CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KESER VE KÖMÜRCÜ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:5981/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Haziran 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (5981/03) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Cemal Keser ve Müdet Kömürcü’nün (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 21 Kasım 2002 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Đstanbul Barosu avukatlarından M. Kırdök ve H.K. Elban tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar Müdet Kömürcü ve Cemal Keser sırasıyla 1972 ve 1969 doğumlulardır.

Baꢀvurunun yapıldığı tarihte, baꢀvuranlar, Kocaeli

F

Tipi cezaevinde tutuklu

bulunmaktaydılar.

A. Baꢀvurunun kaynağı olan olaylar

2000 yılı aralık ayında, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından eski Türk Ceza

Kanunu’nun 168. ve 169. maddeleri kapsamında terör örgütüne üye olmak suçundan mahkûm

edilen baꢀvuranlar, Ümraniye’de (Đstanbul) bulunan Üsküdar E tipi cezaevinde cezalarını

çekiyorlardı.

O dönemde, F tipi diye bilinen yüksek güvenlikli cezaevleri açılmıꢀtı. Tüm ülkede aynı

yapıya sahip olan bu cezaevlerinde, diğer alıꢀılagelmiꢀ E tipi cezaevlerindeki koğuꢀlardan

farklı olarak iki üç kiꢀilik yaꢀam üniteleri bulunuyordu (F tipi cezaevlerinin yapısı hakkında

daha fazla bilgi için bakınız örneğin Türkiye aleyhine Tekin Yıldız davası, n^o22913/04,

prg. 36, 10 Kasım 2005).

Yetkililerin bazı kategorideki tutukluları F tipi cezaevlerine nakletme projelerine karꢀı ve

özellikle tutuklular arasındaki iletiꢀimi kısıtlayan yeni cezaevi yönetim biçimini protesto

etmek amacıyla bazı tutuklular, bahsi geçen cezaevlerinde grev ve isyan eylemleri

baꢀlatmıꢀtır.

Eski rejime tabi Üsküdar E tipi cezaevi de bu eylemlere sahne olmuꢀtur ; güvenlik güçleri

isyanı bastırmak üzere 19 Aralık 2000 günü saat 4 :30 sıralarında bir operasyon baꢀlatmıꢀ ve

üç gün süren bu operasyon sırasında yer yer ꢀiddetli çatıꢀmalar olduğu görülmüꢀtür. Toplam

1 142 devlet görevlisinin katıldığı operasyonda 268 görevli, koğuꢀlarında yangın çıkaran

isyancılara karꢀı cezaevi binası içerisinde mücadele verirken saldırı silahları, gözyaꢀartıcı gaz

bombaları ve yüksek basınçlı su kullanmak zorunda kalmıꢀlardır. Bu operasyonda bir

astsubay ile yedi tutuklu hayatını kaybetmiꢀtir (dört tutuklu vurularak ve bir tutuklu gazdan

boğularak ve diğer iki tutuklu ise arkadaꢀlarının baꢀlattığı yangında yanarak ölmüꢀlerdir).

Aralarında mermi isabet eden iki gardiyanın da bulunduğu bir çok kiꢀi yaralanmıꢀtır.

Koğuꢀlarda ve tutuklu ve mahkumların üzerinde yapılan aramalarda, beꢀ tabanca, 55 mermi,

beꢀ ꢀarjör, 108 boꢀ kovan, çok sayıda patlayıcı madde ve el yapımı ateꢀli silah, bir saatli

bomba, değiꢀik tipte bıçaklar, kimyasal maddeler ve Molotov kokteylleri ele geçirilmiꢀtir.

2

Operasyondan sonra 23 Aralık 2000 tarihinde, Üsküdar Cezaevi Đdaresi baꢀvuranların da

aralarında bulunduğu yirmi sekiz tutuklunun Kocaeli F tipi cezaevine naklini

gerçekleꢀtirmiꢀtir.

Bunu takip eden olaylar, bir husus hariç, ihtilaf konusu olmuꢀtur : tartıꢀmasız tek husus,

hücrelerine alınmadan önce Bay Kömürcü (saat 9 :10 sıralarında) ve Bay Keser’in

(bilinmeyen bir saatte) Kocaeli cezaevinin üç doktoru tarafından bir sefere mahsus muayene

edilmiꢀ olmalarıdır.

B. Baꢀvuranların bireysel durumları

1. Müdet Kömürcü

23 Aralık 2000 tarihli doktor raporuna göre, Kömürcü’nün vücudunda yapılan muayenede

boyun kısmında bir hiperemi, sağ kolunda iki paralel ekimoz ve sağ dizinde morluklar tespit

edilmiꢀtir.

27 Aralık 2000 tarihinde baꢀvuran, yoklama sırasında kendisini tanıtmayı reddettiği

gerekçesiyle gardiyanlar tarafından hücresinde dövüldüğünü ifade etmektedir. Daha sonra tek

baꢀına baꢀka bir hücreye kapatılmıꢀtır.

Baꢀvuran, 19 Ocak 2001 tarihinde cezaevi idaresi aracılığı ile ꢀikâyette bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran ꢀikâyetinde, isyanı bastırma operasyonu sırasında kendisine copla vurulduğunu,

elleri bir baꢀka tutuklunun elleriyle kelepçelenmiꢀ vaziyette A bloğuna kadar sürüklendiğini,

2-3 saat boyunca yerde hareketsiz kalmaya zorlandığını, diğer mahkumlar gibi furgona

konulmadan önce hakaret ve tehditler altında dövüldüğünü iddia etmiꢀtir. Baꢀvurana göre,

sıkı sıkıya bağlanmaktan elleri uyuꢀan on dört tutuklu, yaklaꢀık üç saat süren güzergâh

boyunca, soluk kesecek kadar sıcak bir aracın içerisinde susuz bırakılmıꢀlardır. Kocaeli

cezaevine varıldığında, jandarmalar tutukluları furgonun içerisinde bekletmiꢀlerdir. Daha

sonra, tutukluları furgondan indirmiꢀler, Đstiklâl marꢀını söylemeye zorlayarak istisnasız

hepsine vurmaya baꢀlamıꢀlardır.

Baꢀvuran, üzerindeki kıyafetleri çıkardıklarını, saçını kesmek için kendisini beton üzerine

yatırdıklarını, tüm bunların bir asker tarafından kameraya kaydedildiğini, daha sonra

gardiyanlara teslim edildiğini ve onların da kendisini cezaevi doktoruna göndermeden önce

iyice dövdüğünü ileri sürmüꢀtür.

20 Ocak 2001 tarihinde, üst düzey bir bakanlık görevlisinin ꢀikâyeti üzerine, baꢀvuranın da

aralarında bulunduğu bazı mahkumlar zorunlu olarak genel bir doktor muayenesinden

geçirilmiꢀtir. Ancak, bu muayene sonuçları hiçbir zaman açıklanmamıꢀtır.

7 ꢁubat 2001 tarihinde baꢀvuran, yoklama sırasında hücresinde bir kez daha ꢀiddete maruz

kalmıꢀtır.

23 ꢁubat 2001 tarihinde, Avukat Kırdök müvekkiline kötü muamele uygulayanların ve

kendisini hücresinde döven gardiyanların tespit edilip cezalandılmaları talebiyle Kandıra

savcılığına – 7 ꢁubat tarihli – ikinci bir resmi suç duyurusunda bulunmuꢀtur.

3

2. Cemal Keser

Keser’e gelince, 23 Aralık 2000 tarihli doktor raporundan anlaꢀıldığına göre, sırtında geniꢀ

ekimozlar, kalçanın sol dıꢀ kısmında baꢀka bir ekimoz ve sağ baldırda yüzeysel sıyrıklar tespit

edilmiꢀtir.

25 Aralık 2000 tarihinde, Avukat Kırdök baꢀvuranla Kocaeli’de görüꢀmüꢀtür. Bu görüꢀmede

baꢀvuran avukatına, cezaevine götürülürken yol boyunca furgonda dövüldüğünü, Đstiklâl

marꢀını söylemeye zorlandığını ve daha sonra gruptan ayrılarak jandarmalar ve diğer sivil

görevliler tarafından tartaklandığını, kötü muameleye maruz kaldığını ve copla tecavüze

uğradığını, testislerinin ezildiğini ve falakaya yatırıldığını söylemiꢀtir.

Baꢀvuran ayrıca, hücresine kapatıldıktan sonra iki kez gardiyanların gelerek onu dövdüklerini

ileri sürmüꢀtür.

26 Aralık 2000 tarihinde Avukat Kırdök, Keser’in anlattığı bütün bu durumlardan ꢀikâyetçi

olarak Kocaeli savcılığına resmi bir suç duyurusunda bulunmuꢀtur.

Kocaeli savcılığı, 18 Ocak 2001 tarihinde yer yönünden yetkisizlik kararı alarak davayı

Kandıra savcılığına sevk etmiꢀtir.

3. Đki baꢀvuranla ilgili olarak

Kandıra savcılığı Keser’in dosyasını, görülmekte olan ve Kömürcü’nün de aralarında

bulunduğu yirmi yedi davacıyı ilgilendiren diğer davayla birleꢀtirmiꢀtir.

Bununla birlikte, 26 ꢁubat 2001 tarihinde Kandıra savcılığı, yetkililerin kovuꢀturulmasıyla

ilgili yasaya dayanarak jandarma personelini kapsayan davayı diğerinden ayırmak üzere kiꢀi

yönünden yetkisizlik kararı alarak dosyayı Đstanbul valiliğine sevk etmiꢀtir (dosya

n^o2001/240).

Buna karꢀın, Kandıra savcılığı davanın cezaevi personeliyle ilgili olan 2001/106 dosya sayılı

ikinci bölümü için yetkili olduğunu ilan etmiꢀtir.

2001 yılı Mart ayında, Adalet Bakanlığı müfettiꢀleri bir idari denetim gerçekleꢀtirmek üzere

Kocaeli cezaevine gelmiꢀlerdir. Bu fırsattan yararlanan baꢀvuranlar, muayene edilmek üzere

Adli Tıp Kurumu’na sevk edilmeyi baꢀarmıꢀlardır. Ancak, haklarında düzenlenen doktor

raporları dava dosyasına dahil edilmemiꢀtir.

C. Mevcut davayla ilgili olarak baꢀlatılan soruꢀturmaların sonucu

1. Üsküdar Cezaevi binası içerisinde gerçekleꢀtirilen operasyona katılan askeri

personelle ilgili soruꢀturmaların sonucu

26 Kasım 2002 tarihinde Kandıra savcılığının ilgili yasa gereğince olaya adı karıꢀan devlet

yetkilileri hakkında kovuꢀturma açılması isteğini değerlendiren Đstanbul valisi, ilgili

jandarmalar hakkında kovuꢀturma açılmasına yer olmadığına karar vermiꢀtir.

Bununla birlikte, davacı tarafların itirazı üzerine Đstanbul Bölge Đdare Mahkemesi ꢀikâyet

konusu eylemlerin kamu hukuku alanına girdiği gerekçesiyle valinin bu kararını bozmuꢀtur.

Bu suretle, Đstanbul savcılığı bünyesinden üç savcının görev aldığı bir adli soruꢀturma

baꢀlatılmıꢀtır.

4

16 Mart 2004 tarihinde, görevli savcılar raporlarını sunmuꢀlar ve 268 jandarma hakkında kötü

muamele uygulamak ve orantısız güç kullanarak beꢀ tutuklu ile bir astsubayın ölümüne ve

sekizi ağır olmak üzere 408 tutuklunun yaralanmasına sebebiyet vermek suçlarından

soruꢀturma açılmasını istemiꢀlerdir. Yaralılar arasında bulunan iki baꢀvurana yedi gün

istirahat izni verilmiꢀtir.

29 Mart 2004 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcısı, 267 jandarmayı görevleri sırasında adam

öldürme ve yaralamaya sebebiyet verme suçundan Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne

sevketmiꢀtir. Baꢀvuranlarla ilgili olarak, Türk Ceza Kanunu’nun devlet görevlilerinin kötü

muamele uygulamasını yasaklayan 245. maddesi uygulanmıꢀtır.

Duruꢀmalar 28 Nisan 2006 tarihinde baꢀlamıꢀtır. Esas hakimleri, baꢀvuranların müdahil taraf

oluꢀturmasına izin vermiꢀ ve duruꢀmada hazır bulunan Kömürcü’yü dinlemiꢀtir.

AĐHM, on ikisi ön soruꢀturmayla ilgili olmak üzere toplam otuz dosya içerikli bu

yargılamanın sonucu hakkında bilgilendirilmemiꢀtir.

2. Operasyon sırasında farklı görevleri bulunan askeri personelle ilgili soruꢀturmaların

sonucu (dosya n^o2002/5940)

Dava dosyasından anlaꢀıldığına göre, isyanı bastırma operasyonuna aktif olarak katılan

personel dıꢀındaki görevlilerle ilgili iddialar üzerine hazırlanan 2002/5940 sayılı diğer

dosyaya Ümraniye Savcılığı bakmıꢀtır. Bu dosya, özellikle bina dıꢀının güvenliğinden ve

tutukluların hastane ve F tipi cezaevlerine naklinden sorumlu 874 jandarmayı kapsamaktadır.

Baꢀvuranların da aralarında bulunduğu bazı tutukluların furgonla nakledilmeleri sırasında

meydana gelen olaylarla ilgili ꢀikâyetlerin bu dosyada yer aldığı anlaꢀılmaktadır.

Ancak, Ümraniye savcılığı 4 Mart 2004 tarihinde bu 874 jandarma hakkında takipsizlik kararı

almıꢀtır. Bu karar için itiraz yolunun açık olmasına rağmen kimse bu yola baꢀvurmamıꢀtır.

3. Kocaeli cezaevi personeliyle ilgili soruꢀturmaların sonucu (dosya n^o2001/106)

22 Mayıs 2001 tarihinde savcılık tarafından dinlenen Keser, daha önceki ifadesini yinelemiꢀ

ve copla yapılan fiili livata sonucu rektumunun günlerce kanadığını ileri sürmüꢀtür. Bay

Keser, operasyondan bir ay sonra Adli Tıp Kurumunda tekrar muayene edildiğini, ancak bu

muayeneyle ilgili rapor hakkında herhangi bir bilgiye sahip olmadığını iddia etmiꢀtir. Đlgili

ꢀahıs son olarak, bir yüzleꢀtirme yapılırsa yoklama sırasında kendisini döven gardiyanları

teꢀhis edebileceğini ifade etmiꢀtir.

16 Temmuz 2001 tarihinde Kandıra savcılığı, « davacıların iddiaları dıꢀında, kamu davası

açmayı gerektirecek herhangi bir kanıt veya ipucu bulunmadığı » gerekçesiyle 2001/106 sayılı

davayla ilgili (yukarıdaki ilgili paragrafın son bölümü) takipsizlik kararı vermiꢀtir.

Ceza Muhakemesi Usulü Kanunu’nun (CMUK) 164. maddesi gereğince itiraz yolunun

kullanılabilmesi için sözkonusu takipsizlik kararının « davacılara » tebliğ edilmesi

gerekmektedir.

Cezaevi idaresi, 18 Temmuzda bu kararı davacı mahkumlara elden tebliğ etmiꢀtir. Kömürcü

tebligatı kabul ederken, Keser reddetmiꢀtir.

5

6 Kasım 2001 tarihinde, Avukat Kırdök bizzat Kandıra savcılığına giderek söz konusu kararı

öğrenmiꢀtir.

Avukat Kırdök, özellikle copla yapılan fiili livata iddiasının tıbbi bir uzman tarafından kontrol

edilmediğini ve Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen ikinci raporun, tutukluların Kocaeli

cezaevine konulurken çekilen fotoğraflarının ve video kayıtlarının dosyada yer almadığını

gerekçe göstererek, 15 Kasım günü Sakarya Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanı önünde Keser

adına itiraz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.

Đtiraz baꢀvurusunu alan mahkeme baꢀkanı, 21 Mayıs 2002 tarihinde kararını vermiꢀtir.

Baꢀkan, itirazın yalnızca Keser adına değil yine Avukat Kırdök tarafından temsil edilen

Kömürcü adına da yapıldığını kabul ederek, itirazın « gecikmiꢀ ve mesnetsiz » olduğu

sonucuna varmıꢀ ve itirazı reddetmiꢀtir.

D. Baꢀvuranlar aleyhine açılan davanın sonucu

23 Mart 2001 tarihinde Üsküdar Cumhuriyet Savcısı, 19 Aralık 2000 tarihinde meydana gelen

ayaklanma sırasında bir astsubayın ateꢀli silahla, iki mahkûmun yakılarak öldürülmesi ve dört

jandarmanın yaralanmasıyla ilgili olarak baꢀvuranların da aralarında bulunduğu 397 mahkum

hakkında iddianame hazırlamıꢀtır. Daha sonra astsubayın vücudu üzerinde yapılan otopsiye

göre, jandarmanın kullandığı silahtan çıkan bir merminin sekerek isabet etmesi sonucu öldüğü

anlaꢀılmıꢀtır.

Keser 15 Ekim 2001 tarihinde ve Kömürcü ise 8 Eylül 2004 tarihinde tahliye edilmiꢀlerdir.

AĐHM, halen Üsküdar Ağır Ceza Mahkemesi önünde görülmekte olduğu sanılan bu

yargılamanın sonucu hakkında bilgilendirilmemiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

A. Đhtilafın konusu

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 3 ve 13. maddeslerine atıfta bulunarak, Kocaeli F tipi cezaevine

nakilleri sırasında ve sonrasında maruz kaldıkları kötü muameleden, suç duyurularıyla ilgili

olarak yürütülen soruꢀturmaların etkisizliğinden ve konuya iliꢀkin ꢀikayetlerini sunmak için

etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığından ꢀikâyetçi olmaktadırlar.

Hükümet bu iddiaları reddetmektedir.

AĐHM, baꢀvuranların 3. maddeyle bağlantılı olarak 13. madde hükümlerine uygun bir maddi

tazminat yolunun yokluğundan yakınmamaları dolayısıyla, söz konusu ꢀikâyetin AĐHS’nin

13. maddesi bakımından incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmaktadır (bakınız,

özellikle, Türkiye aleyhine Fahriye Çalıꢀkan davası, n^o40516/98, prg. 45, 2 Ekim 2007, ve

Türkiye aleyhine Ölmez davası, n^o39464/98, prg. 67, 20 ꢁubat 2007). Dolayısıyla AĐHM,

mevcut davadaki ꢀikâyetleri yalnızca 3. maddenin maddi ve usule iliꢀkin bölümleri

bakımından inceleyecektir.

6

B. Tarafların argümanları

1. Kabuledilebilirlik hakkında

a) Hükümet

Hükümet ilk olarak, Keser’in dul eꢀinin ölen kocası adına AĐHS’ne atıfta bulunarak herhangi

bir hak

talep edemeyeceğini, zira bu hakların kiꢀiden kiꢀiye aktarılamayacağını

savunmaktadır.

Hükümet ikinci olarak, iç hukuktaki itiraz yollarının dört dalda tüketilmediğini ileri

sürmektedir :

Önce, baꢀvuranlar Kocaeli F tipi cezaevinde görevli personnel hakkındaki takipsizlik kararına

yasal süre içerisinde itiraz etmedikleri için bu itirazları reddedilmiꢀtir; bu nedenle AĐHM’nin

içtihadı anlamında « iç hukukta öngörüldüğü ꢀekil ve sürede » bir itiraz yolunun kullanıldığı

söylenemez. Bu konuyla ilgili olarak Hükümet, takipsizlik kararının baꢀvuranlara elden tebliğ

edilmesinin CMUK’un 164. maddesine uygun ve yeterli olduğunu belirtmektedir.

Davaya konu olan cezaevi operasyonunu yöneten jandarma personeliyle ilgili olarak

Hükümet, baꢀvuranların bu konuda açılan davada müdahil taraf oluꢀturmadıklarını ve

dolayısıyla iç hukuk yolunu tüketme kuralına riayet etmiꢀ sayılamayacaklarını ve üstelik

Avukat Kırdök tarafından yapılan suç duyurusunun söz konusu operasyonla ilgili olmadığını

ileri sürmektedir.

Her hal ve karda, bahsi geçen yargılama halen görülmekte olduğuna göre, bu baꢀvuru

zamanından önce sunulmuꢀtur.

Baꢀvuranların furgonla nakledilmesinden sorumlu görevlilere karꢀı yürütülen yargılama

konusunda ise Hükümet, verilen takipsizlik kararının itiraza açık olduğunu, ancak

baꢀvuranların bu yolu kullanmadığını hatırlatmaktadır.

Hükümet son olarak, Anayasanın 125. maddesine ve özel yetkili mahkeme kovuꢀturmalarına

iliꢀkin 2577 sayılı yasanın 13. maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuranların uğradıkları zararın

tazmin edilmesi için hukuki yollara baꢀvurabileceğini ve hatta yasadıꢀı eylemlere maruz

kalmıꢀ kiꢀilerin tazmin edilmesini öngören Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde dava

açabileceklerini savunmaktadır.

Yukarıdaki olgular çerçevesinde Hükümet, baꢀvuranların kullanmayı hiç denemedikleri

hukuk yollarının etkisiz olduğunu ileri sürmelerinin doğru bir davranıꢀ olmadığı

kanaatindedir.

b) Baꢀvuranlar

Baꢀvuranlar Türkiye aleyhine Aksoy davası kararına atıfta bulunmakta (18 Aralık 1996, prg. 3,

Karar ve hükümlerin derlemesi 1996-VI) ve davanın bu arada vefat eden Keser’in eꢀi

tarafından takip edilmesinde bir sakınca bulunmadığını savunmaktadır.

Takipsizlik kararının CMUK’un 164. maddesine uygun bir ꢀekilde tebliğ edilip edilmediği

konusunda baꢀvuranlar, bu hükmün, bir avukat tarafından takip edilen davalarda tüm

tebligatların o avukata yapılmasını öngören 7201 sayılı tebligat yasasının 11. maddesi

ıꢀığında değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

7

Askeri personelle ilgili halen devam eden yargılama hakkında ise baꢀvuranlar, bu davada

zanlıların adalet önüne ancak üç yılda çıkarılabildiğini ve davacıların dinlenmesi için de beꢀ

yıldan fazla bir sürenin gerektiğini; üstelik, çok sayıda zanlı olduğu dikkate alındığında bu

kamu davasının onlarca yıl süreceğini ve büyük bir ihtimalle de zamanaꢀımına uğrayacağını

ileri sürmektedir. Dolayısıyla, baꢀvuranlara göre sonucu ꢀimdiden belli olan bu yargılamanın

bitmesini beklemek meseleye bir çözüm getirmeyecektir.

Son olarak baꢀvuranlar, Hükümetin atıfta bulunduğu hukuk yollarının bu ve buna benzer

ꢀikâyetler için uygun ve etkili olmadığını iddia etmektedir.

2. Esas hakkında

a) Hükümet

Hükümet, baꢀvuranların « zorla saçlarının kazınmasından », « Đstiklâl marꢀını söylemeye

zorlanmalarından » ve « yoklama sırasında gardiyanlar tarafından dövülmelerinden »

ꢀikâyetçi olduklarını gözlemlemektedir.

Bu konuda hükümet, saç kesimi ve yoklama iꢀlemlerinin cezaevi ortamında hijyen ve düzenin

sağlanması amacıyla alınan önlemler olduğunu belirtmektedir. Hükümete göre, baꢀvuranların

Đstiklâl marꢀını söylemeye zorlandıkları ve yoklama sırasında gardiyanlar tarafından

dövüldükleri yönündeki diğer ꢀikâyetleri, hiçbir dayanağı olmayan soyut iddialardan ibarettir.

Hükümet, dava dosyasındaki unsurlarda AĐHS’nin 3. maddesi hükümlerine ters düꢀen bir

uygulamanın mevcudiyetini gösteren herhangi bir kanıt belgesinin bulunmadığını

kaydetmektedir.

Baꢀvuranların Kocaeli cezaevine nakilleri sırasında ve daha sonra meydana gelen olaylarla

ilgili olarak Hükümet, isyan bastırma operasyonu bittikten sonra düzenlenen 23 Aralık 2000

tarihli doktor raporunda yer alan yara izlerine atıfta bulunmaktadır. Hükümet, söz konusu yara

izlerinin ancak 19 ile 23 Aralık 2000 tarihleri arasında Üsküdar cezaevinde meydana gelen

olaylara ait olabileceğini ileri sürmektedir.

Hükümete göre, baꢀvuranların AĐHS’nin 3. maddesine dayandırdıkları ꢀikâyetler

« savunulabilir » değildir ve Kandıra savcılığı tarafından yürütülen soruꢀturmalarda bu

iddiaları destekleyen herhangi bir somut delil bulunmamaktadır.

b) Baꢀvuranlar

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 3. maddesindeki mutlak yasağa atıfta bulunmakta ve cezaevi

ortamında « bir ayaklanma giriꢀiminde » bulunmuꢀ olsalar dahi, isyan bastırıldıktan sonra bu

hükme ters düꢀen uygulamalara maruz bırakılmalarının haklı bir tarafı olmayacağını

savunmaktadır.

Mevcut davada, üç gün boyunca aç kaldıklarını ve göz yaꢀartıcı gaz bombasına maruz

bırakıldıklarını belirten baꢀvuranlar, jandarmalar cezaevine girdiğinde zaten güçlerinin

tükenmiꢀ olduğunu, dolayısıyla hiçbir karꢀılık vermediklerini, buna rağmen operasyon

bittikten sonra Kocaeli cezaevine götürülene kadar dövülüp aꢀağılandıklarını iddia etmektedir.

Hükümete cevap olarak baꢀvuranlar, yoklama sırasında kendini tanıtmak istemeyen bir

tutukluya karꢀı verilecek disiplin cezasının herhalde onlarca gardiyan tarafından saldırıya

uğramak olmadığını savunmaktadır.

8

Mevcut davada yürütülen soruꢀturmalarla ilgili olarak Avukat Kırdök, Keser’i kendisini

döven gardiyanlarla yüzleꢀtirilmesini ve Kömürcü’yü aꢀağılayan video görüntüleri hakkında

bilirkiꢀi raporu istemeyi reddeden soruꢀturma yetkililerini eleꢀtirmektedir. Avukat ayrıca,

mevcut davada düzenlenen tıbbi raporların yüzeysel olduğunu ve Birleꢀmiꢀ Milletler Đstanbul

Protokolü’ne uymadığını, buna rağmen savcılığın daha detaylı yeni raporlar istemediğini iddia

etmektedir (Batı ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 100)

C. AĐHM’nin takdiri

1. Kabuledilebilirlik hakkında

a) Bayan Keser’in mağdur sıfatı

AĐHM, Hükümetin savunmasını merhum Keser’in haklarının « devredilemez» olmasına

dayandırdığını gözlemlemektedir. Oysa, mevcut davada böyle birꢀey söz konusu olamaz, zira

genel ilkeye göre, bir baꢀvuran, davası görülürken vefat ederse mirasçıları onun ardılları

olarak iddia edilen ihlâlin « mağdurları » olma sıfatını alabilirler (Belçika aleyhine Deweer

davası, 27 ꢁubat 1980, prg. 37, seri A n^o35). Dolayısıyla Keser’in dul eꢀi, AĐHS’nin 34.

maddesi anlamında mağdur sıfatına ve bugün itibariyle de baꢀvuran sıfatına haiz olduğunu

iddia edebilir. Bununla birlikte, pratik nedenlerden dolayı AĐHM, ölen kiꢀiyi « baꢀvuran »

olarak tanımlamaya devam edecektir (Romanya aleyhine Dalban davası [GC], n^o28114/95,

prg. 1, CEDH 1999-VI, ve Türkiye aleyhine Çakar davası, n^o42741/98, prg. 2, 23 Ekim

2003).

b) Đç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümetin ileri sürdüğü kabuledilemezliğe iliꢀkin savların ilk bölümüyle ilgili olarak AĐHM,

bir itirazın ꢀekil yönünden reddedildiği durumlarda iç hukuk yollarının tamamen tüketilmiꢀ

olmadığını kabul etmektedir, zira AĐHM’nin önüne getirilen ꢀikâyetlerin daha önce « iç

hukukun öngördüğü ꢀart ve süreler dahilinde » ulusal mahkemelerde yargılanmıꢀ olması

gerekmektedir (bakınız, diğer birçok dava arasından, Fransa aleyhine Fressoz ve Roire davası

[GC], n^o29183/95, prg. 37, CEDH 1999-I).

Bu bağlamda, Sakarya Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanının 21 Mayıs 2002 tarihli kararında

itiraz baꢀvurusunu gecikmiꢀ olduğu gerekçesiyle reddettiği doğrudur. Baꢀkan, aynı zamanda

kötü muamele iddialarının da mesnetsiz olduğunu bildirmiꢀtir. O halde, baꢀvuranların

itirazının esastan incelendiği (Almanya aleyhine Evelyn Voggenreiter davası (karar), n^o

47169/99, 28 Kasım 2002, Moldovya aleyhine Mitopolia Basarabiei Exarhatul Plaiurilor ve

diğerleri davası (karar), n^o45701/99, 7 Haziran 2001, ve Đsviçra aleyhine Huber davası,

n^o12794/87, 9 Temmuz 1988 tarihli Komisyon kararı, Kararlar ve raporlar, n^o57, sayfa 266)

ve iç hukuk yollarının AĐHS’nin 35. maddesi anlamında tüketildiği kabul edilmelidir.

Bu itibarla AĐHM, kabuledilemezliğe iliꢀkin itirazların bu kısmını reddetmektedir.

Đsyan bastırma operasyonunu yöneten askerlerle ilgili olan ve baꢀvurunun « zamanından

önce » yapıldığını savunan iddianın ikinci kısmı için AĐHM, söz konusu ceza yargılamasının

etkinliğinin incelenmesiyle ilgili bir sorun olduğunu gözlemlemektedir. Öte yandan,

baꢀvuranlar, Hükümetin argümanına karꢀı çıkmıꢀ olmakla birlikte, esasen adı geçen askeri

personele yönelik bir suçlamaları bulunmamaktadır.

Ayrıca AĐHM, Hükümetin baꢀvuranların müdahil taraf oluꢀturmadıkları yönündeki argümanı

hakkında, belgeler aksini gösterdiği cihetle karar vermeye gerek kalmadığı kanaatindedir.

9

Kısacası AĐHM, muhteviyatı kalmayan kabuledilemezliğe ilikin itirazın bu kısmını da

reddetmektedir.

Baꢀvuranların cezaevine furgonla nakledilmelerinden sorumlu olanlar ve diğer görevlilerle

ilgili üçüncü kısma gelince AĐHM, Hükümetin atıfta bulunduğu itiraz yolunun, Türk hukuk

sisteminde yeraldığı ꢀekliyle, AĐHS’nin 35. maddesi bakımından tüketilecek nitelikte

olduğunu yinelemektedir (bakınız, Türkiye aleyhine Kanlıbaꢀ davası, n^o32444/96, 28 Nisan

2005, Türkiye aleyhine Epözdemir davası, n^o57039/00, 31 Ocak 2002, ve Türkiye aleyhine

ꢁen davası, n^o41478/98, 30 Nisan 2002 kararları ve karar metinlerinde yeralan referanslar).

Aslında, buna benzer birçok davada, bu itiraz yolunun kullanılması sonucunda suçlanan

görevliler hakkında bir adli soruꢀturma baꢀlatıldığı tespit edilmiꢀtir (bakınız, örneğin, Türkiye

aleyhine Toktaꢀ davası (karar), n^o38382/97, 5 Mart 2002).

Elbette ki, dosyadaki unsurlar Ümraniye savcılığı tarafından 4 Mart 2004 tarihinde alınan

takipsizlik kararının baꢀvuranlara ve/veya Avukat Kırdök’e tebliğ edilip edilmediğini kontrol

etme imkânı sunmamaktadır. Bununla birlikte, bu kiꢀiler hiçbir zaman aksini iddia etmemiꢀ

ve davanın bu safhasında itiraz yolunun kendileri için neredeyse eriꢀilmez olduğunu

savunmamıꢀlardır. Tüm bu unsurları dikkate alan AĐHM, kabuledilemezliğe iliꢀkin itirazın bu

kısmını kabul etmektedir.

Son olarak iddianın dördüncü kısmıyla ilgili olarak AĐHM, Anayasa’nın 125. maddesinde

öngörülen baꢀvuru yolunun - tanımı gereği - idarenin objektif sorumluluğuna dayalı

olduğundan faillerin tespit edilmesine gerek kalmadan yalnızca bir tazminata

hükmedilmesiyle sonuçlanabileceği cihetle AĐHS’nin 3. maddesi bakımından tüketilmesi

uygun bir baꢀvuru yolu olmadığı kanaatindedir (bakınız, diğerleri arasından, ꢁahmo, ilgili

bölüm, ve Türkiye aleyhine Özkur ve Göksungur davası (karar), n^o37088/97, 7 Aralık 1999).

Zaten, mevcut davada yürütülen soruꢀturmaların daha ileride incelenecek olan adli

soruꢀturmanın etkinliği konusundan bağımsız olarak, ilgili ꢀahısların Kocaeli F tipi cezaevi

personeli tarafından kötü muameleye maruz kalıp kalmadıklarına açıklık getirmediği

gözlemlenmektedir. Dolayısıyla baꢀvuranlar, idari ve/veya adli mahkemeler önünde tazminat

elde etmeye yarayacak sağlam bir dayanağa sahip değillerdi, zira bu yargılamaların herbirinde

devlet görevlileri tarafından kötü muameleye maruz kaldıklarını ispatlamaları gerekecekti

(ibidem, ve Türkiye aleyhine Oğraꢀ ve diğerleri davası (karar), n^o39978/98, 7 Mayıs 2002).

Tüm bu olgular çerçevesinde, isyan bastırma operasyonunu yürüten jandarmalar aleyhinde

açılan davada baꢀvuranlar dinlenmiꢀ olsalardı dava hangi yöne giderdi sorusuna cevap

aramanın bir faydası olmayacaktır. Üstelik mevcut davada bu jandarmalar açıkça

suçlanmamaktadır.

Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranların cezaevine furgonla nakledilme koꢀullarıyla ilgili

baꢀvuruyu kabuledilemez ilan ederken, Hükümetin kabuledilemezliğe iliꢀkin diğer itirazlarını

reddetmektedir.

2. Esas hakkında

a) Genel ilkeler

AĐHM, özgürlüğünden mahrum edilen bir kimseye karꢀı, fiziki güç kullanımı gerektirmeyen

bir davranıꢀı sonucunda fiziki güç kullanılmasının insanlık onuruna karꢀı yapılmıꢀ bir saldırı

10

olduğunu ve ilke olarak terörizmle ya da organize suçla mücadele gibi en zor koꢀullarda ve

hatta toplum hayatını tehdit eden kamusal tehlike oluꢀtuğu durumlarda dahi AĐHS’nin 3.

maddesiyle mutlak bir ꢀekilde güvence altına alınmıꢀ hakkın ihlalini teꢀkil ettiğini

hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Gömi ve diğerleri davası, n^o35962/97, prg. 71-72, 21

Aralık 2006, Fransa aleyhine Selmouni davası [GC], n^o25803/94, prg. 95 ve 99, CEDH

1999-V, ve Türkiye aleyhine Tekin davası, 9 Haziran 1998, prg. 52 ve 53, Derleme 1998-IV).

Özellikle Devlet yetkililerinin ve görevlilerinin kontrolü altındaki kiꢀilerin – örneğin polis

veya askeri operasyonlar sırasında - yaralanması halinde, ispat yükümlülüğü ; dolayısıyla

aleyhinde uygun yöntemlerle ve ikna edici ꢀekilde sunulan iddiaları, özellikle de sözkonusu

yetkili ve görevliler olayların tam olarak nasıl meydana geldiğini bildiklerinden ve baꢀvuran

tarafın iddialarını doğrulayacak ya da reddedecek gerekli tüm bilgilere eriꢀme imkanına sahip

olduğundan Savunmacı Hükümet’e aittir (Türkiye aleyhine Mansuroğlu davası, n^o43443/98,

prg. 77-78, 26 ꢁubat 2008, ve metinde yeralan referanslar).

Bu ilkeler ıꢀığında AĐHM, 19 ile 23 Aralık 2000 tarihleri arasında Üsküdar cezaevinde

gerçekleꢀen isyan bastırma operasyonu sırasında güvenlik güçleri ile tutuklu ve mahkumlar

arasında ꢀiddetli çatıꢀmalar meydana geldiğini hiç kimsenin inkâr etmediğini

gözlemlemektedir. Yine bu olaylar sırasında Devletin yetki ve sorumluluğu altında bulunan

Kömürcü ve Keser’in yaralandıkları konusunda da ihtilaf bulunmamaktadır. AĐHM ayrıca,

dosyada baꢀvuranlardan biri veya diğerinin söz konusu isyanda aktif rol aldığını ve/veya

güvenlik güçlerine saldırdığını gösteren herhangi bir delilin bulunmadığını tespit etmektedir.

Oysa, 23 Aralık 2000 tarihinde Kocaeli F tipi cezaevinin üç doktoru tarafından düzenlenen

tıbbi raporlarda, Kömürcü’nün boyun bölgesinde hiperemi, sağ kolu üzerinde iki paralel

ekimoz ve dizinde kan birikimi, Keser’in sırtında geniꢀ ekimozlar, kalçasının sol dıꢀ tarafında

bir ekimoz ve sağ baldırında sıyrıklar bulunduğu kaydedilmiꢀtir.

Her ne kadar bu raporlarda istirahat verildiği belirtilmiyorsa da Đstanbul savcılığı

baꢀvuranların yedi gün istirahat aldıklarını bildirmektedir. AĐHM, bu sonucun Adli Tıp

Kurumu’nun Đstanbul savcılığına ilettiği kesin raporlarda yeraldığı, ancak bunun baꢀvuranlara

bildirilmediği kanaatindedir.

Her ne olursa olsun, ꢀayet 3. maddeye konu olabilecek düzeyde ciddiyet arzeden bir kötü

muamele söz konusu ise (Đtalya aleyhine Labita davası [GC], n^o26772/95, prg. 120, CEDH

2000-IV, ve Gömi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 76), baꢀvuranların iddialarını çürütmek ve

olayları delilleriyle birlikte ortaya koyarak yaralanmaların kaynağına iliꢀkin makul bir izahta

bulunmak Hükümet’in görevidir (bakınız, diğer bir çoğu arasından, Selmouni, ilgili bölüm,

prg. 87).

Furgonla nakil esnasında meydana gelen olaylarla ilgili olan ve kabuledilemez ilan edilen

ꢀikâyetler dıꢀında, önüne getirilen diğer iddiaların – Avukat Kırdök’ün yaptığı suç duyuruları

örneğinde olduğu gibi –iki olay serisi halinde incelenebileceğini vurgulayan AĐHM,

bunlardan birincisinin ilgili ꢀahısların Kocaeli cezaevine gelmeleriyle baꢀlayan ve hücreye

yerleꢀtirilmelerine kadar devam eden olaylar ve ikincisinin ise yoklama sırasında cezaevi

gardiyanlarının baꢀvuranları kasten dövdüğü yönündeki iddialar olduğunu kaydetmektedir.

Oysa Hükümet, baꢀvuranların vücudunda görülen yaraların kesin olarak Üsküdar cezaevinde

yürütülen operasyon sırasında meydana geldiğini savunmaktadır. Hükümet bu savunmayı

yaparken, mevcut davada baꢀvuranları mağdur eden olayların meydana geliꢀ koꢀullarının

11

değerlendirilmesini istemekte ve bu davranıꢀların isyanı bastırmak ve cezaevinde görevli

gardiyanların hayatlarını korumak için « mutlak gerekli» olduğunu ve bu amaca göre

« oratılı » sayılacağını ileri sürmektedir (yukarıdaki ilgili paragraf – farklı olaylar için,

bakınız, örneğin, Ceyhan Demir ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 97 ve 100, ve Gömi ve

diğerleri, ilgili bölüm, prg. 77).

b) Birinci seri olaylar

Bu bağlamda AĐHM, mevcut dava dosyasında bulunan tek tıbbi kanıtın baꢀvuranlar furgonla

nakledildikten sonra Kocaeli cezaevinin üç doktoru tarafından düzenlenen 23 Aralık 2000

tarihli rapor olduğunu hatırlatarak, Hükümetin bu savına katılmadığını kaydetmektedir.

Hükümet, ilgili ꢀahısların isyan bastırma operasyonu bittikten hemen sonra doktor

muayenesinden geçirildiklerini kanıtlayamamaktadır. Dolayısıyla, yaraların söz konusu isyan

sırasında meydana geldiğini kesin dille söylemek mümkün değildir.

AĐHM, baꢀvuranların tutarlı ifadelerine ve dosyadaki unsurlara bakarak, ilgili ꢀahısların

Kocaeli F tipi cezaevi içerisinde Devletin sorumluluğunu taꢀıdığı ve AĐHS’nin 3. maddesinde

yasaklanan insanlık dıꢀı ve onur kırıcı sayılabilecek bir dizi ꢀiddete maruz kaldıkları kanaatine

varmaktadır.

Bunun akabinde, vakit kaybetmeden Keser’in cop yardımıyla tecavüze uğradığı, testislerinin

ezildiği ve falakaya yatırıldığı iddialarına yönelmek gerekmektedir.

Gerçekten de, bu baꢀvuranla ilgili yegâne tıbbi rapor bu tür iꢀkencelerin yapıldığını gösteren

herhangi bir bulgu içermediğinden, söz konusu iddialar bu haliyle dayanaktan yoksun gibi

görünmektedir. Bununla birlikte, aslında « savunulabilir » olan ve hem Kocaeli savcılığının

hem Sakarya Ağır Ceza Mahkemesi baꢀkanının bilgisine sunulan bu durumun, yetkili kiꢀilerin

kötü muamele iddialarına karꢀı atalet içinde kalmalarından kaynaklanmadığından emin olmak

gerekir (yukarıdaki ilgili paragraf – Türkiye aleyhine Gürü Toprak davası, n^o39452/98, prg.

43, 20 ꢁubat 2007, ve Labita, ilgili bölüm, prg. 131).

Bu bakımdan AĐHM, 3. madde kapsamında savunulabilir olan kötü muamele iddiaları

karꢀısında, yetkili makamların pozitif yükümlülüklerin bir parçası olarak « resmi ve etkili bir

soruꢀturma » yürütmeleri gerektiğini kaydeden yerleꢀik içtihadına atıfta bulunmaktadır

(bakınız, diğer bir çok dava arasından, Fransa aleyhine Slimani davası, n^o57671/00, prg. 30

ve 31, CEDH 2004-IX, Bulgaristan aleyhine Assenov ve diğerleri davası, 28 Ekim 1998, prg.

102, Derleme 1998-VIII, ve Aksoy, ilgili bölüm, prg. 95-98).

Bu bağlamda AĐHM, yetkili makamların söz konusu olaylarla ilgili delilleri elde etmek

amacıyla, mağdurun iddialarıyla ilgili detaylı ifadelerine, görgü tanıklarının beyanlarına,

bilirkiꢀi raporları ile yaraları detaylı bir ꢀekilde açıklayan ve nedenini ortaya koyan ek sağlık

raporlarına baꢀvurması gerektiğini bir kez daha hatırlatmaktadır. Zira, yaraların nedenini veya

sorumlularını ortaya koyacak nitelikteki soruꢀturmalar yapılmadığı takdirde bu normlar yerine

getirilmemiꢀ olacaktır (bakınız, örneğin, mutatis mutandis, Batı ve diğerleri, ilgili bölüm, prg.

134 in fine, ve Türkiye aleyhine Kanlıbaꢀ davası, n^o32444/96, prg. 40, 8 Aralık 2005)Bu

ilkeler ıꢀığında AĐHM, Kocaeli savcılığının Bay Keser’in yazılı suç duyurusunu 26 Aralık

2000 tarihinde, yani mevcut davada ꢀikâyet edilen üç olayın meydana geldiği tarihten üç gün

sonra aldığını kaydetmektedir Bu hassas noktada, baꢀvuranın tecavüz edildiği, testislerinin

ezildiği ve falakaya yatırıldığı iddialarının doğru olup olmadığını ortaya koymak amacıyla

tıbbi muayeneler yapılması gerekirdi, zira soruꢀturma makamları da gayet iyi bilirler ki,

12

üzerinden belli bir süre geçtikten sonra bu tür saldırıların fiziksel belirtileri kaçınılmaz olarak

azalacak ve kesin tarih belirlemek imkânsızlaꢀacaktır.

Oysa soruꢀturma yetkilileri, bu alanda sahip oldukları yetkilere rağmen (Türkiye aleyhine

Aydın davası, 25 Eylül 1997, prg. 104 son bölüm, Derleme 1997-VI), bu yönde herhangi bir

adım atmamıꢀlardır.

Ayrıca AĐHM, Hükümetin ihtilaf konusu soruꢀturmanın baꢀvuranın ꢀikâyetini destekler

mahiyette bir unsur bulunmaması nedeniyle baꢀvuran lehine sonuçlanmadığı yönündeki savını

kabul etmemektedir. Bunun nedeni ise, daha ziyade, kötü muameleye maruz kalan kimselerin

Devlet görevlileri karꢀısında korumasız olduklarını ortaya koyacak böylesi unsurları araꢀtırma

niyetinin olmayıꢀıdır (bakınız, kıyasen, Mansuroğlu, ilgili bölüm, prg. 120).

c) Đkinci seri olaylar

Đkinci seri olaylar, baꢀvuranların yoklama sırasında gardiyanlar tarafından dövülerek

yaralandıkları iddialarını kapsamaktadır.

AĐHM, Kocaeli cezaevi gardiyanları hakkında 23 Aralık 2000 tarihinden sonraki bir döneme

ait iddiaları değerlendirmek için elinde inandırıcı herhangi bir unsur bulunmadığını

kaydetmektedir. Bununla birlikte, bu olayların soruꢀturma yetkililerine gerektiği gibi

iletildiğini dikkate alan AĐHM, devletin sorumluluğuna iliꢀkin tespitte bulunmasını imkansız

kılan bu durumun sorumluluğunun bu yetkililere atfedilip atfedilemeyeceğinin araꢀtırılması

gerektiği kanaatine varmaktadır.

Kocaeli cezaevi personeli hakkında yürütülen yargılamayla ilgili olarak AĐHM, yapılan

soruꢀturmaların AĐHS’nin 3. maddesindeki hükümleri yerine getirme açısından yeteri kadar

derinlemesine ve etkin olmadığı kanaatine varmaktadır.

Gerçekten de, dava dosyasından anlaꢀıldığına göre, suç duyurusunda bulunulduktan sonra,

soruꢀturma yetkilileri adli tıp delillerini toplamak veya sorumlu oldukları iddia edilen devlet

görevlilerini tespit etmek için herhangi bir çaba göstermemiꢀlerdir. Ayrıca, gardiyanlarla

hiçbir yüzleꢀtirme yapılmaması ve hatta bunların hiçbir zaman sorgulanmaması oldukça

dikkat çekicidir. Oysa savcı, hem sorumluları tanıyabileceğini ifade eden Keser (bu noktada,

bakınız Labita, ilgili bölüm, prg. 134) için hem AĐHS’nin 3. maddesi gereğince « resen »

yapılması zorunlu iꢀlemler olduğundan Kömürcü için bu tür önlemleri alabilirdi.

Bu gözlemler, ihtilaflı soruꢀturmanın ikinci seri olaylarda da etkili bir ꢀekilde yürütülmediğini

ortaya koymaktadır.

d) Sonuç

Yukarıdaki tüm unsurları göz önüne alan AĐHM, iki baꢀvuranın Kocaeli F tipi cezaevine

kabul edilmeleri sırasında insanlık dıꢀı ve onur kırıcı davranıꢀlara maruz kaldıklarını tespit

etmekte ve bu suretle AĐHS’nin 3. maddesinin maddi yönden ihlâl edildiği sonucuna

varmaktadır.

AĐHM’in kanaatine göre, mevcut davada bir taraftan Bay Keser’in iddia ettiği tecavüz,

testisleri ezme ve falaka olaylarıyla ilgili ve diğer taraftan iki baꢀvuranın birlikte iddia ettikleri

Kocaeli cezaevi gardiyanları tarafından uygulanan ꢀiddet ve yaralama olaylarıyla ilgili

soruꢀturmaların etkisiz olması dolayısıyla aynı hüküm, usul yönünden de çiğnenmiꢀtir.

13

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Manevi tazminat

Mevcut davada manevi tazminat olarak, Avukat Kırdök, Kömürcü adına 20.000 Euro,

müteveffa Keser’in hak sahipleri adına 30.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, iç hukukla sağlandığı halde tazminat davası açmayan baꢀvuranların, bu konuda

AĐHM önünde hak ileri süremeyeceklerini savunmaktadır. Ayrıca Hükümet, sözkonusu

taleplerin aꢀırı olduğu kanaatindedir.

AĐHM, iç hukukun tüketilmesi kuralının AĐHS’nin 41. maddesine uygulanmadığını

hatırlatmaktadır (Guzzardi- Đtalya, 6 Kasım 1980 ve Bozano-Fransa, 2 Aralık 1987).

Hakkaniyete uygun olarak, AĐHM, Kömürcü’ye 6.000 Euro ve müteveffa Keser’in hak

sahiplerine 12.000 Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Avukat Kırdök, Keser’in AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 200

TL’si kırtasiye masrafları olmak üzere 15.000 TL ödenmesini talep etmektedir. Bu bağlamda,

Avukat Kırdök, çalıꢀma saatleri dökümünü, imzalı bir ücret makbuzunu ve Hatun Keser ile

imzalanan avukatlık sözleꢀmesini belge olarak sunmaktadır.

Hükümet, 200 TL saat ücreti ile hesaplanan avukatlık ücretinin aꢀırı ve mesnetsiz olduğunu

ifade etmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mevcut davada, sahip olduğu unsurları ve

yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, tüm masraflar için Keser’in eꢀi Hatun

Keser’e 5.000 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Oybirliğiyle, baꢀvuranların furgondaki nakil koꢀulları kapsamında yapılan ꢀikayetin

kabuledilemez olduğuna;

2. Oyçokluğu ile Kocaeli Cezaevinden konulacakları cezaevine kadar baꢀvuranların

nakilleri sırasında meydana gelen ilk seri olaylar kapsamındaki ꢀikayetlerin

kabuledilebilir,ve oybirliğiyle, baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir

olduğuna;

3. Bire karꢀı altı oyla baꢀvuranlar açısından AĐHS’nin 3. maddesinin esas bakımından

ihlal edildiğine;

14

4. Oybirliğiyle, baꢀvuranlar açısından AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal

edildiğine;

5. Oybirliğiyle,

a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere,

Savunmacı Devlet tarafından aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

i)

her türlü vergiden muaf tutularak Kömürcü’ye 6.000 Euro (altı bin Euro) ve

müteveffa Keser’in hak sahipleri adına Hatun Keser’e 12.000 Euro (on iki bin

Euro) manevi tazminat

ii)

her türlü vergiden muaf tutularak Hatun Keser’e 5.000 Euro (beꢀ bin Euro)

yargılama masraf ve gideri

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 23 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde, AĐHS’nin 45. maddesinin 2. paragrafı ve Đçtüzüğün 74. maddesinin

2. paragrafına uygun olarak Yargıç Sajo’nun kısmi ayrık oy görüꢀü bulunmaktadır.

15