CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐK ĐNCĐ DAĐR E  
MEHMET EREN - TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 32347/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
14 Ekim 2008  
Đꢀbu karar AĐHS'nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 32347/02 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.  
vatandaꢀı Mehmet Eren'in ("baꢀvuran") Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi'ne 27 Temmuz  
2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin ("Sözleꢀme") 34. maddesi uyarınca  
yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından S.Çınar tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1968 doğumludur ve Diyarbakır'da ikamet etmektedir.  
17 Kasım 1998 tarihinde saat 15:30'da, iki haftada bir yayımlanan bir gazetede  
gazeteci olarak çalıꢀan baꢀvuran, 108 kiꢀi ile birlikte, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle  
Mücadele ꢁubesi'nde görevli polis memurlarınca gözaltına alınmıꢀtır. Yakalama sırasında,  
baꢀvuran ve diğer yakalananlar, yasadıꢀı bir örgüt olan PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) lideri  
Abdullah Öcalan'm tutuklanmasını protesto etmek amacıyla gösterilerin ve açlık grevlerinin  
gerçekleꢀtirildiği iddia edilen yer olan Halkın Demokrasi Partisi'nin (HADEP) Diyarbakır  
ꢀubesinde bulunmaktaydılar.  
Aynı gün saat 19:30'da, baꢀvuran, Diyarbakır Devlet Hastanesi'ne götürülmüꢀtür.  
Baꢀvuranı muayene eden doktor, baꢀvuranın bedeninde yakın zamanlı bir fiziksel ꢀiddet  
emaresi olmadığını kaydetmiꢀtir.  
20 Kasım 1998'de baꢀvuran polise ifadeler vermiꢀtir. Đki polis memuru ve baꢀvuran  
tarafından imzalanan rapora göre, baꢀvuran, HADEP Diyarbakır ꢀubesinde gösteriye katılmak  
amacıyla bulunduğunu ifade etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, polis nezaretindeyken çeꢀitli ꢀekillerde kötü muameleye tabi bırakıldığını  
iddia etmektedir. Bilhassa, karanlık bir hücrede yetersiz havalandırma ile tutulmuꢀ, yemek ve  
su verilmemiꢀ ve tuvalete gitmesine izin verilmemiꢀtir. Uzun saatlerce aynı pozisyonda  
kelepçeli olarak durmaya zorlanmıꢀtır. Sorgulama sırasında, giysileri çıkarılmıꢀ, kendisine  
hakaret edilmiꢀ ve ölüm ve tecavüzle tehdit edilmiꢀtir. Vücudunun çeꢀitli bölgelerine  
vurulmuꢀtur. Özellikle karın bölgesine üst üste darbeler almıꢀtır. Testisleri sıkılmıꢀ ve cinsel  
istismara maruz kalmıꢀtır. Son olarak, bayan bir tutuklunun cinsel tacize uğramasını izlemek  
zorunda bırakılmıꢀtır.  
23 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuran dokuz kiꢀi ile birlikte Diyarbakır'da bir kliniğe  
götürülmüꢀ, kendilerini muayene eden uzman hekim on kiꢀi için tek bir rapor düzenleyerek,  
hiçbirinde darp izine rastlanmadığını belirtmiꢀtir.  
25 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuran 110 kiꢀi ile birlikte aynı kliniğe götürülmüꢀ ve  
A.O. isimli bir baꢀka doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. 111 kiꢀinin tamamının isminin  
bulunduğu emniyet müdürlüğüne ait belgede, doktor her ismin altına aynı cümleyi yazmıꢀtır:  
"Fiziksel ꢀiddet belirtisi gözlemlenmemiꢀtir".  
1
Baꢀvuran, muayene odasında polis memurlarının mevcut bulunduğunu ve polis  
nezaretinde maruz kaldığı kötü muamele ꢀeklini tarif etmiꢀ olmasına rağmen doktorun  
ꢀikayetlerini kaydetmediğini ileri sürmüꢀtür.  
25 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuran Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi  
Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmıꢀtır. HADEP binasında gazeteci olarak bulunduğunu  
ve gösteriye veya açlık grevine katılmadığını iddia etmiꢀtir. Polis ifadelerini okumadan  
imzalamak zorunda bırakıldığını belirtmiꢀtir.  
Aynı tarihte saat 21:00'de, baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı'nın kararı üzerine serbest  
bırakılmıꢀtır.  
26 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuran, Türkiye Đnsan Hakları Vakfı Diyarbakır  
ꢁubesi'nde görevli R.A. isimli bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve doktor ꢀunları  
kaydetmiꢀtir1:  
"Hipogastriyumun2 sağ kısmında 10 x 0.5 cm çapında bir sıyrık mevcuttur. Dizlerinin  
arkasında el ile muayene sonrasında hassasiyet ve ağrı, ayak bileklerinde ağrı, her iki ayağın  
parmak kaslarında hassasiyet ve ağrı görülmüꢀtür. Aynı zamanda, testislerinde ve  
epididimisinde hassasiyet, kasığında ꢀiꢀlik (belki fıtık baꢀlangıcı), epigastriyumda3 hassasiyet  
ve ağrı mevcuttur. Oksipital bölgede (artkafada) erüpsiyon görülmüꢀtür."  
Belirli olmayan bir tarihte, Türkiye Đnsan Hakları Vakfı Diyarbakır ꢁubesi, baꢀvuranı,  
Türk Tabipler Birliği Đzmir ꢁubesi'ne göndermiꢀtir. 7 ve 11 Aralık 1998 tarihleri arasında  
baꢀvuran muhtelif tıbbi muayenelerden geçmiꢀ ve bunların sonuçlan 4 Ağustos 1998 tarihli bir  
tıbbi raporda kaydedilmiꢀtir. Bu rapora göre, baꢀvuranda kasık fıtığı, vücudunun çeꢀitli  
kısımlarında ağrı, normalde tecavüz ve iꢀkence gibi travmatik tecrübelerin yol açtığı iki  
psikiyatrik durum olan ağır depresyon ve akut stres rahatsızlığı mevcuttur. Doktorlar,  
baꢀvuranın ꢀikayetlerinin kötü muamele iddiaları ile tutarlı olduğu kararına varmıꢀtır. Türk  
Tabipler Birliği Đzmir ꢁubesi'nde görevli doktorlar bu sonuca varırken, aynı zamanda, R.A.  
tarafından düzenlenen 26 Kasım 1998 tarihli rapordaki bulguları da kaydetmiꢀtir.  
17 Aralık 1998 tarihinde, baꢀvuran, polis nezaretinde gördüğü kötü muamele sonucu  
oluꢀtuğu iddia edilen kasığındaki fıtık nedeniyle ameliyat olmuꢀtur.  
17 Ocak 19994 tarihinde, avukatları için bir belge hazırlamıꢀ ve bu belgede 17 ve 25  
Kasım 1998 tarihleri arasında polis nezaretinde gördüğünü iddia ettiği kötü muameleyi  
ayrıntılı olarak tarif etmiꢀtir. Belgenin sonunda, AĐHM önündeki temsilcisinin ve bir baꢀka  
avukatın, kendisinin yasal temsilcileri olarak, kendi adına dava açacaklarını kaydetmiꢀtir.  
11 Mayıs 2000 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı'na  
baꢀvuranın polis nezaretinde kötü muamele gördüğüne dair ꢀikayette bulunmuꢀtur.  
Dilekçesinin yanında, 4 Ağustos 1999 tarihli sağlık raporunun bir örneğini de sunmuꢀtur.  
1
Bu raporun orijinalinin taraflarca AĐHM'ye sunulmadığı belirtilmelidir. Baꢀvuran, Đnsan Haklan Vakfı  
tarafından düzenlenen ve R.A.'nın bulgularını içeren tıbbi epikrizi sunmuꢀtur. Bu rapor metni de 4 Ağustos 1999  
tarihli rapor içeriğinde yer almaktadır.  
2 Karın bölgesinin alt kısmı.  
3 Karın bölgesinin üst orta kısmı.  
4 Belge üzerindeki tarih 17 Ocak 1998 olarak gözükmektedir.  
2
9 Ocak 2002 tarihinde, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın avukatını ifade  
vermek üzere savcılığa davet etmiꢀtir.  
10 Ocak 2002 tarihinde, baꢀvuranın temsilcisi, Cumhuriyet Savcısı 'na ifade vermiꢀtir.  
Baꢀvuranın ondan baꢀvuran adına ꢀikayette bulunduğu tarih olan 11 Mayıs 2000 tarihinden  
birkaç gün önce kendi adına dava açmasını talep ettiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın avukatı,  
ayrıca, baꢀvuranın iddialarının 26 Kasım 1998 tarihli rapor bulguları ile tutarlı olduğunu  
kaydetmiꢀtir.  
23 Ocak 2002 tarihinde, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı ifade vermek üzere  
savcılığa davet etmiꢀtir.  
1 ꢁubat 2002 tarihinde, baꢀvuran, Cumhuriyet Savcısı'na ifade vermiꢀtir. Avukatından  
kendisine kötü muamele uygulayan kiꢀiler hakkında ꢀikayette bulunmasını talep ettiğini  
belirtmiꢀtir. Avukatının kendisine davayı açtığını belirttiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran,  
Cumhuriyet Savcılığı'na bizzat kendisinin baꢀvurmadığını ifade etmiꢀtir. Son olarak,  
kendisine kötü muamele uygulayan polis memurlarının cezalandırılmasını talep etmiꢀtir.  
Aynı tarihte, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın kötü muamele iddialarına  
yönelik olarak takipsizlik kararı vermiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı, kararında, baꢀvuranın 17 ve 23  
Kasım 1998 tarihleri arasında polis nezaretinde tutulduğunu ve ilgili sağlık raporlarının  
baꢀvuranın bedeni üzerinde herhangi bir ꢀiddet belirtisi ortaya koymadığını kaydetmiꢀtir.  
Cumhuriyet Savcısı, ayrıca, baꢀvuranın, tutukluluk süresi sonunda Türk Tabipler Birliği'ne  
baꢀvurduğunu ve bunun yerine Cumhuriyet Savcılığı'na ꢀikayette bulunmuꢀ olması gerektiğini  
kaydetmiꢀtir.  
26 ꢁubat 2002 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, Siverek Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde,  
Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı'nın 1 ꢁubat 2002 tarihli kararına itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranla  
aynı zamanda polis nezaretinde bulunan kiꢀilerin ifade vermek üzere çağrılmalarını talep  
etmiꢀtir. Ayrıca, 4 Ağustos 1999 tarihli raporu düzenleyen doktorlar ile 25 Kasım 1998  
tarihinde 110 kiꢀi ile birlikte baꢀvuranı muayene eden A.O. isimli doktorun ifadelerinin  
alınmasını talep etmiꢀtir. Avukat, aynı zamanda, baꢀvuranın tutukluluğu sırasında görevde  
olan polis memurlarının tespit edilmesini ve baꢀvuranın tutukluluğu sırasında çekilen  
fotoğrafların mevcut olması halinde dosyaya dahil edilmesini istemiꢀtir.  
14 Mart 2002 tarihinde, Siverek Ağır Ceza Mahkemesi'ndeki tek hakim baꢀvuranın  
itirazmı reddetmiꢀtir. Hakim, kararında, baꢀvuranın 17 ve 23 Kasım 1998 tarihleri arasında  
polis nezaretinde tutulduğunu ve baꢀvuranın serbest bırakıldığı tarih olan 23 Kasım 1998  
tarihli sağlık raporunun baꢀvuranın bedeni üzerinde herhangi bir ꢀiddet belirtisi ortaya  
koymadığını kaydetmiꢀtir . Hakim, ayrıca, baꢀvuranın, tutukluluğunun hemen sonrasında 25  
Kasım 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı huzurunda  
kötü muamele iddiasında bulunmadığını gözlemlemiꢀtir. Hakim, son olarak, baꢀvuranın 4  
Ağustos 1999 tarihinde Türk Tabipler Birliği'ne baꢀvurduğunu ve ꢀikayetini 11 Mayıs 2000  
tarihinde yaptığını kaydetmiꢀtir. Hakim, serbest bırakılmasından çok uzun süre sonra  
baꢀvuruda bulunmuꢀ olması nedeniyle baꢀvuranın iddialarının ꢀüpheli olduğunu  
değerlendirmiꢀtir.  
5 Belge üzerindeki tarih 11 Mayıs 2001 olarak gözükmektedir.  
614 Mart 2002 tarihli karar baꢀvuranın 23 Kasım 1998 tarihinde serbest bırakıldığını ifade ederken diğer tüm  
belgeler baꢀvuranın 17 ve 25 Kasım 1998 tarihleri arasında polis nezaretinde tutulduğunu göstermektedir.  
3
HUKUK  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN  
AĐHS'nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da  
kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir  
niteliktedir.  
II. AĐHS'NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, AĐHS'nin 3. maddesi uyarınca, polis nezaretindeyken kötü muameleye  
maruz bırakıldığını iddia etmiꢀtir. Ayrıca, AĐHS'nin 6. ve 13. maddeleri uyarınca, yerel  
makamların, iddialarına yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmediği konusunda ꢀikayetçi  
olmuꢀtur.  
AĐHM, bu ꢀikayetlerin tek baꢀına 3. madde açısından incelenmesi gerektiğini  
değerlendirmiꢀtir. Söz konusu madde ꢀöyledir:  
"Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz."  
A. AĐHS'nin 3. maddesinin esasa iliꢀkin yönü ıꢀığında Savunmacı devletin  
sorumluluğu  
1. Tarafların görüꢀleri  
Hükümet, baꢀvuranın kötü muamele iddialarının asılsız olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranın, kötü muamele iddialarını, Mayıs 2000 tarihine kadar ulusal makamların dikkatine  
sunmadığını ve bu hususun iddiasının ciddiyeti hakkında ꢀüphe uyandırdığını öne sürmüꢀtür.  
Bu hususta, baꢀvuranın avukatının 10 Ocak 2002 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı'na  
verdiği ifadelere iꢀaret etmiꢀtir.  
Hükümet, ayrıca, 17, 23 ve 25 Kasım 1998 tarihli sağlık raporlarının baꢀvuranın  
bedeninde kötü muamele belirtisi ortaya koymadığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın kötü muamele  
gördüğü hususunun her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak kanıtlanmadığını ifade etmiꢀtir.  
Hükümet, bu açıdan, 4 Ağustos 1999 tarihli sağlık raporunda kötü muamele bulgusunun yer  
almadığını kaydetmiꢀtir.  
Baꢀvuran, yanıt olarak, 25 Kasım 1998 tarihinde kendisini sorgulayan Cumhuriyet  
Savcısı huzurunda kötü muamele gördüğünü ileri sürdüğünü belirtmiꢀtir. Ancak, Cumhuriyet  
Savcısı onun iddialarını göz ardı etmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı 28 Mart 2007 tarihli ifadesinde,  
ayrıca, baꢀvuranın 17 Ocak 1999 tarihli bir belge ile kendisini ve bir baꢀka avukatı onun adına  
dava açması için yetkilendirdiğini; baꢀvuranın ilk olarak diğer avukatla temas kurduğunu;  
ancak, bu avukatın baꢀvuranın gözaltı süresinin sona ermesinden itibaren altı ay içinde  
AĐHM'ye baꢀvuruda bulunmaması nedeniyle baꢀvuranın, Mayıs 2000'de kendisiyle temasa  
geçtiğini belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran, ayrıca, kötü muamele iddialarının değerlendirilmesinde 25 Kasım 1998  
tarihli sağlık muayenesinin dayanak olarak kullanılamayacağını; zira, muayene esnasında  
doktorun odasında polis memurlarının bulunduğunu ve gerçek anlamda bir muayenenin  
4
yapılmadığını belirtmiꢀtir. Muayene yapılmıꢀ olsaydı, doktor, baꢀvuranın bedeninde, eski yara  
ve ameliyat izlerini tespit ederdi. Baꢀvuran, Đnsan Haklan Vakfı ve Türk Tabipler Birliği Đzmir  
ꢁubesi tarafından sunulan sağlık raporlarının kendisinin maruz kaldığı kötü muamelenin  
belirtilerini ortaya koyduğunu ileri sürmüꢀtür.  
2. AĐHM'nin değerlendirmesi  
AĐHM, AĐHS'nin 3. maddesinin, demokratik bir toplumun en temel değerlerinden  
birini muhafaza etmekte olduğunu ve AĐHS'nin 15/2 maddesi uyarınca hakkında istisnaya izin  
verilmediğini yinelemiꢀtir (bkz., Selmouni - Fransa [BD], no. 25803/94).  
AĐHM, ayrıca, bir kiꢀinin sağlıklı olarak gözaltına alınıp tahliye olduğunda yaralanmıꢀ  
olduğu görüldüğünde söz konusu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir  
açıklama getirmenin ve baꢀvuranın iddialarına, özellikle de bunlar tıbbi raporlarla  
desteklenmiꢀse, ꢀüphe getirecek deliller ortaya koymanın, devletin görevi olduğunu yineler.  
Aksi halde AĐHS'nin 3. maddesi açısından açık bir sorun ortaya çıkacaktır (bkz., diğer  
kararların yanı sıra, yukarıda anılan Selmouni; Çelik ve îmret - Türkiye, no. 44093/98, 26  
Ekim 2004).  
AĐHM, delilleri değerlendirmek maksadıyla 'her türlü makul ꢀüpheden uzak' delil  
ölçütüne baꢀvurmaktadır (bkz., Avꢀar - Türkiye, no. 25657/94). Bununla birlikte, böyle bir  
delil, yeterli derecede kuvvetli, belirli ve tutarlı bir göstergeler demetinden yahut  
çürütülemeyen karineler demetinden de doğabilmektedir (bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra,  
Labita - Đtalya [BD], no. 26772/95; Süleyman Erkan - Türkiye, no. 26803/02, 31 Ocak 2008).  
AĐHM, somut dava koꢀullan hususunda, baꢀlangıç olarak, baꢀvuranın 25 Kasım 1998  
tarihinde serbest bırakıldığını; ancak, baꢀvuranın avukatının, 11 Mayıs 2000 tarihine kadar,  
yani yaklaꢀık 18 ay sonrasına kadar, kötü muameleye iliꢀkin resmi suç duyurusunda  
bulunmadığını gözlemlemiꢀtir. Ancak, 25 Kasım 1998 tarihinde, baꢀvuran, Diyarbakır Devlet  
Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı'na, polis ifadelerini okumadan imzalamak zorunda  
bırakıldığını bildirmiꢀ; ancak, bu iddiaya iliꢀkin olarak hiçbir adım atılmamıꢀtır. Cumhuriyet  
Savcısı, baꢀvurandan ifadelerini ayrıntılı olarak anlatması talebinde dahi bulunmamıꢀtır.  
Ayrıca, baꢀvuran, avukatları için hazırlanan ve gerçekliği savunmacı Hükümet tarafından  
itiraz görmeyen 17 Ocak 1999 tarihli belge ile ve serbest bırakılmasının ertesi günü Đnsan  
Haklan Vakfı'na baꢀvurarak kötü muamele iddialanna iliꢀkin olarak dava açma niyetini  
sergilemiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvuranın avukatlarının resmi suç duyurusunda  
bulunmamasının gerekçeleri üzerinde düꢀünmenin kendi görevi olmadığını değerlendirmiꢀtir.  
Her halükarda, ilgili zamanda yürürlükte olan eski Ceza Kanunu'nun 102. maddesi ile 243. ve  
245. maddeleri uyarınca, devlet memurları tarafından iꢀlenen kötü muamele suçlarının  
yargılanması için beꢀ yıllık süre sının mevcuttur. Cumhuriyet Savcısı, suç duyurusunda geç  
bulunulduğu gerekçesiyle suç duyurusunu reddedemezdi ve reddetmemiꢀtir de. Sonuç olarak,  
AĐHM, Hükümet'in baꢀvuranın daha erken bir sürede ꢀikayette bulunmadığı gerekçesiyle  
iddialannın asılsız olduğu yönündeki görüꢀünü kabul edemez.  
AĐHM, Hükümet'in sağlık raporlanna iliꢀkin iddiaları hususunda, 17 ve 25 Kasım 1998  
tarihleri arasındaki tutukluluğuna iliꢀkin olarak baꢀvuran hakkında düzenlenen beꢀ sağlık  
raporu olduğunu kaydetmiꢀtir. Đlk sağlık raporu baꢀvuranın tutukluluk süresinin baꢀında  
düzenlenmiꢀ ve baꢀvuranın bedeninde yakın tarihli fiziksel ꢀiddet belirtisi ortaya koymamıꢀtır.  
23 ve 25 Kasım 1998 tarihli ikinci ve üçüncü sağlık raporları, Diyarbakır'da bir sağlık  
kliniğinde görevli iki doktor tarafından düzenlenmiꢀ ve bu raporlar da baꢀvuranın bedeninde  
fiziksel ꢀiddet belirtisi olmadığını göstermiꢀtir. Dördüncü sağlık raporu, baꢀvuranın serbest  
5
bırakılmasından bir gün sonra, Diyarbakır Đnsan Haklan Vakfı'nda görevli bir doktor  
tarafından düzenlenmiꢀ ve baꢀvuranın bedeninde yaralanmalara ve ağrılara iꢀaret etmiꢀtir.  
Beꢀinci rapor, 4 Ağustos 1999 tarihinde düzenlenmiꢀ ve baꢀvuranı 7 ve 11 Aralık 1998  
tarihleri arasında muayene etmiꢀ olan Türk Tabipler Birliği Đzmir ꢁubesi'nde görevli doktor  
heyetinin bulgularını yansıtmıꢀtır. Bu rapor, baꢀvuranın kötü muamele iddiaları ile tutarlı  
olduğu değerlendirilen birtakım fiziksel ve psikolojik bulgular kaydetmiꢀtir.  
AĐHM, Hükümet'in AĐHM'ye sunduğu görüꢀlerin temelini oluꢀturan 25 Kasım 1998  
tarihli rapor ile baꢀvuranın iddialarının dayanağını oluꢀturan 26 Kasım 1998 ve 4 Ağustos  
1999 tarihli raporlar arasında büyük çeliꢀki olduğunu gözlemlemiꢀtir. 26 Kasım 1998 ve 4  
Ağustos 1999 tarihli raporlar fiziksel ve psikolojik ꢀiddet bulguları ortaya koyarken; 25 Kasım  
1998 tarihli rapora göre baꢀvuran kötü muameleye tabi tutulmamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHM, söz  
konusu raporların ağırlığını tespit etmelidir.  
Bu bağlamda, AĐHM, 25 Kasım 1998 tarihli sağlık raporuna iliꢀkin olarak, doktorun,  
bulgularını, kendisine emniyet müdürlüğü tarafından gönderilen ve baꢀvuran ile diğer  
tutuklulara iliꢀkin olarak sağlık muayenesi talebinde bulunan bir yazının içine kaydettiğini  
gözlemlemiꢀtir. Ayrıca, söz konusu sağlık raporu sadece baꢀvurana iliꢀkin değildir.  
Baꢀvuranın da aralarında bulunduğu 111 kiꢀi hakkında düzenlenmiꢀ ve bu kiꢀilerin hepsi  
hakkında aynı gözlemde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, doktorun odasında polis memurlarının  
bulunduğunu ve kendisinin kötü muamele ꢀikayetlerini kaydetmeyen doktor tarafından gerçek  
anlamda muayene edilmediğini iddia etmiꢀtir.  
AĐHM her ne kadar baꢀvuranın yukarıda belirtilen iddialarını doğrulayamasa da,  
Avrupa Đꢀkenceyi Önleme Komitesi'nin (AĐÖK) polis nezaretindeki kiꢀilerin sağlık  
muayenesine iliꢀkin standartlarına iꢀaret etmiꢀtir. AĐÖK, tüm sağlık muayenelerinin, polis  
memurlarının duymayacağı ve tercihen görmeyeceği ꢀekilde yapılması gerektiğini  
öngörmektedir. Ayrıca, her muayenenin neticeleri, tutuklunun ilgili ifadeleri ve doktorun  
tespitleri doktor tarafından resmi olarak kaydedilmelidir (bkz., AĐÖK Standartları (CPT  
Standards)).  
Baꢀvuranın iddiaları doğru olmasa dahi, yani gerçek anlamda bir sağlık muayenesi  
yapılmıꢀ olması halinde dahi, sonuç raporuna belirleyici bir önem atfedilemez; zira, AĐHM  
toplu sağlık muayenelerinin ancak yüzeysel ve geliꢀigüzel olarak tarif edilebileceği yönünde  
geçmiꢀte karar vermiꢀtir (bkz., Akkoç - Türkiye, no. 22947/93 ve no. 22948/93; Elci ve  
Diğerleri - Türkiye, no. 23145/93 ve no. 25091/94, 13 Kasım 2003). AĐÖK, her tutuklu kiꢀinin  
tek baꢀına muayene edilmesi gerektiğini doğrulamıꢀtır (bkz., AĐÖK'nin 5 ve 10 Ekim  
1997 tarihleri arasında Türkiye'ye yaptığı ziyaret sonrasında sunulan raporu). Aynı ilke,  
Birleꢀmiꢀ Milletler Đnsan Hakları Yüksek Komiserliği'ne sunulan Đꢀkence ve Diğer Zalimane,  
Đnsanlık Dıꢀı, Aꢀağılayıcı Muamele veya Cezaların Etkili Biçimde Soruꢀturulması ve  
Belgelendirilmesi Đçin El Kılavuzu - Đstanbul Protokolü'nde (9 Ağustos 1999) belirtilmiꢀtir.  
Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, 25 Kasım 1998 tarihli rapor bulgularına bir  
değer yüklememeye karar vermiꢀtir.  
AĐHM, 26 Kasım 1998 tarihli rapor hususunda, baꢀlangıç olarak, baꢀvuranın 25 Kasım  
1998 tarihinde saat 21:00'de serbest bırakıldığını ve ertesi gün sağlık muayenesinden  
geçirildiği Đnsan Hakları Vakfı'na baꢀvurduğunu gözlemlemiꢀtir. AĐHM, ayrıca, 26 Kasım  
1998 tarihli rapordaki fiziksel bulguların, en azından, baꢀvuranın karnına üst üste darbe aldığı  
ve testislerinin sıkıldığı iddiaları ile tutarlı olduğunu gözlemlemiꢀtir. AĐHM, 4 Ağustos 1999  
tarihli raporun ise, beꢀ günden fazla süren çok ayrıntılı sağlık muayenelerini müteakip  
hazırlandığını belirtmiꢀtir. Söz konusu rapor sadece fiziksel değil psikolojik bulguları ve bu  
bulguların olası iꢀkence veya kötü muamele ile muhtemel iliꢀkisinin yorumunu içermiꢀtir  
(bkz., bu hususta, yukarıda anılan "Đstanbul Protokolü"). Sonuca vanrken bu raporu  
6
düzenleyen doktorlar tarafından 26 Kasım 1998 tarihli sağlık muayenesine iliꢀkin bulgular da  
dikkate alınmıꢀtır. AĐHM, dolayısıyla, 26 Kasım 1998 ve 4 Ağustos 1999 tarihli raporların  
kesin deliller olarak kabul edilmeleri gerektiğini değerlendirmiꢀ ve 26 Kasım 1998 tarihli  
raporda kayıtlı olan ve 4 Ağustos 1999 tarihli raporun sonuçları ile desteklenen  
yaralanmaların, baꢀvuranın 17 ve 25 Kasım 1998 tarihleri arasında Diyarbakır Emniyet  
Müdürlüğü'ndeki tutukluluğu zarfında gerçekleꢀen muamelenin sonucu olduğu kararını  
vermiꢀtir.  
Bu bağlamda, AĐHM, Hükümet'in, 26 Kasım 1998 ve 4 Ağustos 1999 tarihli sağlık  
raporlarının içeriğinin doğruluğuna iliꢀkin bir itirazda bulunmadığını gözlemlemiꢀtir.  
Hükümet, ayrıca, raporlarda yer alan fiziksel ve psikolojik bulgulara iliꢀkin makul bir  
açıklama da getirmemiꢀtir.  
Yukarıda belirtilenler ıꢀığında ve özellikle de baꢀvuran tarafından alman yaraların  
nedenine iliꢀkin olarak savunmacı hükümet tarafından makul bir açıklama yapılmaması  
karꢀısında, AĐHM, bu yaraların baꢀvuranın polis nezaretindeyken gördüğü ve sorumluluğunun  
Devlete ait olduğu ağır kötü muamelenin sonucu olduğu kararını vermiꢀtir.  
Dolayısıyla, AĐHS'nin 3. maddesi esas yönünden ihlal edilmiꢀtir.  
B. AĐHS'nin 3. maddesinin usule iliꢀkin yönü ıꢀığında Savunmacı devletin  
sorumluluğu  
1. Tarafların görüꢀleri  
Hükümet, yerel makamların, baꢀvuranın iddialarına yönelik etkili soruꢀturma yürütme  
yükümlülüğünü yerine getirdiğini belirtmiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın ꢀikayette bulunduğu tarihe  
kadar 18 aylık bir sürenin geçtiğini ileri sürmüꢀtür. Dolayısıyla, yetkililer, baꢀvuranın  
iddialarını doğrulama imkanından yoksun kalmıꢀtır. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın, Türk  
Tabipler Birliği Đzmir ꢁubesi yerine yerel makamlara baꢀvurmuꢀ olması gerektiğini ifade  
etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, yanıt olarak, hem Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı'nın hem de Ağır Ceza  
Mahkemesi'nin 4 Ağustos 1999 tarihli sağlık raporunu dikkate almadığını belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran, ayrıca, 17 ve 25 Kasım 1998 tarihleri arasında polis nezaretinde tutulan kiꢀilerin  
ifadelerinin Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiꢀ olması gerektiğini ifade etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, 4 Ağustos 1999 tarihli raporu düzenleyen doktorların ve 25 Kasım 1998 tarihli  
raporu hazırlayan doktorun ifadelerinin de dinlenmiꢀ olması gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Son  
olarak, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı'nın ilgili zamanda görevde olan polis memurlarının  
kimliklerini tespit edemediğini iddia etmiꢀtir.  
2. AĐHM'nin değerlendirmesi  
AĐHM, AĐHS'nin 3. maddesinin, "savunulabilir" olduğu ve "makul ꢀüphe uyandırdığı"  
sürece, özel ꢀahıslar tarafından gerçekleꢀtirilmiꢀ olsa dahi, kötü muamele iddialarına yönelik  
yetkililerin soruꢀturma yürütmesini gerektirdiğini yinelemiꢀtir (bkz., özellikle, Ay - Türkiye,  
no. 30951/96, 22 Mart 2005). AĐHM içtihadı tarafından belirlenen geçerli asgari standartlar,  
soruꢀturmanın bağımsız, tarafsız, kamuya açık olmasını ve yetkili makamların örnek titizlikle  
ve çabuklukla hareket etmelerini gerektirmektedir (bkz., örneğin, yukarıda anılan Çelik ve  
Đmret).  
1
AĐHM, ek olarak, AĐHS'de yer alan hakların farazi ve geçersiz değil; uygulanabilir ve  
etkili olduğunu yinelemiꢀtir. Dolayısıyla, bu tip davalarda, etkili soruꢀturma, sorumluların  
belirlenmesi ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte olmalıdır (bkz., üzerinde gerekli  
değiꢀiklikler yapıldıktan sonra, Nevruz Koç - Türkiye, no. 18207/03, 12 Haziran 2007).  
AĐHM, yukarıda, baꢀvuranın aldığı yaralardan AĐHS'nin 3. maddesi uyarınca  
savunmacı devletin sorumlu olduğu kararını vermiꢀtir. Dolayısıyla, etkili bir soruꢀturma  
gerekli olmuꢀtur.  
AĐHM, somut davada, baꢀlangıç olarak, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı tarafından bir  
ön soruꢀturmanın yürütüldüğünü gözlemlemiꢀtir. Ancak, AĐHM, bu soruꢀturmanın titizlikle  
veya etkili bir ꢀekilde yürütüldüğü konusunda ikna olmamıꢀtır.  
AĐHM, baꢀvuranın Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'nde gözaltında bulunduğu sırada  
görevde olan polis memurlarının ifadelerinin veya 23, 25 ve 26 Kasım 1998 ve 4 Ağustos  
1999 tarihli raporları düzenleyen doktorların ifadelerinin Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı  
tarafından alınmadığını kaydetmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı tarafından atılan tek adım  
baꢀvuranın temsilcisinin ve baꢀvuranın kendisinin ifadesini almak olmuꢀtur. Ayrıca,  
Cumhuriyet Savcısı, onların ifadelerini, suç duyurusunda bulunulmasından yaklaꢀık 20 ay  
sonra almıꢀ ve aynı gün takipsizlik kararı vermiꢀtir.  
AĐHM, Hükümet'in, baꢀvuranın serbest bırakılmasından 18 ay sonra ꢀikayette  
bulunmuꢀ olması nedeniyle yargı makamlarını tıbbi delil elde etme imkanından yoksun  
bıraktığını ꢀeklindeki görüꢀünü reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, suç duyurusuna destek olarak, Türk  
Tabipler Birliği (Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 135. maddesine uygun olarak 6023 sayılı  
Yasa ile kurulmuꢀ kamu kurumu) Đzmir ꢁubesi'nde görevli altı uzman hekim tarafından  
düzenlenen sağlık raporunu sunmuꢀtur. AĐHM, bu kurum tarafından düzenlen bir raporun bir  
soruꢀturmanın temelini oluꢀturabileceği ve oluꢀturması gerektiği görüꢀündedir. Her halükarda,  
Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı baꢀka tıbbi görüꢀler alma giriꢀiminde de bulunmamıꢀtır.  
Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın kötü muamele iddialarına yönelik  
olarak yerel makamlar tarafından AĐHS'nin 3. maddesinin gerektirdiği gibi etkili bir  
soruꢀturma yürütülmediği kararma varmıꢀtır.  
Dolayısıyla, AĐHS'nin 3. maddesi usul yönünden ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS'NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, AĐHS'nin 6. maddesine dayanarak, etkili bir soruꢀturma yapılmaması  
nedeniyle, kendisine kötü muamele uygulayan polis memurları hakkında tazminat davası  
açma imkanından yoksun kaldığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.  
Dava olaylarını, tarafların görüꢀlerini ve 3. maddenin esas ve usul yönünden ihlal  
edildiği kararını dikkate alan AĐHM, somut davada ortaya konana temel hukuki sorunu  
incelediğini değerlendirmiꢀtir. Dolayısıyla, bu baꢀlık altında ayrı bir karar vermenin gerekli  
olmadığı sonucuna varmıꢀtır (bkz., örneğin, Uzun - Türkiye, no. 37410/97, 10 Mayıs 2007;  
Mehmet ve Suna Yiğit - Türkiye, no. 52658/99, 17 Temmuz 2007; K.Ö. - Türkiye, no.  
71795/01,11 Aralık 2007).  
8
IV. AĐHS'NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
Sözleꢀme'nin 41. maddesine göre "Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal  
edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen  
telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören  
tarafın adil tatminine hükmeder."  
A. Tazminat  
Baꢀvuran 1.500 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuꢀtur. Bu miktar, 26 Kasım ve  
12 Aralık 1998 tarihleri arasındaki gelir kaybı ile sağlık masraf ve harcamalarına iliꢀkindir.  
Ayrıca, 35.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
Hükümet, baꢀvuranın taleplerinin asılsız olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuran tarafından görüldüğü iddia edilen maddi zarar hususunda, AĐHM, baꢀvuranın  
talebini destekleyici bir belge sunmadığını gözlemlemiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHM bu talebi  
reddetmiꢀtir.  
Ancak, AĐHM, davanın koꢀullan karꢀısında, baꢀvuranın, tek baꢀına ihlal tespitiyle  
tazmin edilemeyecek ꢀekilde acı ve sıkıntı yaꢀamıꢀ olduğunu değerlendirmiꢀtir. AĐHM, somut  
davada tespit edilen ihlalin niteliğini dikkate alarak ve hakkaniyet temelinde karar vererek  
baꢀvurana 7.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran, ayrıca, AÎHM'de yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık 2.670 Euro talep  
etmiꢀtir.  
Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme  
masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı  
durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada baꢀvuranın talebini  
doğrulamadığını göz önünde tutan Mahkeme, bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine karar  
vermiꢀtir.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası'nm marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS'nin 3. maddesinin hem esas hem de usul yönünden ihlal edildiğine;  
3. Baꢀvuranın AĐHS'nin 6. maddesi uyarınca olan ꢀikayetinin ayrı olarak incelenmesinin  
gerekli olmadığına;  
9
4. a) AĐHS'nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç  
ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere ve  
tabi olabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana  
manevi tazminat olarak 7.500 Euro (yedi bin beꢀ yüz Euro) ödenmesine;  
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa  
Merkez Bankası'nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç  
puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü'nün 77. maddesinin 2. ve  
3. paragrafları gereğince 14 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
Sally Dölle  
Zabıt Katibi  
Françoise Tulkens  
Baꢀkan  
10