CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KEMAL KILIÇ -TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:36424/06)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Ocak 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (36424/06) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaşı) Kemal Kılıç’ın (başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 1 Nisan 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin

(Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur.

Başvuran, Gaziantep Barosu avukatlarından M.Türkmen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

13 Mayıs 1998 tarihinde, Birecik barajının inşası için Enerji ve Tabi Kaynaklar

Bakanlığı, başvurana ait taşınmazları kamulaştırmıştır.

Bilirkişi Komisyonu sözkonusu taşınmazların değerini belirlemiş ve kamulaştırma bedeli

başvurana devir tarihinde ödenmiştir.

Đdare tarafından ödenen meblağdan tatmin olmayan başvuran, Nizip Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde her bir taşınmazı için bedel artırım davası açmıştır.

Mahkeme başvuranı kısmen haklı bulmuş ve idareyi başvurana ek kamulaştırma bedeli

ödemeye mahkum etmiştir.

Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararlarını onamıştır.

Đdare tazminatları ödemiştir.

Ödemeye ilişkin ayrıntılar aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

Parsel

Numaraları

Gecikme faizi hesabı

başlangıç tarihleri

Yargıtay karar

tarihleri

Ek Kamulaştırma

bedelleri (TL olarak)

Ödeme tarihleri

Ödeme Miktarları

(TL olarak)

108/699-

109/677

26.3.1999

28.2.1999

16.4.2001

10 327 923 922

7 343 350 500

5 272 913 250

14 779 200 000

25.12.2002

31 599 095 122

22 715 431 916

16 291 446 610

45 772 939 680

110/735

110/747

110/750

2

HUKUK

I. 1. NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Başvuran, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizleri

nedeniyle Devlet tarafından kamulaştırma bedellerinin gecikmeli olarak ödenmesinden

dolayı mallarına saygı hakkının ihlalinden şikayetçidir. Bu bağlamda başvuran 1 No’lu

Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır. Başvuran kamulaştırmayı

gerçekleştiren idare hakkında icra takibi başlatmamıştır.

AĐHM, hukuki bir kararın ardından Devlet karşısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin

tazminat alabilmesi için icra takibi başlatmasının şart koşulmasının uygun bulunmadığını

daha önce birçok kez yinelemiştir (Ak-Türkiye, başvuru no: 27150/02, 31 Temmuz 2007).

Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını reddetmek uygun olacaktır.

AĐHM, hiçbir kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla

şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHM, mevcut davadaki sorunlara benzer sorunları ortaya koyan çok sayıda dava

incelemiş ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitine ulaşmıştır

(Bkz, sözü edilen Akkuş ve Aka).

AĐHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözü edilen kararlarda ulaşılan

sonuçlardan farklı şekilde hareket etmeyi gerektiren hiçbir delil sunmadığına kanaat

getirmiştir. AĐHM, ulusal mahkemeler tarafından başvurana ödenmesine hükmedilen

tazminat ve faizlerin tamamını ödenmesindeki gecikmenin idareye isnat edilebileceğini

gözlemlemektedir. Benimsenen hesaplama yöntemini kullanarak AĐHM, sözkonusu

gecikmenin ilgiliyi belli bir zarara uğrattığını tespit etmektedir. Hükümet, böyle bir

gecikmeyi haklı kılacak hiçbir açıklamada bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran, tazminat davalarının çok uzun sürmesinden özellikle de lehine verilen

kararların idare tarafından uzun bir süre yerine getirilmemesinden şikayetçidir. Bu

bağlamda başvuran, ulusal hukukta ihtilaflı durumu çözebilecek bir mekanizmanın

bulunmamasından şikayetçi olmaktadır. Başvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta

bulunmaktadır.

3

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Đçtihadından çıkan kriterler ışığında ve sahip olduğu unsurların tamamını göz önüne

alarak AĐHM, sözkonusu şikayetin esastan inceleme konusu yapılması gerektiği

kanaatindedir. AĐHM, hiçbir kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit etmektedir.

B. Esas

Hükümet başvuranın iddiasına karşı çıkmaktadır. Hükümet, başvuranın davasının ulusal

mahkemeler tarafından “makul bir sürede” görüldüğünü savunmaktadır.

Başvuran iddialarını yinelemektedir.

AĐHM, karar ne olursa olsun bir mahkeme kararının icrasının AĐHS’nin 6/1 maddesi

kapsamındaki “yargılamanın” parçası olarak düşünülmesi gerektiği kanaatindedir

(Hornsby-Yunanistan, 19 Mart 1997, Metaxas-Yunanistan, başvuru no: 8415/02, 27

Mayıs 2004). Sözleşmeye taraf bir ülkenin iç hukukunun nihai ve zorunlu bir yargı

kararının taraflardan birinin hilafına yerine getirilmemesine seyirci kalması halinde

AĐHS’nin 6/1 maddesi ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı hayali olurdu.

Yargılanabilir kişinin etkin korunması, idarenin yargı kararlarına uyması zorunluluğunu

gerektirmektedir. Devlet’in bir makamı, hukuki karara dayanan bir borcu ödememek için

kaynak eksikliğini bahane edemez (Bkz, Bourdov-Rusya, başvuru no: 59498/00).

AĐHM, ödemeyi gerçekleştirmeden önce hiç kuşkusuz idarenin belli bir süreye ihtiyacı

olabileceğini kabul etmektedir ancak sözkonusu sürenin makul süreyi geçmemesi

gerekmektedir.

Mevcut davada, AĐHM, nihai iç hukuk kararından itibaren idarenin başvurana borcunu

bir yıl sekiz aydan sonra ödediğini belirtmektedir. AĐHM’ye göre, sözkonusu süre makul

olarak değerlendirilemez.

Sonuç olarak AĐHM, nihai hukuk kararlarını makul sürede yerine getirmeyen ulusal

makamların, AĐHS’nin 6/1 maddesinin hükümlerini etkinlikten kısmen yoksun

bıraktıkları kanaatindedir.

Sonuç olarak sözkonusu hüküm ihlal edilmiştir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A.Tazminat

Başvuran, 58.000 Euro maddi ve 1000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet süresi içinde konuya ilişkin görüşlerini sunmamıştır.

4

Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik

veriler ışığında AĐHM, başvurana 15.000 Euro maddi tazminat ödenmesi gerektiği

kanaatindedir.

Ayrıca AĐHM, ödeme zamanının belirsizliği nedeniyle başvuranın, sadece ihlal tespitinin

yeterince telafi edemeyeceği belli bir manevi sıkıntı yaşadığını da kabul etmektedir.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak başvurana 750 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

vermektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için 2.000 Euro talep etmektedir.

AĐHM içtihadına göre bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini

ancak gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konduğu sürece elde

edebilir. Mevcut davada, sözkonusu talep ne ayrıntılı olarak ortaya konmuş ne de

belgelerle desteklenmiştir. Dolayısıyla AĐHM, sözkonusu talebi kabul edememektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana

üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE;

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, her

türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 15.000

Euro (on beş bin Euro) maddi ve 750 Euro (yedi yüz elli Euro) manevi tazminat

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

5

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 13 Ocak 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6