COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

KELTAŞ – TÜRKİYE

(Başvuru no. 67252/01)

KARAR

STRAZBURG

29 Kasım 2005

Bu karar AİHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Keltaş – Türkiye davasında,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Daire),

Başkan J.-P. COSTA,

Yargıçlar A.B. BAKA,

R. TÜRMEN,

K. JUNGWIERT,

M. UGREKHELIDZE,

A. MULARONI,

E. FURA-SANDSTRÖM ve

Bölüm Sekreter Yardımcısı S. NAISMITH’in katılımı ile kapalı oturumda 8 Kasım 2005

tarihinde toplanmış ve anılan tarihte izleyen kararı vermiştir:

USUL

1. Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34.

maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Ali Seydi Keltaş (“başvuran”) tarafından,

15 Kasım 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvurudan (no.

67252/01) kaynaklanmaktadır.

2. Başvuran, Mersin Barosu’na bağlı avukat Mahmut Akdoğan tarafından temsil

edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AİHM huzurundaki işlemler için bir Ajan tayin

etmemiştir.

3. 15 Eylül 2004 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, başvuruyu Hükümet’e

bildirmeye karar vermiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, AİHS’nin 29 § 3. maddesi

hükümleri uyarınca, başvurunun esaslarını kabuledilebilirliği ile birlikte incelemeye karar

vermiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

4. Başvuran 1947 doğumludur ve Mersin’de ikamet etmektedir.

5. 12 Mart 1996 tarihinde, Devlet Karayolları Genel Müdürlüğü, otoyol inşa etmek

için Mersin’de başvurana ait olan iki arsayı kamulaştırmıştır. Bir uzmanlar kurulu arsaların

değerini takdir etmiş ve ilgili miktar kamulaştırma gerçekleştiğinde başvurana ödenmiştir.

6. Başvuranın artan kamulaştırma tazminatı talebine müteakiben, 30 Aralık 1996

tarihinde, Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi, başvurana, tapu senetlerinin devredilme tarihi

olan 12 Mart 1996 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 962.996.880 Türk Lirası (TL) ek

1

kamulaştırma tazminatı artı mahkemenin karar tarihinde uygulanan yasal oranda faizin

ödenmesine karar vermiştir.

7. 29 Haziran 1998 tarihinde, Yargıtay, Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını

onaylamıştır.

8. 16 Mayıs 2000 tarihinde, Devlet Karayolları Genel Müdürlüğü, başvurana, faizle

birlikte 2.861.840.000 TL ödemiştir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMA

9. İlgili iç hukuk ve uygulama Akkuş – Türkiye kararında (9 Temmuz 1997 tarihli

karar, Reports of Judgments and Decisions 1997-IV) ortaya konmaktadır.

HUKUK

1. 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

10. Başvuran, yetkililerden ancak iki yıl ve üç ay süren mahkeme işlemlerinden sonra

almış olduğu ek kamulaştırma tazminatının, ödenebilir gecikme faizinin Türkiye’deki çok

yüksek enflasyon oranına ayak uydurmamış olması dolayısıyla, değer kaybetmiş olduğundan

şikayetçi olmuştur. Başvuran, 1 No. ’lu Protokol’ün 1. maddesine istinat etmiştir, sözkonusu

maddenin ilgili kısmı şöyledir:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”

A. Kabuledilebilirlik

11. Hükümet, AİHM’den, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 35 § 1. maddesi

uyarınca altı ay kuralına uymadığı için başvuruyu reddetmesini talep etmiştir. Bu hüküm

açısından, süre 29 Haziran 1998 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır. Ancak, başvuran,

AİHM’ye, 15 Kasım 2000 tarihine kadar başvurusunu yapmamıştır ve bu nihai yerel karar

tarihinden iki yıl ve dört aydan fazla bir süre sonradır.

2

12. AİHM, elindeki şikayetin, yalnızca, yetkililerin ek kamulaştırma tazminatını

ödemekte gecikmesine ve sonucunda başvuran tarafından maruz kalınan zarara ilişkin

olduğunu kaydeder.

13. Ödeme yetkililer tarafından en sonunda 16 Mayıs 2000 tarihinde yapılmıştır.

Başvuran, 15 Kasım 2000 tarihinde AİHM’ye başvurusunu yaparak, AİHS’nin 35 § 1.

maddesinde ortaya konan şarta uymuştur. Hükümet’in ön itirazı, dolayısıyla, reddedilmelidir.

14. AİHM, içtihadında kabul ettiği ilkelerin (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, yukarıda

belirtilen, Akkuş) ve elindeki bütün delillerin ışığında, bu şikayetin, esaslara ilişkin inceleme

gerektirdiği ve şikayeti kabuledilmez ilan etmek için bir gerekçe olmadığı kararını verir.

B. Esaslar

15. AİHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan bazı davalarda, 1

No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz., yukarıda anılan, Akkuş

s. 1317, § 31).

16. Hükümet tarafından sunulan delilleri ve iddiaları inceleyen AİHM, önceki

davalardaki kararlarından sapmasını sağlayacak hiçbir şey olmadığını değerlendirir. AİHM,

yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek kamulaştırma tazminatının

ödemesindeki gecikmenin, kamulaştırma makamına isnat olunabileceğine ve mal sahibinin

kamulaştırılmış arsanın kaybına ek olarak kayba maruz kalmasına sebep olduğuna karar verir.

Bu gecikmenin ve işlemlerin süresinin bütün olarak sonucunda, AİHM, başvuranın, kamu

yararı gerekleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının

korunması arasında muhafaza edilmesi gereken adil dengeyi bozan, kişisel ve haddinden fazla

sıkıntı yaşamak zorunda kalmış olduğuna karar verir.

17. Sonuç olarak, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

18. Başvuran, aynı zamanda, AİHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca, mahkeme

işlemlerinin makul olmayan süresinden şikayetçi olmuştur.

A. Kabuledilebilirlik

19. Hükümet, AİHM’den, altı ay kuralına uymama gerekçesiyle bu şikayeti

kabuledilmez ilan etmesini talep etmiştir, zira Yargıtay, birinci derece mahkemesinin kararını

2 Kasım 1998 tarihinde onaylamıştır, oysa başvuru, AİHM’ye 15 Kasım 2000 tarihinde

3

yapılmıştır, bu iç hukukta nihai kararın verilmesinden altı aydan fazla bir süre sonradır.

20. AİHM, işlemlerin süresi hakkındaki davalarda, herhangi bir mahkeme tarafından

verilen bir kararın uygulanmasının 6. maddenin maksatları açısından “yargılama”nın ayrılmaz

bir parçası olarak sayılması gerektiği ilkesini kabul ettiğini yineler (bkz. Di Pede – İtalya, 26

Eylül 1996 tarihli karar, Reports 1996-IV, ss. 1383-1384, §§ 20-24 ve Zappia – İtalya, 26

Eylül 1996 tarihli karar, Reports 1996-IV, ss. 1410-1411, §§ 16-20).

21. AİHM, yerel mahkemeler tarafından ödenmesine karar verilen ek kamulaştırma

tazminatının, başvurana, 17 Mayıs 2000 tarihinde ödenmiş olduğunu gözlemler. Dolayısıyla,

6. maddenin anlamı dahilinde “karar”ın yukarıda belirtilen tarihte sona erdiğini değerlendirir.

AİHM, başvurunun 15 Kasım 2000 tarihinde yapıldığını kaydeder, bu da ödemenin yapıldığı

tarihten itibaren altı ay içindedir.

22. Yukarıda belirtilenlerin ışığında, AİHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

23. AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde, temelsiz

olmadığını kaydeder. Ayrıca, başka açılardan da kabuledilmez olmadığını kaydeder.

B. Esaslar

24. 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi hususundaki tespitleri ışığında, AİHM, davanın, 6

§ 1. madde uyarınca ayrı bir incelemesinin gerekli olmadığını değerlendirir.

III.

AVRUPA

İNSAN

HAKLARI

SÖZLEŞMESİ’NİN

41.

MADDESİNİN

UYGULANMASI

25. AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi ve manevi tazminat

26. Başvuran, maddi zarar karşılığında 6.298 Amerikan Doları (yaklaşık 5.088 Euro)

tazminat talep etmiştir. Ayrıca, 5.000 Amerikan Doları (yaklaşık 4.043 Euro) manevi zarar

tazminatı talep etmiştir.

27. Hükümet onun taleplerine itiraz etmiştir.

28. AİHM, Akkuş kararında (yukarıda anılan, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) olduğu gibi

4

aynı hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak,

başvurana, 1.958 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.

29. AİHM, başvuranın uğradığı herhangi bir manevi zarara karşı, 1 No.’lu Protokol’ün

1. maddesinin ihlalinin tespitinin başlı başına yeterli adil tazmin oluşturduğunu değerlendirir.

B. Mahkeme masrafları

30. Başvuran, ayrıca, yerel mahkemelerde yapılan mahkeme masraflarına karşılık

419,92 Amerikan Doları (yaklaşık 339 Euro) ve AİHM’de yapılan mahkeme masraflarına

karşılık 42 Amerikan Doları (yaklaşık 35 Euro) talep etmiştir.

31. Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

32. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, başvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıdaki kriterleri göz önünde tutan AİHM, yerel işlemlerdeki mahkeme

masrafları talebini reddeder ve AİHM’deki işlemler karşılığında 35 Euro tazminat

ödenmesine karar vermeyi makul değerlendirir.

C. Gecikme faizi

33. AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AİHM OYBİRLİĞİ İLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca olan şikayeti ayrı olarak incelemenin gerekli olmadığına;

4. Başvuran tarafından maruz kalınan herhangi bir manevi zarara karşı ihlal tespitinin başlı

başına yeterli adil tazmin oluşturduğuna;

5. a) Sorumlu Devlet’in, başvurana, aşağıdaki miktarları, AİHS’nin 44 § 2. maddesine göre

kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na dönüştürmek üzere ödemesine:

5

(i) 1.958 Euro (bin dokuz yüz elli sekiz Euro) maddi tazminat;

(ii) 35 Euro (otuz beş Euro) mahkeme masrafları;

(iii) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Başvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERİR.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 29 Kasım 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

S. NAISMITH

Sekreter Yardımcısı

J.-P. COSTA

Başkan

6