CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KILIÇOĞLU vd -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:50945/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

12 ꢁubat 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (50945/99) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Haydar Kılıçoğlu, Hasan Türk, Mensur Iꢀık, Faruk Yaygın, Mehdin Güler, Ali

Özgen, Salih Yalçınkaya, Celal Ayus, Ramazan Tekin, Cemal Koçer ve Hüseyin Bora’nın

(baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 25 Mart 1999 tarihinde Temel Đnsan

Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardımdan yararlanan baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Vefa tarafından

temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Türk vatandaꢀı olan baꢀvuranlar, Haydar Kılıçoğlu, Hasan Türk, Mensur Iꢀık, Faruk Yaygın,

Mehdin Güler, Ali Özgen, Salih Yalçınkaya, Celal Ayus, Ramazan Tekin, Cemal Koçer ve

Hüseyin Bora sırasıyla 1955, 1953, 1975, 1971, 1951, 1950, 1951, 1960, 1964, 1949 ve 1962

doğumlulardır ve Diyarbakır ve ꢁanlıurfa’da ikamet etmektedirler. Olayların meydana geldiği

dönemde, baꢀvuranların tamamı HADEP üyesiydi.

16 ꢁubat 1999 tarihinde PKK eski lideri Abdullah Öcalan’ın yakalanmasının ardından, olası

eylemleri engellemek için Diyarbakır bölgesinde, operasyonlar gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Çok

sayıda insan “ꢀüpheli” sıfatıyla yakalanmıꢀ ve polis memurları tarafından sorgulanmıꢀtır (Bkz.

aynı bağlamda, Çelik ve Yıldız-Türkiye, baꢀvuru no: 51479/99, 10 Kasım 2005 ve Sinan

Tanrıkulu ve diğeleri- Türkiye, baꢀvuru no: 50086/99, 3 Mayıs 2007).

Sözkonusu operasyonlar çerçevesinde baꢀvuranlar, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından “ꢀüpheli” sıfatıyla yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀlardır.

Baꢀvuranların çoğu HADEP binasında yakalanmıꢀlardır. Baꢀvuranların gözaltı gerekçeleri,

yakalama ve arama tutanaklarında belirtilmemiꢀtir.

19 ꢁubat 1999 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı, dosya üzerinden

yaptığı incelemenin ardından, sorgulanacak ꢀüpheli sayısının fazla olması nedeniyle

baꢀvuranların gözaltı süresini iki gün uzatmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, 20 ve 21 ꢁubat 1999 tarihlerinde sorgulanmıꢀlardır. Sorgularının sonunda,

Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakiminin dosya üzerinden verdiği karar ile

baꢀvuranların gözaltı süresi altı gün daha uzatılmıꢀtır.

25 ꢁubat 1999 tarihinde, Savcı, dokuz veya on gün süreyle gözaltında bulunan baꢀvuranların

salıverilmesine karar vermiꢀtir.

Abdullah Öcalan’ın yakalanmasını protesto etme amacı taꢀıyan gösteri hazırlıkları ve diğer

tüm yasadıꢀı faaliyetler hakkında polis memurlarının karinelerini destekleyecek delillerin

yetersiz olması nedeniyle, 1 Mart ve 22 Nisan 1999 tarihli takipsizlik kararları ile Savcı,

baꢀvuranlar hakkında yürütülen cezai soruꢀturmayı sonlandırmıꢀtır.

2

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, suç iꢀlemelerinden ꢀüphelenilmesini gerektirecek makul hiçbir gerekçe öne

sürülemeyeceğinden gözaltına alınmalarının kanuna aykırı olmasından ꢀikayetçilerdir.

Baꢀvuranlar ayrıca gözaltı süresinin çok uzun olduğunu ve sözkonusu gözaltının kanuna

uygunluğuna itiraz imkanı tanıyan bir baꢀvuru yolunun bulunmadığını ifade etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5/1 c), 5/3. ve 5/4. maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüꢀlerdir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, AĐHM’ye iç hukuk yollarının tüketilmemesinden dolayı baꢀvurunun kabuledilemez

ilan edilmesi çağrısında bulunmaktadır. Hükümet, eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

uyarınca, baꢀvuranların gözaltına alınmalarının kanuna uygunluğu hususuna, gözaltı

sürelerinin uzunluğu ile sorgulanmak için polis karakolunda tutulmalarına itiraz etme

imkanlarının bulunduğu fakat baꢀvuranların itirazda bulunmadıkları kanaatindedir. Ayrıca

kanuna aykırı olarak özgürlüğünden yoksun bırakılan bir kimseye tazminat verilmesine iliꢀkin

7 Mayıs 1976 tarihli 466 sayılı yasa uyarınca, baꢀvuranlar, tazminat elde edebilirlerdi.

AĐHM, benzer bir sorunu daha önce incelediğini ve Hükümet’in itirazını reddettiğini

hatırlatmaktadır (Bkz. örneğin, Öcalan-Türkiye, baꢀvuru no: 46221/99). Mevcut davada baꢀka

bir sonuca ulaꢀmasını gerektirecek hiçbir gerekçe bulunmadığını tespit eden AĐHM,

Hükümet’in ön itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. AĐHS’nin 5/1. maddesi

Baꢀvuranlar, kanuna aykırı olarak özgürlüklerinden yoksun bırakılmalarından ꢀikayetçilerdir.

Hükümet, mevcut dava koꢀullarında, baꢀvuranların gözaltına alınmalarının kanuna uygun

olduğunu ve baꢀvuranların suç iꢀlemesine engel olma zorunluluğu inancına iliꢀkin makul

gerekçelere dayandığını savunmaktadır. Hükümet, ilgili dönemde yazılı basında çıkan

makalelere ve AĐHM’nin somut olaylara dayanarak (beyanlar ve gösteri çağrısında bulunan

televizyon yayınları) baꢀvuranların gözaltına alınmalarına neden olan ꢀüphelerin zorunluluk

seviyesinin bulunduğu sonucuna ulaꢀtığı benzer koꢀullardaki Çelik ve Yıldız kararına atıfta

bulunmaktadır.

Baꢀvuranlar, iddialarını yinelemiꢀlerdir.

AĐHM, aynı bağlamdaki olayların ortaya konulduğu Çelik ve Yıldız ve Sinan Tanrıkulu ve

diğerleri davalarında, olayların meydana geldiği dönem göz önüne alındığında, güvenlik

güçlerince elde edilen bilgilerin objektif olarak ciddiye alınabileceğini kabul ettiğini ve

AĐHS’nin 5/1. maddesinin ihlal edilmediği tespitine ulaꢀtığını hatırlatmaktadır. Hükümet,

görüꢀünde, Çelik ve Yıldız davası ile yasadıꢀı gösteriler hakkında yayımlanan makalelere

3

atıfta bulunmakla yetinmektedir. AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

aꢀağıda yaptığı tespitlerini ve bu maddenin 1. ve 3. paragrafları arasındaki bağı göz önüne

alarak, bu belirsizlikten kesin bir sonuç çıkarmaya gerek görmemektedir.

Bu durumda AĐHM, mevcut davada, gözaltının kanuna aykırı olduğu iddiası hakkındaki

ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.

2. AĐHS’nin 5/3. maddesi

Baꢀvuranlar, gözaltı süresinin çok uzun olmasından ꢀikayetçilerdir (Kılıçoğlu için on gün ve

diğer baꢀvuranlar için dokuz gün).

Hükümet, belirtilen sürenin, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan mevzuata

uygun olduğu kanaatindedir.

AĐHM, Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık kararında (29 Kasım 1988 tarihli karar), adli

müdahale olmaksızın dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, teröre karꢀı toplumu koruma

amaçlı da olsa, AĐHS’nin 5/3. maddesinde belirlenen kesin zaman sınırlarını aꢀtığına karar

verdiğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, mevcut davada, Cumhuriyet Savcısı karꢀısına çıkarılmadan ve salıverilmeden önce

baꢀvuranların sırasıyla dokuz ve on gün boyunca gözaltında tutulmalarının gerekli olduğunu

kabul edememektedir.

Bu durumda AĐHS’nin 5/3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

3. AĐHS’nin 5/4. maddesi

Baꢀvuranlar, kendilerine uygulanan tedbirlerin kanuna uygunluğunun denetimi için iç hukukta

baꢀvuru yolunun bulunmayıꢀından ꢀikayetçilerdir.

Hükümet, kanuna aykırı olarak özgürlüğünden yoksun bırakılan bir kimseye tazminat

verilmesi hakkındaki 466 sayılı yasa uyarınca baꢀvuranların tazminat talebinde

bulunabileceklerini belirterek itirazını sunmaktadır.

AĐHM, hızlı ve otomatik bir hukuki denetim olmaksızın gözaltına alınan baꢀvuranlardan

tazminat baꢀvurusunda bulunmalarının istenmesinin, AĐHS’nin 5. maddesinin 5.

paragrafından farklı olan

4. paragrafı tarafından sunulan güvencenin niteliğini

değiꢀtirilebileceği kanısındadır (Yağcı ve Sargın – Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar).

Gözaltına alınmanın ve gözaltı süresinin kanuna uygunluğunun denetimi için hakime

baꢀvurma imkanı tanıyan eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128/4 maddesince

öngörülen baꢀvuru ile ilgili olarak, AĐHM, Öcalan-Türkiye (baꢀvuru no: 46221/99, 12 Mayıs

2005) kararında, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128/4 maddesi uyarınca, gözaltında

tutulmanın kanuna uygunluğunun ulusal bir hakim tarafından değerlendirilmesinin AĐHS’nin

5/4 maddesinin gereklerine uymadığı kanaatine vardığını hatırlatmaktadır.

AĐHM, bu görüꢀlerin mevcut dava için de geçerli olduğu kanısındadır ve AĐHS’nin 5/4.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

4

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maruz kaldıkları kanaatinde oldukları zararlarının tanzim edilmesini istemekte

ve baꢀvuranların her biri 1.000 Euro maddi ve 10.000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmaktadırlar.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, iddia edilen maddi tazminatın hiçbir hukuki mesnedinin bulunmadığını tespit etmekte

ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM, manevi tazminat olarak,

Kılıçoğlu’na 3.500 Euro, diğer baꢀvuranların her birine de 3.000 Euro ödenmesine karar

vermektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları masraf ve harcamalar için

toplamda 51.067 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemeleri

önünde uygulanan adli yardım ücret tarifesi ile Diyarbakır Barosu ücret tarifesine iliꢀkin

değerlendirmeleri temelinde talep ettikleri, dosya hazırlanması sırasında geçen saat ücretinin

ve çeviri, yazıꢀma, fotokopi ve kırtasiye masraflarının hesap dökümünü yapmaktadırlar.

Hükümet, sözkonusu talebin asılsız ve aꢀırı olduğu kanaatindedir.

AĐHM içtihadına göre, bir baꢀvuran, yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini,

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada, sahip olduğu unsurları, yukarıda sözü edilen kriterleri ve Avrupa Konseyi

tarafından AĐHM önündeki yargılama için önceden adli yardım olarak verilen miktarı göz

önüne alarak AĐHM, yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ödeme yapılmasına

gerek olmadığı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5/4. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 5/1. maddesinin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından Kılıçoğlu’na

5

3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz Euro) ve diğer baꢀvuranların her birine 3.000 Euro (üç bin

Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 12 ꢁubat 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6