CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

KUYU -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:1180/04)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

28 Nisan 2009

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (1180/04) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaşı)

Yadigar Kuyu’nun (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 11 Kasım 2003 tarihinde

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuran, Adana Barosu avukatlarından Y. Dora Şeker tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran 1958 doğumludur. Başvuruda bulunduğu sırada başvuran, Ermenek (Karaman)

Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktaydı.

10 Mart 1995 tarihinde, başvuran, yasadışı örgüt olan TKP-ML / TIKKO’ya karşı polis

tarafından yürütülen operasyon çerçevesinde yakalanmıştır. Gözaltı sırasında başvuran,

sözkonusu örgütün üyesi olduğunu ve örgütün eylemlerine katıldığını kabul etmiştir. Polis,

yer tespit tutanağı ve kişi teşhis tutanağı gibi çok sayıda soruşturma tutanağı düzenlemiştir.

Başvuran, savcı ve nöbetçi hakim önünde ifade vermeyi reddetmiştir.

1995 yılının Mayıs ve Temmuz ayları arasında, eşzamanlı olarak, İzmir Devlet Güvenlik ve

Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde başvuran hakkında ceza davası açılmıştır. Başvuran,

Eski Türk Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca esasen Anayasal düzeni değiştirmeye

çalışmakla suçlanmıştır.

7 Kasım 1995 tarihinde, Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi, İzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi lehine yetkisizlik kararı vermiştir. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin de

yetkisizlik kararı vermesi üzerine, 8 Kasım 1996 tarihinde, Yargıtay, davaya Konya Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin yetkili olduğuna karar vermiştir.

2 Eylül 1996 tarihinden 16 Mayıs 1997 tarihine kadar, Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi,

dokuz duruşma gerçekleştirmiştir. Duruşmalar sırasında mahkeme, çok sayıda usuli işlem

gerçekleştirmiştir; sanık savunmalarını, tanıkların beyanlarını dinlemiş ve istinabe yoluyla

diğer tanıkların ifadelerini dosyaya eklemiştir. Başvuran, ilk kez 3 Şubat 1997 tarihinde

mahkeme huzuruna çıkmıştır; kendisini örgüt mensubu olarak tanıtmış ve atılı olayları kabul

etmiştir.

Mahkemelerin yargılama yetkisi hususunda yapılan düzenlemenin ardından, davaya, Adana

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde devam edilmiştir. 2 Temmuz 1997 tarihi ile 17 Kasım 1998

tarihleri arasında yapılan on altı duruşma boyunca sözkonusu mahkeme, usuli işlemleri yerine

getirmiştir. Başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin meşruluğuna itiraz etmiş ve

duruşmalara katılmayı reddettiğini bildirmiştir.

17 Kasım 1998 tarihinde, yirmi üç sanığın bulunduğu duruşmanın sonunda, Adana Devlet

Güvenlik Mahkemesi, başvuranı atılı olaylardan suçlu bulmuş ve idam cezasına mahkum

etmiştir. Sözkonusu ceza, müebbet hapis cezasına çevrilmiştir.

Mahkeme karar verirken, yargılamanın farklı safhalarında başvuran tarafından yapılan

beyanları, özellikle duruşma sırasında ve sonunda örgüt mensubu olduğunu, örgütün

eylemlerine katıldığını ve kendisine isnat edilen suçların çoğunu işlediğini kabul ettiği

beyanları temel almıştır. Ayrıca mahkeme, başvuranın kötü muamele görmediği hakkındaki

İzmir Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen sağlık raporuna atıfta bulunmuştur. Son olarak,

mahkeme, somut kanıt unsurlarını, teşhis tutanaklarını ve tanıkların ve birlikte yargılandığı

sanıkların ifadelerini göz önüne almıştır.

Başvuran, temyiz başvurusunda bulunmuştur; ifadesini, polisler tarafından uygulanan kötü

muamelenin ardından verdiğini ileri sürmüş, kanıtların kullanış biçimine karşı çıkmış ve

kendisini teşhis eden kişilerle yüzleştirilmemesinden şikayetçi olmuştur.

21 Aralık 1999 tarihinde, Yargıtay, usul hatası nedeniyle ilk derece mahkemesinin kararını

bozmuştur.

21 Mart 2000 ve 4 Aralık 2001 tarihleri arasında Devlet Güvenlik Mahkemesi, Yargıtay

kararında belirtilen eksiklikleri gidermek için on sekiz duruşma gerçekleştirmiştir. 27 Haziran

2000 tarihli duruşma sırasında başvuran, tüm tanıkların mahkeme huzuruna çıkarılması ile

dava hakkında yeniden karar verilmesini talep etmiştir; 31 Ekim 2000 tarihli duruşmada,

başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesinin oluşumunda yer alan asker hakim tarafından

dinlenmiş olan tanıkların dinlenmesini talep etmiş ve istinabe yoluyla alınan ifadelerin

yetersiz olduğunu belirtmiştir.

31 Ekim 2000 tarihinde, başvuranın savunması dinlenmiştir. İki defa, savunmasını

hazırlaması için başvurana süre tanınmıştır. 1 Aralık 2000 tarihinde, başvuran, on üç sayfalık

savunma layihasını okumuştur. 4 Aralık 2001 tarihli duruşmada militan beyanlarda bulunmuş

ve suçlandığı eylemlerin önemli olaylar olmadığını ileri sürmüştür. Savunmasını, sınıf

mücadelelerini sürdüreceklerini ve cezanın niteliğinin kendileri için önem taşımadığını

belirterek tamamlamıştır.

4 Aralık 2001 tarihli duruşmanın sonunda, Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuran hakkındaki

ilk karar olan müebbet ağır hapis cezasını tekrarlamıştır. Sözkonusu karar için mahkeme aynı

kanıt unsurlarını temel almıştır.

Başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur; Başvuran, kullanış biçimlerinin düzensiz

olduğunu ve çelişkili nitelik taşıdıklarını ileri sürerek tutanakların aleyhte kanıt unsuru olarak

kullanılmasına itiraz etmiştir. Başvuran, mahkemenin kararını yasal olmayan kanıtlara

dayandırdığını ve ifadesinin kötü muamele ve ölüm tehditlerinin ardından gözaltında

alındığını sözlerine eklemiştir.

8 Nisan 2003 tarihinde, Yargıtay, itiraz edilen kararı onamıştır. 13 Mayıs 2003 tarihinde,

karar, ilk derece mahkemesinin kaleminde bulunan dava dosyasına eklenmiştir.

26 Haziran 2004 tarihinde, başvurana verilen ilk ceza, başvuranın mahkumiyetinden sonra

yürürlüğe giren af yasasına uygun olarak on dört yıl hapis cezasına çevrilmiştir.

HUKUK

Başvuran, makul bir sürede yargılanmamasından şikayetçidir.

AİHM, kabuledilemezliğe dair hiçbir gerekçe tespit etmemektedir. Bu nedenle başvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

Dikkate alınacak dönem 10 Mart 1995 tarihinde başlamış ve 8 Nisan 2003 tarihinde sona

ermiştir. Sözkonusu süre iki dereceli yargıda ve dört mahkemede yaklaşık sekiz yıl bir ay

sürmüştür.

AİHM, mevcut davada ortaya konan sorunlara benzer davaları incelemiş ve AİHS’nin 6/1

maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunmuştur (bkz, Pélissier ve Sassi-Fransa, başvuru no:

25444/94). Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından AİHM, Hükümet’in, mevcut

davada farklı bir sonuca ulaşmak için ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir.

Ayrıca, başvuran dava boyunca tutuklu yargılanmıştır ki böyle durumlarda mahkemenin

adaletin en kısa sürede tecellisi için özel bir özen göstermesi beklenirdi (Bkz, Kalachnikov-

Rusya, başvuru no: 47095/99).

Konuya ilişkin içtihadını göz önüne alarak AİHM, mevcut davada ihtilaflı yargılama süresinin

çok uzun olduğuna ve “makul süre” gerekliliğini yerine getirmediğine kanaat getirmektedir.

Bu durumda, AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

Aynı madde çerçevesinde, başvuran, kanıtların kullanış biçimlerini ve aleyhteki tanıkları

sorgulama imkanının bulunmamasını göz önüne alarak adil yargılanma hakkının da ihlal

edildiğini ileri sürmektedir. Son olarak AİHS’nin 3. maddesine atıfta bulunarak, başvuran,

duruşmalara katıldığında cezaevinden mahkemeye nakil koşullarından şikayetçi olmaktadır;

ring aracında elleri kelepçeli ve ayakları zincirle bağlanarak nakil edildiğini ileri sürmektedir.

AİHM, başvuran tarafından sunulan şikayetlere benzer şikayetleri incelemiştir. Elindeki

unsurların tamamını dikkate alarak AİHM, AİHS ile güvence altına alınan hak ve

özgürlüklerin ihlaline ilişkin hiçbir gösterge bulamamaktadır; sözkonusu şikayetler açıkça

dayanaktan yoksundur ve AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi

gerekmektedir.

AİHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususuna ilişkin olarak ise başvuran, maruz kaldığı

maddi ve manevi zarar için 50.000 Euro ve AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf

ve giderleri için 6.600 Euro talep etmektedir. Belge olarak başvuran, çalışma dekontu ile

Adana Barosu ücret tarifesini sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu miktarlara itiraz etmektedir.

AİHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı

görememekte ve sözkonusu talebi reddetmektedir.

Buna karşın AİHM, başvurana, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uygulanan üç puanlık artış eklenerek belirlenen gecikme faizi ile birlikte manevi tazminat

olarak 4.000 Euro ve yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Euro ödenmesinin uygun

olacağı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun AİHS’nin 6. maddesi (yargılama süresi) kapsamında yapılan şikayete

ilişkin kısmının kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı

Devlet tarafından başvurana her türlü vergiden muaf tutularak manevi tazminat olarak

4.000 Euro (dört bin Euro) ve yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Euro (bin Euro)

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 28 Nisan 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.