CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

KEMAL ÖZER vd. -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:783/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (783/03) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Kemal Özer (baba), Kemal Özer (torun), Hasan Özer, Nuri Özer ve Bayram

Özer ile Emeti Özer, Emine Aktay, Zeynep Bircan, Fatma Özer, Ayꢀe Özer Dalaman ve

Nuran Özer Süren’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 18 Kasım 2002

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

9 Mayıs 2007 tarihinde, Kemal Özer (baba) vefat etmiꢀtir. Bununla birlikte, diğer baꢀvuranlar,

Kemal Özer (torun), Hasan Özer, Nuri Özer ve Bayram Özer ile Emeti Özer, Emine Aktay,

Zeynep Bircan, Fatma Özer, Ayꢀe Özer Dalaman ve Nuran Özer Süren, mirasçı sıfatıyla

AĐHM önündeki davaya devam etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, Antalya Barosu avukatlarından G. Acar ve P. Günal tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, Antalya’da ikamet etmektedirler.

24 Aralık 1985 tarihinde, Türkiye Zirai Donatım Kurumu (“idare”) Düriye Özer’e ait bir

taꢀınmazı kısmen kamulaꢀtırmıꢀtır. Bilirkiꢀi komisyonu, taꢀınmazın değerini 4.036.000 TL

[yaklaꢀık 8.900 Euro] olarak belirlemiꢀ ve idare sözkonusu miktarı devir tarihinde Düriye

Özer’e ödemiꢀtir.

Bu süre zarfında, 10 Eylül 1987 tarihinde, Düriye Özer vefat etmiꢀtir.

7 Nisan 1989 tarihinde, ödenen miktardan tatmin olmayan Düriye Özer’in mirasçıları,

Kumluca Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bedel artırım davası açmıꢀlardır.

Birçok bilirkiꢀi raporunun ardından, 16 Temmuz 1996 tarihli bir kararla, mahkeme,

baꢀvuranları kısmen haklı bulmuꢀ ve 7 Nisan 1989 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlayacak

yasal gecikme faizi ile birlikte baꢀvuranlara, 109.347.348 TL (yaklaꢀık 1.050 Euro)

ödenmesine hükmetmiꢀtir.

16 Eylül 1997 tarihinde, baꢀvuranlar, Đcra Müdürlüğü’ne baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. 25 Eylül

1997 tarihinde, Đcra Müdürlüğü, idareye ödeme emri göndermiꢀtir.

17 ꢁubat 1998 tarihinde, Yargıtay, sözkonusu kararı, olayların ve gecikme faizinin iꢀlemeye

baꢀlayacağı tarihin değerlendirilmesinde hata yapıldığı gerekçesi ile bozmuꢀtur.

6 Temmuz 2000 tarihinde, iade edilen kararı inceleyen Kumluca Asliye Hukuk Mahkemesi,

yeniden baꢀvuranların talebini kısmen haklı bulmuꢀ ve baꢀvuranlara, 13 Mart 1989 tarihinden

itibaren iꢀlemeye baꢀlayacak gecikme faizi ile birlikte 27.364.080 TL (yaklaꢀık 47 Euro) ek

kamulaꢀtırma bedeli ödenmesine hükmetmiꢀtir.

16 Ekim 2001 tarihli bir kararla, Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

2

2 Nisan 2002 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranlar tarafından yapılan karar düzeltme talebini

reddetmiꢀtir. Sözkonusu son karar, baꢀvuranlara, 25 Mayıs 2002 tarihinde, tebliğ edilmiꢀtir.

4 Ekim 2006 tarihli bir mektupla, baꢀvuranların avukatı, idarenin baꢀvuranlara, 2.299.766.298

TL [2002 yılının Haziran ayı boyunca yaklaꢀık 1.500 Euro] tutarında ödeme yaptığı

hususunda, AĐHM’yi bilgilendirmiꢀtir.

BAꢁVURANLARIN

ĐSĐMLERĐ

EK

KAMULAꢁTIRMA

BEDELĐ

GECĐKME FAĐZĐ

BAꢁLANGIÇ

TARĐHĐ

YARGITAY

KARAR TARĐHĐ

ÖDEME

TARĐHĐ

ÖDEME MĐKTARI

(TL)

Kemal Özer (baba),

Kemal Özer (torun)

Hasan Özer,

Nuri Özer, Bayram

Özer, Emeti Özer,

Emine Özer Aktay,

Zeynep Özer Bircan,

Fatma Özer,

2002 yılının

02/04/2002 Haziran ayı 2 299 766 298 TL

boyunca

27 364 080 TL

13/03/1989

Ayꢀe Özer Dalaman,

Nuran Özer Süren

HUKUK

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında gecikme faizlerinin yetersiz

kalması nedeniyle on üç yıllık yargılamanın sonunda ödenen ek kamulaꢀtırma bedellerinin

değer kaybetmesinden ꢀikayetçilerdir. Ayrıca baꢀvuranlar, Asliye Hukuk Mahkemesi

tarafından belirlenen kamulaꢀtırma bedeli miktarına da karꢀı çıkmaktadırlar. Bu bağlamda

baꢀvuranlar, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine de atıfta bulunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından belirlenen kamulaꢀtırma bedelinin yetersizliği ile ilgili

olarak, AĐHM, Kumluca Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bedel artırım davası açıldığını

hatırlatmaktadır. Tarafların dinlenmesinin ve bilirkiꢀi raporlarının düzenlenmesinin ardından

mahkeme baꢀvuranları kısmen haklı bulmuꢀ ve baꢀvuranlara ek kamulaꢀtırma bedeli

ödenmesine hükmetmiꢀtir. Bu bağlamda AĐHM, bir mahkemenin niye baꢀka bir kararı değil

de bu kararı almasına neden olan davaya iliꢀkin unsurları incelemenin kendi görevi

olmadığını aksi takdirde üçüncü ya da dördüncü derece yargı makamı olacağını

hatırlatmaktadır (Kemmache-Fransa, 24 Kasım 1994). Ayrıca, AĐHM, dosyadaki hiçbir

unsurun, sözkonusu kararda keyfi bir unsur bulunduğunu tespit etme imkanı sunmadığını

gözlemlemektedir.

Dolayısıyla sözkonusu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35.

maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaꢀılmaktadır.

3

Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında gecikme faizlerinin yetersiz kalması

nedeniyle on üç yıllık yargılamanın sonunda ödenen ek kamulaꢀtırma bedellerinin değer

kaybetmesi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, Hükümet, gerektiği ꢀekilde baꢀvuruda

bulunmamaları nedeniyle baꢀvuranların AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı ile

öngörüldüğü biçimde baꢀvuru yollarını kullanmadıklarını savunmaktadır. Baꢀvuranlar,

sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, Aka kararında benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır. AĐHM, önceki kararında

ulaꢀtığı sonuçtan sapmak için hiçbir neden görememektedir.

AĐHM, içtihadından doğan ilkeler (özellikle sözü edilen Aka) ıꢀığında ve sahip olduğu

kriterlerin tamamını göz önüne alarak baꢀvurunun sözkonusu kısmının esas bakımından

inceleme konusu yapılması gerektiği kanaatindedir. Nitekim AĐHM, hiçbir kabuledilemezlik

unsuru tespit edememektedir.

B. Esas

AĐHM, müteaddit defalar mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan çok sayıda dava

incelemiꢀ ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.

AĐHM, iꢀbu kararı incelemiꢀ ve mevcut davada ulaꢀtığı sonuçtan farklı bir sonuca ulaꢀmak

için Hükümet’in ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat getirmiꢀtir. AĐHM,

on üç yıllık yargılamanın sonunda baꢀvuranların alacaklarına uygulanan gecikme faizi

oranlarının yetersizliği nedeniyle baꢀvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet

hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan ve

alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlamak zorunda kaldıkları tespitinde bulunmaktadır.

Sonuç olarak, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, taꢀınmazlarının keyfi olarak kamulaꢀtırılması nedeniyle, kamulaꢀtırmadan doğan

haklarını ortaya koymak amacıyla idarenin, kendilerini mahkemeye baꢀvuruda bulunmak

zorunda bıraktığını bunun da kendilerine zaman kaybettirdiğini ileri sürmektedirler.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle bağlantılı olduğu ve dolayısıyla

kabuledilebilir nitelikte olduğunu belirtmektedir.

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaꢀtığı tespiti göz önüne alan AĐHM,

AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı

kanaatindedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maruz kaldıkları maddi zararı 254.505.44 Euro olarak belirlemektedirler.

Baꢀvuranlar, 10.000 Amerikan Doları yani yaklaꢀık 7.162 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmaktadırlar.

4

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

Aka kararında benimsenen hesaplama yöntemi ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, AĐHM,

baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 13.000 Euro ödenmesine hükmetmektedir.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM, ihlal tespitinin kendisinin yeterli adil tatmin

oluꢀturduğu kanaatindedir.

B. Yargılama Masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, Đç Tüzüğün 60. maddesine uygun olarak, AĐHM tarafından tanınan süre

içerisinde hiçbir adil tatmin talebinde bulunmamıꢀlardır. Bu durumda AĐHM, yargılama

masraf ve giderleri kapsamında ödeme yapmaya gerek olmadığı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun, baꢀvuranların alacaklarına uygulanan gecikme faizi oranının yetersiz olması

(Ek 1 No’lu Protokol) kapsamında yapılan ꢀikayete iliꢀkinin kısmının kabuledilebilir geri

kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

4. Baꢀvuranların maruz kaldığı manevi zarar ile ilgili olarak ihlal tespitinin kendisinin yeterli

adil tatmin oluꢀturduğuna;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden

muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 13.000 Euro (on

üç bin Euro) maddi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

5