C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

MAÇĐN- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 52083/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

4 Mayıs 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (52083/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Emrullah Maçin ve Rıza Maçin’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AĐHM) 15 Mart 1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel

Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Adli yardımdan faydalanan baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından Mesut Beꢀtaꢀ ve Meral Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1974 ve 1962 doğumludur.

29 Eylül 1998 tarihinde saat 17:30’a doğru R. Maçin, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele ꢁubesi’ne bağlı polis memurları tarafından PKK’ya yardım ve yataklıktan

yakalanıp gözaltına alınmıꢀtır.

Aynı gün saat 18:40’a doğru E. Maçin, PKK’ya karꢀı yürütülen bir operasyon

çerçevesinde Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri tarafından Ergani’de

yapılan yol kontrolü sonucu yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. Düzenlenen tutanakta E.

Maçin’in sahte nüfuz cüzdanı taꢀıdığından ꢀüphe edildiği kaydedilmiꢀtir.

30 Eylül 1998 tarihinde düzenlenen ifade tutanağında E. Maçin sözkonusu örgüte üye

olduğunu ve bu örgüt içinde faaliyet gösterdiğini kabul etmiꢀtir.

1 Ekim 1998 tarihinde Emniyet Genel Müdürlüğü, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’ndan baꢀvuranların gözaltı sürelerinin iki gün uzatılması

talebinde bulunmuꢀ, aynı gün Savcılık, sözkonusu talebi yerine getirmiꢀtir.

Ekim 1998 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı’nın talebi üzerine Devlet Güvenlik

Mahkemesi, delillerin toplanmasındaki güçlükler, sanıkların sayısı ve soruꢀturmanın henüz

sonuçlanmamıꢀ olmasını dikkate alarak baꢀvuranların gözaltı sürelerini üç gün uzatmıꢀtır.

5 Ekim 1998 tarihinde, DGM hakimi R. Maçin’in tutuksuz yargılanmak üzere

salıverilmesine, E. Maçin’in ise tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.

Ekim 1998 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı baꢀvuranlarla birlikte diğer sekiz kiꢀiyi

PKK’ya üye olmak, örgüt içinde silahlı faaliyet yürütmek ve sözkonusu örgüte yardım ve

yataklık etmekle suçlayarak, E. Maçin’in Türk Ceza Kanunu’un 125. maddesi, R. Maçin’in

ise Türk Ceza Kanunu’un 169. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’un 5. maddeleri

gereğince mahkum edilmelerini istemiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 5 §§ 3. VE 4. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5 §§ 3. ve 4. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.

2

A. Ön itiraz

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yöneltmekte ve baꢀvuranların,

gözaltında tutulmalarının yasalara uygunluğuna itiraz edebilmeleri için hukuki yollara

baꢀvurma haklarının bulunduğunu ileri sürmektedir. Bu itibarla Hükümet, Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128 § 4. maddesi uyarınca, DGM’lerin yetki alanına giren

bir suçu iꢀlemiꢀ olmakla suçlanan kiꢀilerin, ꢀahsen veya yakınları vasıtasıyla gözaltında

tutulmalarına itiraz edebileceklerini vurgulamaktadır. Oysa baꢀvuranlar bu haklarını

kullanmamıꢀlardır. Hükümet, sözkonusu itiraz yoluna uygun olarak iç hukukta alınan ve kimi

kez sanıkların lehine olan yargı kararlarını örnek göstermektedir.

AĐHM, 5 Temmuz 2005 tarihli kabuledilebilirlik kararında, bu itirazın AĐHS’nin 5 § 4.

maddesine iliꢀkin olarak dile getirilen ꢀikayetlere yakından bağlı sorunları dile getirdiğine

kanaat getirmiꢀ ve esastan incelenmesine karar vermiꢀtir. AĐHM, aynı zamanda bu itirazı,

baꢀvuranların bu madde ile ilgili olarak ileri sürdükleri ꢀikayetin değerlendirilmesi

çerçevesinde inceleyecektir.

B. Esas hakkında

1. AĐHS’nin 5 § 3. maddesine iliꢀkin ꢀikayet

Baꢀvuranlar, yakalandıktan hemen sonra bir hakim önüne çıkarılmadıklarından

ꢀikayetçi olmaktadırlar.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmekte ve sözkonusu sürenin yasal süre sınırlarına uygun

olduğunu ileri sürmektedir. Hükümet ilgililerin yakalanmalarının ve gözaltına alınmalarının

nizami bir biçimde yerine getirildiğini vurgulamaktadır. Hükümet diğer yandan 6 Mart 1997

tarihli 4229 sayılı Kanun ile gözaltı sürelerine iliꢀkin yapılan iyileꢀtirmelere dikkat çekerek,

sözkonusu Kanun ile gözaltı süresinin Mahkeme’nin içtihadından doğan kriterlerle uyumlu

hale getirildiğini belirtmektedir.

Son olarak Hükümet, AĐHM’nin takdirini, davanın koꢀullarını, özellikle de bir terör

örgütü hakkında elde edilen bilgi çerçevesinde birçok kiꢀinin yakalanmasına bağlı olan

güçlükleri gözönünde bulundurarak yapması gerektiğini savunmaktadır.

AĐHM, mevcut davada, baꢀvuranların gözaltı sürelerinin, yakalandıkları 29 Eylül 1998

tarihinde baꢀladığını ve R. Maçin’in serbest bırakıldığı ve E. Maçin’in tutuklandığı 5 Ekim

1998 tarihinde son bulduğunu gözlemlemektedir. Baꢀvuranların gözaltı süreleri yaklaꢀık altı

gün sürmüꢀtür.

AĐHM Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988, A serisi no: 145-B, s. 33,

§ 62) davasında, yargı denetiminden yoksun dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, toplumun

bütününü terörizmden korumayı amaç edinse bile, AĐHS’nin 5§3. maddesinde belirlenen

zaman sınırlarını aꢀtığı yönünde hüküm getirdiğini hatırlatır.

Dolayısıyla AĐHM baꢀvuranın hakim önüne çıkarılmadan önce altı gün boyunca

gözaltında tutulmasının gerekli olduğunun kabul edilemeyeceğine kanaat getirmiꢀtir.

Sonuç olarak AĐHS’nin 5§3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

3

2. AĐHS’nin 5 § 4. maddesine iliꢀkin ꢀikayet

Baꢀvuranlar, derinlemesine bir inceleme yapılmamıꢀ olmasından ve hakim önüne

çıkma imkanının bulunmamasından dolayı, gözaltı süresinin ve uzatılması koꢀullarının

denetlenmesini sağlayabilecek etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığından ꢀikayet

etmektedirler.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, Öcalan-Türkiye kararında Hükümet tarafından sunulan adli kararların

incelenmesi sonrasında, tutuklama kararının CMUK’un 128 § 4. maddesi uyarınca yasal olup

olmadığının tespit edilmesi amacıyla iç hukuk hakimi tarafından yapılan denetlemenin, iki

neden den dolayı AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin gerekliliklerini yerine getirmediğine kanaat

getirdiğini hatırlatmaktadır. Bir yandan, iç hukuk hakimi aldığı kararların hiçbirisinde, yasal

sürenin dolduğunu ve gözaltının devamını öngören Savcılık kararının olmayıꢀını tespit

etmesine rağmen, ilgililerin serbest bırakılması kararını vermemiꢀtir. Đç hukuk hakimi,

ilgilileri gözaltından sorumlu hakim önüne çıkarmakla yetinmiꢀtir. Diğer yandan, Hükümet

tarafından dile getirilen ve adli kararların alındığı yargılamaların hiçbirisinde, gözaltında

bulunan sanık hakim önüne çıkarılmamıꢀtır. Hakim yalnızca dosya üzerinden incelemesini

yapmıꢀtır.

AĐHM, mevcut davada, bu kararından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir neden

görmemektedir. Bununla ilgili olarak, kabuledilebilirlik aꢀamasında, bu baꢀvuru yolunun

etkili olduğunu gösterebilmek amacıyla Hükümet’in adli karar örnekleri sunduğunu

hatırlatmaktadır. Oysa ki, bu durumda kesin olan, yalnızca reꢀit olmadığı için serbest bırakılan

bir kimsenin gözaltına alınması konusudur, ki bu durum baꢀvuranların durumu ile

kıyaslanamayacak bir konudur. Her ne olursa olsun, AĐHM, kendisine sunulan örnekler

ıꢀığında, hakimin dosya üzerinde inceleme yaparak karar aldığını gözlemlemektedir ve karar

gözaltında bulunan sanık hakim karꢀısına çıkarılmadan alınmıꢀtır

Baꢀvuranlar aleyhine yapılan suçlamalar ciddi olup gözaltı süreleri ulusal yasalar

uygun bulunmaktaydı. Bu nedenle, davaya bakan hakime bu konuda yapılacak bir itiraz,

serbest bırakılma ile sonuçlanabilecek bir imkan vermekten uzaktı (Bkz. adıgeçen, Öcalan,

Bazancir ve diğerleri-Türkiye, Mehmet Mübarek Küçük-Türkiye).

Sonuç olarak AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin

ihlal edildiğine kanaat getirmektedir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, 20.000 Euro (yirmi bin) değerinde manevi zarar uğradıklarını iddia

etmektedirler. R. Maçin ayrıca, 5.000 Euro (beꢀ bin) değerinde maddi zarara uğradığını iddia

etmektedir.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

4

AĐHM, dosyadan, maddi bir zararın var olup olmadığı konusunun açıkça ortaya

çıkmadığını görüꢀündedir, bu nedenle bu ad altında herhangi bir tazminat ödenmesine gerek

olmadığına karar vermiꢀtir.

AĐHM, manevi tazminat ile ilgili olarak, baꢀvuranların her birine hakkaniyete uygun

olarak 1.000 Euro (bin) ödenmesinin makul olduğuna karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar, AĐHM ve yerel mahkemeler nezdinde yapmıꢀ oldukları masraf ve

harcamalar için 6.450 Euro talep etmektedirler.

Hükümet, kanıtlanmamıꢀ olduklarından dolayı bu iddialara itiraz etmektedir.

Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda AĐHM, talep

edilen 1.500 Euro’dan, Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 685 (altıyüz seksenbeꢀ) Euro

tutarındaki adli yardım düꢀülerek, kalan miktarın baꢀvuranlara ödenmesinin makul olduğuna

karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hükümet’in itirazının reddedilmesine;

2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) Oybirliğiyle, AĐHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek

üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara:

i. manevi tazminat için baꢀvuranların her birine 1.000 Euro ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro’dan, 685 (altı yüz seksen

beꢀ) Euro tutarındaki adli yardım düꢀülerek kalan miktarın ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Oybirliğiyle, adil tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

5

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§2. ve 3.

maddesine uygun olarak 4 Mayıs 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

6