COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KEMAL KAHRAMAN/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 39857/03)

KARAR

STRAZBURG

22 Temmuz 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 39857/03 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Ali Kahraman ve Kemal Kahraman’ın (“baꢀvuranlar”), Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 17 Kasım 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından H. Tuna tarafından temsil edilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 3. ve 6. maddeleri çerçevesinde gözaltında iken kötü muamele

gördükleri ve Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde adil yargılanmadıklarını ileri

sürmüꢀlerdir.

3 Ekim 2006’da AĐHM baꢀvuruyu kısmen kabuledilemez bulmuꢀ, Ali Kahraman’ın

ꢀikayetlerini reddetmiꢀ, Kemal Kahraman’ın kötü muamele iddialarını Hükümet’e tebliğ

etmiꢀtir. Bundan sonra bu davayla ilgili Kemal Kahraman tek baꢀvurandır.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran Kemal Kahraman, 1972 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

10 Haziran 1999’da IBDA-C (Đslami Büyükdoğu Akıncılar Cephesi) üyesi olduğundan

ꢀüphe edilmesi nedeniyle Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polis

memurları tarafından yakalanmıꢀtır. Đstanbul’da barların ve kulüplerin bombalandığı ve zarara

neden olan üç farklı olaya dahil olduğuna inanılmaktadır. Polis, baꢀvuranın ikamet ettiği

yerde bomba yapımına iliꢀkin talimatlar, gerekli malzemeler ve patlayıcılar ve baꢀvuranı,

Kalaꢀnikof tüfek taꢀırken örgütün bayrağına sarılmıꢀ olarak gösteren fotoğraflar bulmuꢀtur.

Baꢀvuran, polis tarafından sorgulanırken gözlerinin bağlandığını ve kötü muameleye maruz

bırakıldığını ileri sürmüꢀtür. Özellikle, polis memurları tarafından kollarından asılmıꢀ (ters

askı), üzerine hortumla soğuk su tutulmuꢀ ve dövülmüꢀtür. Bu nedenle, aleyhinde yapılan

suçlamaları kabul ettiği ifadeleri imzalamak durumunda bırakılmıꢀtır.

14 Haziran 1999’da Đstanbul DGM önüne çıkarılmıꢀtır. Polis gözetiminde verdiği

ifadeleri inkar etmiꢀ ve bu ifadelerin kendisinden iꢀkence altındayken alındığını ileri

sürmüꢀtür.

Aynı gün, Đstanbul Adli Tıp Kurumu doktoru tarafından muayene edilmiꢀtir. Sağlık

raporunda; sol üst kolunda 2 cmlik bir çürük, sağ üst kolunun üst kısmında 1.5 cmlik bir

çürük, sağ dirseğinde 2 cmlik hiperemik, sol üst kolunun iç kısmında 1.5 cmlik bir çürük, sol

dirseğinde 1 cmlik kabul bağlamıꢀ yara, sırtta ve kollarda ağrı ꢀikayetleri kaydedilmektedir.

Doktor, raporunda baꢀvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada kollarından

asıldığına, dövüldüğüne ve tehdit edildiğine iliꢀkin ꢀikayetlerini kaydetmiꢀtir. Bu nedenle,

baꢀvuranın, iki gün süresince iꢀinden alıkonulacak ꢀekilde fiziksel ꢀiddet gördüğü sonucuna

varmıꢀtır. Baꢀvuran daha sonra, sorgu hakimi önüne çıkarılmıꢀ ve hakim tutuklanmasına karar

vermiꢀtir.

18 Eylül 1999’da Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Đstanbul DGM’ye bir iddianame sunmuꢀ ve

baꢀvuranı, IBDA-C üyesi olmakla suçlamıꢀtır. Baꢀsavcı, baꢀvuranın örgüt aktivitelerine dahil

2

olmasını ve Devlet’in Anayasal düzenini bozma ve yerine teokratik rejimi getirme amacı

gütmesini gerekçe göstererek Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca ölüm cezası talep

etmiꢀtir.

Cezai kovuꢀturma sürecinde baꢀvuran, Đstanbul DGM’ye baꢀvurarak polis tarafından

gözaltında tutulduğu süre içerisinde iꢀkence gördüğünü ileri sürmüꢀtür. Masum olduğunu

iddia etmiꢀ ve iꢀkence görerek, evinin aranmasına iliꢀkin tutanak da dahil olmak üzere daha

önce görmediği ifadeleri imzalamak durumunda bırakıldığını ve evinde bulunduğu iddia

edilen materyallerin kendisine ait olmadığını belirtmiꢀtir.

21 Mayıs 2002 tarihli savunmalarında baꢀvuranın avukatı, kötü muamele izlerinin

kaydedildiği 14 Haziran 1999 tarihli sağlık raporuna değinmiꢀtir. Đstanbul DGM’den,

müvekkilini delil yetersizliği sebebi ile serbest bırakmasını talep etmiꢀtir.

1 Ekim 2002’de DGM, baꢀvuranı suçlu bulmuꢀtur. Gerekçe olarak; polisin baꢀvuranın

ikamet ettiği yerden topladığı delilleri göstermiꢀtir. Bu deliller; baꢀvuranı silah taꢀırken

IBDA-C bayrağına sarılmıꢀ olarak gösteren fotoğraflar, kriminal uzman raporunca tetkik

edildiği ꢀekliyle bomba yapımında kullanılan malzemeler, baꢀvuranın bir takım kağıtlar

üzerinde bulunan ve bomba yapımına iliꢀkin talimatlar verdiğini gösteren el yazısı ve

baꢀvuranla birlikte suçlanan kiꢀinin ifadelerinden oluꢀmaktadır. Bu nedenle baꢀvuranın suçlu

olduğuna ve müebbet hapis cezasına çarptırılmasına karar vermiꢀtir.

7 Kasım 2002’de baꢀvuranın avukatı, Yargıtay’a temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.

DGM’nin, savunmalarını göz ardı ettiğini ileri sürmüꢀtür. 14 Haziran 1999 tarihli sağlık

raporunu gerekçe göstermiꢀ ve birinci derece mahkemesinin baꢀvuranı suçlu bulurken, polisin

iꢀkence altında aldığı ifadelere dayandığını ve ilgili ifadeler, dava dosyasına dahil edilmeden

önce iddialarına iliꢀkin soruꢀturma yapılmadığını ileri sürmüꢀtür. Bu nedenle mahkemeden,

birinci derece mahkemesinin kararını iptal etmesini ve davayı yeniden görülmek üzere birinci

derece mahkemesine göndermesini talep etmiꢀtir.

23 Eylül 2003’de Yargıtay, temyizi reddetmiꢀ ve Đstanbul DGM’nin kararını

onaylamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde iꢀkence gördüğü ve bu

nedenle, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur

A. Kabuledilebilirlik

1. Tarafların görüꢀleri

(a) Hükümet

Hükümet, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesi bağlamındaki altı aylık süre ve

iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralına uyulmamıꢀ olması nedeniyle kabuledilemez olduğunu

belirtmiꢀtir.

3

AĐHM’nin, ilk baꢀvuran Ali Kahraman’ın 3. madde bağlamındaki ꢀikayetini, altı ay

kuralına uymaması nedeniyle reddettiği 3 Ekim 2006 tarihli kabuledilebilirlik kararına atıfta

bulunan Hükümet, mevcut baꢀvuran Kemal Kahraman’ın ꢀikayetlerinin de altı ay kuralına

uyulmaması nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Bu bağlamda, iddia edildiği gibi

tüketilecek hiçbir iç hukuk yolu bulunmadığı kabul edilse dahi baꢀvuranın, bunu en geç

Đstanbul DGM’nin kararını verdiği 1 Ekim 2002 tarihine kadar anlamıꢀ olması ve baꢀvurunun,

1 Nisan 2003’ten önce AĐHM’ye yapılmıꢀ olması gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, 17

Kasım 2003’te ꢀikayette bulunmuꢀtur ve bu tarih, altı aylık zaman limiti dıꢀındadır.

Hükümet ayrıca baꢀvuranın, ilgili medeni ve idari hukuk yollarına baꢀvurmaması

nedeniyle iç hukuk yollarını da tüketmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın, kötü

muamele iddialarına iliꢀkin Ankara Đdare Mahkemesi’ne baꢀvurarak Đçiꢀleri Bakanlığı

aleyhinde tam yargı davası açma fırsatı olduğunu belirtmiꢀtir.

(b) Baꢁvuran

Baꢀvuran, AĐHS’nin 35/1 maddesi bağlamındaki altı aylık süre ve iç hukuk yollarının

tüketilmesi kuralına uymuꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir. Yerel makamlar olan DGM ve Yargıtay

önünde iꢀkence iddialarını sunduğunu ancak, iddialarının soruꢀturulması için adım

atılmadığını belirtmiꢀtir. Bu nedenle, temyiz mahkemesinin kararını müteakiben, diğer bir

deyiꢀle, tüm iç hukuk yollarını tükettikten sonra ve altı aylık zaman içerisinde baꢀvuruda

bulunduğunu ileri sürmüꢀtür.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, Hükümet’in itirazlarının birinci bölümüne iliꢀkin, Ali Kahraman’ın 3. madde

bağlamındaki ꢀikayetlerinin altı aylık süre kuralına uyulmadığı için reddettiğini, Kemal

Kahraman’ın ꢀikayetlerini ise Hükümet’e bildirmeye karar verdiğini belirtmektedir. 3 Ekim

2006 tarihli kararda açıklandığı gibi, Ali Kahraman’ın birinci derece mahkemesi ve Yargıtay

önündeki yargılamalarda ꢀikayetlerini yinelememesi, AĐHM’nin, Ali Kahraman’ın iç hukuk

yollarının etkili olmadığına iliꢀkin iddiasında haklı olduğu kabul edilse dahi, Đstanbul

DGM’nin kararını verdiği tarihte sözkonusu yolların etkinliğini yitirmiꢀ olduğunun farkında

olması gerektiği kanısına varmasına yol açmıꢀtır. Dolayısıyla, Ali Kahraman davasında, altı

aylık süre Đstanbul DGM’nin kararını verdiği tarihten itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Bunun

nedeni, kötü muameleye iliꢀkin ꢀikayetlerini itirazında belirtmemesi ve bu nedenle

Yargıtay’ın sözkonusu ꢀikayetleri incelememiꢀ olmasıdır.

Ancak, mevcut baꢀvuran Kemal Kahraman adli makamların tekrar tekrar kendisini

kötü muameleye maruz bırakan polis memurları aleyhinde harekete geçmelerini ve polisin

kendisinden aldığı ifadeyi göz önüne almamalarını talep etmiꢀtir. Ayrıca, ꢀikayetlerini

Yargıtay önünde yinelemiꢀ ve baꢀvurusunu, Yargıtay kararından itibaren altı ay içerisinde

yapmıꢀtır. Bu koꢀullar altında AĐHM, Kemal Kahraman’ın AĐHS’nin 35/1 maddesi

bağlamındaki altı aylık zaman limitine uyduğu kanısındadır.

AĐHM, Hükümet’in itirazlarının medeni ve idari hukuk yollarının tüketilmemesi

hususundaki ikinci bölümüne iliꢀkin, benzer davalarda daha önce de Hükümet’in ön

itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu yinelemektedir (bkz., Karayiğit/Türkiye (karar),

no. 63181/00, 5 Ekim 2004, ve Aksoy/Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları 1996-VI, paragraflar 51-52). Mevcut davada, yukarıda kaydedilen baꢀvurularda

vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.

4

Bu koꢀullar altında AĐHM, Hükümet’in ön itirazlarını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35/3 maddesi gereğince baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da baꢀvuruda kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını belirtmektedir. Bu nedenle baꢀvuru, kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Baꢀvuran, polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde kollarından asıldığını

(“ters askı”), üzerine hortumla soğuk su tutulduğunu ve dövüldüğünü ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM öncelikle AĐHS’nin 3. maddesinin demokratik bir toplumun en temel

değerlerini muhafaza ettiğini hatırlatır. Bu madde, koꢀullar ve kurbanın tutumuna

bakılmaksızın insanlık dıꢀı ve onur kırıcı muamele veya cezayı mutlak ifadelerle yasaklar.

Ayrıca AĐHM, bir kiꢀinin sağlıklı olarak gözaltına alınıp tahliye olduğunda yaralanmıꢀ

olduğu görüldüğünde sözkonusu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir

açıklama getirmenin ve baꢀvuranın iddialarına, özellikle de bunlar tıbbi raporlarla

desteklenmiꢀse, ꢀüphe getirecek deliller ortaya koymanın, devletin görevi olduğunu yineler.

Ayrıca, kötü muamele iddiaları uygun delillerle desteklenmelidir. AĐHM, kanıtları

değerlendirirken “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt standardını uygulamaktadır. Ancak bu tür

kanıtlar yeterince güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin

varlığı ile ortaya konabilir. Ayrıca, 3. madde kapsamında iddiada bulunulduğu durumlarda

AĐHM, titiz bir inceleme yapmalıdır.

Baꢀvuran, polis tarafından gözaltında tutulmasının sona ermesini müteakiben Đstanbul

Adli Tıp Kurumu doktorunca muayene edilmiꢀtir. Doktor, raporunda baꢀvuranın ꢀikayetlerini

kaydetmiꢀ ve baꢀvuranın vücudunda hiperemi, zedelenme, kabuk bağlamıꢀ yara ve kollarda

ağrı gibi yaralanmalar tespit etmiꢀtir. Baꢀvuranın fiziksel ꢀiddete maruz kaldığı ve bunun,

kendisini çalıꢀmaktan iki gün alıkoyduğu sonucuna varmıꢀtır. AĐHM, sözkonusu

yaralanmaların, baꢀvuranın polis memurları tarafından kollarından asıldığına ve dövüldüğüne

iliꢀkin iddialarını doğruladığı kanısındadır. Bu nedenle, 3. madde kapsamında incelenecek

kadar ciddi niteliktedirler.

Hükümet, baꢀvuranın vücudunda gözlemlenen yaralanmalar için açıklamada

bulunmamıꢀtır. Ayrıca sağlık raporuna itiraz etmemiꢀ veya sözkonusu yaralanmaların,

baꢀvuranın yakalanmasından önceki döneme tekabül ettiğini ileri sürmemiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu muamelenin ciddiyeti hususunda, bu alandaki içtihadı bağlamında,

kötü muamelenin ꢀeklinin iꢀkence olarak kabul edilip edilemeyeceğine karar vermek için, bu

kavram ile insanlık dıꢀı ya da alçaltıcı muamele arasında 3. maddede ortaya konan ayrıma

dikkat etmesi gerektiğini yinelemektedir. AĐHS’nin, kavramlar arasında ayrım yaparak, çok

ciddi ve acımasız sıkıntıya yol açan kasıtlı insanlık dıꢀı muameleye özellikle dikkat

çekmesinin hedeflendiği anlaꢀılmaktadır.

5

Bu bağlamda AĐHM, baꢀvuranın polis memurlarınca ꢀikayet konusu muameleye

kendisinden ifade alınması amacı güdülerek maruz bırakıldığı kanısındadır. Bu koꢀullar

altında AĐHM, bu eylemin özellikle ciddi, zalimce ve acı ve sıkıntı yaꢀanmasına neden

olabilecek kadar ileri derecede olduğu sonucuna varmaktadır. Bu nedenle, sözkonusu kötü

muamele ꢀeklinin, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında ancak iꢀkence olarak tanımlanabileceği

sonucuna varmaktadır.

Dava koꢀullarını bütün olarak göz önünde tutan ve baꢀvuranın gözaltında tutulduğu

sırada maruz kaldığı sıkıntıların nedenine iliꢀkin Hükümet’in makul bir açıklama

yapmamasını dikkate alan AĐHM, bu yaralanmaların sorumluluğu Hükümet’e ait olan iꢀkence

sonucu oluꢀtuğu kanısına varmıꢀtır.

Sonuç olarak AĐHS’nin 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

VII. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, meblağ belirtmeksizin AĐHM’den kendisine manevi tazminat ödenmesine

karar vermesini talep etmiꢀtir. Ayrıca, yerel davalarda maruz kaldığı maddi zarar için 2,000

Türk Lirası (TRY – yaklaꢀık 1,000 Euro (EUR)) talep etmiꢀtir.

Hükümet, manevi tazminat için meblağ belirtmemiꢀ olması nedeniyle baꢀvurana

tazminat ödenmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

bulunmadığını kaydetmektedir. Ancak, 3. maddenin baꢀvuranın mağdur olmasına yol açacak

ꢀekilde ciddi biçimde ihlal edildiğini göz önüne alarak ve hakkaniyet temelinde, baꢀvurana

manevi tazminat olarak 15,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önünde temsil edilmek üzere kendisi ve Ali Kahraman’ın

ödedikleri avukat ücretleri için 5,500 EUR talep etmiꢀtir. Bu bağlamda, yasal temsilcisinin

hazırladığı 12.5 saatlik yasal çalıꢀmayı gösteren bir tarife ve masraf ve harcama listesi

sunmuꢀtur. Ayrıca kırtasiye, posta ve çeviri ücretleri için 394 YTL (yaklaꢀık 200 EUR) talep

etmiꢀtir.

Hükümet, talep edilen meblağın haklı görülemeyeceğini ve masrafların gerekli

oldukları için yapılmadıklarını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini

kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mevcut davada, kendisine

6

sunulan bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, önünde görülen

davalar için 1,500 EUR tazminat ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuran Kemal Kahraman’a aꢀağıda kaydedilen meblağların

ödenmesine;

(i) Manevi tazminat olarak 15,000 EUR (on beꢀ bin Euro) ve ödenebilecek her tür

vergi;

(ii) Yargılama masraf ve giderleri için 1,500 EUR (bin beꢀ yüz Euro) ve baꢀvurana

uygulanabilecek her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7