CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEY

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KENAN ENGĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 60683/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Aralık 2009

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (60683/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀı Kenan Engin’in (baꢀvuran) 2 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

G. Tuncer tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1974 doğumlu olup Tunceli’de ikamet etmektedir.

Gözaltı sırasında baꢀvuran polis tarafından avukatı olmadan sorgulanmıꢀ, bu sorgulamada

yasadıꢀı örgütün mensubu olduğunu ve bu örgüt adına eylemlere katıldığını itiraf etmiꢀtir. 21

ꢁubat 1997 tarihinde gözaltı süresinin bitiminde baꢀvuran adli tıp hekimi tarafından muayene

edilmiꢀ, muayene sonucunda adı geçenin dudaklarında hafif bir yara ile sol bileğinde darp izi

tespit edilmiꢀtir.

Aynı gün Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı tarafından

dinlenen baꢀvuran savcı önünde hakkında yapılan tüm suçlamaları reddetmiꢀ, polisler

tarafından düzenlenen tutanağı imzalamadığını beyan etmiꢀtir. Adı geçen gözaltında bulunduğu

esnada kötü muameleye maruz kaldığına dair herhangi bir iddiayı öne sürmemiꢀtir.

Baꢀvuran daha sonra Đstanbul DGM hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, burada sözkonusu yasadıꢀı

örgüt ile olan tüm bağlantısını inkar etmiꢀ, kötü muamele konusunda hiçbir iddiayı öne

sürmemiꢀtir. Baꢀvuran hakkında tutukluluk kararı verilmiꢀtir.

Yasadıꢀı örgüt ile olan bağlantısı nedeniyle baꢀvuran hakkında kamu davası açılmıꢀtır.

Baꢀvuran 2 Mayıs 1997 tarihinde Đstanbul DGM’deki duruꢀmada polise verdiği ifadeleri ve

bunların içeriğini kabul etmiꢀtir. Baꢀvuran 4 Mart 1998 tarihinde serbest bırakılmıꢀtır.

Aralarında askeri bir hakimin de yer aldığı üç kiꢀilik DGM heyeti 26 Haziran 1998 tarihli bir

karar ile baꢀvuranı dört yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM baꢀvurana isnat edilen

suçun dayanağı olarak diğer unsurların yanı sıra, polise vermiꢀ olduğu beyanları gerekçe

göstermiꢀtir.

Yargıtay 13 Aralık 1999 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 VE 3 C) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran bünyesinde askeri bir hakimin yer alması dolayısıyla Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin «bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme niteliğini taꢀımadığını, bu mahkemenin

adil yargılanma hakkını güvence altına alamayacağını ileri sürmekte ve gözaltında avukat

bulundurma hakkından yararlanmadığını iddia etmektedir. Baꢀvuran bu bağlamda AĐHS’nin

6/1, 2 ve 3 a), c) ve 14. maddesini öne sürmektedir. AĐHM baꢀvuranın öne sürdüğü ꢀikayetleri

yapılıꢀ ꢀekline ve içeriğine göre değerlendirerek bunların AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesi

bakımından incelenmesine karar vermektedir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkındaki ꢀikayet ile

ilgili olarak AĐHM, daha önce de müteaddit kez mevcut baꢀvurudakine benzer sorunların dile

getirildiğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. sözü

edilen Özel ve Özdemir kararı no: 59659/00, 6 ꢁubat 2003). AĐHM kendisine sunulan bütün

unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici

hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir (Bkz. Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998 ).

AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AĐHS’nin

6/1 maddesi bakımından bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

AĐHM, gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı ꢀikayetine iliꢀkin daha önce

de baꢀvuranın öne sürdüğüne benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve gözaltı sırasında avukat

bulundurma hakkından yararlanılmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği

sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. sözü edilen Salduz-Türkiye kararı). Mevcut baꢀvuruyu

Salduz kararında benimsenen prensipler ıꢀığında inceleyen AĐHM, Hükümetin bu davada

farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat

getirmektedir.

Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. ÖNE SÜRÜLEN DĐĞER ĐDDĐALAR HAKKINDA

AĐHS’nin 3. ve 13. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran gözaltında iꢀkence gördüğünden ve bu

ꢀikayetini iç hukukta dile getirebileceği etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığından ꢀikayetçi

olmaktadır.

Hükümet altı ay kuralına uyulmadığı gerekçesiyle kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır.

AĐHM, 3. madde hakkındaki ꢀikayetler ile ilgili olarak savcılık önünde yapılan ꢀikayetin ve

savcılığın yetkisizlik kararına karꢀılık ağır ceza mahkemesinde dile getirilecek itirazın

AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca etkili ve tüketilebilecek bir baꢀvuru yolunu teꢀkil edeceğini

hatırlatır (Bkz. Nuray ꢁen kararı, no: 41478/98, 30 Nisan 2002 ve Muzaffer Sünük-Türkiye

kararı, no: 9610/03, 27 Kasım 2007). Fakat bu baꢀvuruda AĐHM baꢀvuranın savcılık önünde

herhangi bir ꢀikayeti dile getirmediğini saptamaktadır. Baꢀvuranın öne sürdüğü ꢀekliyle iç

hukukta etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığı farz edilse bile, AĐHM bu konudaki yerleꢀik

içtihadına uygun olarak AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralının bu baꢀvuruda

meydana geldiği öne sürülen eylemler ve/veya olaylardan itibaren baꢀladığına itibar etmektedir

(Bkz. Osman Hazar vd.-Türkiye no: 62566/00-62577/00 ve 62579-62581/00, 10 Ocak 2002 ve

sözü edilen içtihat).

Mevcut baꢀvuruda, baꢀvuranın suç unsurunu oluꢀturan eylemi müteakip altı ay içinde

baꢀvurusunu yapması veyahut bu sürenin iꢀlemesini askıya alacak istisnai koꢀulları öne sürmesi

gerekmekteydi. Bununla birlikte, bu baꢀvurunun incelenmesine veya sözü edilen sürenin

durdurulmasına mahal verecek herhangi bir özel durum bulunmamaktadır. Baꢀvuranın gözaltı

süresi 21 ꢁubat 1997 tarihinde sona ermiꢀ ve baꢀvuru 2 Mayıs 2000 tarihinde yapılmıꢀtır. Bu

ꢀikayetler gecikmeli olarak yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragraflarına

uygun olarak reddedilmelidir.

Baꢀvuran tutuklanma gerekçeleri, gözaltı süresinin uzunluğu, tutukluluk süresi hakkında

bilgilendirilmediğinden ve tutukluluk halinin yasallığını denetleyecek etkili bir denetim

mekanizmasının olmadığından yakınmaktadır. Baꢀvuran bu yönde AĐHS’nin 5/1, 2, 3, 4, ve 13.

ve 14. maddelerini öne sürmektedir. AĐHM bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5/2, 3. ve 4. maddeleri

doğrultusunda inceleneceğini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın gözaltı süresinin 21 ꢁubat 1997 tarihinde baꢀlayıp 4 Mart 1998 tarihinde

sona erdiğini, oysa baꢀvurunun 2 Mayıs 2000 tarihinde yapıldığını tespit etmektedir.

Baꢀvurunun bu bölümü gecikmeli olarak yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4.

paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran herhangi bir rakam telaffuz etmeden uğradığı maddi ve manevi zararın giderilmesini

talep etmekte, bu konuda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadır.

Hükümet AĐHM’den hiçbir ödeme yapmaması talebinde bulunmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat talebi arasında herhangi bir illiyet bağı

kuramamakta ve bu yöndeki talebi reddetmektedir. Buna karꢀılık, hakkaniyete uygun ve

AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesinin ihlal edildiği hususunu dikkate alarak baꢀvurana 1.000 Euro

manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun

telafi yolunun, baꢀvuran için, sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı

baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu

kanaatindedir (Bkz. sözü edilen Salduz kararı). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya

uygulanabileceği görüꢀündedir. AĐHM sonuç itibarıyla en uygun telafi yönteminin

baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak

ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı kanısındadır.

Baꢀvuran AĐHM önündeki yargılama giderlerinin karꢀılanmasını talep etmektedir, bu

doğrultuda herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmamıꢀtır.

Hükümet yargılama giderleri konusunda baꢀvurana herhangi bir ödeme yapılmasına karꢀı

çıkmaktadır.

Bu baꢀvuruda baꢀvuran yargılama gider ve harcama taleplerini kanıtlayıcı herhangi bir belge

sunmamıꢀtır, dolayısıyla bu doğrultuda bir ödeme yapılması gerekmemektedir (Bkz.

Cumpana ve Mazare-Romanya kararı, no: 33348/96).

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı ve gözaltında

avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı yönündeki ꢀikayetlerle ilgili olarak

baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Bunun dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

3. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini

taꢀımaması nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. Baꢀvuranın gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanmaması nedeniyle AĐHS’nin

6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 1.000 (bin ) Euro

manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.