KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

1

AVRUPA

CONSEIL

KONSEYĐ

DE L’EUROPE

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 30206/04, 37038/04, 43681/04, 45376/04,

12881/05, 28697/05, 32797/05 et 45609/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (30206/04, 37038/04,

43681/04, 45376/04, 12881/05, 28697/05, 32797/05 ve 45609/05) no’lu

davanın nedeni T.C. vatandaꢁları Kemal Taꢁkın (baꢁvuru no: 30206/04),

Medeni Alpkaya (baꢁvuru no: 37038/04), Abdulkadir Fırat (baꢁvuru no:

43681/04), Doğan Genç (baꢁvuru no: 45376/04), Emin Anğ (baꢁvuru

no: 12881/05), Celalettin Yöyler (baꢁvuru no: 28697/05), Emir Ali ꢀimꢁek

(baꢁvuru no: 32797/05) ve Reꢁit Sünbül’ün (baꢁvuru no: 45609/05)

(baꢁvuranlar), 20 Temmuz 2004 tarihinde (baꢁvuru no: 37038/04), 28

Temmuz 2004 tarihinde (baꢁvuru no: 30206/04), 8 Eylül 2004 tarihinde

(baꢁvuru no: 43681/04), 8 Ekim 2004 tarihinde (baꢁvuru no: 45376/04), 19

Mart 2005 tarihinde (baꢁvuru no: 12881/05), 16 Temmuz 2005 tarihinde

(baꢁvuru no: 28697/05), 3 Eylül 2005 tarihinde (baꢁvuru no: 32797/05) et 9

Aralık 2005 tarihinde (baꢁvuru no: 45609/05) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢁkin

Sözleꢁme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢁmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢁ oldukları baꢁvurudur.

Baꢁvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde A.

Demirtaꢁ, R. Yalçındağ ve S. Demirtaꢁ (baꢁvuru no: 30206/04 ve 37038/04),

H. Akay (baꢁvuru no: 43681/04), R. Doğan ve Y. Aydın (no: 45376/04 ve

28697/05), N. Eldem (baꢁvuru no: 32797/05 ve 45609/05) ve M. Erbil (no:

12881/05), tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢁvuranlar Kürt kökenli Türkiye Cumhuriyeti vatandaꢁıdır.

Baꢁvuranlar isim değiꢁtirilmesi iꢁlemini baꢁlatmak amacıyla ilgili Asliye

Hukuk Mahkemes’ine baꢁvuruda bulunmuꢁlardır. Her bir baꢁvuranın

aktardığı ꢁekilde olaylar ꢁöyle özetlenebilir:

A. Kemal Taꢁkın, Medeni Alpkaya, Abdulkadir Fırat, Emin Anğ ve

Emir Ali ꢀimꢁek

2003 yılı Kasım ve Aralık aylarında, Taꢁkın, Alpkaya, Fırat, Anğ ve

ꢀimꢁek yetkili Asliye Hukuk Mahkemesi’nde (« mahkeme ») isim

değiꢁtirme davası açmıꢁlardır.

Dava dosyasının giriꢁinde Taꢁkın, (1971 doğumlu) « Kemal » olan

adının Kürtçe « arzulanan » anlamına gelen « Dilxwaz » olarak

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

3

değiꢁtirilmesini talep etmiꢁtir. Mahkeme özellikle bu ismin yakın çevresi

tarafından kullanılan bir isim olduğunu kaydetmiꢁtir. Aynı iddiaya atıfta

bulunan Alpkaya (1971 doğumlu), Fırat (1958 doğumlu), Anğ (1969

doğumlu) ve ꢀimꢁek (1966 doğumlu) isimlerinin sırasıyla: Alpkaya için

« Xoꢁewist » (Kürtçede « Yüce, saygın ») ve Fırat, Anğ ve ꢀimꢁek için

« Berxwedan » (Kürtçede « direnç ») olarak değiꢁtirilmesini talep

etmiꢁlerdir.

Mahkeme, 25 ꢀubat ( Alpkaya için), 26 ꢀubat (Fırat için), 5 Mart (Anğ

için), 6 Nisan ( Taꢁkın için) ve 20 Mayıs 2004 ( ꢀimꢁek için) tarihlerinde

verdiği kararlarda baꢁvuranların taleplerini reddetmiꢁtir. Mahkeme,

baꢁvuranların seçtiği isimlerin « q », « w » ve « x » gibi harfler içerdiğini ve

bu harflerin Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında 1353 Sayılı

Kanun’da belirtilen yirmi dokuz resmi harf arasında bulunmadığı

gerekçesiyle söz konusu baꢁvurular için dava açılmasının imkânsız

olduğuna karar vermiꢁtir.

Baꢁvuranlar, ilk derece mahkemesinin kararlarını temyiz etmiꢁlerdir.

8 Haziran (Alpkaya için), 17 Haziran (Fırat için), 26 Haziran (Taꢁkın

için), 30 Eylül 2004 (Anğ için) ve 8 ꢀubat 2005 tarihlerinde (ꢀimꢁek’e 4

Mart 2005 tarihinde tebliğ edilen) verdiği kararlardaYargıtay, ilk derece

mahkemesi kararlarını onamıꢁtır.

B. Doğan Genç ve Celalettin Yöyler

30 Eylül 2003 tarihinde, Genç (1963 doğumlu) Beyoğlu Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde isim değiꢁtirme davası açmıꢁtır. Đlgili ꢁahıs « Doğan » olan

isminin « Ciwan » olarak değiꢁtirilmesini talep etmiꢁ, Kürtçe bir isimle

kendisini daha iyi ifade edebileceğini ve çocuklarına Kürtçe isim vermek

istediklerinde ailelerin zorluklarla karꢁılaꢁtıklarını ileri sürmüꢁtür.

Öte yandan, 27 Ekim 2003 tarihinde, Yöyler (1941 doğumlu) Đstanbul

Asliye Hukuk Mahkemesi önünde kendisi için isim değiꢁtirme davası

açmıꢁtır. Đlgili ꢁahıs özellikle anne babasının kendi doğumunda « Xweꢁbin

Yekta » adını vermek istediklerini (Kürtçede, « Xweꢁbin » « iyimser » ve

Yekta « eꢁsiz » anlamına gelmektedir), ancak o dönemde yürürlükte olan

yasalar yüzünden ismini « Celalettin » koymak zorunda kaldıklarını iddia

etmiꢁtir.

18 Ocak 2005 tarihinde mahkeme, baꢁvuranın seçtiği isimde « w » harfi

bulunduğu ve bu harfin Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında 1353

Sayılı Kanun’da belirtilen yirmi dokuz resmi harf arasında yer almadığı

gerekçesiyle Genç’in talebini reddetmiꢁtir. Mahkeme özellikle, Anayasa’nın

4

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

3. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin tüm resmi belgelerinde

kullanılması gereken Türkçe diline anayasal bir statü tanındığını

gözlemlemiꢁtir. Öte yandan mahkeme, böyle bir durumda özellikle Medeni

Kanun’un 27. maddesinin uygulanması gerektiğine hükmetmiꢁtir. Mahkeme

son olarak, baꢁvuranın, isminin çıkardığı ses açısından « w » harfiyle hemen

hemen aynı veya çok benzer olan «v » harfiyle yazılmasını talep etmediğini

eklemiꢁtir.

Mahkeme, 5 Mart 2004 tarihinde Yöyler’in talebini de reddetmiꢁtir.

Mahkeme, resmi alfabedeki yirmi dokuz harf arasında yer almadığı

gerekçesiyle baꢁvuranın « q » ve « w » harfleriyle yazılan isim talebi

doğrultusunda dava açılmasının imkânsız olduğuna hükmetmiꢁtir.

2005 yılı Mayıs ayında, Genç yakın çevresinin kendisini nüfus kâğıdında

yazılı olan « Doğan » ismiyle değil « Ciwan » ismiyle çağırdıklarını ileri

sürerek, ilk derece mahkemesi kararını temyize götürmüꢁtür. Baꢁvuran

ayrıca, « Ciwan » kelimesinin « w » harfi kullanılmadan yapılan

aktarımında ismin anlamının değiꢁtiğini savunmuꢁtur. Adıgeçen AĐHS’nin 8

ve 14. maddelerine atıfta bulunmuꢁtur.

Yargıtay, 28 Aralık 2004 (Yöyler) ve 30 Haziran 2005 (Genç)

tarihlerinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢁtır.

C. Reꢁit Sünbül

18 Kasım 2003 tarihinde, Sünbül (1956 doğumlu) de Ankara Asliye

Hukuk Mahkemesi önünde isim değiꢁtirme davası açmıꢁtır. 2003 yılında

yapılan yasal değiꢁiklikler sonrasında Kürtçe soyadı taꢁıma imkânı

doğduğunu hatırlatan ilgili ꢁahıs, adının « Bawer Reꢁit » olarak

değiꢁtirilmesini talep etmiꢁtir.

Mahkeme, 10 Aralık 2004 tarihli kararında baꢁvuranın talebini kısmen

kabul etmiꢁ ve « Bawer » kelimesindeki « w » harfinin resmi alfabedeki

yirmi dokuz harf arasında yer almaması dolayısıyla bu ꢁekilde yazılmasının

imkânsız olduğuna ve « v » harfiyle yazılarak – Baver – ꢁeklinde nüfus

kütüğüne iꢁlenmesine hükmetmiꢁtir.

Baꢁvuran, 16 Mart 2005 tarihinde kararı temyize götürmüꢁtür. Çifte

vatandaꢁlığa sahip olan bir kiꢁinin kızlarının soyadını « x » harfiyle

yazdırmasını örnek gösteren baꢁvuran, AĐHS’nin 8 ve 14. maddelerine atıfta

bulunarak kendi isminin de « w » harfiyle yazılması konusunda ısrar

etmiꢁtir.

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

5

Yargıtay, baꢁvurana 13 Haziran 2005 tarihinde tebliğ edilen 9 Mayıs

2005 tarihli kararında ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢁtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢁvuranlar, taꢁımayı arzu ettikleri ve « q », « w » veya « x » harflerini

içeren isimlerin olduğu gibi yazılmasının yasaklanmasıyla AĐHS’nin 8.

maddesinde öngörülen özel hayatın korunması haklarının gerekçesiz bir

ꢁekilde ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediği ve AĐHM’nin kiꢀi

bakımından yetkisiz olduğu gerekçelerine dayalı iki kabuledilemezlik itirazı

sunmaktadır (Baꢁvuru no 45609/05).

Baꢁvuranlar Taꢁkın, Alpkaya ve Fırat verilen süre içerisinde bu konuyla

ilgili görüꢁlerini sunmamıꢁlardır. Diğer baꢁvuranlar ise, Hükümetin savına

karꢁı çıkmaktadır.

1. Đç hukuk yollarının tüketilmediğine dayalı itiraz hakkında

Hükümet, baꢁvuranların karar düzeltme talebinde bulunmadıklarını ve

dolayısıyla iç hukuk yollarını tüketmiꢁ olarak kabul edilemeyeceklerini

savunmaktadır. Baꢁvuranlar bu argümana karꢁı çıkmakta ve kendi

görüꢁlerine göre bu itiraz yolunun Türk mahkemelerinin içtihadı

çerçevesinde uygun bir çözüm sunmadığını ileri sürmektedir.

Hükümet tarafından dile getirilen kararın düzeltilmesi talebi ile ilgili

olarak AĐHM, Türk hukukunda bu baꢁvurunun, Yargıtay tarafından yapılan

bir hata nedeniyle sözkonusu kararı tekrar gözden geçirme amacıyla

yapıldığını not etmektedir. Tarafların tekrar baꢁvuru yapması üzerine, yeni

unsurlar olmadan mahkeme ikinci bir inceleme baꢁlatmaktadır (bakınız

Türkiye aleyhine Gök ve diğerleri davası, no 71867/01, 71869/01, 73319/01

ve 74858/01, prg. 50, 27 Temmuz 2006 ve mutatis mutandis, Türkiye

aleyhine Karaduman davası, no16278/90, 3 Mayıs 1993 tarihli Komisyon

kararı).

AĐHM, bir baꢁvuranın etkili ve yeterli olan iç hukuk yollarını uygun bir

ꢁekilde kullanmıꢁ olması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bir baꢁvuru yolu

kullanıldığında, uygulamada sonucu aynı olacak baꢁka bir baꢁvuru yolunun

6

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

kullanılması gerekli olmamaktadır (Portekiz aleyhine Patrícia Raquel Real

Alves davası (karar), no 19485/02, 9 Kasım 2004). Mevcut davada,

baꢁvuranların yaptığı itirazların asliye hukuk mahkemeleri tarafından

reddedilmesini Yargıtay’ın da kesin kararla onadığını kaydetmek AĐHM

için yeterlidir.

Yukarıdaki unsurları dikkate alan AĐHM, Türk hukukunun tanıdığı süre

içerisinde isim değiꢁtirme davası açan baꢁvuranların, iç hukuk yollarını

tüketmek amacıyla kendilerinden makul bir ꢁekilde beklenecek herꢁeyi

yaptığı sonucuna varmaktadır. Bu itibarla AĐHM, Hükümetin iç hukuk

yollarının tüketilmediği yönündeki itirazını reddetmektedir.

2. Kiꢁi bakımından yetkisizliğe dayalı itiraz hakkında (baꢀvuruno

45609/05)

45609/05 nolu baꢁvuru çerçevesinde, Hükümet, mahkemenin baꢁvuranın

isim değiꢁtirme talebini kısmen kabul ettiğini ve « Bawer » kelimesinin

resmi alfabedeki yirmi dokuz harf arasında yer almaması dolayısıyla « w »

harfiyle yazılmasının imkânsız olduğuna ve « v » harfiyle yazılarak –

Baver – ꢁeklinde nüfus kütüğüne iꢁlenmesine hükmettiğini hatırlatmaktadır.

Dolayısıyla, Hükümete göre bu karardan sonra Sünbül AĐHS’nin ihlali

nedeniyle mağdur olduğunu iddia edemez.

AĐHM, Hükümetin baꢁvuranın mağdur sıfatı taꢁımadığına dayalı

iddiasının, baꢁvuranın AĐHS’nin 8. maddesine atıfla dile getirdiği ꢁikâyetin

esasıyla yakından bağlantılı olduğunu ve bu nedenle iddianın esasla

birleꢁtirilmesi gerektiğini düꢁünmektedir (bakınız, mutatis mutandis, 9 Ekim

1979 tarihli Đrlanda aleyhine Airey davası kararı, prg. 19, seri A no 32).

Öte yandan AĐHM, baꢁvuruların baꢁka bir kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla, baꢁvuruların kabuledilebilir

ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

AĐHM, isim ve soyadı konusunda AĐHS’nin 8. maddesinde açık bir hükmün

bulunmadığını, ancak bir kimlik belirleme ve aile bağı aracı olarak insanın

isminin özel hayatını ve aile yaꢁamını etkilediğini hatırlatmaktadır (Đsviçre

aleyhine Burghartz davası, 22 ꢀubat 1994 tarihli karar, prg. 24, seri A no

280-B). Devletin ve toplumun isimlerin kullanımını düzenlemelerinde yarar

olsa dahi, belli ölçülerde bireyin hemcinsleriyle iliꢁki kurma hakkını

kapsayacak ꢁekilde tasarlanmıꢁ olan bir kiꢁinin ismi meselesini özel yaꢁam

ve aile yaꢁamı konusunun kapsamı dıꢁına çıkarmak için yeterli değildir

(ibidem). Filhakika, AĐHM, daha önce de birçok kez gerçek kiꢁilerin ad ve

soyadlarına iliꢁkin itirazlarını 8. maddenin «özel hayat» olduğu gibi «aile

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

7

hayatı» açısından da uygulama alanına girdiğini kabul etmiꢁtir (Ukrayna

aleyhine Boulgakov davası, n^o59894/00, 11 Eylül 2007). Bu durumda

baꢁvurunun konusu, AĐHS’nin 8. maddesinin uygulanma alanına

girmektedir. Zaten bu konuda taraflar arasında bir ihtilaf yoktur.

Baꢁvuranların taꢁımayı talep ettikleri ve « q », « w » ve « x » harflerini

içeren isimlerin yazılmasının yasaklanması, AĐHM’nin kanaatine göre,

kiꢁinin soyadının veya isminin değiꢁtirilmesine zorlanması gibi örneklerden

farklı olarak mutlaka baꢁvuranın özel hayatına müdahale olarak

değerlendirilemez. Bununla birlikte, AĐHM’nin müteaddit defalar dile

getirdiği üzere, 8. maddenin asıl amacı, güvence altına alınan hakkın

kullanılmasında kamu erklerinin keyfi müdahalelerine karꢁı bireyi korumak

ise de, buna ek olarak özel hayatın korunmasına « saygı » gösterilmesini

sağlayacak pozitif yükümlülükler de getirebilmektedir.

AĐHM, yabancı dillerdeki (bakınız, örneğin, Letonya aleyhine Mentzen

davası (karar), no 71074/01, CEDH 2004-XII, ve Boulgakov ilgili bölüm)

ve bölgesel dillerdeki (Fransa aleyhine Baylac-Ferrer ve Suarez davası

(karar), no 27977/04, 25 Eylül 2008) bir soyadın fonetik yazılıꢁına ya da

anne babanın çocuklarına istediği ismi koymasına izin vermeyen nüfus

dairelerine (Fransa aleyhine Guillot davası, 24 Ekim 1996, Karar ve

hükümlerin derlemesi 1996-V) iliꢁkin ꢁikâyetleri daha önce de incelediğini

hatırlatmaktadır. Bu davalarda AĐHM, bir isim ya da soyadın birebir

çevirisinin yapılmasının (« her karakterin diğer dildeki eꢁdeğerine

çevrilmesi », bakınız özellikle Letonya aleyhine Kuharec namı diğer

Kuhareca davası, no 71557/01, 7 Aralık 2004 ve Mentzen, Baylac-Ferrer

ve Suarez ve Boulgakov davaları ilgili bölümler) veya haklı bir ret (Guillot

ilgili bölüm) kararının baꢁvuranların özel hayatına saygı gösterilmediği

ꢁeklinde değerlendirilemeyeceğine hükmetmiꢁtir.

Öte yandan, bir kiꢁiyi ismini değiꢁtirmeye iten ciddi nedenler

olabileceğini göz önünde bulunduran AĐHM, nüfusun eksiksiz olarak

kaydedilmesi, kiꢁisel kimlik saptaması ve/veya belli bir ismi taꢁıyanların

belli bir aile ile bağlantılarının kurulabilmesi gibi kamu yararının gerekleri

uyarınca isim değiꢁtirme imkânına yasal sınırlamalar getirilebileceğinin

altını çizmektedir (Finlandiya aleyhine Stjerna davası, 25 Kasım 1994, prg.

39, seri A 299-B).

Bununla birlikte, bu alanda, Akit Devletler her ne kadar geniꢁ bir takdir

hakkına sahipse de (bakınız ayrıca Finlandiya aleyhine Johansson

davası, no 10163/02, prg. 38, 6 Eylül 2007 ve Türkiye aleyhine Güzel

Erdagöz davası, no 37483/02, 21 Ekim 2008), AĐHM özel hayata ve aile

hayatına saygı hakkına getirilen kısıtlamanın « gerekliliğinin » inandırıcı

olup olmadığını değerlendirmek için bilhassa ulusal makamlar tarafından

8

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

sunulan ve ulusal mahkemeler tarafından baꢁvuruyu reddetmek için

dayanılan gerekçeyi esas alacaktır (Macaristan aleyhine Daróczy davası, no

44378/05, prg. 32, 1 Temmuz 2008). Bu konuyla ilgili olarak, Johansson ve

Güzel Erdagöz kararlarında AĐHM, ulusal makamların baꢁka örneklerde

daha önce kabul ettiği ve resmi kayıtlara iꢁlediği (Johansson ilgili bölüm,

prg. 38) ya da Türkçe sözlükte bulunmadığı halde kelimenin bölgesel

telaffuzunu kabul ettiği (Güzel Erdagöz, ilgili bölüm, prg. 54) bir ismi

reddetme gerekçelerinin yetersiz olduğuna hükmetmiꢁtir.

Yukarıdaki unsurlar ıꢁığında AĐHM, baꢁvuranlar tarafından arzu edilen

isimlerin Türk alfabesinde bulunmayan harflerle yazılmasının

reddedilmesinin ilgili ꢁahısların özel hayata saygı gösterilmesi haklarını

kullanmalarına bir mühahale teꢁkil ettiği ilkesinden yola çıkacaktır.

Böylesi bir müdahale, amaç ya da amaçlarına ulaꢁmak için « yasayla

öngörüldüğü », 8. maddenin 2. paragrafı bakımından bir veya birden fazla

meꢁru amaca yönelik olduğu ve bu amaçlara ulaꢁmak için “ demokratik bir

toplumda gerekli” kabul edildiği takdirde AĐHS’ne aykırılık teꢁkil etmez.

1. Müdahale « yasayla öngörülmüꢀ » müdür?

Anğ, Sünbül ve ꢀimꢁek ihtilaflı müdahalenin « yasayla öngörülmüꢁ »

olduğuna itiraz etmezken, Genç ve Yöyler, Đçiꢁleri Bakanlığı tarafından

yayınlanan ve ihtilaflı harflerin kullanılmasını yasaklayan genelgenin yasal

kaynağını teꢁkil edecek hiçbir hukuki kural bulunmadığını iddia etmektedir.

Hükümet, bu savlara karꢁı çıkmakta ve Türk mahkemelerinin, verdikleri

kararlarda, özellikle Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında 1353

Sayılı Kanun’u esas aldıklarını kaydetmektedir.

AĐHM, Hükümetin savunduğu gibi, söz konusu müdahalenin tüm resmi

belgelerde ulusal alfabenin kullanılmasını zorunlu kılan 1353 sayılı Kanun’a

dayandığından kuꢁku duymamaktadır.

2. Müdahale bir « meꢀru amaca » yönelik midir?

Genç, Yöyler, Anğ, Sünbül ve ꢀimꢁek ihtilaflı kısıtlamanın AĐHS’nin 8.

maddesi anlamında hiçbir meꢁru amacı olmadığını savunmaktadır. Đlgili

ꢁahıslar, söz konusu harflerin ulusal televizyon kanallarında ve bilhassa

Kürtçe yayın yapan TRT-6’da kullanıldığı göz önüne alındığında, bu

müdahalenin meꢁru amaca yönelik olduğunu savunmanın gerçek dıꢁı

olacağı görüꢁündedir. Baꢁvuranlar, ayrıca Kürtçe dilinin korunmasına

dikkat çekmektedir.

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

9

Hükümet, bu sava karꢁı çıkmaktadır. Hükümete göre, bir Devletin resmi

dilinin oynadığı önemli rol göz önüne alındığında, ihtilaflı müdahalenin

esas olarak baꢁkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması ve kamu

düzeninin sağlanması gibi meꢁru amaçlara yönelik olduğu açıktır.

AĐHM, 18 Ocak 2005 tarihli kararında Asliye Hukuk Mahkemesi’nin

ihtilaflı kısıtlama gerekçesini özellikle Devletin resmi dilinin Türkçe

olmasına dayandırdığını gözlemlemektedir. Bu noktada AĐHM, dil

özgürlüğünün AĐHS kapsamında düzenlenen bir konu olmadığını daha önce

de defalarca belirttiğini hatırlatmaktadır (Leyonya aleyhine Kozlovs davası

(karar), no 50835/99, 10 Ocak 2002). Buna ilaveten, 5/2 ve 6/3 a) ve e)

maddelerinde öngörülen özel haklar dıꢁında, AĐHS, ne belli bir dilin kamu

yetkilileriyle iliꢁkilerde kullanılma hakkını, ne de kendi seçtiği dilde bilgi

alma hakkını kendiliğinden teminat altına almamaktadır. Bu nedenle, AĐHS

tarafından korunan haklara saygı göstermek kaydıyla, her Akit Devlet,

serbestçe, kimlik belgelerinde ve diğer resmi belgelerde kendi resmi dil

veya dillerinin kullanımını zorunlu kılmak ya da kurallara bağlamak

hakkına sahiptir (Mentzen, ilgili bölüm).

Üstelik AĐHM, her Devletin, kendi kurumsal sisteminin normal bir

ꢁekilde iꢁleyiꢁini sağlamasının tartıꢁmasız olarak meꢁru bir niteliği haiz

olduğu kanaatindedir. (Letonya aleyhine Podkolzina davası, no 46726/99,

prg. 34, CEDH 2002-II). AĐHM, birçok Akit Devletin bir veya birden fazla

dile resmi dil ya da Devlet dili statüsü verdiğini ve bunu olduğu gibi

anayasalarına yazdıklarını hatırlatmaktadır (Mentzen, ilgili bölüm). Aynı

ꢁey ulusal alfabe seçimi için de geçerlidir. Burada söz konusu olan, ulusal

yasa koyucunun söz konusu Devletin kendi tarihi ve siyasal yapısına bağlı

kalarak yaptığı bir seçimdir (Baylac-Ferrer ve Suarez, yukarıdaki karar).

Bu nedenle AĐHM, söz konusu müdahalenin sonuç itibariyle kamu

düzenini sağlamak ve baꢁkalarının haklarını korumak amacıyla

gerçekleꢁtirildiği sonucuna varmaktadır.

3. Müdahale « demokratik bir toplumda gerekli » midir?

AĐHM, önüne getirilen ihtilaf konusunun, baꢁvuranların isim değiꢁtirme

taleplerinin hukuk mahkemeleri tarafından isimlerin Türk alfabesinde

bulunmayan « q », « w » ve « x » harflerini içerdiği gerekçesiyle reddetmesi

olduğunu gözlemlemektedir.

Đsim değiꢁtirme iꢁlemleriyle ilgili olarak AĐHM, Türkiye’de bu konudaki

baꢁlıca hükmün meꢁru bir çıkarı olduğu müddetçe herkesin isim değiꢁtirme

talebinde bulunabileceğini öngören Medeni Kanun’un 27. maddesi

olduğunu kaydetmektedir. AĐHM öte yandan, yakın çevresi tarafından

kullanılan bir ismi taꢁıma hakkının Türk Yargıtay’ı tarafından doğal bir hak

10

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

olarak

değerlendirildiğini

not

etmektedir.

Yine,

isimlerin

« Türkleꢁtirilmesi » yönünde olası bir politikayı kınayan Yargıtay, kiꢁinin

etnik kökeniyle iliꢁkili bir isim taꢁıma hakkını açık bir ꢁekilde kabul etmiꢁtir

(Güzel Erdagöz ilgili bölüm, prg. 53 ile karꢁılaꢁtırınız). Buna ilaveten,

« ulusal kültüre » uygun isim taꢁıma zorunluluğu 2003 yılında yürürlükten

kaldırılmıꢁtır.

1990’lı yıllarda yetkili makamların bazı tereddütlü uygulamaları görülse

de AĐHM, olayların meydana geldiği dönemde ilgili ꢁahısların, istedikleri

takdirde, Kürtçe ad ve soyadı taꢁıma imkânına sahip oldukları sonucuna

varmaktadır. Bununla birlikte AĐHM, her ne olursa olsun istenilen ismin,

1353 sayılı Kanun gereğince, ulusal alfabe kurallarına göre yazılması

gerektiği kanaatindedir.

Hükümete göre, isimlerin ulusal alfabe kurallarına uygun olarak yazılma

zorunluluğu, baꢁvuranların karꢁılaꢁtığı rahatsızlığın yeteri kadar önemli

olmaması dolayısıyla, özel hayatlarına saygı gösterilmesi hakları için bir

ihlal teꢁkil etmemektedir. Ayrıca, Hükümet Türkçe alfabedeki « k », « ks »

ve « v » gibi bazı harflerin okunuꢁlarının sırasıyla « q », « x » ve « w »

harfleriyle aynı sesi verdiğini savunmaktadır. Özellikle, Sünbül’ün taꢁımayı

talep ettiği « Bawer » isminin ulusal alfabeye uygun olarak « w » yerine

« v » harfiyle yazılabileceğini örnek olarak gösteren Hükümet,

baꢁvuranların isimlerini ulusal alfabedeki harfleri kullanarak sorunsuz bir

ꢁekilde yazabileceklerini ileri sürmektedir.

Baꢁvuranlar Taꢁkın, Alpkaya ve Fırat kendilerine verilen süre içerisinde

bu konuyla ilgili bir görüꢁ sunmamıꢁlardır. Anğ, ꢀimꢁek ve Sünbül ise,

ihtilaflı ret kararlarından dolayı karꢁılaꢁtıkları rahatsızlıkla ilgili olarak

herhangi bir iddia sunmamıꢁlardır ( Đsviçre aleyhine Daniela Fornaciarini,

Claudio Gianettoni ve Francesco Fornaciarini davası, no 22940/93, 12

Nisan 1996 tarihli Komisyon kararı ile karꢁılaꢁtırınız).

Genç ve Yöyler, Hükümetin Kürtçe isimlerin Türk alfabesiyle

yazılabileceği yönündeki iddialarına açık bir ꢁekilde karꢁı çıkmamaktadır.

Bununla beraber, ilgili ꢁahıslar bu tip bir uygulamanın isimlerinin anlamını

değiꢁtirdiğini savunmaktadır. Genç, örnek olarak, Kürtçede « yakıꢁıklı ve

genç » anlamına gelen « Ciwan » isminin « w » kullanılmadan « Civan »

olarak yazıldığında « randevu » veya « toplantı » anlamına geldiğini ileri

sürmektedir. Aynı ꢁekilde, Yöyler, « Xweꢁbin » (Kürtçede « iyimser »)

isminin Türk alfabesindeki harflerle « Heꢁbin » olarak yazıldığında Kürtçe

hiçbir anlam taꢁımayan bir kelime haline geldiğini savunmaktadır.

Ayrıca Genç, bir insan hakları mücadelecisi olarak kendisinin Kürt

kökenli insanlarla devamlı temas halinde olduğunu, bu kiꢁilerin isminin

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

11

Türkçe ses düzeniyle telaffuz edilmesi dolayısıyla sitem ettiklerini ve

kendisini gerçek Kürt olmamakla suçladıklarını ileri sürmektedir. Yöyler de

benzer savlar sunmakta ve isminin Kürtçe yazılmasına haksız yere izin

verilmemesinin kültürel ve etnik kimliğin

ihlalini teꢁkil ettiğini

savunmaktadır. Đlgili ꢁahsa göre, kendisini Arapça kökenli olan

« Celalettin » adını taꢁımaya mahkûm eden bu kısıtlama, diğer Kürt

gruplarla iliꢁki kurmasını engellemea amacı gütmektedir. Aynı baꢁvuran,

AĐHM’nin kiꢁisel özerklik konusuyla ilgili içtihadına atıfta bulunmakta ve

Kürtçe dilinin daha fazla korunması gerektiğini savunmaktadır.

Genç ve Yöyler’in söz konusu ret kararıyla etnik kimliklerinin zarar

gördüğünü iddia etmeleriyle ilgili olarak AĐHM, öncelikle, yukarıda da

altını çizdiği gibi, ilgili ꢁahısların Kürtçe ad ve soyadı taꢁıma imkânına

sahip olduklarını not etmektedir. AĐHM ayrıca, yukarıdaki açıklamalara

bakarak, söz konusu isimlerin Türk alfabesindeki harflerle yazıldığında

adıgeçenlere sosyal yaꢁantılarında rahatsızlık verecek kaba veya gülünç bir

anlam kazanmadığı veya bu kiꢁilerin kimlik tespitlerinde herhangi bir

engele yol açmadığı kanaatine varmaktadır (yukarıda adı geçen Kuharec

namı diğer Kuhareca ve Baylac-Ferrer ve Suarez

karꢁılaꢁtırınız).

kararlarıyla

Aslında AĐHM, Türk sisteminde, Sünbül’ün durumunda ortaya çıktığı

gibi « w » harfi bir « v » harfiyle değiꢁtirildiği durumlarda, Türk alfabesinde

tam eꢁdeğeri mevcut olmayan seslerin bile fonetik çeviriler sayesinde nüfus

kütüklerine iꢁlenmesinin mümkün olduğunu gözlemlemektedir (diğer

örnekler için bakınız, yukarıdaki ilgili paragraflar).

Bu bağlamda AĐHM, bu alanda bir yeknesaklık oluꢁturmayı amaçlayan

14 No’lu CIEC (Kurumsal Etik Komisyonu) Sözleꢁmesi’nin isim ve

soyadların aktarımında fonetik aktarım da dahil olmak üzere birçok sistem

öngördüğünü not etmektedir. Bir Devletin yetkili mercileri bir kimsenin

ulusal alfabede yer almayan harfler içeren ismini kimlik belgesi ya da baꢁka

bir resmi belge üzerine yazmak zorunda kaldığında en çok kullanılan ve

aktarılacak ismin kaynak dildeki telaffuzunu bozmadan söz konusu Devletin

resmi diline en yakın bir biçimde aktaran metod, fonetik aktarımdır

(bakınız, mutatis mutandis, Letonya aleyhine Šiškina ve Šiškins davası, n^o

59727/00, 8 Kasım 2001).

Bununla birlikte, dosyadan anlaꢁıldığına göre adı « Baver » olarak

yazılmıꢁ olan Sünbül dıꢁındaki baꢁvuranlar bu yolu kullanmak

istememiꢁlerdir. Esasen sözkonusu baꢁvuran, sadece isim ve soyadlarda

« w » harfinin kullanılmamasıyla ilgili argümanlara dayanarak bu

uygulamaya karꢁı çıkmakla yetinmiꢁ, bu yazılıꢁ ꢁeklinden ötürü karꢁılaꢁtığı

herhangi bir rahatsızlıktan bahsetmemiꢁtir.

12

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

ꢀüphesiz, baꢁvuranların taꢁımayı arzu ettikleri isimlerin Türk alfabesiyle

aktarımı bazı fonetik sorunlar yaratabilir. Bununla birlikte AĐHM, diğer

dillerde de böylesi zorlukların mevcut olduğunu hatırlatmaktadır. Bu

bağlamda AĐHM, hem ulusal alfabe seçiminin, hem de isimlerin istenilen

fonetiğe uygun aktarımında karꢁılaꢁılan zorlukların ulusal özelliklerin en

güçlü alanını teꢁkil ettiğini ve bu konuda Akit Devletlerin iç sistemleri

arasında neredeyse hiçbir uyum bulunmadığını not etmektedir (bakınız,

mutatis mutandis, Mentzen ilgili bölüm). Ayrıca, bu zorlukların bugün

ülkeler ve farklı dil bölgeleri arasındaki nüfus hareketlerinin giderek arttığı

Avrupa’da birçok insanın karꢁılaꢁtığı zorluklara göre daha sık ortaya

çıkabileceğini ve bu sıkıntılardan daha önemli olduğunu söylemek mümkün

değildir. (Stjerna ilgili bölüm, prg. 42).

Öte yandan, baꢁka Devletler tarafından kendi kurallarına göre

düzenlenmiꢁ ve Türk alfabesinde yer almayan harfler içeren kimlik

belgelerindeki ad ve soyadların nüfus kütüklerine kaydedilmesiyle ilgili

olarak AĐHM, bu uygulamanın yukarıda bahsi geçen ve 2. maddesinde,

birebir sistemi, yani ad ve soyadı oluꢁturan herbir harfin değiꢁtirilmeden

yazılmasını öngören Sözleꢁme’ye dayandığını gözlemlemektedir. Bu

bağlamda, mevcut dava koꢁullarında bahsi geçen uluslararası metinlerin

uygulama ꢁartlarının da AĐHS’nin gereksinimlerine aykırı olduğu

söylenemez.

Yukarıdaki unsurlar bakımından AĐHM, Türk yetkililerin bu alanda

kendilerine tanınan takdir hakkını aꢁmadığı kanaatindedir. Çıkan bu sonuca

göre AĐHM, Sünbül’ün AĐHS’in ihlal edildiği iddiasını sürdürüp

sürdüremeyeceği konusunda çözüm aramanın gereksiz olduğu kanaatine

varmaktadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 8. maddesi ihlal edilmemiꢁtir.

II. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN 8. MADDEYLE BAĞLANTILI

OLARAK ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢁvuranlar ayrıca, verilen ret kararı yüzünden AĐHS’nin 14. maddesinin

8. maddeyle bağlantılı olarak çiğnendiğini ileri sürmektedir.

Hükümet, bu sava karꢁı çıkmakta ve baꢁvuranların ꢁikâyet ettikleri

kuralın istisnasız tüm vatandaꢁlar için uygulandığını savunmaktadır.

Hükümete göre, Türkçe diline yabancı olan diğer tüm yazılım iꢁaret ve

karakterleri aynı ꢁekilde reddedilmektedir.

AĐHM, bu ꢁikâyetin yukarıda incelediği ꢁikâyetle bağlantılı olduğunu ve

bu itibarla kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiğini kaydetmektedir. Öte

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

13

yandan, yukarıdaki ilgili paragrafta yaptığı tespiti göz önüne alan AĐHM,

burada 14. maddenin uygulanabileceği kanaatine varmaktadır (Stjerna ilgili

bölüm, prg. 48).

AĐHM, 14. maddenin AĐHS’nin diğer normatif hükümleri tarafından

teminat altına alınan hak ve özgürlüklerin kullanılmasında ortaya

çıkabilecek bir ayrımcılığa karꢁı korunma sunduğunu hatırlatmaktadır.

Uygulamadaki her değiꢁiklik otomatik olarak bu maddenin ihlal edildiği

anlamına gelmez. Bu alanda benzer ya da karꢁılaꢁtırılabilir durumları

yaꢁayan bazı kiꢁilerin ayrıcalıklı uygulamadan yararlandıklarının ve üstelik

bu farklı davranıꢁı haklı gösterecek hiçbir gerçekçi ve makul gerekçe

bulunmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Akit Devletler benzer

durumlarda olası yasal uygulama farklılıklarını belirlemek ve hangi

ölçülerde uygulanacağını tespit etmek üzere belli bir takdir hakkına

sahiptirler (Birleꢀik Krallık aleyhine Stubbings ve diğerleri davası, 22 Ekim

1996, prg. 72, Derleme 1996-IV).

Baꢁvuranlar, bir etnik azınlığa ait oldukları için ayrımcılığa maruz

kaldıkları kanaatindedir. Baꢁvuranlar, özellikle çifte vatandaꢁlık hakkına

sahip Türk uyruklu vatandaꢁların « q », « w » ve « x » harflerini de içeren

isimlerini nüfus kütüklerine aktarabildiklerine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, yukarıda altını çizdiği gibi, söz konusu dönemde, Türk alfabesi

kurallarına göre yazıldığı sürece Kürtçe ad ve soyadı seçimine engel teꢁkil

edecek herhangi bir hukuki düzenleme bulunmadığını gözlemlemektedir.

Öte yandan, Kürt olmayan kiꢁilerin Türk alfabesinde yer almayan harfler

içeren bir isim yazılmasını talep ettiklerinde Türk yetkililerin farklı karar

vereceklerini düꢁündürecek herhangi bir unsur bulunmamaktadır. AĐHM

ayrıca, Baylac-Ferrer ve Suarez (ilgili bölüm) kararında idari makamlar ve

kamu hizmetleri iliꢁkilerinde aynı dilin kullanılmasına dayalı bir gerekçeyi

nesnel ve makul bulduğunu hatırlatmaktadır.

Son olarak AĐHM, baꢁka Devletler tarafından kendi kurallarına göre

düzenlenmiꢁ ve Türk alfabesinde yer almayan harfler içeren kimlik

belgelerindeki ad ve soyadların nüfus kütüklerine kaydedilmesiyle ilgili

olarak daha önceki değerlendirmelerine atıfta bulunmaktadır. Burada söz

konusu olan uygulama, bu alanda yeknesaklık oluꢁturmayı amaçlayan

uluslararası bir sözleꢁmeye dayalı bir uygulamadır. Kendi içinde, böylesi bir

amaç mantıksız olarak değerlendirilemez. Öte yandan AĐHM, isim

değiꢁtirmek isteyen kiꢁiler olarak baꢁvuranların, nüfus belgeleri baꢁka

Devletler tarafından kendi kurallarına göre düzenlenmiꢁ kiꢁilerle benzer

durumda oldukları kanaatini taꢁımamaktadır.

14

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI

Yukarıdaki unsurlar doğrultusunda AĐHM, AĐHS’nin 14. maddesinin 8.

maddeyle bağlantılı olarak ihlal edilmediği sonucuna varmaktadır.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢁvuruların kabuledilebilir olduğuna;

2. Hükümetin baꢁvuran Reꢁit Sünbül’ün mağdur sıfatının bulunmadığı

yönündeki itirazının esasa birleꢁtirilmesine, ancak bu konunun

incelenmesine yer olmadığına;

3. AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edilmediğine;

4. AĐHS’nin 8. maddesiyle bağlantılı olarak 14. maddesinin ihlal

edilmediğine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77.

maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 02 ꢀubat 2010 tarihinde

yazılı olarak bildirilmiꢁtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45/2 maddesi ve Đçtüzüğün 74/2 maddesi

uyarınca Yargıç Sajo’nun ayrı oy görüꢁü yer almaktadır.

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI – AYRI GÖRÜꢀ

15

YARGIÇ SAJÓ’NUN KARARLA UYUꢀAN AYRI GÖRÜꢀÜ

(Çeviri)

Çoğunlukla aynı yönde oy kullandım, ancak AĐHS’nin 8. maddesi

bağlamında isimlerde « yabancı » harf ve karakterlerin kullanımıyla ilgili

bazı noktaların altının çizilmesinde fayda olduğu kanaatindeyim. Mevcut

davada Kürt kökenli Türk vatandaꢁı olan baꢁvuranlar, 1353 sayılı Kanun’da

öngörüldüğü gibi isimlerinin Türk alfabesinde yer almayan bazı harfleri

içeren ꢁekilde nüfus kütüklerine yeniden yazılmasını talep etmiꢁlerdir.

Baꢁvuranlar özellikle böyle harf ve karakterlerin kullanılmasının

reddedilmesi suretiyle özel hayata saygı gösterilme haklarının çiğnendiğini

ileri sürmektedir. Gerçekten de, baꢁvuranlar açısından Kürtçe dilindeki

isimleri telaffuz edildiğinde gülünç olmaması ve anlam değiꢁtirmemesi için

istenilen yazılım ꢁekliyle yazılmalıydı.

Bir kimsenin isminin kiꢁisel kimliğini açığa vurmada çok önemli bir rol

oynadığı ve herꢁeyden önce özel hayatın dokunulmazlığı hakkını

oluꢁturduğu inkâr edilemez. Her ne kadar kullanımı kurallara bağlama

Devletin menfaatine olsa da, bu iꢁlem konunun 8. maddenin uygulama alanı

dıꢁına çıkarılmasına yetmez (Đsviçre aleyhine Burghartz davası, 22 ꢀubat

1994, prg. 24, seri A no 280-B). Devlet dili ya da « resmi alfabe »

uygulaması isimlerin düzenlenmesi kapsamında incelenmelidir.

Đsim değiꢀtirme konusunda AĐHM, Devletin geniꢁ bir takdir yetkisine

sahip olduğuna ve bu yetkinin uygulanması sonucu ortaya çıkan

rahatsızlıklar ve hissiyatınAĐHS’nin ihlalini teꢁkil etmediğine hükmetmiꢁtir

( Finlandiya aleyhine Stjerna davası kararı, 25 Kasım 1994, prg. 39 ve 42,

seri A no 299-B). Bununla birlikte, bu son davanın daha önce kütüğe

kaydedilmiꢁ mevcut bir soyadın değiꢁtirilme talebiyle ilgili olduğu hatırdan

çıkarılmamalıdır.

Stjerna kararından sonra, daha yakın tarihte görülen ve Devlet diline göre

yazılan bir ad veya soyadı sorunuyla ilgili davalarda, mevcut bir ismin

değiꢁtirilmesi bir müdahale olarak değerlendirilmiꢁtir. AĐHS’nin 8. maddesi

tarafından korunan bir hakkın kullanımına yapılan bir müdahalenin haklı

olması için bu müdahalenin aynı maddenin 2. paragrafında sıralanan

amaçlardan birine yönelik olması gerekmektedir. Letonya aleyhine Kuharec

namı diğer Kuhareca davası (no 71557/01, 7 Aralık 2004) kararında AĐHM,

Devlet dilinin teminat altına alınmasıyla « baꢁkalarının haklarının »

korunduğunu, zira « resmi bir dil mevcudiyetinin kullanıcılarının yararına

bazı öznel hakları da beraberinde getirdiğini » bildirmiꢁtir. Bazı durumlarda,

çoğunluğun yararlandığı bu haklar özel koruma önlemlerinin alınmasını

gerektirmektedir. Bu bağlamda, bu önlemler elbette ki ihtiyaç kıstaslarına

uygun olmalıdır. Ayrıca unutulmaması gerekir ki, bir Devletin sınırları

içerisinde yaꢁayan bazı vatandaꢁlar çoğunluğun kullandığından farklı olan

kendi dillerini kullanmaktadır. Dolayısıyla, çoğunluğun kendi dilini

16

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI – AYRI GÖRÜꢀ

kullanma hakkını korumak amacıyla önlemler alınırken, yani resmi bir dil

düzenlemesi getirilirken, gereklilik ve orantılılık ilkelerinin de göz önüne

alınması ve baꢁkalarının durumunun düꢁünülmesi gerekir. Resmi dilde

kendini ifade eden insanlar gibi, bir azınlık grubu mensuplarının da

aralarında kendi dilleriyle iletiꢁim kurma hakkına sahip olmaları gerekir.

Yukarıdaki muhakemede, özel hayat hakkının kullanılmasına yapılan

müdahalenin bir hak olduğu tartıꢁılmaz olmakla beraber, bu hakkın nesnel

bir hakkın türevi olduğu da kabul edilmelidir. Aslında, Devletin aldığı

müdahale önleminin dilin çoğunluk tarafından kullanılmasını amaçladığı ve

vatandaꢁların Devletle arasındaki iletiꢁimi kolaylaꢁtırma konusundaki

pozitif yükümlülüğünden kaynaklandığını varsaymak gerekmektedir.

Burada bize sunulan durumda, Sözleꢁme’ye dayalı özel hayat

dokunulmazlığı hakkından doğan bu temel hak, Sözleꢁme’ye dayalı

olmayan hakları koruyan bir türev önlemle dengelenmelidir. Dolayısıyla,

buna AĐHS’nden doğan hakka uygun bir ağırlık vermek gerekir. AĐHM’nin

kendisinin de « bazı durumlarda, AĐHS tarafından korunan hakların

kullanılmasında bazı sorunlar ortaya çıkarabileceğini » kabul ettiği gibi,

bunun basit bir tedbir fazlalığı olarak karꢁımıza çıkmaması gerekir. Bu

nedenle, ulusal makamlar gerektiğinde uygun önlemler alabilmek amacıyla

bu konuyu yakından gözlemlemeye devam etmelidir (bakınız, mutatis

mutandis, Birleꢀik Krallık aleyhine Sheffield ve Horsham davası, 30

Temmuz 1998, prg. 60, Karar ve hüküm derlemeleri 1998-V ve Birleꢀik

Krallık aleyhine Christine Goodwin davası [GC], no 28957/95, prg. 74-75,

CEDH 2002-VI), Kuharec kararının kendisi bir ismin yazılıꢁındaki

değiꢁiklik sırasında mevcut olan bazı kıstasların gereklilik ve orantılılık

ilkelerini karꢁılamadığını, yani zorunlu değiꢁikliğin asgari düzeyde olması

ve özellikle kiꢁinin ꢁahsi kimliğinin açığa vurulmasında hiçbir engel teꢁkil

etmemesi gerektiğini kabul etmektedir. Örneğin, Kuharec davasında, adın

resmi belgelerde iki farklı versiyonda yazılmasına izin verilmiꢁtir.

Mevcut davada ise, Türkiye’de Kürtçe isimlerin kullanılmasının uzun süre

yasaklandığını ve bu kısıtlayıcı uygulamanın giderek azaldığını unutmamak

gerekir. Buna benzer durumlarda, özel hayatın dokunulmazlığı hakkı

kısıtlanan kiꢁilerin kimlik endiꢁeleri daha da öne çıkmakta ve duyarlılıkları

fazlaca önem kazanabilmekte, dolayısıyla da Devletin bunları göz önüne

almasını zorunlu kılmaktadır. Hâlihazırda var olan Kürtçe isimlerin yeniden

kimliklere kaydedilmesi, isimlerle ilgili düzenlemeyle ve isimlerin zorla

değiꢁtirilmesiyle alakalı bir durumdur. Özellikle, Türkiye uluslararası

yükümlülükleri gereğince Türkçe alfabede yer almayan latin harflerinin

kullanılmasını daha önce kabul ettiğine göre, ben ꢁahsen bu avantajın

yabancıya ait olmayan bu isimler için biraz daha geniꢁletilmesine engel

olacak bir neden göremiyorum. Bununla birlikte, bugünkü uygulama sonucu

mağdur olan kiꢁilerin ayrı bir kategori oluꢁturdukları ve baꢁvuranlar

tarafından dile getirilen koꢁullarda bu uygulamanın 14. maddeye aykırılık

teꢁkil etmediği konusunda AĐHM ile hemfikirim. Stjerna davasındaki

KEMAL TAꢀKIN VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI – AYRI GÖRÜꢀ

17

durumun aksine ve tarihsel bağlamda, mevcut davada Kürtçe karakterlerin

kullanılmasının reddedilmesiyle ortaya çıkan rahatsızlığın gerçek ve önemli

olduğu kanaatindeyim. Bununla birlikte, baꢁvuranlar ne isimlerinin Türk

alfabesine uygun ve telaffuz bakımından kabuledilebilir baꢁka bir yazılıꢁ

ꢁeklini talep etmiꢁler, ne de böylesi bir yazılıꢁ ꢁekli önermenin imkânsız

olduğunu kanıtlamıꢁlardır. Bu itibarla, dava koꢁulları, sunulduğu ꢁekliyle

AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaya yeterli

olmamaktadır.