COUNCIL  
A V R U P A  
OF E U R O P E  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
MEHMET KAYA - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no. 36150/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
6 Aralık 2005  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,  
üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Mehmet Kaya – Türkiye davasında,  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),  
Baꢀkan J.-P. COSTA,  
Yargıçlar A.B. BAKA,  
R. TÜRMEN  
K. JUNGWIERT  
M. UGREKHELIDZE,  
A.MULARONI  
E.FURA-SANDSTRÖM ve  
Bölüm Sekreteri S. DOLLÉ’nin katılımı ile kapalı oturumda 15 Kasım 2005 tarihinde  
toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:  
USUL  
1.Dava, Mehmet Kaya (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 3 Eylül 2002 tarihinde, Đnsan  
Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine  
dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 36150/02)  
kaynaklanmaktadır.  
2.Baꢀvuran, Adana Barosu’na bağlı Türker Doğan isimli avukat tarafından temsil edilmiꢀtir.  
Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki yargılama için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.  
3.13 mayıs 2004 tarihinde, AĐHM, baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir.  
AĐHS’nin 29 § 3. maddesini uygulayarak baꢀvurunun kabuledilebilirliği ve esaslarını aynı  
anda inceleyerek bir sonuca varmaya karar vermiꢀtir.  
4. Baꢀvuran ve Hükümet, esaslara iliꢀkin görüꢀlerini bildirmiꢀlerdir (Đç Tüzük, 59 § 1.  
madde).  
5.1 Kasım 2004 tarihinde, AĐHM, Dairelerinin oluꢀumunu değiꢀtirmiꢀtir (25 § 1. madde). Bu  
dava, yeni oluꢀturulmuꢀ olan Đkinci Daire’ye tevzi edilmiꢀtir (52 § 1. madde).  
OLAYLAR  
DAVA ꢁARTLARI  
6.Baꢀvuran 1961 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.  
7.Baꢀvuran, 12 Eylül 1980 tarihinde silahlı saldırı yapmıꢀ olmak ve cinayete kasdetmek  
ꢀüphesiyle yakalanmıꢀ ve polis gözaltına alınmıꢀtır.  
8.17 Ekim 1980 tarihinde, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutuklu yargılanması  
talimatını vermiꢀtir.  
9.13 Nisan 1991 tarihinde, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.  
10.25 Aralık 1992 tarihinde, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi baꢀvuranı Türk Ceza  
Kanunu’nun 450 § 4. maddesi uyarınca taammüden cinayetten suçlu bulmuꢀ ve ömür boyu  
hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
2
11.12 Mayıs 1993 tarihinde, Askeri Yargıtay, Ankara Sıkı Yönetim Mahkemesi’nin, kararını,  
sözkonusu suç bağlamında iç hukuku yanlıꢀ yorumladığı gerekçesiyle bozmuꢀ ve davayı  
birinci derece mahkemesine göndermiꢀtir.  
12.Sıkı Yönetim Mahkemelerinin yetkisini iptal eden 3953 sayılı Kanun’un 27 Aralık 1993  
tarihinde resmen yürürlüğe girmesini takiben, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın  
davasına bakma yetkisi kazanmıꢀtır.  
13.1994 yılında, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, yüz otuz iki sanıkla birlikte baꢀvuranı  
yargılamaya baꢀlamıꢀtır.  
14.21 Kasım 2003 tarihinde, yapılan pek çok duruꢀmadan sonra, Ankara Ağır Ceza  
Mahkemesi, yukarıda bahsedilen suçtan dolayı baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve Türk Ceza  
Kanunu’nun 59. maddesi uyarınca otuz altı yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
15.7 Mayıs 2004 tarihinde, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı bu karara karꢀı  
Askeri Yargıtay’a baꢀvurmuꢀtur.  
16.Baꢀvurana yönelik cezai iꢀlemler Yargıtay’da devam etmektedir.  
HUKUK  
I.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
17. 16.Baꢀvuran, iꢀlemlerin uzunluğunun, AĐHS’nin 6 § 1.maddesindeki “makul süre” ꢀartı ile  
uyumlu olmadığını öne sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözkonusu maddeye göre:  
“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar verecek olan, … bir  
mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”  
18.Hükümet, buna itiraz etmiꢀtir.  
19.AĐHM, iꢀlemlerin, baꢀvuranın yakalanarak polis gözaltına alındığı 12 Eylül 1980 tarihinde  
baꢀladığını ve halen devam etmekte olduğunu not eder. Dolayısıyla, yirmi beꢀ yıldan fazla  
sürmüꢀtür.  
20.AĐHM’nin yetkisi, ratione temporis, Türkiye’nin Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na  
bireysel baꢀvuru dilekçesi hakkını tanıdığına iliꢀkin deklarasyonu sunduğu tarih olan 28 Ocak  
1987’den sonra geçen on sekiz yıl dokuz ayı dikkate almasına izin vermektedir. Bununla  
beraber, yukarıda anılan deklarasyonun sunulduğu tarihte iꢀlemlerin durumunu da dikkate  
alması gerekmektedir (bkz. Canoçak – Türkiye, nos. 25182/94 ve 26956/95, §§ 25-26, 20  
ꢁubat 2001, ve ꢁahiner – Türkiye, no. 29279/95, § 21, AĐHM 2001-IX). Bu önemli tarihte,  
iꢀlemler halihazırda altı yıldan fazla sürmüꢀtü.  
A.Kabuledilebilirlik  
21.AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not eder.  
Ayrıca, herhangi baꢀka bir sebepten ötürü kabuledilmez olmadığını da not eder. Dolayısıyla  
kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.  
B.Esaslar  
3
22.Hükümet, baꢀvuranın itham edildiği suçları ve yüz otuz üç sanığı kapsayan geniꢀ çaplı bir  
yargılamayı organize etme gerekliliğini dikkate alarak davanın karmaꢀık olduğunu ifade  
etmiꢀtir. Bu unsurların iꢀlemlerin uzunluğunu açıkladığını ve yargı makamlarına hiçbir ihmal  
veya gecikmenin yüklenemeyeceğini öne sürerek itiraz etmiꢀlerdir.  
23.Baꢀvuran, kendisine yönelik iꢀlemlerin halihazırda yirmi beꢀ yılı geçtiğini ve hala devam  
ettiğini belirterek itiraz etmiꢀtir.  
24.AĐHM, gerek birinci derecede gerekse temyiz iꢀlemlerinde ciddi gecikmeler olduğu  
kanısındadır. Baꢀvurana ve sayıca fazla diğer sanıklara iliꢀkin iꢀlemlerin yönelik davanın  
karmaꢀık olduğunu kabul edebilir. Bu durumda, iꢀlemlerin yirmi beꢀ yıl sürdüğünü ve  
bunların içinden on sekizden fazlasının AĐHM’nin yetkisi dahiline girdiğini not eder. Süre,  
haddinden fazladır ve yalnızca karmaꢀıklığa iliꢀkin mülahazalarla haklı gösterilemez.  
AĐHM’ye göre, iꢀlemlerin uzunluğu yalnızca yerel mahkemelerin davayla özenle  
ilgilenmemiꢀ olmasıyla açıklanabilir (bkz. yukarıda anılan Canoçak ve ꢁahiner kararları,  
sırasıyla §§ 32 ve 27).  
25.Elindeki tüm kanıtları konuya iliꢀkin içtihadını dikkate alarak AĐHM, sözkonusu iꢀlemlerin  
uzunluğunun “makul süre” ꢀartını karꢀılamadığını tespit etmiꢀtir.  
26.Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
27. AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç  
hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette,  
zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A.Tazminat  
28.Baꢀvuran, AĐHM’den 329.000 Euro ile 481.000 Euro arasında bir maddi tazminat  
belirlemesini ve 500.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermesini talep etmiꢀtir.  
29.Hükümet, baꢀvuran tarafından talep edilen meblağlara itiraz etmiꢀtir.Baꢀvuranın iddia  
edildiği üzere maddi ve manevi kaybı için destekleyici herhangi bir kanıt sunmadığını öne  
sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHM’nin, tazminat prosedürünü suistimal etmeden, baꢀvurana yalnızca  
adilane bir manevi tazminat ödenmesine karar vermesi ve bunu yaparken AĐHM’nin benzer  
baꢀvurularda ödenmesine karar verdiği meblağları referans alması gerektiğini ifade etmiꢀtir.  
30.Maddi tazminatla ilgili olarak AĐHM, elindeki kanıtlara dayanarak, baꢀvuranın, maddi  
zararın gerçekten iꢀlemlerin makul olmayan uzunluğundan kaynaklandığını ortaya  
koyamadığını tespit etmiꢀtir (bkz. mutatis mutandis, Kulda – Polonya [BD], no. 30210/96, §  
164, AĐHM 2000-XI)  
31.Ancak, AĐHM, baꢀvuranın yalnızca bir AĐHS ihlali tespitiyle tazmin edilemeyecek bazı  
manevi zararlara maruz kalmıꢀ olduğunu kabul etmektedir. Eꢀitlik temelinde yaptığı  
değerlendirmeyi ve içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütleri dikkate alarak (bkz. Ahmet Koç  
4
– Türkiye, no. 32580/96, § 37, 22 Haziran 2004) AĐHM baꢀvurana bu baꢀlık altında 14.000  
Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
B.Mahkeme masrafları  
32.Baꢀvuran, ayrıca yerel mahkemelerde ve AĐHM’deki harcamalar için 6.000 Euro talep  
etmiꢀtir.  
33.Hükümet, yalnızca gerçekten yapılmıꢀ harcamaların tazmin edilebileceğini ileri sürmüꢀtür.  
Bu bağlamda, tüm masraf ve harcamaların baꢀvuran veya temsilcisi tarafından belgelenmesi  
ve kabataslak rakamlar ile listelerin, harcamayı kanıtlamada ilgili ve gerekli belgeler olarak  
görülmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir.  
34.AĐHM, bir avukat tarafından temsil edilen baꢀvuranın yasal yardım almadığını not eder.  
Eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme ve içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütleri dikkate  
alarak (bkz. diğerlerinin yanı sıra, yukarıda anılan Ahmet Koç, § 40, Çaloğlu – Türkiye, no.  
55812/00, § 33, 29 Temmuz 2004 ve Yanıkoğlu – Türkiye, no. 46284/99, § 45, 14 Ekim 2004)  
AĐHM baꢀvurana mahkeme masrafları için 2.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C.Gecikme faizi  
35.AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı  
faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir.  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1.Baꢀvurunun kabulüne;  
2.AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. (a)Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na  
çevrilmek üzere, uygulanabilecek her türlü vergiyi ve  
(i)14.000 Euro (on dört bin Euro) manevi tazminat;  
(ii)mahkeme masrafları için 2.000 (iki bin Euro);  
(iii) ve uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;  
(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek  
suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 6  
Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
S. DOLLE  
Sekreter  
J.-P COSTA  
Baꢀkan  
5
6