CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KILIÇOĞLU - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 41136 / 98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Ekim 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (41136 / 98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Haydar Kılıçoğlu’nun (Baꢀvuran) 18 Kasım 1997 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu’na Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır

Barosu avukatlarından M. Vefa tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1955 doğumlu olup, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 31 Ağustos 1997 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı, 4 Eylül 1997 tarihinde

yetkili hakimden baꢀvuranın yokluğunda gözaltı süresinin 9 Eylül 1997 tarihine kadar

uzatılması talebinde bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran 9 Eylül 1997 tarihinde yetkili hakim tarafından dinlenilmesinin ardından serbest

bırakılmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı 26 Eylül 1997 tarihli iddianame ile baꢀvuranı PKK’ya yardım etme suçu

ile itham etmiꢀ ve TCK’nın 169. maddesi uyarınca adı geçenin mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

DGM, 9 Kasım 2000 tarihli bir kararla, hakkında yeterli delil bulunmadığından baꢀvuranın

beraatini kararlaꢀtırmıꢀtır. 4616 sayılı Af Kanunu’nun yürürlüğe girmesinin ardından,

sözkonusu yargı süreci beꢀ yıllığına askıya alınmıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 5 §§ 3. ve 4. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

A. Madde 5 § 3

Baꢀvuran, gözaltına alınmasının ardından hemen yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmamaktan

ꢀikayetçi olmakta, bu yönde AĐHS’nin 5 § 3. maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet, gözaltı süresinin Kanun ile öngörülen sınırlamayı aꢀmadığını vurgulamaktadır.

Hükümet, , terör suçlarına yürütülen soruꢀturmaların özelliğine ve güçlüklerine dikkat

çekmekte, baꢀvuranın itham edildiği türden suçlara dair «kanıtların bir araya getirilmesinin

zorluğu nedeniyle» dava dosyasını hazırlamak için gereken ön soruꢀturmanın uzun bir süreyi

gerektirdiğini savunmaktadır. Bu hazırlık yargılama süresini kısaltarak yargı kararı alınmasını

kolaylaꢀtırmaktadır.

AĐHM, geçmiꢀte birçok defa yetkililerin terör suçlarına iliꢀkin soruꢀturmalarda özel sorunlarla

karꢀılaꢀtıklarını kabul etmiꢀtir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-Đngiltere kararı, 29

Kasım 1988, seri: A 145-B, § 61, Murray-Đngiltere kararı, 28 Ekim 1994, seri: A no: 300-A, §

58, Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996, 1996-VI, § 78, Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı,

26 Kasım 1997, 1997-VII, § 44, Demir ve diğerleri-Türkiye kararı, 23 Eylül 1998, 1998-IV, §

41, ve Dikme-Türkiye kararı, no: 20869/92, § 64, AĐHM 2000-VIII). Bununla birlikte, bu

durum yetkililere terör suçu iꢀlendiğini belirttikleri her durumda zanlıları iç hukuk

mercilerinin ve Sözleꢀme Organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma

serbestisi tanımamaktadır (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı, § 58).

Bu davada, baꢀvuranın gözaltı süresi 31 Ağustos 1997 tarihinde baꢀlamıꢀ ve Devlet Güvenlik

Mahkemesi hakimi karꢀısına çıkarıldığı 9 Eylül tarihine kadar devam etmiꢀtir. Bu süre dokuz

gündür.

AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında, ilgilinin yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın dört

gün altı saat gözaltında tutulmasının, toplumun terörden korunması amacına yönelik olsa dahi

5 § 3. maddede öngörülen katı sınırları aꢀtığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü edilen Brogan ve

diğerleri kararı, s. 33, § 62).

AĐHM, baꢀvuranın “yetkili bir hakim önüne” çıkarılmaksızın on gün süreyle tutulu

bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. Madde 5 § 4

Baꢀvuran, gözaltında tutulmasının yasal olmadığını öne süreceği baꢀvuru yolunun

bulunmadığından ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 4. maddesini ileri sürmektedir.

Hükümet, baꢀvuranın CMUK’un 128 § 4. maddesine dayalı olarak serbest bırakılma talebinde

bulunma imkanına sahip olduğunu savunmaktadır.

AĐHM, baꢀvurunun 28 Eylül 2004 tarihli kabuledilebilirlik kararına göndermede bulunarak,

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazının esasa iliꢀkin incelemesiyle

birleꢀtirildiğini kaydetmektedir.

AĐHM Öcalan (Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99, AĐHM 2005-…) kararında, ulusal

mahkemelerin CMUK’un 128 § 4. maddesi uyarınca ilgililerin tutukluluk hallerine

uyguladıkları denetimin AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan gerekliliklere riayet

edilmediğini hatırlatmaktadır. Bu bağlamda, Hükümet tarafından sunulan yargı kararı

örneklerinin incelenmesinin ardından, AĐHM bir yandan hakimin bu kararların hiçbirinde

ilgili ꢀahısların tahliye edilmeleri kararı almadığını, dava dosyalarını tutulu bulundurmadan

sorumlu yetkili hakime göndermekle yetindiğini, diğer yandan, Hükümet tarafından öne

sürülen örneklerin hiçbirinde gözaltındaki sanığın hakim karꢀısına çıkmadığını tespit etmiꢀtir.

Sanık tarafından avukatı aracılığıyla yapılan baꢀvuruyu takiben, denetim yalnızca dosya

üzerinden gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

AĐHM, bu sonuçtan uzaklaꢀılmasını gerektirecek hiçbir gerekçe görememektedir. Nihayet,

baꢀvuran aleyhinde yapılan suçlamaların ciddiyetive gözaltı süresinin yasaya uygun olduğu

dikkate alındığında, hakime yapılacak bir itirazın serbest bırakılmayla sonuçlanma imkanı

yaratmaktan uzak olduğunu değerlendirmektedir.

AĐHM, Hükümetin itirazını reddetmekte, ayrıca, aynı gerekçelerden dolayı AĐHS’nin 5 § 4.

maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran 250 Euro maddi, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet, bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesine ve hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 3.250 Euro

ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, iç hukuktaki ve AĐHM önündeki temsil giderleri için 3.991 Euro talep etmektedir.

Hükümet, bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, mahkemeye sunulan deliller ve yerleꢀik içtihat doğrultusunda, baꢀvurana 1.250

Euro’dan Avrupa Konseyi tarafından verilen adli yardım miktarı olan 630 Euro’nun

düꢀülerek, ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin

baꢀvurana;

ii.

manevi tazminat için 3.250 (üç bin iki yüz elli) Euro;

masraf ve harcamalar için, 1.250 (bin iki yüz elli) Euro’dan Avrupa Konseyi

tarafından verilen adli yardım miktarı olan 630 Euro düꢀülerek, kalan miktarın

ödemesine;