CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KUZU VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:44000/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

10 Ocak 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (44000/98) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan, Mustafa

Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş,

Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır,

Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Nuraniye Bilici, Meryem Bilici, Meryem Dursun,

Ayhan Yıldız, Raziye Melcik’in ve Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerinin

(başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na 1 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesinin eski 25. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Mersin Barosu

avukatlarından Özgül Sözer tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1993 tarihinde, T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) başvuranlara ait olan ve

Mersin’de bulunan taşınmazı kamulaştırmıştır.

İdare tarafından belirlenen kamulaştırma bedelleri, mülkün devredildiği tarihte

başvuranlara ödenmiştir. Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca başvuranlar Mersin

Asliye Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedellerinin artırılması talebiyle başvuruda

bulunmuşlardır.

Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranları haklı bularak İdare tarafından

başvuranlara, mülkün devir tarihinden itibaren işlemek üzere yıllık %30 gecikme faiziyle

birlikte ek kamulaştırma bedellerinin ödenmesine karar vermiştir. Kararlar Yargıtay

tarafından onanmış ve kesinleşmiştir.

Karayolları Genel Müdürlüğü, nihai kararlardan yaklaşık dört sene sonra ek

kamulaştırma bedellerini başvuranlara ödemiştir.

Ayrıntılı bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

BAŞVURANLARIN

EK

KAMULAŞTIR

MA

GECİKME

FAİZİ

HESAP

YARGITAY

KARAR

TARİHİ

ÖDEME

TARİHİ

ÖDEME

MİKTARI

ADI

BEDELİ

(eski Türk Lirası)

BAŞLANGIÇ

TARİHİ

Hasan Kuzu

Orhan Kuzu

Mehmet Türkmen

Nuraniye Bilici

Lütfi İhsan Pan

Fatma Akgül

Ali Yatır

258.069.270

584.721.000

113.283.000

346.790.000

642.592.000

22.06.1993

20.04.1993

07.07.1993

29.06.1993

20.04.1993

01.03.1994

28.04.1994

30.05.1994

27.10.1994

19.01.1998

670.106.000

1478.861.000

279.804.000

832.492.000

1.605.315.000

Ayhan Yıldız

Ayşe yatır

Ayser Köse

Döndü Aykara

Duran Kılıç

Duran Yatır

Emine Kuzu

1.404.000.000 05.08.1993

14.09.1995

19.01.1998

3.436.046.000

2

Fatma Dözel

Gülhan Yatır Bilici

Gümüş Sağır

Hasibe Kuzu

Hatice Dursun

Hatice Yatır

Kasım Necati Yatır

Mehmet Yatır

Meryem Bilici

Meryem Dursun

Mustafa Yatır

Razşye Melcik

Sami Kuş

Fatma Akgül 2 Mayıs 1999 tarihinde, Hatice Yatır ise 6 Nisan 2004 tarihinde

ölmüştür. Başvuranın mirasçılarının davayı devam ettirme yönündeki isteklerini Özgül Sözer

9 Mayıs 2005 tarihinde AİHM’ye iletmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre yetersiz olan gecikme faiziyle

beraber, ek kamulaştırma bedelinin ödenmesinde geç kalınması nedeniyle değer

kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 No’lu Ek Protokolü’nün 1. maddesine atıfta

bulunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirlik

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar)

ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile

karşılaşılmadığını tespit etmiştir. Hükümet, başvuran Ayşe Yatır’ın arazisini 4 Temmuz 1970

tarihinde sattığını ve bu nedenle başvuran sıfatı taşıyamacağını görüşlerinde belirtmiştir.

Bununla birlikte bu argüman, dosyada yer alan herhangi bir belge ile desteklenmediği sürece

bir sonuca götürmemektedir.

B. Esas Hakkında

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelemiş ve I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz.,

Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme,

AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke

katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

3

Sonuç olarak AİHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuranlar toplam 93.736 Amerikan Doları, yaklaşık 80.030 Euro değerinde maddi

zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.

Hükümet, bu taleplerin aşırı olduğunu belirtmektedir. Başvuranlara her hangi bir

tazminat ödenmesine karar verilmesi düşünülüyorsa, AİHM’den bu kararın başvuranların

haksız bir şekilde zenginleşmesine neden olmaması gerektiği konusunu gözetmesini

istemektedir.

Akkuş kararında uygulanan hesaplama yöntemi izlenerek (adıgeçen, s. 1311, §§ 35-36

ve 39) ve ilgili ekonomik veriler ışığında maddi tazminat olarak:

-

Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro;

Orhan Kuzu’ya 17.577 Euro;

Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro;

Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro;

Lütfi İhsan Pan’a 18.255 Euro; ve

Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet

Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır,

Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem

Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik’e ve Fatma Akgül ile

Hatice Yatır’ın hak sahipleri’ne toplu olarak 20.463 Euro ödenmesine karar

vermiştir.

Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, bir ihlalin varlığının

tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

AİHM, başvuranlardan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan

ve Nuraniye Bilici’nin ne başvuru formunda ne de daha sonraki yargılamada masraf ve

harcamalar adı altında herhangi bir talepte bulunmadıklarını not etmektedir. Diğer başvuranlar

ise, AİHM nezdindeki masraf ve harcamaların karşılanmasını yalnızca başvuru formunda

talep etmişlerdir.

AİHM, AİHS’nin 41. maddesi açısından, ancak gerçekten yapılan ve makul bir

miktardaki masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır (Nikolova-Bulgaristan[GC],

n^o31195/96, § 79, CEDH 1999-II, ve Jecius-Litvanya, no: 34578/97, § 112, CEDH 2000-IX).

Başvuranların istekleri belgelerle desteklenmediyse de AİHM başvuranların Strazburg’da ve

ulusal mercilerde temsil edilmek üzere bir takım masraflar yapmış olabileceklerini

düşünmektedir. İç Tüzüğü’nün 60 § 3 maddesi uyarınca, ilgili başvuranlara toplu olarak

Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami

Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır,

4

Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız

ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerine, masraflarla birlikte

1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Manevi tazminatla ilgili olarak, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı

başına yeterli olduğuna;

4. a) AİHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından başvuranlara:

i. Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro (beş bin sekiz yüz yedi), Orhan Kuzu’ya 17.577

Euro (on yedi bin beş yüz yetmiş yedi), Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro (dört bin üç yüz otuz

altı), Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro (on üç bin beş yüz doksan bir), Lütfi İhsan Pan’a 18.255

Euro (on sekiz bin iki yüz elli beş) maddi tazminat ödenmesine;

ii. Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır,

Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır,

Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici,

Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak

sahiplerine, maddi tazminat için 20.463 Euro (yirmi bin dört yüz altmış üç), masraf ve

harcamalar içinse1.000 Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

5