COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

M. ALİ DURMAZ – TÜRKİYE

(Başvuru no. 22261/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

8 Ocak 2009

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, T.C. vatandaşı M. Ali Durmaz (“başvuran”) tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 7 Mayıs 2003 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin

Sözleşme’nin (“Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan

22261/03 numaralı başvuru sonucu görülmektedir.

Başvuran Şanlıurfa Barosu avukatlarından M. Birlik tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

1927 doğumlu başvuran Gaziantep’te ikamet etmektedir.

Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı (“Bakanlık”) 2000 yılında Birecik barajının inşası için

başvurana ait Nizip ilçesi, Erenköy köyündeki iki arsayı (247 parsel, 103 pafta ve 14 parsel

130 pafta) kamulaştırmıştır.

Başvuran 23 Mayıs 2000 tarihinde Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi’nde iki ayrı ek

tazminat davası açmıştır.

Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi 22 ve 25 Aralık 2000 tarihlerinde, başvurana, 9 Haziran

2000 tarihinden işlemek üzere yasal faiziyle beraber ek tazminat ödenmesine karar vermiştir

(karar no. 2000/5137 ve 2000/4790).

Yargıtay 9 Temmuz 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararlarını onamıştır.

Bakanlık 30 Nisan 2003 tarihinde başvurana, 247 no’lu parsel için 23.449.000.000 Türk

Lirası (TL)¹, 14 no’lu parsel için ise 13.494.000.000 TL²tutarında bir miktar ödeme

yapmıştır.

Birecik İcra Dairesi 2 Mayıs 2003 tarihinde Bakanlığa ödeme emri tebliğ etmiş, bu

belgede Bakanlığa 247 no’lu parsel için 3.073.350.480 TL³, 14 no’lu parsel için ise

1.804.328.414 TL⁴tutarında ödenmemiş borcu olduğunu bildirmiştir.

Başvuranların temsilcisi 28 Haziran 2007 tarihinde Bakanlığa bir yazı göndermiş, bu

yazıyla, ödenmemiş borcun ödenmesi için idarenin yaptığı hesaplamayı kabul ettiğini

bildirmiştir.

Hükümet 8 Temmuz 2008 tarihinde AİHM’yi borcun kalan kısmının başvurana henüz

ödenmediği hususunda bilgilendirmiştir.

¹Sözkonusu tarihte yaklaşık 13.470 Euro (EUR) karşılığı.

²Sözkonusu tarihte yaklaşık 7.752 EUR karşılığı.

³Sözkonusu tarihte yaklaşık 1.772 EUR karşılığı.

⁴Sözkonusu tarihte yaklaşık 1.040 EUR karşılığı.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİ İLE AİHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1.

MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran, mülklerinin kamulaştırılmasının ardından kendisine ödenmesine hükmedilen

ek tazminatın ödenmesinde yaşanan büyük gecikmenin, düşük faizle birleştirildiğinde, maddi

kaybına neden olduğundan şikayetçi olmuştur. Başvuran AİHS’nin 6/1 maddesi ile AİHS’ye

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine dayanmıştır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvurunun AİHM’ye sunulmasının ardından, başvuranın avukatının 28

Haziran 2007 tarihinde, , idare tarafından ödenmesi gereken meblağ konusunda idareyle bir

anlaşma imzaladığını, bunun, başvuranın, idareye karşı açılan ihtilaflı davayı sona erdirme

isteğinin açık kanıtı olduğunu ifade etmiş, AİHM’den başvuranın mağdur statüsünün sona

ermesi nedeniyle başvurunun kabuledilemez olduğunu beyan etmesini talep etmiştir.

Hükümet ayrıca başvuranın, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi kapsamında

kullanabileceği hukuk yollarından gerektiği gibi yararlanmadığından, AİHS’nin 35.

maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk yollarını tüketmediğini belirtmiştir. 105. maddeye göre,

başvuran, kayıplarının gecikme faizinden fazla olduğunu kanıtlarsa, ek tazminatın

ödenmesinde yaşanan gecikme sonucu maruz kaldığı zarar için tazminat almaya uygun

durumdadır.

AİHM, Hükümet’in ilk ön itirazıyla ilgili olarak, başvuranın temsilcisinin 28 Haziran

2007 tarihinde imzaladığı belgede, başvuranın ödenmeyi bekleyen tazminat talepleri ile idare

karşısında sahip olabileceği diğer hak ve taleplerinden vazgeçeceği niyeti olduğunu gösterir

bir unsur bulunmadığını, ayrıca başvuranın AİHM’ye götürdüğü şikayetlerini geri çekmesi

yönünde bir anlaşmaya da yol açmadığını tespit etmektedir.Buna göre, AİHM, başvuranın,

ihlal edildiği iddia edilen AİHS’nin 6/1 maddesiyle Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin

mağduru olduğunu hala iddia edebileceği kanısına varır.

Hükümet’in “hukuk yollarını tüketmeme” itirazına ilişkin olarak, AİHM, Aka - Türkiye

davasında benzer bir ön itirazı reddettiğini gözlemler. Mevcut davada başka türlü davranmak

için neden görememektedir, bu nedenle Hükümet’in itirazını reddeder.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, başvurana, ulusal mahkemelerin hükmettiği ek tazminat meblağının esasının

ödendiğini ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin, tüm koşullarda, bir mülkün piyasa

değeri karşılığında tazminat hakkının teminatını vermediğini ileri sürmüştür.

Başvuran iddialarını sürdürmüş, Hükümet’in savunmasına itiraz etmiştir.

AİHM, dava dosyasındaki belgelerden, makamlar tarafından başvurana ödenmesi gereken

ve Savunmacı Devlet’in de 8 Temmuz 2000 tarihli yazısıyla kabul ettiği meblağın henüz

tamamının ödenmediğini gözlemler. Bu nedenle Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 22 ve

25 Aralık 2000 tarihli kararları kısmen uygulanamamıştır.

Bu koşullarda, AİHM, başvuranın şikayetlerinde belirgin bir biçimde belirtmemesine

karşın, mevcut başvuruda yatan asıl mesele ile başvuranın iddialara göre maddi kayba

uğramasının nedeninin, AİHS’nin 6/1 maddesi ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesiyle

Devlet’in sorumluluğunu ilişkilendiren ulusal mahkeme kararlarının uygulanmaması olduğu

kanısındadır.

AİHM, daha önce pek çok kez benzer davaları incelediğini ve uygulanmayan mahkeme

kararlarıyla ilgili olarak AİHS’nin 6/1 maddesiyle Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal

edildiği sonucuna vardığını kaydeder (örneğin bkz. Burdov - Rusya, 59498/00; Çoban ve

Diğerleri - Türkiye, 2620/05; Akıncı - Türkiye, 12146/02; Kaçar ve Diğerleri - Türkiye,

38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04, 38423/04, 38510/04, 38513/04 ve 38522/04).

AİHM, özellikle, Yüksek Sözleşmeci Taraflardan birinin iç hukuk sisteminde, nihai,

bağlayıcı bir mahkeme kararının taraflardan birinin hilafına yerine getirilmemesine göz

yumulmasının, AİHS’nin 6/1 maddesi ile güvence altına alınan hakkı anlamsız hale

getireceğini kaydeder (bkz. Hornsby - Yunanistan). AİHM ayrıca, ulusal mahkemelerin

kararına uymamakla, ulusal makamların, başvuranı, hakkı olduğu paranın tamamını almaktan

alıkoyduğunu kaydeder. Hükümet bu müdahale için herhangi bir açıklama öne sürmemiştir.

AİHM, yukarıdakiler ışığında, AİHS’nin 6/1 maddesiyle Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran maddi tazminat olarak 5000 EUR, manevi tazminat olarak ise 20.000 EUR talep

etmiştir.

Hükümet başvuranın taleplerine itiraz etmiştir.

AİHM, nihai hakim kararının uygulanmaması nedeniyle AİHS’nin 6/1 maddesiyle Ek 1

No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder. AİHM, içtihadı

ışığında, Hükümet’in mahkemece belirlenen meblağın ödenmemiş kısmını ödemesinin

başvuranın maddi tazminat talebini karşılayacağı sonucuna varır (diğerlerinin yanı sıra bkz.

Basouko - Yunanistan, 3028/03; Ahmet Kılıç - Türkiye, 38473/02; Akıncı; Kaçar ve

Diğerleri). Bu nedenle, AİHM, Savunmacı Devlet’in Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 22

ve 25 Aralık 2000 tarihli kararlarının idare tarafından tamamıyla yerine getirilmesini

sağlaması gerektiğine karar verir.

Öte yandan AİHM, başvuranın, yalnız ihlalin tespit edilmesiyle yeterince telafi

edilemeyecek bir manevi zarara uğramış olabileceğini kabul eder. Sonuç olarak AİHM,

davanın koşullarını göz önünde bulundurarak, hakkaniyete uygun surette başvurana 800 EUR

manevi tazminat ödenmesine karar verir.

B. Yargılama gideri

Başvuran yargılama gideri talep etmemiştir. Buna göre bu başlık altında tazminata

hükmedilmez.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Kararın uygulanmamasından ötürü AİHS’nin 6/1 maddesi ile Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AİHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana; ulusal mahkeme kararlarından doğan borcun başvurana ödenmemiş

kısmının ve ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Savunmacı Hükümet’in

ulusal para birimine çevrilmek üzere 800 EUR (sekiz yüz Euro) manevi tazminatın

ödenmesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Başvuranın adil tatmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 8 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

François Elens-Passos

Françoise Tulkens

Zabıt Katibi Yardımcısı

Başkan