorumluluğunda olduğu görüşündedir.

Bu nedenle Sözleşmenin 3. maddesi ihlal edilmiştir.

Mahkeme, soruşturmadaki eksikliklerle ilgili olarak 3. madde bağlamında

ayrı bir tespitte bulunmak için sebep görmemektedir. Bu konunun 13. madde

kapsamında incelenmesi daha uygundur.

II. SÖZLEŞMENİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

1. Tarafların İfadeleri

Başvuran Sözleşmenin 13. maddesi bağlamında kötü muamele

hakkındaki şikayetini sunabileceği bir iç hukuk yolu olmadığını iddia etmiştir.

Başvuran kötü muameleden sorumlu kimselerin kimliklerinin tespit edilip

cezalandırılmalarını

sağlayacak

etkili

yeterli

bir

soruşturma

yapılmadığından şikayetçi olmuştur. Ayrıca Diyarbakır İl İdare Kurulu'nun

kararının, polis memurları aleyhinde dava açılmasını imkansız kıldığını ileri

sürmüştür. Son olarak Diyarbakır İl İdare Kurulu devlet memurlarından

oluştuğu için bağımsız olmadığını iddia etmiştir.

Hükümet, cezai işlemlere ek olarak başvuranın hukuk ve idare

mahkemelerinden maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabileceğini

savunmuştur.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Bir kimsenin devlet görevlileri tarafından kötü muamele veya işkenceye

uğradığına dair şikayeti varsa "iç hukuk yolu" tazminat ödenmesinin yanısıra

sorumluların kimliğinin tespitini ve cezalandırılmasını ayrıca şikayetçinin

soruşturmaya katılımını gerektirir.

Mahkeme'ye göre ayrıca, devlet görevlilerinin sorumlu olduğu kötü

muamele veya işkence hakkında yapılan soruşturmanın etkili olabilmesi için,

soruşturmayı yürüten kimselerin olaya karışan kimselerden bağımsız olmasını

gerektirmektedir. Bu sadece hiyerarşik ve kurumsal değil uygulamada da

bağımsız olmayı gerektirmektedir.

Mahkeme sorumlu devletin Sözleşmenin 3. maddesi bağlamında kötü

muameleden sorumlu olduğunu tespit etmiştir.

Şikayetçi, Diyarbakırdaki başsavcıya kötü muameleye uğradığından

şikayet etmiştir. Savcı yetkisizlik kararı vermiş ve dosyayı Diyarbakır İl İdare

Kurulu'na göndermiştir. İl İdare Kurulu da soruşturma ile ilgili adım atmamış ve

delil yetersizliğinden dolayı cezai işlemlerin sonlandırılmasına karar vermiştir.

Mahkeme ayrıca daha önceki birçok davada İl İdare Kurulları tarafından

yürütülen soruşturmaların bağımsız olarak nitelendirilmediğini; bu kurulların

devlet memurlarından oluştuğunu tekrarlamıştır.

Mahkeme yukarıda anlatılan işlemlerin etkili, yeterli ve bağımsız

olduğunun iddia edilemeyeceğini, 13. maddenin gereklerini karşılamadığı ileri

sürülmüştür.

Bu nedenlerden dolayı Mahkeme 13. maddenin ihlal edildiğini öne

sürmüştür.

Zararlar

Başvuran, manevi tazminat için 40,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet başvuranın talebi üzerine yorum yapmamıştır.

Mahkeme, yalnızca ihlal bulgusu ile başvuranın çektiği sıkıntının tazmin

edilemeyeceği görüşündedir. Mahkeme hakkaniyete uygun olarak bir

değerlendirme yaparak manevi tazminat için başvurana 1 0,000 Euro

ödenmesine karar vermiştir.

Mahkeme Masrafları

Başvuran mahkeme masrafları için 3,000 Euro talepte bulunmuştur.

Hükümet başvuranın talebi hakkında yorum yapmamıştır.

Mahkeme başvuranın talebinin makul olduğu görüşündedir, bu yüzden

talep edilen meblağın tamamını ödemiştir.

C. Gecikme Faizi

Mahkeme gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankasının uyguladığı faiz

oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygulanmasının

uygun olacağı görüşündedir.

YUKARIDAKİ NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBİRLİĞİYLE

1. Sözleşmenin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

2. Sözleşmenin 3. maddesi ile bağlantılı olarak 13. maddenin ihlal

edildiğine;

3. a) Sorumlu Devletin başvurana Sözleşmenin 44/2 maddesi uyarınca

kararın kesinlik kazandığı tarihten itibaren üç ay içinde aşağıdaki meblağları

uygulanabilecek her türlü vergi ile birlikte ödeme günündeki kur üzerinden

Türk Lirasına çevrilerek

Manevi tazminat için 10,000 Euro,

ii)

Mahkeme masrafları için 3,000 Euro,

b) Yukarıda değinilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe

kadar geçen süre için yukarıdaki meblağlara Avrupa Merkez Bankası'nın

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın

uygulanmasına,

4. Başvuranın diğer adil tazmin taleplerinin reddedilmesine karar

vermiştir.

Karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 20 Temmuz 2004 tarihinde İç

Tüzüğün 77/2 ve 3. paragrafları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.