COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

LATĐF FUAT ÖZTÜRK/Türkiye Kararı*

Baꢀvuru No. 54673/00 Strazburg

2 ꢁubat 2006

OLAYLAR

Baꢀvuran 1930 doğumludur. 23 Kasım 2003 tarihinde vefat etmesi üzerine eꢀ i

ve çocukları baꢀvuruyu sürdürmek istemiꢀlerdir.

Belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuran, yol yapımına iliꢀkin olarak Đzmir Belediyesi

ile sözleꢀme imzalamıꢀtır. Yol yapımı sürmekteyken, Belediye, sözleꢀmeleri feshetmiꢀtir.

Đzmir Ticaret Mahkemesi, 16 Mart 1992 tarihli bir karar ile sözleꢀmelerin iptalinin

hukuka aykırı ve dolayısıyla geçersiz olduğuna karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran, 2 Ekim 1992 tarihinde, Belediye’den mahkeme emrine uymasını

talep etmiꢀtir. Belediye bu talebi reddetmiꢀtir.

4 Mart 1993 tarihinde, baꢀvuran, Đzmir Ticaret Mahkemesi’nde Belediye’ye karꢀı dava

açmıꢀ, sözleꢀmenin feshi dolayısıyla uğradığı zararlara karꢀılık tazminat talep etmiꢀtir.

12 Ekim 1993 tarihinde, mahkeme, zararın miktarını belirlemek için bir bilirkiꢀ

i komisyonu tayin etmiꢀtir. 3 Mayıs 1994 tarihinde, bilirkiꢀi raporu dava dosyasına alınmıꢀtır.

Bu rapora her iki taraf da itiraz etmiꢀ olduğu için mahkeme, ek bilirkiꢀ i

raporu istemeye karar vermiꢀtir.

Komisyon oluꢀturulamadığı için ek bilirkiꢀi raporu düzenlenememiꢀtir. Mahkeme,

yeni bir bilirkiꢀi komisyonu belirlemiꢀtir.

23 Aralık 1997 tarihinde, mahkeme, ikinci raporun alındığını teyit etmiꢀtir.

30 Nisan 1998 tarihinde, mahkeme, baꢀ vuranın talebini kısmen kabul etmiꢀ

ve Belediye’nin ona belirli bir miktar para ödemesi emrini vermiꢀtir.

3 Eylül 1998 tarihinde, baꢀvuran, ilk derece mahkemesinin kararını temyiz etmiꢀtir.

14 Aralık 1998 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın temyizini reddetmiꢀtir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

26 ꢁubat 1999 tarihinde, baꢀvuran bu kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir. 7 Haziran

1999 tarihinde, Yargıtay, düzeltme talebini reddetmiꢀtir. Bu karar, baꢀvurana, 29 Temmuz

1999 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, iꢀlemlerin süresinin Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 6 § 1.

maddesinde öngörülen “makul süre” ꢀartıyla uyuꢀmamıꢀ olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur,

sözkonusu madde ꢀöyledir:

“1. Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar verecek olan, …

[bir] mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın dul eꢀinin ve çocuklarının iddia edilen ihlalden etkilenmedikleri

ve bu nedenle AĐHS’nin 34. maddesinin anlamı dahilinde ihlalden zarar gören kiꢀiler

olduklarını iddia edemeyecekleri gerekçesiyle, davanın AĐHM kayıtlarından düꢀmesi

gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın 3 Kasım 2003 tarihinde vefat ettiğini kaydeder. 6 Nisan 2004

tarihinde, eꢀi ve çocukları, baꢀvuruyu devam ettirme isteklerini bildirmiꢀlerdir. AĐHM,

iꢀlemler zarfında baꢀvuranın vefat ettiği bazı davalarda, AĐHM’de iꢀlemleri sürdürme

isteklerini bildiren, baꢀvuranın varislerinin veya yakın aile üyelerinin ifadelerini dikkate almıꢀ

olduğunu yineler. Bu davada, AĐHM, bu isteklerini açıkça bildirmelerinin dıꢀında, baꢀvuranın

dul eꢀinin ve çocuklarının, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine aykırı olarak yakınları hakkındaki

iꢀlemlerin süresinin haddinden fazla sürdüğüne dair hüküm verilmesi konusunda yeterli meꢀru

hakları olduğunu değerlendirir. Dolayısıyla, Hükümet’in, davanın kayıttan düꢀmesi itirazı

reddedilmelidir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, Dalban – Romanya [BD], no. 28114/95,

§ 39, AĐHM 1999-VI).

Hükümet, ayrıca, baꢀvurunun, altı ay kuralına uymama gerekçesiyle reddedilmesi

gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Bu hususta, baꢀvuranın, Yargıtay’ın, temyiz talebini reddedip ilk

derece mahkemesinin kararını onadığı, kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı

ay içinde, yani 12 ꢁubat 1999 tarihinde, baꢀvurusunu yapmıꢀ olması gerektiğini iddia etmiꢀtir.

Ayrıca, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca olan iç hukuk yollarını tüketme

ꢀartına uymadığını ileri sürmüꢀtür, zira, baꢀvuran, iꢀlemlerin süresi hakkındaki ꢀikayetini

AĐHM’ye baꢀvurusu öncesinde yerel mahkemelere götürmemiꢀtir.

AĐHM, bu davanın hukuk mahkemeleri usulü ile ilgili olduğunu ve Türkiye’deki,

kararların düzeltilmesi ꢀeklindeki hukuk yolunun genelde benimsenen uluslararası hukuk

ilkelerinin anlamı dahilinde etkili bir iç hukuk yolu oluꢀturduğunu yineler (bkz. Molin Đnꢀaat

– Türkiye, no. 23762/94, 7 Eylül 1995 tarihli Komisyon kararı). Bu nedenle, Yargıtay’ın

temyize iliꢀkin kararının tebliğ tarihi, altı ay süre sınırının belirlenmesinde, baꢀlangıç noktası

olarak alınamaz. Bu davada, süre, düzeltme talebinin sonucunun baꢀvurana tebliğ edildiği

tarihten, yani 29 Temmuz 1999 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Dolayısıyla,

Hükümet’in, altı ay kuralına uyulmaması itirazı reddedilmelidir.

AĐHM, ayrıca, Hükümet’in, iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin benzer ön

itirazlarını geçmiꢀte incelemiꢀ olduğunu ve onları reddettiğini yineler ( bkz. diğerlerinin yanı

sıra, Mete – Türkiye, no. 39327/02, § 19, 4 Ekim 2005).

Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS bağlamında ciddi hukuki

ve esasa iliꢀkin sorular ortaya koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvurunun,

AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde temelsiz olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Kabuledilmez olduğuna karar vermek için baꢀka bir sebep görülmemiꢀtir.

B. Esaslar

AĐHM, dikkate alınacak sürecin, 4 Mart 1993 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay’ın

baꢀvuranın düzeltme talebini reddettiği 7 Haziran 1999 tarihinde sona erdiğini kaydeder. Đlk

derece mahkemesi ve Yargıtay’ın, sırasıyla, bir ve iki karar verdiği bu süreç böylece yaklaꢀık

altı yıl ve üç ay sürmüꢀtür.

Hükümet, iꢀlemlerin süresinin, makul süre ꢀartını aꢀmamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın davasının, zararların hesaplanmasına iliꢀkin teknik uzmanlık gerektiren, karmaꢀık

bir dava olduğunu iddia etmiꢀtir. Tarafların davranıꢀları iꢀlemlerin uzamasına katkıda

bulunmuꢀtur, zira taraflar, erteleme ve yinelenen bilirkiꢀi raporu taleplerinde bulunmuꢀlardır.

Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.

AĐHM, iꢀlemlerin süresinin makuliyetinin, davanın olayları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili makamların davranıꢀı ve tartıꢀmada baꢀvuran için neyin

tehlikede olduğu kriterlerine atfen değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz., diğer birçok

içtihadın yanı sıra, Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96, § 43, AĐHM 2000-VII).

AĐHM, bu davanın özellikle karmaꢀık olduğu düꢀüncesinde değildir. Baꢀvuranın

davranıꢀı hakkında ise, dava dosyasında iꢀlemlerin uzamasına kaydadeğer bir ꢀekilde katkıda

bulunduğuna dair bir gösterge yoktur. Adli makamların davranıꢀına iliꢀkin olarak ise, AĐHM,

davanın üç dizi iꢀleme iliꢀkin iki yargı alanı düzeyinde incelendiğini gözlemler. Her iki taraf

da önceki rapora itiraz etmiꢀ olduğu için mahkeme 18 Temmuz 1995 tarihinde ek bilirkiꢀi

raporu emri vermiꢀ olsa da, mahkemenin, bilirkiꢀi komisyonu oluꢀturulamadığı için ek

bilirkiꢀi raporu sağlamanın mümkün olmadığını ancak, 16 Mayıs 1997 tarihinde, neredeyse

iki yıl sonra, kabul ettiği gerçektir. AĐHM, bir geliꢀmenin olmadığı bu uzun dönemi göz ardı

edemez.

AĐHM, temyiz iꢀlemlerinden önce büyük bir gecikme olmamıꢀ olmasına rağmen, ilk

derece mahkemesindeki iꢀlemlerin beꢀ yıldan fazla sürdüğünü kaydeder. Hükümet tarafından

makul bir açıklamanın veya baꢀvuranın suçlanması gerektiğine dair herhangi bir göstergenin

olmaması halinde, gecikme, iꢀlemleri yürüten yerel mahkemelere atfedilebilir olarak

değerlendirilmelidir (bkz., mutatis mutandis, Günter – Türkiye, no. 52517/99,22 ꢁubat 2005,

Nuri Özkan – Türkiye, no. 50733/99, § 21, 9 Kasım 2004).

Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında ve konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak,

AĐHM, iꢀlemlerin toplam süresinin (özellikle ilk derece mahkemesindeki beꢀ yıldan uzun olan

sürenin) “makul süre” ꢀartına uymuꢀ olduğu değerlendirilemez.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN

UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, yaklaꢀık olarak 214.000 Amerikan Doları maddi ve manevi tazminat talep

etmiꢀtir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ve iddia edilen maddi tazminat arasında herhangi bir sebep

sonuç iliꢀkisi görmemekte, dolayısıyla, bu talebi reddetmektedir. Öte yandan, AĐHM,

baꢀvuranın, iꢀlemlerin süresi dolayısıyla, büyük olasılıkla, manevi zarara, örneğin sıkıntıya

maruz kalmıꢀ olduğunu değerlendirir. AĐHM, hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvurana,

3.000 Euro manevi tazminat, artı bu miktara tabi olabilecek her türlü verginin ödenmesine

karar verir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, AĐHM huzurundaki iꢀlemlere iliꢀkin herhangi bir mahkeme masrafının

ödenmesini talep etmemiꢀtir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

(a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, baꢀvuranın yakınlarına 3.000 Euro (üç bin Euro) manevi

tazminat, artı tabi olabilecek her türlü vergiyi, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na dönüꢀtürerek, ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar

geçen süre için yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli

faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 2 ꢁubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Søren NIELSEN

Christos ROZAKIS

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan