COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

KENAR – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 67215/01)

KARAR

STRAZBURG

13 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

KENAR – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 67215/01 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı olan

Đbrahim Kenar’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 18 Eylül 2000 tarihinde,

Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından H. Çekiç tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Dava olayları taraflarca sunulduğu ꢀekilde ꢀöyle özetlenebilir:

1. Baꢀvuranın yakalanması ve tutukluluğu

Baꢀvuran 1972 doğumludur ve Edirne’de yaꢀamaktadır. 7 ꢁubat 1996 tarihinde Edirne

Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri tarafından, yasadıꢀı silahlı DHKP-C

örgütü mensubu olduğu ꢀüphesiyle yakalanmıꢀtır.

Edirne Emniyet Müdürlüğü 8 ꢁubat 1996 tarihli resmi yazı ile diğer örgüt üyelerinin

yakalanması için ꢀüphelilerin ayrıntılı olarak sorgulanması gerektiğini bildirerek gözaltı

süresinin 12 ꢁubat 1996 tarihinde kadar uzatılmasını Baꢀsavcılıktan talep etmiꢀ, Baꢀsavcılık

gözaltı süresini 11 ꢁubat 1996 günü mesai bitimine kadar uzatmıꢀtır.

Baꢀvuran gözaltı süresinde çeꢀitli kötü muamelelere tâbi tutulduğunu ve belli ifadelerin

kendisine zorla imzalatıldığını iddia etmiꢀtir.

Gözaltı süresinin sona ermesini takiben 12 ꢁubat 1996 tarihinde Edirne Adli Tıp

Kurumu’nda muayene edilen baꢀvuranın vücudunda yaralanma ya da fiziksel ꢀiddet izi tespit

edilmemiꢀtir. Aynı tarihte Edirne Sulh Ceza Mahkemesine çıkarılmıꢀ, mahkeme baꢀvuranın

tutukluluğuna karar vermiꢀtir. Kötü muamele iddiasını burada da dile getirmiꢀ ve Đstanbul

DGM’deki yargılamada kendisine yöneltilen suçlamaları reddetmiꢀtir. Ancak iddia konusu

kötü muamelenin ayrıntılarını vermemiꢀ, sadece görevli polisler tarafından tehdit edildiğini ve

içeriğini bilmediği belgelerin kendisine imzalatıldığını öne sürmüꢀtür.

2. Đstanbul DGM’deki yargılama

11 Mart 1996 tarihinde Đstanbul DGM Baꢀsavcısı baꢀvuran ve diğer 4 sanığı yasadıꢀı

silahlı DHKP-C örgütü mensubu olmak ve örgüte yardım ve yataklıkla suçlayan bir

iddianame sunmuꢀtur. Suçlamalar TCK’nın 168/2. ve 3713 sayılı Yasa’nın 5. maddesine

dayanmaktaydı. Đddianamede baꢀvuranın suçlandığı üç eylem; 1. DHKP-C örgüt

propagandasının yer aldığı broꢀürler dağıtmak, 2. Bir kamyona Molotof kokteyli atmak ve bir

dükkanın giriꢀine poster yapıꢀtırmak 3. Bir stadyumun duvarlarına boya ile slogan yazmak

ꢀeklindeydi.

Đstanbul DGM’de 21 Mayıs 1996 tarihinde yapılan duruꢀmada baꢀvuran, hakkındaki

suçlamaları reddetmiꢀ, gözaltında kötü muamele iddialarını tekrarlamıꢀ, gözaltında imzalamıꢀ

1

KENAR – TÜRKĐYE KARARI

olduğu ifadeleri reddetmiꢀ, Baꢀsavcı ve Tetkik Hakimine verdiği ifadelerin doğru olduğunu

beyan etmiꢀtir.

Savcı, esas hakkındaki mütalaasında baꢀvuranın TCK’nın 169 ve 3713 sayılı Yasa’nın

5. maddesi uyarınca cezalandırılmasını talep etmiꢀtir. 8 Nisan 1997 tarihinde Đstanbul DGM

baꢀvuranı TCK’nın 169. maddesi uyarınca, DHKP-C’ye yardım ve yataklık etmek suçundan 4

yıl 6 ay hapis cezasına mahkûm etmiꢀtir.

3. Temyiz ve müteakip iꢀlemler

Baꢀvuran 21 Mayıs 1997 tarihinde Yargıtay’a temyiz baꢀvurusu yapmıꢀ, sadece

karakolda kendisi ve diğer sanıkların baskı altında alınan ifadelerine dayanarak mahkûm

edildiğini savunmuꢀtur.

9 Aralık 1997 tarihinde Yargıtay birinci derece mahkemesinin kararını bozmuꢀ,

baꢀvuranın eylemlerinin çeꢀitlilik ve süreklilik arzettiği, bu nedenle TCK’nın 168/2.

maddesinde belirtilen yasadıꢀı silahlı örgüt üyesi olmak suçundan yargılanıp mahkûm

edilmesi gerektiğine hükmetmiꢀtir.

Đstanbul DGM 7 Temmuz 1998 tarihli kararında bir kez daha baꢀvuranın eylemlerinin

TCK’nın 169. maddesine uyduğuna hükmetmiꢀ, dava Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na

sevkedilmiꢀtir.

11 Mayıs 1999 tarihinde Genel Kurul birinci derece mahkemesinin kararını bozmuꢀ,

dava dosyasında yer alan delillerin baꢀvuranın örgütün faal bir üyesi olduğunu açıkça

gösterdiğini belirtmiꢀtir. Dava yeniden incelenmek üzere Đstanbul DGM’ye gönderilmiꢀtir.

Bu sırada Anayasada yapılan bir değiꢀiklikle Đstanbul DGM heyetinde yer alan askeri

Yargıcın yerine 22 Haziran 1999 tarihinde sivil bir yargıç atanmıꢀtır.

22 Temmuz 1999 tarihinde baꢀvuran Edirne Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilmiꢀ,

adli tabip baꢀvuranın vücudunda kötü muamele ya da fiziksel ꢀiddet izi bulunmadığını

belirtmiꢀtir.

Üç sivil yargıçtan oluꢀan Đstanbul DGM heyeti 4 Nisan 2000 tarihli kararla Yargıtay

kararına uymuꢀ ve baꢀvuranı TCK’nın 168/2. maddesi uyarınca yasadıꢀı DHKP-C örgütü

üyeliğinden mahkûm etmiꢀtir. Ancak mahkeme baꢀvuranı bir kamyona Molotof kokteyli

atmak ve bir bankanın para çekme makinesini yakmak suçlarından beraat ettirmiꢀtir.

Baꢀvuran 12 yıl 6 ay hapse mahkûm olmuꢀ, ayrıca kamu hizmetinden men edilmiꢀtir.

Cezasının ertelenmesine karar verilen baꢀvuran, 1 ꢁubat 2002 tarihinde salıverilmiꢀtir.

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni TCK’nın 314/2. maddesinde baꢀvuranın

iꢀlediği suç için daha hafif bir ceza öngörülmesini takiben 14 Ekim 2005 tarihinde Đstanbul

Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın aldığı cezayı yeniden değerlendirmiꢀ ve cezayı 6 yıl 3 ay

hapse indirmiꢀtir.

2

KENAR – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri bir yargıcın yer alması

nedeniyle AĐHS’nin 6/1. maddesi bağlamında bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından

adil yargılanmamaktan ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Ayrıca mahkumiyetinin sadece baskı altında alınan

ifadelerine dayandığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet iddialara karꢀı çıkmıꢀ, baꢀvuran ısrarcı olmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Hükümet, askeri yargıcın yargılama tamamlanmadan değiꢀtirilmiꢀ olması nedeniyle

baꢀvuranın üç sivil yargıçtan oluꢀan bir devlet güvenlik mahkemesi tarafından mahkûm

edildiğini ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuran iddialarında ısrar etmiꢀtir.

Mahkeme DGM heyetlerinde yer alan askeri yargıçların statülerinin belli yönlerinin

onların yürütmeden bağımsızlıklarını tartıꢀmalı hale getirdiğini sürekli olarak ifade etmiꢀtir

(bkz. Đncal – Türkiye, Karar Raporları 1998-IV; Çıraklar – Türkiye, Raporlar 1998-VII).

Mahkeme ayrıca Öcalan – Türkiye ([BD], no. 46221/99) davasında, askeri yargıcın yargılama

sırasında yürürlükte kalan bir ya da daha fazla ara kararda yer alması halinde yargılama

devam ederken karardan önce onun yerine sivil bir yargıcın getirilmesinin, DGM’de

uygulanan müteakip usul bunu gidermiyorsa baꢀvuranın mahkemenin bağımsızlığı ve

tarafsızlığı ile ilgili makul ꢀüphelerini dağıtamadığını tespit etmiꢀtir.

Somut davada Mahkeme, Đstanbul DGM heyetinde yer alan askeri yargıcın yargılamanın

ancak son safhasında değiꢀtirilmiꢀ olduğunu gözlemler. Bu zamana kadar mahkeme

baꢀvuranın suçunu çoktan tespit etmiꢀtir. Üç sivil yargıçtan oluꢀan heyet için Yargıtay Genel

Kurulu kararından sonra sadece suçun yeniden tespiti ve nihai cezanın verilmesine karar

vermek kalmıꢀtır.

Bu bağlamda somut baꢀvuru Mahkemenin Mahmut Yaꢀar – Türkiye (no. 46412/99)

davasında vermiꢀ olduğu karardan ayrılmaktadır. Sözkonusu davada Mahkeme baꢀvuranın

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı iddiasını

reddederken Yargıtay 9. Dairesinin karar bozmasını takiben üç sivil yargıçtan oluꢀan

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranı yeniden mahkûm etmeden önce

olayların tamamını yeniden incelemiꢀ ve delilleri yeniden değerlendirmiꢀ olmasını dikkate

almıꢀtır.

3

KENAR – TÜRKĐYE KARARI

Bu ꢀartlar altında Mahkeme askeri yargıcın yargılama tamamlanmadan önce

değiꢀtirilmesinin baꢀvuranın mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili makul

ꢀüphelerini gideremediğini tespit etmiꢀtir (bkz. Aslan ve ꢁancı – Türkiye, no. 58055/00).

Buna göre AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Yargılamanın adil olmadığı iddiası

Baꢀvuran Đstanbul DGM’nin kendisini iꢀkence ile alınan ifadeleri temelinde mahkûm

ettiğini savunmuꢀtur.

Hükümet baꢀvuranın iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olduğunu iddia etmiꢀtir. Bu

bağlamda ulusal mahkemelerin baꢀvuranın iddialarını incelediğini ve özellikle 12 ꢁubat 1996

tarihli tıbbi rapor ve baꢀvuranın iddialarını kanıtlayamamasını dikkate alarak bunların

dayanaksız olduğunu tespit ettiğini kaydetmiꢀlerdir.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkının ihlal

edildiği tespitini dikkate alan Mahkeme, somut dava koꢀullarında baꢀvuranın yargılamanın

adil olmadığı yönündeki ꢀikâyetini incelemeye gerek görmemektedir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 5,000 Euro maddi, 10,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu baꢀlık altında ödeme yapılmaması gerektiğini savunmuꢀtur.

Maddi tazminata iliꢀkin olarak Mahkeme, AĐHS’nin ihlalinin gerçekleꢀmemesi halinde

DGM’deki yargılamanın sonucunun ne olabileceği hakkında yorum yapamayacağı

görüꢀündedir (bkz. Findlay – Đngiltere, Raporlar 1997-I). Ayrıca baꢀvuranın maddi tazminata

iliꢀkin talebi delillerle desteklenmemiꢀtir. Bu nedenle baꢀvurana maddi tazminat ödenmesi

uygun değildir.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak Mahkeme, ihlal tespitinin baꢀvuran tarafından uğranmıꢀ

tüm manevi zararları tazmin için tek baꢀına yeterli olduğu görüꢀündedir (bkz. Çıraklar,

yukarıda anılan).

AĐHM, sözkonusu davada olduğu gibi, bir kiꢀinin AĐHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık

ꢀartlarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından hüküm giymesi durumunda, istenirse

yargılamanın yeniden yapılması veya davanın yeniden açılmasının, prensipte ihlalin

düzeltilmesi için uygun bir yol olduğu görüꢀündedir (bkz. Öcalan – Türkiye, yukarıda anılan).

4

KENAR – TÜRKĐYE KARARI

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önündeki masraflar için 5,500 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın ilgili destekleyici belgelerle iddialarını kanıtlayamamıꢀ olması

nedeniyle bu baꢀlık altında ödeme yapılmaması gerektiğini savunmuꢀtur.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada yukarıdaki ölçütler ve baꢀvuranın iddiasını kanıtlayamamasını göz önünde

bulundurarak AĐHM bu baꢀlık altında tazminata hükmetmez.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili ꢀikâyete

iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesine dayanan, yargılamanın adil olmasına iliꢀkin diğer

ꢀikâyetinin incelenmesine gerek bulunmadığına;

4. Đhlal tespitinin baꢀvuran tarafından uğranmıꢀ tüm manevi zararları tazmin için yeterli

olduğuna;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3.

paragrafları uyarınca 13 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Stanley NAISMITH

Kâtip Yardımcısı

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

5