COUNCIL  
AVRUPA  
OF EUROPE  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÜÇÜNCÜ DAĐRE  
KESER VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE  
(Baꢀvurular no. 33238/96 ve no. 32965/96)  
KARAR  
STRAZBURG  
2 ꢁubat 2006  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle  
iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Keser ve Diğerleri – Türkiye davasında,  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),  
Baꢀkan B. M. ZUPANČIČ  
Yargıçlar J. HEDIGAN,  
R. TÜRMEN,  
C. BÎRSAN,  
M. TSATSA – NIKOLOVSKA,  
R. JAEGER  
E. MYJER ve  
Bölüm Yazı Đꢀleri Müdürü V. BERGER’in katılımı ile kapalı oturumda 12 Ocak 2006  
tarihinde toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:  
USUL  
1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.  
maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na  
(“Komisyon”) yapılan iki baꢀvurudan (no. 33238/96 ve no. 32965/96) kaynaklanmaktadır.  
33238/96 sayılı baꢀvuru, Zeliha Keser, Kerem Keser, Mehmet Leylekoğlu, Nurali Çılgın,  
Emirali Çılgın, Saycan Keskin, Emirali Keskin, Hüseyin Güloğlu, Diyap Çılgın, Paꢀa Çılgın,  
Pirsultan Emre, Musa Cila, Seydo Cila (25 Mart 2005 tarihinde vefatı üzerine yerine varisi  
Kıymet Cila geçmiꢀtir), Haydar Çılgın, Halim Çılgın, Teslim Keser, Veysel Leylekoğlu, Beze  
Keser (12 Aralık 1999 tarihinde vefatı üzerine yerine Songül Ayrılmaz (Keser), Turabi Keser,  
Hadice Çetin (Keser), Sultan Keser, Hıdır Güleçli, Fayime Güleçli, Süleyman Güleçli, Aslı  
Güleçli, Nihat Güleçli ve Erim Güleçli geçmiꢀtir), Gazi Keskin, Mustafa Rakip, Sultan Çılgın  
ve Cemal Cila tarafından 5 Eylül 1996 tarihinde baꢀlatılmıꢀ ve 30 Eylül 1996 tarihinde  
kaydedilmiꢀtir. 32965/96 sayılı baꢀvuru, Mahmut Özkanlı ( 17 Mayıs 1999 tarihinde vefatı  
üzerine yerine yakınları Hüri Özkanlı, Kemal Özkanlı ve Kenan Özkanlı geçmiꢀtir), Hıdır  
Güleçli, Süleyman Güleçli ve Eꢀref Coꢀan tarafından 6 Ağustos 1996 tarihinde baꢀlatılmıꢀ ve  
13 Eylül 1996 tarihinde kaydedilmiꢀtir.  
2. Kendilerine adli yardım tanınmıꢀ olan baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu’na bağlı  
avukatlar Özcan Kılıç ve M. Ali Kırdök tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti  
(“Hükümet”) Sözleꢀme kurumları huzurundaki iꢀlemler için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.  
3. Mahmut Özkanlı, Devlet güvenlik güçlerinin, Gözeler köyünde, ailesini zorla  
evinden çıkarmıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranların kalanı, güvenlik güçlerinin,  
Cevizlidere köyünde, evlerini ve eꢀyalarını tahrip ettiklerini ve onları köylerini terk etmeye  
zorladıklarını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 3, 5, 6, 8, 13, 14 ve 18. maddelerine ve 1  
No.’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat etmiꢀtir.  
4. Baꢀvurular, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleꢀmesi’nin 11 No.’lu Protokol’ünün yürürlüğe girdiği tarih olan, 1 Kasım 1998’de  
iletilmiꢀtir (11 No.’lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).  
5. Baꢀvurular, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’nin Birinci Daire’sine tevzi edilmiꢀtir  
(Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 52 § 1. maddesi). Bu Daire içinde davaya bakacak olan Bölüm  
2
(AĐHS’nin 27 § 1. maddesi), Đç Tüzük’ün 26 § 1. maddesinin gerektirdiği gibi  
oluꢀturulmuꢀtur.  
6. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, 15 Mayıs 2003 tarihli kararlar ile baꢀvuruların  
kabuledilebilir olduğunu açıklamıꢀtır.  
7. Baꢀvuranlar ve Hükümet, esaslara iliꢀkin görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đç Tüzük 59 § 1.  
madde). Bölüm, esaslar üzerine bir duruꢀmanın gerekli olmadığı kararını vermiꢀtir (Đç Tüzük  
59 § 3. madde in fine). Taraflar birbirlerinin görüꢀlerine yazılı olarak cevap vermiꢀlerdir.  
8. 1 Kasım 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Daire’lerinin yapısını  
değiꢀtirmiꢀtir ( Đç Tüzük 25 § 1. madde). Bu davalar, yeni oluꢀturulmuꢀ Üçüncü Daire’ye  
verilmiꢀtir (Đç Tüzük 52 § 1. madde).  
9. 12 Ocak 2006 tarihinde, Bölüm, baꢀvurulardaki iꢀlemleri birleꢀtirmeye karar  
vermiꢀtir (Đç Tüzük 42 § 1. madde).  
OLAYLAR  
I. DAVA OLAYLARI  
10. Baꢀvuranların hepsi Türk vatandaꢀıdır. Baꢀvurulara yol açan iddia olunan olaylara  
kadar Özkanlı ailesi Gözeler’de ve baꢀvuranların kalanı Cevizlidere’de ikamet etmekteydi.  
Mahmut Özkanlı, Beze Keser ve Seydo Cila isimli baꢀvuranlar, sırasıyla, 17 Mayıs 1999, 12  
Aralık 1999 ve 25 Mart 2005 tarihlerinde vefat etmiꢀler ve yakınları baꢀvurularını takip  
etmiꢀtir. 1 Aralık 2002 tarihinde, Zeliha Keser isimli diğer bir baꢀvuran vefat etmiꢀ, ancak,  
yakınları onun baꢀvurusunu takip etmek istediklerini bildirmemiꢀlerdir.  
A. Olaylar  
11. Davanın olayları taraflar arasında ihtilaf halindedir ve olaylar ꢀu ꢀekilde  
özetlenebilir.  
1. Baꢀvuranların olayları anlatıꢀ ꢀekli  
12. Özkanlı ailesi, 20 Eylül 1994 tarihine kadar, Tunceli ili Ovacık ilçesi’nin bir köyü  
olan Gözeler’de ikamet etmekteydi. Baꢀvuranların kalanı, 4 Ekim 1994 tarihine kadar, aynı  
ilçenin Cevizlidere köyünde ikamet etmekteydi.  
13. 1980’li yıllardan beri, güvenlik güçleri, baꢀvuranları sürekli olarak tehdit etmiꢀtir,  
zira, teröristlere lojistik destek sağlama konusunda köylülerden ꢀüpheleniliyordu.  
Baꢀvuranların köyleri de dahil olmak üzere Ovacık’ın ta yer alan on yedi köyü, bölgedeki  
teröristlere gıda tedarik eden yerler olarak değerlendirilmiꢀtir. Sonuç olarak, köylülerin gıdası  
bölge Jandarma Komutanlığı tarafından karneye bağlanmıꢀtı. Köyler asker kontrolü altındaydı  
ve köylere giriꢀ, bölge Jandarma Karakolu’nun ön iznine tabiydi.  
14. Güvenlik güçleri, Gözeler’e 20 Eylül 1994 tarihinde ve Cevizlidere’ye 4 Ekim  
1994 tarihinde gelmiꢀlerdir. Her iki köyde de, köyde oturanları köy meydanında toplamıꢀ ve  
3
onlara köyleri hemen terk etmeleri talimatını vermiꢀlerdir. Köy sakinlerine, ayrıca, evlerinin  
yakılacağını bildirmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, hayvanlarını ve taꢀıyabilecekleri kadar eꢀya alarak  
köyü terk etmiꢀlerdir. Güvenlik güçleri, sonrasında, Cevizlidere’yi ateꢀe vermiꢀlerdir. Gözeler  
yakılmamıꢀtır.  
15. Gözeler’in boꢀaltılmasından kısa bir süre sonra, belirli olmayan bir tarihte,  
Mahmut Özkanlı, Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’na, kendisinin ve ailesinin köylerini terk etmek  
zorunda bırakılmıꢀ olduklarına dair ꢀikayette bulunan bir dilekçe vermiꢀtir. Yetkililer  
dilekçeye göre hareket etmemiꢀlerdir ve Özkanlı herhangi bir yanıt almamıꢀtır.  
16. 5 Ekim 1994 tarihinde, Cevizlidere’den gelen baꢀvuranlar, Ovacık Cumhuriyet  
Savcılığı’na, Devlet güvenlik güçleri tarafından tehdit edildiklerine ve evlerinin yakıldığına  
dair ꢀikayette bulunan baꢀvurularda bulunmuꢀtur. Dava, güvenlik güçlerinin iddia olunan  
hareketlerine yönelik bir soruꢀturmaya iliꢀkin olduğu için, Savcı, Memurun Muhakematı  
Kanunu’na uygun olarak, baꢀvuruları Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’na göndermiꢀtir.  
17. Baꢀvuranlar ilk olarak Ovacık’ta yer alan Ziyaret köyüne taꢀınmıꢀlar, burada,  
Hükümet, onlara, felakete uğrayanlara yardım amacı ile ayrılmıꢀ toplu konut imkanı  
sağlamıꢀtır. Bir süre sonra, baꢀvuranlar geçimlerini sağlamak amacı ile hayvanlarını ve  
eꢀyalarını satmıꢀlardır. En sonunda, Türkiye’nin çeꢀitli illerindeki akrabalarının yanlarında  
yaꢀamak üzere taꢀınmıꢀlardır.  
18. 25 Ekim 1995 tarihinde, Ovacık Kaymakamı, Cevizlidere’den gelen baꢀvuranlara  
ꢀahsi mektuplar yoluyla yanıt vermiꢀtir. Ovacık Jandarma Komutanı’ndan gelen 1 Kasım  
1994 tarihli bir yazıya istinaden, Kaymakam, güvenlik güçleri tarafından hiçbir evin  
yakılmamıꢀ olduğunu ve failler teꢀhis edilemediği için kovuꢀturmanın baꢀlatılmamıꢀ  
olduğunu ifade etmiꢀtir. O zamana kadar baꢀvuranlar köylerini terk etmiꢀ oldukları için  
Kaymakam’ın mektupları 15 ꢁubat 1996 tarihinde, Cevizlidere köyünün muhtarına  
iletilmiꢀtir.  
2. Hükümet’in olayları anlatıꢀ ꢀekli  
19. 1993 Ekim baꢀlarında, PKK terör örgütü üyeleri, Ovacık’ta bulunan köylere  
gelmeye baꢀlamıꢀlardır. PKK için propaganda yapmıꢀlar ve örgüte zorla katmak için gençleri  
kaçırmıꢀlardır.  
20. Ancak, bir süre sonra, bu gençler örgütten kaçmıꢀlardır. PKK, ayrıca, gıda ve  
malzeme tedarik etmeyi reddeden köylüleri tehdit etmeye baꢀlamıꢀtır. Sonuç olarak, PKK  
misillemesinden korktukları için köyde yaꢀayanların çoğu köylerini terk etmiꢀlerdir.  
21. Ekim 1994’te, güvenlik güçleri kılığına giren PKK militanları Cevizlidere’ye ve  
Iꢀıkvuran isimli bir civar köye saldırmıꢀ, evleri yakmıꢀ ve ürünleri yok etmiꢀtir. Evlerdeki her  
ꢀeyi talan etmiꢀlerdir.  
22. Baꢀvuranlar da dahil olmak üzere Cevizlidere’den altmıꢀ üç köylü, teröristlerin  
baskısıyla, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na ꢀikayetlerde bulunmuꢀ, bölgede askeri  
operasyonlar yürüten güvenlik güçleri tarafından evlerinin yakılmıꢀ olduğunu iddia  
etmiꢀlerdir. ꢁikayetler devlet memurları hakkında olduğu için Savcı ilgili yasalara uygun  
olarak görevsizlik kararı almıꢀ ve davayı Ovacık Đlçe Kaymakamlığı Ovacık Đdare Kurulu’na  
devretmiꢀtir.  
4
23. Kurul, köylüleri iddiaları hakkında sorgulaması için bir soruꢀturmacı tayin  
etmiꢀtir. Ancak, Cevizlidere, terör saldırılarını izleyen günlerde tamamen terk edilmiꢀ olduğu  
için soruꢀturmacı köylüleri bulamamıꢀ veya ifadelerini alamamıꢀtır. Dolayısıyla, civar  
köylerde yaꢀayanlardan ifadeler almıꢀtır. Tanıklardan biri Ovacık’ta bulunan Çat köyünün  
muhtarı Rahmi Kızılçayır’dır. 17 Ekim 1994 tarihinde ꢀunları ifade etmiꢀtir:  
“Ben Ovacık ilçesi Çat köyü muhtarıyım. (…) Ekim 1994 ayı baꢀlarında köyümüz evleri PKK  
terör örgütü mensuplarınca cezalandırma sebebiyle yakıldı. Daha sonra da güvenlik güçleri yakıyor diye  
propaganda yaptılar. Terörist örgütün köyümüzü ve evlerimizi yakarak bizleri periꢀan etmesinin tek  
amacı vardı. Đlçe merkezine gelen güvenlik güçlerinin çok ve kalabalık olması onların gözünü korkuttu.  
Köylülerden örgüte yardım etmelerini, erzak getirmelerini ve hatta kendilerine katılıp savaꢀmalarını  
istediler. Köylüden gerekli destek ve yardımı göremeyince zaten buradan kaçmak istiyordunuz ꢀimdi  
iyice gidin diyerek evlerimizi yaktılar. Ben bu konuyu köy muhtarı olarak televizyon kameralarında  
Ovacık ilçe merkezi çarꢀı içerisinde tüm halkın ortasında bağırarak söyledim. ꢁimdi ise ben Ovacık  
halkından PKK örgüt sempatizanı olanlar tarafından rahatsız edilmekteyim. (…)”  
24. Gözeler’den Maksut ꢁanlı, diğer hususlar meyanında, ꢀunları ifade etmiꢀtir:  
“Ekim baꢀlarında, TKP/TIKKO ve PKK üyeleri, köylülerin örgüte yardım, bilgi ve üye  
sağlamayı reddetmesine misilleme olarak ilçedeki köyleri yakmaya baꢀladılar ve köylülerin köylerden  
kaçma çabalarına öfkelenerek (…), bazı köylülerin evlerini yaktılar. Güvenlik güçlerinin olayların  
failleri olduğu hakkındaki dedikoduyu yaymaları için yandaꢀlarını ꢀehir merkezine gönderdiler.”  
25. Iꢀıkvuran köyünden Mahmut Atlı, diğer hususlar meyanında, ꢀunları ifade etmiꢀtir:  
“Civar köylerinin hepsinde bizim köyün baꢀına gelen olaylar geldi eğer o köyleri ve mezraları  
terörist yakmıꢀ ise bizim köyü de onlar yakmıꢀtır. Gelenler de elleri silahlı gruptu asker elbiseli idiler  
teröristler de askeri elbise giyiyorlar. Biz bundan dolayı köyümüzü terk ettik.”  
26. Bu ifadeler karꢀısında, soruꢀturmacı, Cevizlidere’de bulunan evlerin, güvenlik  
güçleri tarafından değil teröristler tarafından yakılmıꢀ olduğu kararına varmıꢀtır. Dolayısıyla,  
23 Haziran 1995 tarihinde, Ovacık Đdare Kurulu, güvenlik güçleri hakkında cezai iꢀlemler  
baꢀlatmamaya karar vermiꢀtir.  
B. Taraflarca sunulan belgeler  
1. Baꢀvuranlar tarafından sunulan belgeler  
a) Ovacık Cumhuriyet Savcısı’nın 9 Aralık 1994 tarihli görevsizlik kararının bir sureti  
27. Cevizlidere köyünde yaꢀayan altmıꢀ üç kiꢀinin baꢀvurusu üzerine, Ovacık  
Cumhuriyet Savcısı, 9 Aralık 1994 tarihinde görevsizlik kararı vermiꢀ ve Memurun  
Muhakematı Kanunu’na uygun olarak soruꢀturma dosyasını Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’na  
devretmiꢀtir.  
b) Baꢀvuranların yerine Cevizlidere köyünün muhtarına tebliğde bulunmaya iliꢀkin  
kararın bir sureti  
28. O zamana kadar baꢀvuranlar köylerini terk etmiꢀ oldukları için Đlçe Kaymakamlığı  
25 Ekim 1995 tarihli yanıtını, 15 ꢁubat 1996 tarihinde, Cevizlidere köyünün muhtarına  
iletmiꢀtir.  
5
c) Ovacık Đlçe Kaymakamlığı tarafından Cevizlidere’deki baꢀvuranlara gönderilen 25  
Ekim 1995 tarihli mektupların suretleri  
29. Bu mektuplar, Cevizlidere’deki baꢀvuranlara, aynı dille, onların baꢀvuruları  
üzerine baꢀlamıꢀ olan soruꢀturmaların delil sunulmamıꢀ olduğu için devam etmeyeceğini ve  
iddia edilen faillerin teꢀhis edilemediğini bildirmiꢀtir.  
d) Cumhuriyet Halk Partisi’nin Ekim 1996 tarihli Tunceli Raporu  
30. Bu rapor, 22 Ekim ve 24 Ekim 1996 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Partisi  
(CHP) temsilcisi dört milletvekili tarafından, Tunceli’nin Ovacık, Pertek ve Hozat ilçelerine  
yapılan ziyareti anlatmıꢀtır. Rapor, Ekim 1994’ten itibaren çok sayıda zorunlu boꢀaltmanın  
yapılmıꢀ olduğunu kaydetmiꢀtir. Rapora göre, bu, Tunceli’de 420 köyden 184’ünün ve 1.179  
mezradan 652’sinin boꢀaltılmasıyla sonuçlanmıꢀtır. Ovacık’taki durumun bilhassa ciddi  
olduğu iddia edilmiꢀtir, zira, toplam 62 köyden 51’i zorla boꢀaltılmıꢀtır. Hükümet tarafından  
sağlanan geçici konutlar yetersizdir. Dolayısıyla, “köye dönüꢀ” projelerinin hızlandırılması ve  
Devlet’in yerlerinden edilmiꢀ kiꢀilerin yerleꢀim ve sosyoekonomik gereksinimlerine cevap  
vermesi tavsiye edilmiꢀtir.  
e) Mazlum-Der’in Eylül 1996 tarihli Tunceli Raporu  
31. Bu rapor, Türkiye’de bir insan hakları derneği olan Mazlum-Der’in bir  
temsilcisinin 11 Eylül ve 13 Eylül 1996 tarihleri arasında Tunceli’ye ziyareti sırasındaki  
tespitlerini yansıtmıꢀtır. Rapor, 1995 itibarıyla, Tunceli’nin, 51 tanesi Ovacık’ta olan, toplam  
168 köyünün boꢀaltılmıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.  
f) Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da boꢀaltılan yerleꢀim birimleri nedeniyle göç eden  
yurttaꢀların sorunlarının araꢀtırılarak alınması gereken tedbirlere iliꢀkin Türkiye Büyük Millet Meclisi  
Meclis Araꢀtırması Komisyonu’nun 14 Ocak 1998 tarihli raporu  
32. Bu rapor, on milletvekilinden oluꢀan bir Araꢀtırma Komisyonu tarafından  
hazırlanmıꢀtır. Rapora göre, 1993 ve 1994 yıllarında, 905 köy ve 2.923 mezrada yer alan  
nüfus tahliye edilmiꢀ ve ülkenin diğer bölgelerine taꢀınmaya zorlanmıꢀtır (s.13). Suçıktı  
köyünün bulunduğu Diyarbakır ilinde 90 köy ve 225 mezradan tahliye edilen insanların sayısı  
50.371 civarında olarak hesaplanmıꢀtır (s.12).  
33. Rapor, eski Diyarbakır Valisi Doğan Hatipoğlu’nun bir beyanını içermiꢀtir.  
Hatipoğlu, görev yaptığı dönemde, askeri makamlar tarafından zaman zaman gerçekleꢀtirilen  
köy boꢀaltmalarının dikkatini çektiğini açıklamıꢀtır. Çok nadiren de olsa köy yakılmaları  
hakkında ꢀikayetler almıꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir. Hatipoğlu’na göre, tüm köylerin PKK  
tehdidi dolayısıyla boꢀaltıldığını iddia etmek imkansızdır. Hükümet’in, yerinden edilen  
kiꢀilerin iyi ꢀekilde yeniden yerleꢀtirilmesi için gerekli önlemleri almamıꢀ olduğunu iddia  
etmiꢀtir (s.13).  
34. Rapor, ayrıca, Đnsan Hakları Vakfı Baꢀkanı Yavuz Önen tarafından hazırlanan ve  
1995 yılında Araꢀtırma Komisyonu’na sunulan “Türkiye – Đnsan Hakları Raporu”na atıfta  
bulunmuꢀtur. Bu son belirtilen rapor, bir bölümünü göçmenlere ve boꢀaltılmıꢀ köylere  
ayırmıꢀtır. Rapor, 1995 yılında, köylerin ve mezraların boꢀaltılması uygulamasının yaygın  
olduğunu ileri sürmüꢀtür. Köylerdeki birçok ev ya yıkılmıꢀ ya da oturulamaz hale  
getirilmiꢀtir. Đnsanlar bölgeden göç etmeye zorlanmıꢀ ve orada yaꢀayanlara köylerini terk  
6
edene kadar baskı yapılmıꢀtır. 1995 yılı baꢀlarında, yaꢀayanlarının köy korucuları olmayı  
kabul ettiği köylerin ve mezraların dıꢀında içinde yaꢀanan hemen hemen hiçbir köy veya  
mezra yoktu (s.19).  
35. Araꢀtırma Komisyonu’nun raporu, ayrıca, boꢀaltılmıꢀ köyler mevzusu hakkında 3  
Haziran 1997 tarihinde ꢁırnak milletvekili Salih Yıldırım tarafından Türkiye Büyük Millet  
Meclisi’nde yapılan konuꢀmaya atıfta bulunmuꢀtur. Yıldırım, köylerin, karꢀı koyanları tehdit  
etmek amacıyla ya PKK tarafından ya da köyleri koruyamadıkları veya o köylerde yaꢀayanlar  
köy korucuları olmayı reddettikleri veya onların PKK’ya yardım ettiklerinden ꢀüphelenildiği  
için yetkililer tarafından boꢀaltıldığını ifade etmiꢀtir (s.20).  
36. Sonuç olarak, raporda, yerleꢀim birimlerinde oturanların mezralar yerine daha önce  
yaꢀadıkları alana yakın iller, ilçeler veya merkez köylerde yeniden yerleꢀtirilmesi gerektiği ve  
öncelik göçmenlere verilerek bölge sakinlerine iꢀ temin etmek amacıyla gerekli ekonomik  
tedbirler alınması gerektiği tavsiye edilmiꢀtir.  
g) Tunceli ili’nin Hozat, Ovacık ve Pertek ilçelerindeki bazı köylerin muhtarları  
tarafından Baꢀbakanlığa sunulan Mayıs 1995 tarihli dilekçe  
37. Bu dilekçe, muhtarların, Devlet güvenlik güçleri tarafından yürütülen zorunlu  
tahliyeler ve köy yıkımları hakkında toplu ꢀikayetlerini içermiꢀtir. Muhtarlar, güvenlik  
güçlerinin bölgede gıda maddelerine ve temel mallara geniꢀ ambargo uyguladığını iddia  
etmiꢀtir. Baꢀbakan’dan, köylülerin evlerine ve topraklarına dönmesini sağlayacak gerekli  
önlemleri almasını talep etmiꢀlerdir. Ayrıca, ev yıkımı ve zorunlu yerinden edilmenin  
sonucunda maruz kalmıꢀ oldukları zararın tazmin edilmesini ve bir çeꢀit ekonomik yardımın  
sağlanmasını talep etmiꢀlerdir.  
h) Mahmut Özkanlı tarafından doldurulan sualname  
38. Mahmut Özkanlı -görünüꢀe göre avukatı tarafından hazırlanan- bir sualname  
doldurmuꢀ, bu ankette, ailesinin güvenlik güçlerinin baskısı üzerine göç etmiꢀ olduğunu ifade  
etmiꢀtir. Güvenlik güçlerinin hiçbir ꢀekilde iꢀkence veya kötü muamele yapmamıꢀ, ancak,  
evlerini yakmakla tehdit etmiꢀ olduğunu ve onların evlerini boꢀaltmalarını talep ettiğini  
belirtmiꢀtir. Özkanlı, mallarını satmıꢀ ve Đstanbul’a gitmiꢀ olduğunu ancak sonra Ovacık’a  
döndüğünü açıklamıꢀtır.  
2. Hükümet tarafından sunulan belgeler  
a) Cevizlidere’den gelen baꢀvuranlar da dahil olmak üzere altmıꢀ üç dilekçe sahibi  
tarafından sunulan 11 Ekim 1994 tarihli toplu ꢀikayetlerin suretleri  
39. Cevizlidere’den gelen baꢀvuranlar, hemꢀerileriyle birlikte, Ovacık Cumhuriyet  
Savcılığı’na ꢀikayetlerde bulunmuꢀlardır. Güvenlik güçlerinin onlardan hemen evlerini  
boꢀaltmalarını istediğini ifade etmiꢀlerdir. Ayrıca, güvenlik güçleri evlerini ve ürünlerini  
yakmadan önce çok az eꢀyalarını kurtarabilmiꢀ oldukları konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
b) Mahmut Atlı’nın 17 Ekim 1994 tarihli tanık ifadesi  
40. Tanık, Ovacık ilçesine bağlı Iꢀıkvuran köyünün bir sakiniydi. Ona göre, 2 Ekim  
1993 tarihinde, bir grup PKK militanı, köylülere, örgüte katılmalarına ve gıda ve malzeme  
sağlamalarına yönelik baskı yapmak için köylerine baskın yapmıꢀtır. Aynı tarihte, militanlar,  
7
örgüte katmak amacıyla altı genci kaçırmıꢀlardır. Đki veya üç gün sonra, o gençler PKK’dan  
kaçmıꢀ ve sonunda Türk ordusuna katılmıꢀlardır. Misilleme yapmak için, PKK militanları, 6  
Ekim 1994 tarihinde, jandarma üniformaları içinde Iꢀıkvuran köyüne geri gelmiꢀler ve bazı  
evleri yakmıꢀlardır. Tanık, Ovacık’ta bulunan civar köylerin çoğunda benzer olayların yer  
almıꢀ olduğunu eklemiꢀtir.  
c) Maksut ꢁanlı’nın 17 Ekim 1994 tarihli tanık ifadesi  
41. Gözeler’de yaꢀayan tanık, Ekim 1994 baꢀlarından beri, TKP/TĐKKO ve PKK’nın  
Ovacık sakinlerini gıda ve malzeme temin etmeye, ꢀehir çarꢀısındaki iꢀlerini kapatmaya ve  
bölücü gösteriler düzenlemeye zorlamıꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir. Ovacık sakinlerinin bu  
ꢀartlara uymaması üzerine, teröristlerin köyleri yakmaya baꢀlamıꢀ olduklarını eklemiꢀtir.  
d) Rahmi Kızılçayır’ın 17 Ekim 1994 tarihli tanık ifadesi  
42. Tanık, ifadesini verdiği dönemde, Ovacık’ta bulunan Çat köyünün muhtarıydı.  
Kızılçayır, özellikle, Ekim 1994 baꢀlarında, PKK’nın onları, örgüte katılmayı ve lojistik  
destek sağlamayı reddetmelerinden dolayı cezalandırmak için köyündeki evleri yakmıꢀ  
olduğunu ifade etmiꢀtir. Onları köylerinden gitmeye zorlamıꢀ olanların teröristler olduğunu  
eklemiꢀtir.  
e) 5 Haziran 1995 tarihli soruꢀturma raporunun bir sureti  
43. Rapor, Ovacık Đlçe Kaymakamlığı tarafından görevlendirilen polis müdürü  
tarafından, Cevizlidere’den gelen altmıꢀ üç köylünün ꢀikayetleri üzerine hazırlanmıꢀtır.  
Soruꢀturmasının ardından, polis müdürü, köyün, jandarma üniformaları giyen PKK teröristleri  
tarafından yakılmıꢀ olduğu kararına varmıꢀtır. Rapor, ayrıca, faillerin, köylüleri, olay için  
güvenlik güçlerini suçlamaya zorlamıꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir.  
f) Memurun Muhakematı Komisyonu’nun 23 Haziran 1995 tarihli kararı  
44. Đddia edilen failler teꢀhis edilemediği için ve 5 Haziran 1995 tarihli soruꢀturma  
raporunun ıꢀığında, Ovacık Memurun Muhakematı Komisyonu, güvenlik güçlerinin herhangi  
bir mensubu hakkında cezai iꢀlemler baꢀlatmamaya karar vermiꢀtir.  
g) 1993 ve 1996 yılları arasındaki terör olaylarına iliꢀkin olarak Ovacık Cumhuriyet  
Savcısı tarafından verilen yirmi sekiz görevsizlik kararının suretleri  
45. Bu kararlar, Ovacık sakinlerinin bildirmiꢀ olduğu çeꢀitli terör vahꢀetlerine iliꢀkin  
olarak Ovacık Cumhuriyet Savcılığı tarafından alınmıꢀtır. Davaların her birinde Ovacık  
Cumhuriyet Savcısı’nın, ilgili kanunlar hususunda yetkisizlik kararı çıkarmıꢀ olduğu ve  
dosyaları, yetkili Cumhuriyet Savcısı’na devrettiği anlaꢀılmaktadır. ꢁikayette bulunulan  
olaylar, Iꢀıkvuran Köyü’nün PKK tarafından baskına uğratılmasını ve altı genç adamın,  
PKK’ya katılmak üzere zorla kaçırılmasını kapsamıꢀtır. Daha sonra bir diğer dikeçe ile  
Cumhuriyet Savcısı’na, sözkonusu adamların kaçtığı PKK’nın ve intikam almak için  
Iꢀıkvuran’a bir kez daha baskın yaparak kaçakların köydeki evlerini yakıp yıktığı  
bildirilmiꢀtir.  
46. Bir diğer davada Cumhuriyet Savcısı’na, bir grup PKK militanının, Ovacık’ın  
Ağaçpınar Köyü’nden Cemal Cingöz ve ꢁükrü Cingöz isimli iki köylünün evini yaktığı ve  
daha sonra da bu iki kiꢀiyi öldürdüğü bildirilmiꢀtir. Dilekçe sahipleri, sözkonusu terörist  
8
saldırıların, örgütten kaçan kiꢀilerin ailelerini cezalandırmak üzere düzenlenmiꢀ olduğunu ileri  
sürmüꢀtür.  
47. Bir baꢀka davada köylüler, Ovacık’a bağlı Tatusağı, Çakmaklı ve Arel isimli üç  
köydeki okulların PKK tarafından yakıldığını bildirmiꢀtir.  
48. Tüm diğer kararlarda Cumhuriyet Savcısı, örgüte katılmayı reddetmeleri veya  
yemek ve erzak temin etmemeleri nedeniyle Ovacık’ta bulunan köylüleri cezalandırmak için  
PKK tarafından gerçekleꢀtirildiği bildirilen benzer tazminat, sabotaj, yakma, kaçırma ve  
öldürme olaylarını tanımlamıꢀtır.  
h) Ankara’da bulunan Jandarma Genel Komutanlığı’na bağlı Askeri Savcı tarafından  
yayınlanan yetkisizlik kararı  
49. 29 Temmuz 1997 tarihli bir kararla Ankara’da bulunan Askeri Savcı, Tunceli’deki  
güvenlik güçleri tarafından gerçekleꢀtirildiği iddia edilen ortadan kaybolma ve adam  
öldürmelere iliꢀkin ꢀikayetler üzerine yetkisizlik kararı vermiꢀtir. Olağanüstü Hal Bölge Valisi  
tarafından gönderilen bir mektuba değinen Cumhuriyet Savcısı, Bolu Tugayı’ndan  
komandolarla birlikte jandarma güçlerinin, 29 Eylül ve 31 Ekim 1994 tarihleri arasında  
Ovacık ve Hozat civarlarında askeri operasyonlar düzenlediklerini belirtmiꢀtir. Ancak,  
güvenlik güçlerinin iddia edilen suçları iꢀlemiꢀ oldukları sonucuna varmak için delil olmadığı  
kanısına varmıꢀtır.  
(i) Teröristlerce köyleri yakıp yıkılan köylülere tazminat verilmesini öngören 8 Mayıs 1998 tarihli  
Đdari Mahkeme kararları  
50. Hükümet, Malatya’da bulunan Đdari Mahkeme’nin ilgili tarihte Bingöl’de acil  
durum yönetimine tabi olan Doludere köylülerine tazminat ödenmesi hususunda verdiği kırk  
kararın nüshalarını sunmuꢀtur. Kararlarda, davacıların evlerinin ve eꢀyalarının, PKK  
tarafından yağmalanmıꢀ olduğu görülmektedir. “Sosyal risk” doktrinine dayanan Đdari  
Mahkeme, Hükümet’in sözkonusu terörist saldırıları önceden görüp engelleme  
yükümlülüğünü yerine getiremediğine ve davacılara, tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
(j) Ovacık Bölge Valisi’nin, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na gönderdiği mektup  
51. Cumhuriyet Savcısının bir bilgi talebine cevaben Vali, askeri makamların Gözeler  
Köyü’nde hiçbir mülke zarar vermediklerini veya kimseyi zorla yerlerinden çıkarmamıꢀ  
olduklarını açıklamıꢀtır. Mektupta ayrıca Gözeler Köyü’nde, kesintisiz olarak ikamet  
edildiğini ve köylülerin, yakıp yıkma veya yerlerinden edilme hususunda ꢀikayette  
bulunmadığını belirtmektedir.  
(k) Zeliha Keser’le ilgili doğum kaydının ilgili bir sayfasının nüshası  
52. Nüsha, baꢀvuranlardan biri olan Zeliha Keser’in, 1 Aralık 2002 tarihinde vefat  
etmiꢀ olduğunu göstermektedir.  
(l) Cevizlidere’deki ikamete iliꢀkin 28 Temmuz 2003 tarihli resmi kaydın nüshası  
53. 24 Temmuz 2003 tarihinde jandarma görevlileri, ikamet koꢀullarını incelemek  
üzere Cevizlidere’yi ziyaret etmiꢀtir. Baꢀvuranlardan biri olan Cemal Cila’nın ve ailesinin,  
devamlı olarak orada yaꢀamakta olduğunu gözlemlemiꢀlerdir. Ayrıca Cansa Özgül, Diyap  
9
Çılgın, Munzur Al, Saycan Keskin, Kerem Keser ve Emirali Keskin isimli beꢀ baꢀvuranın,  
geçici olarak Cevizlidere’de ikamet etmekte olduklarını tespit etmiꢀlerdir.  
54. Đçeriğini onaylamak için sözkonusu baꢀvuranlarca imzalanmıꢀ olan kayıt,  
Cevizlidere’nin yeninden ikamet edilmeye açık olduğunu ve baꢀvuranların, oraya dönmeleri  
için engel olmadığını göstermiꢀtir. Ayrıca, herkesin jandarma karakoluna haber vererek  
Cevizlidere’ye kolayca girip çıkabileceğini de göstermiꢀtir.  
m) Altı baꢀvuranın, 30 Temmuz 2003 tarihli ifadeleri  
55. 30 Temmuz 2003 tarihinde, Cevizlidere’den baꢀvuranlardan altı kiꢀi, Diyap  
Çılgın, Saycan Keskin, Kerem Keser, Cansa Özgül, Cemal Cila ve Munzur Al, sözkonusu  
olayların gerçekleꢀtiği tarihte Mahmut Keser’in nerede olduğuna iliꢀkin güvenlik güçlerine  
ifade vermiꢀtir. Birbiriyle bağdaꢀan ifadelerinde 1994 olaylarından uzun süre önce Mahmut  
Keser’in, Almanya’ya gitmek üzere Cevizlidere’den ayrılmıꢀ olduğunu belirtmiꢀlerdir. Ayrıca  
Mahmut Keser’in annesi ve kız kardeꢀinin, terörist eylemlerden dolayı 1994 senesinde köyü  
terkederek Ovacık’a yerleꢀtiklerini belirtmiꢀlerdir. Köylülerin köye girmek, köyden ayrılmak  
ve topraklarını iꢀlemek için engellerinin bulunmadığını açıklamıꢀlardır.  
n) Baꢀvuranlardan bazılarının, Hükümet yardımını reddettiğine iliꢀkin resmi kaydın nüshası  
56. Sözkonusu kayıt, güvenlik güçleri tarafından, 11 Ağustos 2003 tarihinde  
Cevizlidere’den baꢀvuranlardan Diyap Çılgın, Saycan Keskin, Kerem Keser, Cansa Özgül,  
Cemal Cila ve Munzur Al isimli altı kiꢀiye, Hükümet’in “Köye Dönüꢀ ve Rehabilitasyon  
Projesi” çerçevesinde inꢀaat malzemesi ve para yardımı teklif edilmiꢀ olduğunu göstermek  
üzere tutulmuꢀtur. Kayda göre, baꢀvuranlar yardımı kabul etmemiꢀ ve kaydı imzalayarak  
itirazlarını yazılı hale getirmemiꢀlerdir.  
o) Kali Türenmez’in 28 Ağustos 2003 tarihli ifadesi  
57. Tanık, Gözeler Köyü’nde ikamet etmektedir. Özkanlı Ailesi’nin de dahil olduğu  
Gözeler sakinlerinin, 1994 senesinde güvenlik güçlerince değil, PKK tarafından uygulanan  
baskı üzerine Gözeler’den ayrılmıꢀ olduklarını belirtmiꢀtir. Ayrıca, Mahmut Özkanlı’nın  
ölümünü müteakiben varisleri Hüri Özkanlı ve çocuklarının, Gözeler’deki aile evine  
döndüklerini, evi onardıklarını ve oturmaya devam ettiklerini eklemiꢀtir.  
p) Ali Kadir Türenmez’in 29 Ağustos 2003 tarihli ifadesi  
58. Tanık, Gözeler Köyü’nde ikamet etmektedir. Kali Türemez’in ifadesini tümüyle  
doğrulayan bir ifade vermiꢀtir.  
r) Ali Çakmaz’ın 1 Eylül 2003 tarihli ifadesi  
59. Tanık, Ovacık’ta bulunan Havuzlu Köyü’nde ikamet etmektedir. Özkanlı Ailesi’ni  
tanıdığını ve kendi köyü, daha önce Gözeler’e bağlı bulunduğu için Gözeler’de meydana  
gelen olayları bildiğini belirtmiꢀtir. Mahmut Özkanlı ve ailesinin de dahil olduğu Gözeler  
sakinlerinin köylerini, PKK eylemleri sonucu terketmiꢀ olduklarını açıklamıꢀtır. Ayrıca  
Mahmut Özkanlı’nın varislerinin, Gözeler’deki aile evlerine dönmüꢀ olduklarını belirtmiꢀtir.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK  
10  
60. Đlgili iç hukukun tam bir tanımı, Yöyler/Türkiye (no. 26973/95, §§ 37-49, 24  
Temmuz 2003) ve Matyar/Türkiye (no. 23423/94, §§ 93-106, 21 ꢁubat 2002) kararlarında  
bulunabilir.  
HUKUK  
I. HÜKÜMET’ĐN ĐLK ĐTĐRAZLARI  
61. 24 Kasım 2003 tarihli ek görüꢀlerinde Hükümet, Zeliha Keser, Mehmet  
Leyrekoğlu ve Diyap Çılgın isimli üç baꢀvuran tarafından iç hukuk yollarının tüketilmesine  
ve baꢀvuranların mağdur durumlarına iliꢀkin ilk itirazlarını sunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu  
baꢀvuranların, yerel makamlara ꢀikayetlerini sunmamıꢀ olduklarını belirtmiꢀtir.  
62. AĐHM, yerel ꢀikayetler sunmanın veya sunmamanın, mağdur olma durumu  
nosyonu ile bağlantılı olmadığını belirtir. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hususunda AĐHM,  
15 Mayıs 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında baꢀvuranların, iç hukukta ayrıca bir iç  
hukuk yolu izlemelerinin gerekmediğine karar vermiꢀ olduğunu yineler. Sözkonusu itirazın,  
baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi ardından sunulmuꢀ olduğunu belirtir. Bu  
bağlamda Hükümet’in, ilke olarak, sözkonusu aꢀamada kabuledilebilirliğe itiraz etmelerinin  
engellenmiꢀ olduğu kabul edilebilir (AĐHM Đç Tüzüğü-Madde 55, bkz. inter alia,  
Amrollahi/Danimarka, no. 56811/00, § 22, 11 Temmuz 2002, ve Nikolova/Bulgaristan [BD],  
no. 31195/96, § 44, ECHR 1999-II). Bu nedenle, Hükümet’in itirazları, davanın sözkonusu  
aꢀamasında gözönüne alınamaz.  
63. Hükümet, ek görüꢀlerinde ayrıca, Zeliha Keser’in 1 Aralık 2002’de ölmüꢀ  
olduğunu ve varislerinin, baꢀvurusunu takip etmediğini belirtmiꢀtir. Bu nedenle AĐHM’den,  
Keser’in baꢀvurusunun AĐHM’nin kayıtlarından düꢀürülmesini istemiꢀlerdir.  
64. AĐHM, Zeliha Keser’in ölümünü müteakiben varisleri tarafından davanın  
incelenmesinin takibi için hiçbir talepte bulunulmamıꢀ olduğunu belirtir. Vekilleri de  
Hükümet’in, baꢀvurusunun kayıttan düꢀürülmesine iliꢀkin görüꢀlerine cevap vermemiꢀtir. Bu  
koꢀullar altında AĐHM, baꢀvuruyu AĐHS’nin 37 § 1. (c) maddesi bağlamında Zeliha Keser’in  
sunmuꢀ olduğu ꢀekliyle incelemeye devam etmenin adil olmadığı sonucuna varmıꢀtır. Ayrıca  
AĐHM, 37 § 1. maddede in fine tanımlandığı gibi, baꢀvurunun sözkonusu bölümünün, bu  
madde bağlamında incelenmesini gerektirecek genel bir gerekçe görmemektedir. Bu nedenle  
baꢀvuruyu, Zeliha Keser bakımından, dava kayıtlarından düꢀürmeye karar vermiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 3. VE 8. MADDELERĐ ĐLE 1 NO.LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN  
ĐHLAL EDĐLMĐꢁ OLDUĞU ĐDDĐASI  
65. Diğer baꢀvuranlar, güvenlik güçlerinin, Cevizlidere Köyü’ndeki evlerini ve  
eꢀyalarını imha ettiklerini ileri sürerken Özkanlı Ailesi mensupları, Devlet güvenlik güçlerinin  
kendilerini, Gözeler1 Köyü’ndeki evlerinden çıkardıklarını iddia etmiꢀtir. Bu bağlamda  
baꢀvuranlar, AĐHS’nin ilgili kısımları aꢀağıda kayıtlı 3. ve 8. maddeleri ile 1 No.lu  
Protokol’ün ilgili kısmı aꢀağıda kayıtlı 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür:  
1 Aꢀağıda değinileceği gibi, Özkanlı Ailesi ilk olarak, güvenlik güçlerinin evlerini yakmıꢀ olduğu hususunda  
ꢀikayette bulunmuꢀtur. Daha sonra ꢀikayetlerini, zorla evlerinden çıkarıldıkları yönünde değiꢀtirmiꢀlerdir, ancak  
mallarının güvenlik güçlerince kasıtlı olarak tahrip edilmiꢀ olması sözkonusu değildir.  
11  
Madde 3  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”  
Madde 8  
“1. Herkes özel ve aile hayatına, [ve] konutuna ... saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.  
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu  
emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢀlenmesinin önlenmesi,  
sağlığın veya ahlakın veya baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir  
toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüꢀ olmak koꢀuluyla söz konusu olabilir.”  
1 No.lu Protokol – Madde 1  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı  
vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve  
uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.  
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını  
düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için  
gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”  
A. Tarafların Görüꢀleri  
66. Baꢀvuranlar, Devlet güvenlik güçlerinin faaliyetlerinin, mal ve mülk  
dokunulmazlığına ve aile hayatına saygı gösterilmesi haklarını ihlal etmiꢀ olduğunu  
belirtmiꢀtir. Ayrıca, olayları çevreleyen koꢀulların, insanlık dıꢀı ve alçaltıcı bir muameleye  
denk olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
67. Hükümet, her iki köy hususunda da baꢀvuranların ꢀikayetlerinin temelsiz olduğunu  
belirtmiꢀtir. Özkanlı Ailesi’nin yaꢀamıꢀ olduğu Gözeler Köyü’nün, hiçbir zaman güvenlik  
güçleri tarafından boꢀaltılmamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Özkanlı Ailesi, bölgede  
gerçekleꢀen yoğun terörist eylemlerden ötürü köylerinden ayrılmıꢀtır. Gözeler Köyü,  
yerleꢀime açık kalmıꢀtır ve Özkanlı Ailesi’nin de dahil olduğu birçok aile köyde ikamet  
etmiꢀtir. Hükümet ayrıca Özkanlı Ailesi mensuplarınca öne sürülen iddiaların, tutarlı  
olmadığını iddia etmiꢀtir. Bu bağlamda Hükümet, Mahmut Özkanlı’nın 6 Ağustos 1996 tarihli  
baꢀvuru formunda Gözeler’in, boꢀaltılması ardından güvenlik güçlerince yakıldığını iddia  
ettiğini, 4 Kasım 1999 tarihinde sunduğu görüꢀlerinde ise Gözeler’in boꢀaltıldığını fakat  
yakılıp yıkılmadığını ileri sürerek ifadesini değiꢀtirdiğini belirtmiꢀtir. Ancak, adil tazmine  
iliꢀkin 30 Haziran 2003 tarihlin Özkanlı Ailesi, bir kez daha “yakılmıꢀ ve tahrip edilmiꢀ”  
malları için talepte bulunmuꢀtur.  
68. Özkanlı Ailesi’nin vekilleri cevaben ilk ifadelerinde baꢀvuranların yanlıꢀlıkla bu  
tür bir iddiada bulunduğunu, 1999 senesinde AĐHM Sekretaryası’na gönderdikleri bir  
mektupla ifadelerini düzelttiklerini açıklamıꢀtır. Ayrıca 30 Haziran 2003 tarihli görüꢀlerinin  
neden olduğu karıꢀıklığın, bir çeviri hatasından kaynaklanmıꢀ olduğunu açıklamıꢀlardır.  
“Yakılma ve yıkılma” ꢀeklindeki iki Türkçe kelimedeki ses benzerliğinden dolayı çevirlen  
görüꢀlerde, “yıkılmıꢀ” mülkler yerine “yakılmıꢀ” mülklere değinilmiꢀtir. Bu hususta,  
Gözeler’deki evlerinin doğal aꢀınımlar ve zorla köyden çıkarılmalarından sonra bakımsızlık  
nedeniyle zarar görmüꢀ olduğunu açıklamıꢀlardır.  
12  
69. Cevizlidere’ye iliꢀkin Hükümet, birçok görgü tanığının ifadesine ve soruꢀturmadan  
sorumlu makamların bulgularına dayanarak Cevizlidere’nin güvenlik güçlerince yakılmıꢀ  
olduğu sonucuna varmak için delil bulunmadığını ileri sürmüꢀtür (bkz. paragraf 41-50). 1994  
senesinde bölgede yaꢀanan yoğun terörist eylemler gözönüne alınırsa köyün, teröristlerce  
tahrip edilmiꢀ olması gerektiğini belirtmiꢀtir.  
70. Cevizlidere’deki ikamet koꢀullarına iliꢀkin Hükümet, 2003 senesi Temmuz ayında  
bir incelemede bulunmuꢀtur. Soruꢀturma, Cevizlidere’de sürekli ya da mevsimlik oturan yedi  
aile bulunduğunu ortaya çıkarmıꢀtır. Bu ailelerin altısı, sözkonusu davada baꢀvuranlar  
arasındadır. Đncelemeye göre, güvenlik nedeniyle yakında bulunan jandarma karakoluna  
bildirilmesi koꢀuluyla köye giriꢀ ve köyden çıkıꢀ yapmak hususunda bir kısıtlama  
bulunmamaktadır (bkz. paragraf 54-55).  
71. Sundukları itirazlarında Cevizlidere’den baꢀvuruda bulunanlar, Askeri Savcı’nın,  
sözkonusu tarihte Bolu Tugayından jandarma ve komandoların, bölgede askeri operasyonlar  
gerçekleꢀtirdiğine dair 29 Temmuz 1997 tarihli bulgularına dikkat çekmiꢀtir (bkz. paragraf  
50). Olayları icra edenlerin tugay mensupları olması gerektiği sonucuna varmıꢀlardır. Ayrıca  
baꢀvuranlar, Devlet güvenlik güçlerinin, olağanüstü hal bölgesinde terörist eylemleri en aza  
indirmeyi amaçlayan nüfus azaltma politikasının bir parçası olarak birçok köyü boꢀalttıklarını  
ve yakıp yıktıklarını ileri sürmüꢀtür.  
72. Köylerine ulaꢀım konusunda baꢀvuranlar, eriꢀimin jandarmalarca sıkı ꢀekilde  
kontrol altında tutulduğuna ve izinlerine bağlı olduğuna değinmiꢀtir (bkz. paragraf 55).  
B. AĐHM’nin değerlendirmesi  
73. AĐHM, sözkonusu baꢀvuruya yol açan olayların asıl nedenine iliꢀkin bir  
uyuꢀmazlıkla karꢀı karꢀıya kalmıꢀtır. Dolayısıyla öncelikle, sözkonusu olaylar sırasında  
bölgede hüküm süren genel durum gözönüne alınmalıdır. AĐHM ilgili tarihte Türkiye’nin  
olağanüstü hal bölgesinde güvenlik güçleri ve PKK üyeleri arasında ꢀiddetli çatıꢀmaların  
görüldüğünü gözlemler. Bu ikiye katlanmıꢀ ꢀiddet, birçok insanı evlerini terkederek daha  
güvenli yerlere yerleꢀmek zorunda bırakmıꢀtır. AĐHM benzer davalarda yerel makamların,  
bölgedeki nüfusun güvenliğini sağlamak için bir grup yerleꢀim bölgesini boꢀaltmıꢀ olduğunu  
tespit etmiꢀtir (bkz., Doğan ve Diğerleri/Türkiye, no. 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-  
8819/02, § 142, ECHR 2004- ... (özetler)). AĐHM ayrıca birçok davada, güvenlik güçlerinin  
belli baꢀvuranların evlerini ve mallarını kasıtlı olarak tahrip ettiğini, onları geçimlerinden  
mahrum bıraktığını ve köylerini terketmek zorunda bıraktığını tespit etmiꢀtir (bkz., Akdivar ve  
Diğerleri/Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-IV, Selçuk ve  
Asker/Türkiye, 24 Nisan 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-II, Menteꢀ ve Diğerleri/Türkiye, 28  
Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VIII, Bilgin/Türkiye, no. 23819/94, 16 Kasım 2000,  
ve Dulaꢀ/Türkiye, no. 25801/94, 30 Ocak 2001).  
74. Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu ve AĐHM’nin, daha önce, Devlet güvenlik  
güçlerinin, malların adil olmayan ꢀekilde tahrip edilmesinin sorumluları olduğu iddia edilen  
benzer Türkiye davalarında bilirkiꢀi heyetleri üzerine yoğunlaꢀmıꢀ olduğuna dikkat  
çekilmelidir (bkz., Akdivar ve Diğerleri ve Yöyler kararları ve Đpek/Türkiye, no. 25760/94,  
ECHR 2004- ...). Sözkonusu davalarda, AĐHS organlarının bu tür bir uygulamaya  
baꢀvurmasını teꢀvik eden temel neden, etkin bir yerel soruꢀturmanın mevcut olmamasından  
dolayı olayları tespit edememeleri olmuꢀtur.  
13  
75. Sözkonusu davada, olay mahallerini ziyaret ederek ve görgü tanıklarını  
Mahkeme’ye çağırarak delil tespit uygulamasında bulunup olayları tespit etme teꢀebbüsünde  
bulunamamak, AĐHM için bir üzüntü kaynağı olmuꢀtur. Bu tür bir uygulamanın, kayda değer  
bir sürenin geçmiꢀ olmasının – sözkonusu davada yaklaꢀık on bir sene – ifade verecek tanık  
bulunmasını ve tanığın, olayları detaylı ve doğru olarak hatırlamasını zorlaꢀtırması gözönüne  
alındığında, dava koꢀullarını doğru olarak tespit edilmesini sağlayacak yeterli delili  
sağlamadığı kanısındadır (bkz. Đpek, § 116). Dolayısıyla AĐHM, taraflarca sunulan mevcut  
delilleri temel alarak kararını vermelidir (bkz. Pardo/Fransa, 20 Eylül 1993 tarihli karar, A  
Serisi no. 261-B, sayfa 31, § 28, Çaçan/Türkiye, no. 33646/96, § 61, 26 Ekim 2004).AĐHM,  
taraflarca sağlanan yazılı delilin, özellikle ifadelerin, taraflarca yeterince incelenmemiꢀ  
olduğunun ve bu nedenle, varılabilecek sonuç hususunda yanlıꢀ yönlendirme olasılığı bulunan  
bir temel teꢀkil edebileceğinin farkındadır.  
76. Bu bağlamda AĐHM, AĐHS hakları ihlallerine iliꢀkin iddiaların gerekli delili teꢀkil  
eden kanıt standardının, “makul ꢀüphenin ötesinde” olduğunu ve bu tür bir kanıtın, yeterli  
derecede güçlü, açık ve uygun neticeler veya reddedilmemiꢀ benzer maddi karinelerin  
birarada yer almasından kaynaklanabileceğini yineler (bkz. Đrlanda/Đngiltere, 18 Ocak 1978  
tarihli karar, A Serisi no. 25, sayfa 65, § 161).  
77. AĐHM, her iki köye iliꢀkin olayları ayrı ayrı inceleyecektir.  
1. Gözeler baꢀvuranlarının iddialarına iliꢀkin  
78. AĐHM, Gözeler hususunda, Özkanlı Ailesi’nin iddialarına iliꢀkin soruꢀturma  
baꢀlatılmadığını belirtir. Merhum Mahmut Özkanlı’nın, Ovacık Bölge Valiliği’ne, evlerinin  
güvenlik güçlerince yakıldığına iliꢀkin ꢀikayette bulunduğu bir mektup sunmuꢀ olduğu ileri  
sürülmüꢀtür. Hükümet’in, Gözeler’de, güvenlik güçlerince veya teröristlerce hiçbir evin  
yakılmamıꢀ olduğunu tespit etmesi üzerine, iddialarını değiꢀtirmiꢀler ve köylerini terketmeye  
zorlandıklarını fakat evlerinin, güvenlik güçlerince kasıtlı olarak tahrip edilmediğini  
açıklamıꢀlardır. Özkanlı, 6 Ağustos 1996 tarihli ilk baꢀvuru formunda, ailesinin köyün  
boꢀaltılması sırasında aꢀağılayıcı ve insanlık dıꢀı bir muameleye maruz bırakıldığını ileri  
sürmüꢀtür. Ancak daha sonra yapılan bir sorgulamada, güvenlik güçlerinin hiçbir ꢀekilde  
kendilerine kötü muamelede bulunmadığını açıklamıꢀtır (bkz. paragraf 39).  
79. Hükümet, Özkanlı Ailesi’nin, hiçbir zaman yetkili makamlar hususunda ꢀikayette  
bulunmadığını, bu nedenle, soruꢀturma açılmadığını belirtmiꢀtir.  
80. AĐHM, Özkanlı Ailesi’nin önceki ve sonraki ifadeleri arasındaki belirgin  
karꢀıtlığın, iddialarının temelden yoksun olduğuna karar verilerek reddedilmesi için tek baꢀına  
(bizatihi) yeterli olmadığı kanısındadır. Bu tutarsızlıkların, baꢀvuranların güvenirliğini  
azalttığı da bir gerçektir. Yanlıꢀ ifadelerinin nedeni olarak çeviri hatalarını göstermiꢀlerdir.  
AĐHM baꢀvuranların, ifadelerinin doğru olarak çevrilmesini sağlamak hususunda zorluklarla  
karꢀılaꢀabileceklerinin farkındadır. Ancak, baꢀvuranların 1996 senesinde ana dillerinde, neden  
evlerinin güvenlik güçlerince yakılmıꢀ olduğunu ileri sürüp, üç yıl sonra Hükümet,  
Gözeler’de yakılıp yıkılmıꢀ bir ev bulunmadığını tespit ettiğinde ifadelerini düzeltmiꢀ  
oldukları da açık değildir.  
81. Dava dosyası, Özkanlı’nın Ovacık Valiliği’ne sunmuꢀ olduğunun iddia edildiği  
ꢀikayet mektubunun bir nüshasını içermemektedir. Baꢀvuranlar, ꢀikayetlerinin bir nüshasını  
saklamamıꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür. Gerçekten bir ꢀikayet mektubu sunup sunmadıkları bir  
14  
yana, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na veya yargı yetkisi bulunan herhangi bir makam  
ꢀikayette bulunmadıkları açıktır. Yetkili makamların, Cevizlidere’den veya benzer davalarda  
diğer köylerden sunulan ꢀikayetleri incelediğini gözönünde bulunduran AĐHM, gerçekten bir  
ꢀikayet almıꢀ olsalardı güvenlik güçlerinin, Gözeler’den yapılan ꢀikayet üzerine harekete  
geçmiꢀ olacaklarına iliꢀkin itiraz edilebilecek bir varsayım bulunduğu kanısındadır. Özkanlı  
ailesinin AĐHM’ye iddia edilen yazıyı sunmamalarından, ve ꢀayet varsa bu ꢀikayetlerini takip  
etmemeleri sebebiyle, AĐHM, bu karineyi çürütemediklerini tespit etmiꢀtir. Dolayısıyla,  
AĐHM, Özkanlı ailesinin ulusal makamlara bir ꢀikayette bulunduğunu ispatlayamadıklarını  
tespit etmiꢀtir. Savunulabilir olması gerekli olan bu tür bir iddianın yokluğunda, hiçbir  
soruꢀturma yapılmamıꢀtır.  
82.Özkanlı ailesinin iddialarının doğruluğuna yönelik yerel bir soruꢀturma ya da  
Gözeler’i terör olayları sebebiyle terk ettiklerine dair Hükümet görüꢀleri ve tanık ifadelerini  
(bkz. 57., 58. ve 59. paragraflar) çürütebilecek herhangi bir ikna edici kanıtın yokluğunda,  
AĐHM, onların Devlet güvenlik güçleri tarafından zorla yerlerinden çıkarıldıklarının, gerekli  
olan kanıt standardı seviyesinde kesin olduğunu tespit etmemiꢀtir.  
83.Buna göre, AĐHM, Gözeler bağlamında AĐHS’nin 3. ve 8. maddeleri ile 1 no’lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.  
2.Cevizlidere baꢀvuranlarının iddialarına iliꢀkin olarak  
84.Gözeler baꢀvuranlarından farklı olarak, Cevizlidere baꢀvuranlarının ulusal  
makamlara ꢀikayette bulunduklarına iliꢀkin ihtilaf bulunmamaktadır. Sözkonusu tarihte  
Türkiye’nin güneydoğusundaki köylerin boꢀaltılması ve tahrip edilmesine iliꢀkin bağımsız  
raporlar dikkate alındığında (bkz. 31-38. paragraflar), bu baꢀvuranların iddiaları, ilk bakıꢀta  
temelsiz olarak değerlendirilip göz ardı edilemez.  
85.Ancak, AĐHM, baꢀvuranların, bu davanın sonuçlarına dair kiꢀisel çıkarı olmayan  
bağımsız görgü tanıklarına ait hiçbir ifade sunmadığını not eder. Faillerin güvenlik güçleri  
olduğunu ortaya koyan hiçbir spesifik detay sunmamıꢀlardır. Đlettikleri kanıtlayıcı belgeler  
insan hakları raporlarını kapsamaktaydı. Olağanüstü hal bölgesinde yaygın olarak görülen  
köylerin boꢀaltılması ve tahrip edilmesi sorununa iꢀaret etmelerine rağmen, bu raporlar  
AĐHM’nin 4 Ekim 1994 tarihinde Cevizlidere’de meydana geldiği iddia edilen olayların asıl  
koꢀullarının belirlenmesine yardımcı olmamaktadır. Ayrıca, baꢀvuranların, Ovacık  
Cumhuriyet Savcılığı tarafından baꢀlatılan iꢀlemlere müdahil oldukları veya daha sonra  
baꢀvurularını takip ettikleri görünmemektedir. Baꢀvuranlar, yetkililerce yürütülen  
soruꢀturmayı takip etmemelerine dair hiçbir açıklama getirmemiꢀlerdir. Üstelik, AĐHM,  
dosyada Hükümet’in görüꢀlerini ve insanların köylerini terk etmelerine sebep olan ciddi bir  
terörist kampanya olduğundan bahseden çeꢀitli Ovacık köyü sakinlerinin ifadelerini çürütecek  
hiçbir kanıt tespit etmemiꢀtir.  
86.Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında ve baꢀvuranların iddialarını doğrulayamamalarını  
dikkate alarak AĐHM, baꢀvuranların evlerinin yakıldığını veya baꢀvuranların Devlet güvenlik  
güçleri tarafından zorla köylerinden çıkarıldıklarının, gerekli olan kanıt standardı seviyesinde  
kesinleꢀtiğini tespit etmemiꢀtir.  
87.Bu anlatılanlar temelinde, AĐHM, AĐHS’nin 3. ve 8. maddelerinin veya 1 no’lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.  
15  
III.AĐHS’NĐN 5 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
88.Baꢀvuranlar, dava koꢀullarının, AĐHS’nin 5 § 1. maddesinden yer alan bireyin  
özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edilmesini de kapsadığını iddia etmiꢀtir. Bu maddeye  
göre:  
“Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve  
yasada belirlenen yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.”  
89.Hükümet, bu ꢀikayetlerin temeline itiraz etmiꢀtir.  
90.AĐHM, 5 § 1. maddenin öncelikli maksadının, özgürlüğün Devlet tarafından keyfi  
olarak elden alınmasından korumak olduğunu hatırlatır.  
91.Bu davada baꢀvuranlar, ne yakalanmıꢀ ne tutuklanmıꢀ, ne de baꢀka ꢀekilde  
özgürlükleri ellerinden alınmıꢀtır. Baꢀvuranların, evleri ve mallarına iliꢀkin iddia edilen  
kayıplardan kaynaklanan güvenden yoksun kiꢀisel koꢀulları, 5 § 1. maddede yer alan birey  
güvenliği kavramına girmemektedir (bkz. yukarıdan anılan Çaçan, § 70; ve Kıbrıs – Türkiye  
[BD], no. 25781/94, § 228, AĐHM 2001-IV).  
92.Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, AĐHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediği  
sonucuna varmıꢀtır.  
IV.AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
93.Baꢀvuranlar, güvenlik güçleri tarafından zorla yerlerinden çıkarılmaları ve evlerinin  
tahrip edilmesi konularında medeni haklarını arayabilmeleri için mahkemeye baꢀvurma  
haklarını arayabilecekleri etkili bir hukuk yolundan yoksun bırakıldıklarını ileri sürerek  
ꢀikayetçi olmuꢀlardır. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine ve 13. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. 6 §  
1. maddenin ilgili bölümlerine göre:  
“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili … […] bir mahkeme tarafından  
davasının … hakkaniyete uygun … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”  
13. maddeye göre:  
“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi  
görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir  
makama etkili bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.  
A.AĐHS’nin 6 § 1. maddesi  
94.Baꢀvuranlar, medeni haklarını aramak için mahkemeye baꢀvurma haklarının,  
yetkililerin, baꢀvuranların iddialarına yönelik etkili bir soruꢀturma yapmamalarından dolayı  
ellerinden alındığını ifade etmiꢀtir. Baꢀvuranlara göre, bu tür bir soruꢀturmanın yokluğunda,  
hukuk iꢀlemlerinde tazminat alabilme ꢀansları olmayacaktı.  
16  
95.Hükümet, baꢀvuranların iç hukukta kullanabilecekleri etkili hukuk yollarından  
faydalanmadıklarını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranlar bir hukuk davası açmıꢀ olsaydı, mahkemeye  
baꢀvurma haklarından etkili olarak faydalanabileceklerdi.  
96.AĐHM, baꢀvuranların, 15 Mayıs 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararlarında ortaya  
konulmuꢀ olan gerekçelerden ötürü hukuk mahkemelerinde dava açmadıklarını not eder.  
Dolayısıyla, ꢀayet iꢀlem baꢀlatmıꢀ olsalardı, ulusal mahkemelerin baꢀvuranların iddiaları  
hakkında hüküm verip veremeyeceklerini belirlemek imkansızdır. AĐHM’ye göre,  
baꢀvuranların ꢀikayetleri, temelde iddialarına yönelik etkili soruꢀturma yürütülmemiꢀ olması  
ile ilgilidir. Dolayısıyla, AĐHM, bu ꢀikayeti, Devletlere, iddia edilen AĐHS ihlallerine iliꢀkin  
olarak, etkili hukuk yolu sunmaktan ibaret daha genel nitelikli bir yükümlülük getiren 13.  
madde bağlamında inceleyecektir (bkz. yukarıda anılan Selçuk ve Asker, § 92).  
97.Buna göre, AĐHM, AĐHS’nin 6 § 11. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin  
belirlenmesinin gerekli olmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
B.AĐHS’nin 13. maddesi  
98.Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında maruz kaldıkları AĐHS ihlalleri  
bağlamında etkili hukuk yollarının bulunmadığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
99.Hükümet, Cevizlidere’ye iliꢀkin soruꢀturmada hiçbir noksanlık olmadığını ve  
yetkililerin Cevizlidere baꢀvuranlarının baꢀvurularına iliꢀkin olarak etkili soruꢀturma  
yürüttüğünü belirtmiꢀtir.  
100.AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, ulusal hukuk sisteminde her ne ꢀekilde güvence  
altına alınmıꢀ olursa olsun, AĐHS hak ve özgürlüklerinin özünün uygulanması için, ulusal  
düzeyde etkili bir hukuk yolunun bulunmasını teminat altına aldığını tekrarlar. Buna göre,  
Sözleꢀmeci Devletlere bu madde bağlamında AĐHS yükümlülüklerini yerine getirmede bir  
takdir yetkisi tanınmıꢀ olmasına rağmen, 13. maddenin maksadı, AĐHS kapsamında  
“savunulabilir bir iddia”nın konusuna eğilmek ve uygun bir tazmin sağlamak için yerel bir iç  
hukuk yolunun sağlanmasını ꢀart koꢀmaktır. 13. madde kapsamındaki yükümlülüğün  
kapsamı, baꢀvuranın AĐHS kapsamında yaptığı ꢀikayetin niteliğine göre değiꢀir. Ancak yine  
de, 13. maddenin ꢀart koꢀtuğu hukuk yolu, hem uygulamada hem de hukukta “etkili” olmalı  
ve bilhassa uygulanması, sorumlu Devlet yetkililerinin davranıꢀları veya ihmalleriyle temelsiz  
olarak engellenmemelidir (bkz. yukarıda anılan Dulaꢀ ve Söyler, sırasıyla §§ 65 ve 87).  
101.AĐHM, bu davada elde edilen kanıtlar temelinde, baꢀvuranlarının evlerinin tahrip  
edildiğinin veya iddia edildiği gibi Devlet güvenlik güçleri tarafından zorla evlerinden  
çıkarıldıklarının, gerekli olan kanıt standardı seviyesinde ispatlanmadığını hatırlatır (bkz. 82.  
ve 86. paragraflar). Ancak, bu, 13. maddenin maksadı bağlamında, baꢀvuranların  
ꢀikayetlerinin, 13. maddenin koruduğu unsurlar kapsamının dıꢀında olduğu anlamına  
gelmemektedir (bkz. D.P. ve J.C. – Đngiltere, no. 38719/97, 10 Ekim 2002, § 136). Bu  
ꢀikayetlerin, temelsiz olduğu ilan edilmemiꢀtir, dolayısıyla esaslarının incelenmesi gereklidir.  
Ayrıca, 15 Mayıs 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararlarında, AĐHM, yetkililerin  
baꢀvuranların ꢀikayetlerine yönelik yürüttükleri soruꢀturmanın etkili olmamasının varlığında,  
baꢀvuranların iç hukukta baꢀka bir hukuk yolu aramaktan muaf oldukları sonucuna  
halihazırda varmıꢀtı.  
17  
102.Bunun üzerine, AĐHM, 13. maddenin ꢀartlarının kelimesi kelimesine  
yorumlanmasına karꢀın, baꢀka bir madde ihlalinin bulunmasının bu maddenin uygulanması  
için bir ön ꢀart olmadığını tekrarlar (Boyle ve Rice – Đngiltere, 27 Nisan 1988 kararı, Seri A  
no. 131, § 52).  
103. Davanın kendine özgü koꢀullarına dönüldüğünde, AĐHM, iki köyde meydana  
geldiği iddia edilen olayların ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini not der.  
1.Cevizlidere baꢀvuranlarının iddialarına iliꢀkin olarak  
104.Cevizlidere ile ilgili olarak, AĐHM, kabuledilebilirlik kararlarındaki tespitlerini ve  
baꢀvuranların iddialarının, prima facie temelsiz olarak değerlendirilip göz ardı edilemeyeceği  
ꢀeklindeki vardığı sonucu hatırlatır (bkz. 84. paragraf). Buna göre, baꢀvuranların  
ꢀikayetlerinin, AĐHS’nin 13. maddesinın maksadı bağlamında, savunulabilir AĐHS ihlalleri  
iddiaları ortaya koyduğu kanısındadır (bkz. mutatis mutandis, AĐHS’nin 6. maddesinin  
uygulanmasının risk altında olmasıyla ile olarak, Mennitto – Đtalya, [BD], no. 33804/96, § 27,  
AĐHM 2000-X).  
105.Bu tür savunulabilir iddialar, kapsamlı ve etkili bir soruꢀturma yapılmasını  
gerektirmekteydi. Ovacık Cumhuriyet Savcısı’nın yetkisizlik kararını takiben, Ovacık Đlçe  
Đdare Kurulu idari yetkilileri, baꢀvuranın iddialarına yönelik soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.  
Soruꢀturma, baꢀvuranların iddiaları ile ilgili olarak Ovacık Jandarma Komutanlığı’na  
baꢀvurulması ve bir soruꢀturmacı tayin edilmesini kapsamaktaydı. Bunu müteakip  
soruꢀturmanın, Cevizlidere’de ikamet etmeyen köylülerden ifade alınması ile sınırlandığı  
görülmektedir.  
106.Soruꢀturmacının, güvenlik güçleri ile görüꢀmek doğrultusunda herhangi bir adım  
attığı görülmemektedir. Bu, baꢀvuranların özellikle jandarmaları failler olarak gösterip  
suçlaması ve sözkonusu tarihte Bolu Tugayı’nın bölgede operasyon yaptığı gerçeğine rağmen  
böyleydi. Soruꢀturmacı yetkililerin, meydana geldiği iddia edilen olayların mahalline gitmeyi  
düꢀündüğü de görülmemektedir. Bunun yerine, baꢀvuranlara geçici olarak Hükümet  
tarafından barınma sağlanmıꢀ ve dolayısıyla nerede olduklarının yetkililerce bilinmemesi  
sözkonusu değilken, soruꢀturmacı yetkililer kendilerine güvenlik güçleri ve civar köylerden  
tanıkların verdiği bilgilere dayanmıꢀlardır. Son olarak, jandarma yetkililerinin baꢀvuranların  
iddialarını ve bu tür tanıkların ifadelerini reddetmesinin ardından, yetkililerce hiçbir ileri  
soruꢀturma yapılmamıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM’nin sürekli olarak, yetkililerde, güvenlik  
güçlerine mensup kiꢀilerin bu tür faaliyetlerde bulunmuꢀ olabileceği ihtimalini düꢀünmeye  
iliꢀkin genel bir isteksizlik olduğunu tespit etmesi dikkate değerdir (bkz. yukarıda anılan  
Selçuk ve Asker, § 68, Đpek, § 206; Yöyler, § 92). Aslında, Ovacık Kaymakamı’nın bu  
davadaki tutumu, AĐHM’nin geçmiꢀteki tespitlerini teyit etmektedir (bkz. 18. paragraf).  
107.Her halükarda, AĐHM, hiyerarꢀik olarak bir valiye bağlı memurlardan oluꢀmaları  
ve soruꢀturmanın güvenlik güçleriyle bağlantılı bir üst düzey bir görevli tarafından  
yürütülmesi ıꢀığında, Türkiye’nin güneydoğusundaki idare kurullarının bağımsız bir  
soruꢀturma yapabilmelerine iliꢀkin ciddi kuꢀkularını daha önce ifade etmiꢀtir (bkz.  
diğerlerinin yanı sıra, Güleç – Türkiye, no.21593/93, § 80, Reports 1998-IV; yukarıda anılan  
Yöyler ve Đpek, sırasıyla §§ 93 ve 207). Soruꢀturmada belirlenen ciddi eksiklikler, AĐHM’nin  
bu davada farklı bir sonuca varmasına izin vermemektedir.  
18  
108.Bu ꢀartlarda, yetkililerin, baꢀvuranların Cevizlidere’deki mülklerin tahrip  
edilmesine iliꢀkin iddialarına yönelik kapsamlı ve etkili bir soruꢀturma yaptığı söylenemez.  
109.Buna göre, Cevizlidere bağlamında, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
2.Gözeler baꢀvuranlarının iddialarına iliꢀkin olarak  
110.AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesi ile tanınan hakkın yalnızca bir “savunulabilir  
iddia” açısından uygulanabileceğini tekrarlar. Savunulabilir bir iddianın, davanın kendine  
özgü olayları ve ortaya çıkan hukuki konuların niteliği ile belirlenmesi gereklidir. Buna göre,  
bu davada, savunulabilir nitelikte olmak ꢀöyle dursun, Özkanlı ailesi, ulusal makamlara bir  
iddia sunduklarını kanıtlayamamıꢀtır (bkz. 81. paragraf). Ayrıca, baꢀvuranın, AĐHS’nin 3. ve  
8. maddesi ile 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikayetlerine iliꢀkin yukarıdaki  
tespitlerini dikkate alarak, AĐHM, baꢀvuranların, güvenlik güçlerine iliꢀkin olarak, bir yanlıꢀ  
davranıꢀın temelini ortaya koyduğu sonucuna varamaz (bkz. 82. paragraf).  
111.Buna göre, Gözeler baꢀvuranlarının “savunulabilir bir iddiası”nın yokluğunda,  
AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edilmediği kanısına varmıꢀtır.  
V.AĐHS’NĐN 6., 8. VE 13. MADDELERĐ ĐLE 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ  
BAĞLAMINDA AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
112.Baꢀvuranlar, Kürt kökenleri sebebiyle, ayrımcılığa maruz kaldıklarını ve bunun  
AĐHS’nin 6., 8. ve 13. maddeleri ile 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında AĐHS’nin 14.  
maddesini ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür. 14. maddeye göre:  
“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,  
din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa  
mensupluk, servet, doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir  
ayırımcılık  
yapılmadan  
sağlanır.”  
113.Baꢀvuranlar, evlerinin ve mallarının tahrip edilmesinin resmi bir politikanın  
sonucu olduğunu ve bunun Kürt kökenleri sebebiyle ayrımcılık teꢀkil ettiğini ifade  
etmiꢀlerdir.  
114.Hükümet baꢀvuranların iddialarına itiraz etmiꢀtir.  
115.AĐHM, baꢀvuranların iddialarını kendisine sunulan kanıt temelinde incelemiꢀtir  
ancak temelden yoksun olduğu kanısına varmıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHS’nin 14. maddesi ihlal  
edilmemiꢀtir.  
VI.AĐHS’NĐN 18. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
116.Baꢀvuranlar, ꢀikayet konusu müdahale ve kısıtlamaların, AĐHS’ye uygun olmayan  
maksatlar için uygulandığını iddia etmiꢀtir. AĐHS’nin 18. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. Bu  
maddeye göre:  
“Bu Sözleꢀmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar  
ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”  
19  
117.AĐHM, bu iddiayı elindeki kanıtlar temelinde incelemiꢀ olduğuna ve iddianın  
temelden yoksun olduğunu tespit ettiğine iꢀaret eder. Dolayısıyla, bir 18. madde ihlali  
belirlenmemiꢀtir.  
VII.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
118.AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A.Tazminat  
119.Bu kararda ele alınan iki baꢀvuruda, baꢀvuranlar, evlerinin tahrip edilmesi ve iddia  
edilen olaylardan bu yana ekonomik faaliyetlerine dönememeleri sonucunda maruz kaldıkları  
maddi zarar için toplam 5.301.280.000.000 TL2 talep etmiꢀtir.  
120.Hükümet, AĐHS ihlali bulunmadığı için baꢀvuranlara hiçbir adil tazminat  
ödenmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Alternatif olarak, ꢀayet AĐHM herhangi bir AĐHS ihlali  
tespit ederse, baꢀvuranların talep ettiği miktarların spekülatif olduğunu ve bölgenin ekonomik  
gerçeklerini yansıtmadığını ifade etmiꢀtir.  
121.AĐHM, baꢀvuranların iddia ettiği zararla, AĐHS ihlali arasında bir sebep sonuç  
bağı olması ve bunun uygun hallerde kazanç kaybına yönelik bir tazminatı kapsaması  
gerektiğini tekrarlar (bkz. diğerlerinin yanı sıra, 13 Haziran 1994 tarihli Barbéra, Messegué ve  
Jabardo – Đspanya kararı, Seri A no. 285-C, ss.57-58, §§ 16-20). Ancak, bu davada,  
baꢀvuranların evlerinin yakıldığının ya da onların Devlet güvenlik güçleri tarafından zorla  
köylerinden çıkarıldıklarının, gerekli olan kanıt standardı seviyesinde belirlenmediğini  
hatırlatır (bkz. 55. paragraf). Buna göre, AĐHS ihlali teꢀkil edecek konu – etkili bir  
soruꢀturmanın yokluğu – ile baꢀvuranlarca iddia edilen maddi zarar arasında sebep sonuç bağı  
yoktur. Dolayısıyla, baꢀvuranların bu baꢀlık altındaki taleplerini reddeder.  
B.Manevi tazminat  
122.Baꢀvuranların her biri, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Bu bağlamda,  
iddia edilen olaylar sırasında maruz kaldıkları acı ve yoksulluğa atıfta bulunmuꢀlardır.  
123.Hükümet, bu meblağın aꢀırı ve haksız olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
124.Cevizlidere baꢀvuranları ile ilgili olarak AĐHM, yerel makamların baꢀvuranların  
ꢀikayetlerine yönelik kapsamlı ve etkili bir soruꢀturma yapmadığını ve bunun AĐHS’nin 13.  
maddesini ihlal ettiğini tespit etmiꢀtir (bkz. 104-109 paragraflar). Dolayısıyla, bir manevi  
tazminat ödenmesi gerekmektedir. Ancak, baꢀvuranların talep ettikleri meblağlar aꢀırıdır.  
Đddiaların ciddiyetini dikkate alarak eꢀitlik temelinde bir değerlendirme yaparak AĐHM,  
baꢀvurusu kayıttan düꢀürülen Zeliha Keser hariç (bkz. 64. paragraf), Cevizlidere  
2 Yaklaꢀık 3.300.000 Euro.  
20  
baꢀvuranlarının her birine ödeme günüde geçerli kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek  
üzere 4.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
125.Gözeler baꢀvuranları, yani Özkanlı ailesi ile ilgili olarak, AĐHM hiçbir AĐHS  
maddesi ihlali tespit etmemiꢀtir. Dolayısıyla, bu baꢀlık altındaki taleplerini reddeder.  
C.Mahkeme masrafları  
126.Baꢀvuranlar, davalarının AĐHS kurumlarında hazırlanması ve sunulmasındaki  
masraf ve ücretler için toplam 101.140 Euro talep etmiꢀtir. Bu meblağa avukatlarının ücretleri  
dahildir (her bir baꢀvuran için 62 saat 20 dakika çalıꢀma saati ve telefon görüꢀmeleri, posta,  
çeviri ve kırtasiye masrafları).  
127.Hükümet, bu talebin aꢀırı ve temelden yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranların iddialarını ispatlamak için hiçbir makbuz veya baꢀka herhangi bir belge ortaya  
koyamadıklarını öne sürmüꢀtür.  
128.AĐHM, baꢀvuranların AĐHS kapsamındaki ꢀikayetlerini ancak kısmen ortaya  
koyabildiklerine iꢀaret eder. Ancak, bu dava, detaylı inceleme gerektiren karmaꢀık olgusal  
konular içermekteydi. Bu bakımdan, AĐHM, yalnızca gerektiği için ve gerçekten yapılmıꢀ adli  
masrafların AĐHS’nin 41. maddesi bağlamında ödenebileceğini hatırlatır. Baꢀvuranlar  
tarafından sunulan taleplerin detaylarını dikkate alarak, AĐHM, uygulanabilecek her türlü  
vergi hariç ve Avrupa Konseyi’nden yasal yardım olarak alınmıꢀ 1.468,47 Euro çıkarılmak  
üzere baꢀvuranlara toplam 4.400 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
D.Gecikme faizi  
129.AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir  
YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM  
1.Baꢀvuruları birleꢀtirmeye,  
2.Zeliha Keser isimli baꢀvuran tarafından yapılan baꢀvuruyu kayıttan düꢀürmeye,  
3.Hükümet’in ön itirazının reddine,  
4.AĐHS’nin 3. ve 8. maddeleri ile 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediğine,  
5.AĐHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine,  
6. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin gerekli olmadığına,  
7.Cevizlidere baꢀvuranları ile ilgili olarak AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine,  
8. Gözeler baꢀvuranları ile ilgili olarak AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edilmediğine,  
21  
9.AĐHS’nin 3., 6., 8. ve 13.maddeleri ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte ele  
alındığında AĐHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine,  
10.AĐHS’nin 18. maddesinin ihlal edilmediğine,  
11. (a)Sorumlu Devlet’in, Cevizlidere baꢀvuranlarına, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca  
kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden  
Yeni Türk Lirası’na çevrilmek ve baꢀvuranların Türkiye’deki banka hesabına yatırılmak üzere  
(i)her bir Cevizlidere baꢀvuranına (Zeliha keser hariç) 4,000 Euro (dört bin Euro) –  
toplamda 96.000 Euro (doksan altı bin Euro) – manevi tazminat;  
(ii)mahkeme masrafları için, 1.468,47 Euro (bin dört yüz altmıꢀ sekiz Euro kırk yedi  
Cent) düꢀülmek üzere 4.500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro); ve  
(iii)bu meblağlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;  
(b)yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa  
Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle  
elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
12.Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đngilizce hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddelerin uyarınca 2 ꢁubat  
2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Vincent BERGER  
Bostjan ZUPANCIC  
Yazı Đꢀleri Müdürü  
Baꢀkan  
22