COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KELALĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 67585/01)

KARAR

STRAZBURG

26 Ocak 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Kelali ve Diğerleri – Türkiye davasında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),

Baꢀkan J.-P. COSTA,

Yargıçlar A.B. BAKA,

R. TÜRMEN,

K. JUNGWIERT,

M. UGREKHELIDZE,

A. MULARONI,

E. FURA-SANDSTRÖM, ve

Yazı Đꢀleri Müdürü S. DOLLE’nin katılımı ile kapalı oturumda 5 Ocak 2006 tarihinde

toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir.

USUL

1.Dava, Müstakime Kelali, ꢁengül Akın, Atiye Demir, Hatice Kuꢀ, Ayꢀe Köse, ꢁenel

Tabur, Levent Kelali, Ahmet Metin Kelali, Durmuꢀ Çetin Kelali, Đbrahim Ethem Kelali ve

Tekin Kelali (“baꢀvuranlar”) isimli Türk vatandaꢀlarının, 15 Kasım 2000 tarihinde, Đnsan

Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine

dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 67585/01)

kaynaklanmaktadır.

2.Baꢀvuran, Mersin Barosu’na bağlı Mahmut Akdoğan isimli avukat tarafından temsil

edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki yargılama için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3.15 Eylül 2004 tarihinde, AĐHM, baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir.

AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, baꢀvurunun kabuledilebilirliği ve esaslarını aynı anda ele

alarak bir sonuca varmaya karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

I.DAVA ꢁARTLARI

4.Baꢀvuranlar, Mersin’de ikamet etmektedir.

5.27 Mart 1996 tarihinde, Karayolları Genel Müdürlüğü, otoyol inꢀası için

baꢀvuranların Mersin’deki iki arsasını kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir bilirkiꢀi komitesi, arsaların

değerini incelemiꢀ ve kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde ilgili meblağ baꢀvuranlara ödenmiꢀtir.

6.Baꢀvuranların artırma talebinden sonra, 14 Ekim 1997 tarihinde, Mersin Asliye

Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranlara, Karayolları Genel Müdürlüğü’nün arsaları aldığı tarih olan

25 Mayıs 1994’ten itibaren geçerli olmak üzere, 1.503.941.200 TL artırma bedelini ve

mahkeme kararı tarihinde geçerli olan yasal faiz oranını ödenmesine karar vermiꢀtir.

7.16 ꢁubat 1999 tarihinde, Yargıtay, Mersin Asliye Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.

8.16 Mayıs 2000 tarihinde, Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara faiz dahil

4.442.320.000 TL (yaklaꢀık 7.694 Euro) ödemiꢀtir.

II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

1

9.Đlgili iç hukuk ve uygulaması, Akkuꢀ – Türkiye (9 Temmuz 1997 kararı, Judgments

and Decisions 1997-IV).

HUKUK

I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

10.Baꢀvuranlar, yaklaꢀık üç yıl süren mahkeme iꢀlemlerinden sonra yetkililerden

alabildikleri artırma bedelinin, gecikme faizinin Türkiye’deki yüksek enflasyona paralel

seyretmemesi sebebiyle, değerinin düꢀtüğünü ifade ederek ꢀikayetçi olmuꢀlardır. 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. Bu maddenin ilgili bölümlerine göre:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”

A. Kabuledilebilirlik

11. Hükümet AĐHM’den, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bağlamındaki altı aylık zaman

sınırı kuralına uymadığı için baꢀvurunun kabuledilemez olduğuna karar vermesini ve

reddetmesini istemiꢀtir. Sözkonusu madde uyarınca, zaman 16 ꢁubat 1999 tarihinden itibaren

iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Ancak baꢀvuran, 15 Kasım 2000 tarihine kadar AĐHM’ye baꢀvurusunu

sunmamıꢀtır ve sözkonusu tarih üzerinden nihai yerel kararın verilmesinden itibaren yaklaꢀık

bir yıl dokuz ay zaman geçmiꢀtir.

12. AĐHM, huzurunda sunulan ꢀikayetin, yalnızca yetkili makamların ek tazminatı

ödemesindeki gecikmeye ve sonuç olarak baꢀvuranın uğradığı zarara iliꢀkin olduğunu belirtir.

13. Ödeme, yetkili makamlarca 16 Mayıs 2000 tarihinde yapılmıꢀtır. 15 Kasım 2000

tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunan baꢀvuran, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde ortaya konan

gereğe uymuꢀtur. Bu nedenle Hükümet’in ilk itirazı reddedilmelidir.

14. AĐHM, içtihadında oluꢀturduğu ilkeler (bkz., diğer içtihatlar yanında,

Akkuꢀ/Türkiye) ve huzurunda sunulan deliller ıꢀığında, sözkonusu ꢀikayetin esaslara iliꢀkin

incelemeyi gerekli kıldığı ve baꢀvurunun, kabuledilemez olduğu sonucuna varılması için

gerekçe bulunmadığı kanısındadır.

B. Esaslar

15. AĐHM, sözkonusu davada ortaya konan konulara benzer konuların açığa çıktığı bir

grup davada 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir (bkz.

Akkuꢀ, sayfa 1317, § 31).

16. Hükümet tarafından sunulan olayları ve iddiaları inceleyen AĐHM, daha önceki

davalarda vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe olmadığı kanısındadır.

Yerel mahkemelerce ödenmesine karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin,

kamulaꢀtırmadan sorumlu makama atfedilebilir olduğu ve mülk sahibinin, kamulaꢀtırılan

toprağa ek olarak bir kayıp yaꢀamasına neden olduğu kanısındadır. Sözkonusu gecikme ve

genel olarak dava iꢀlemlerinin uzunluğu sonucu AĐHM baꢀvuranın, kamu yararı talepleri ve

kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması

2

arasında kurulması gereken adil dengeyi sarsan kiꢀisel ve haddinden fazla bir yüke maruz

kaldığı sonucuna varmaktadır.

17. Sonuç olarak, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

18. Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 6 § 1. maddesine dayanarak dava iꢀlemlerinin makul

olmayan derece uzun sürmesi hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

19. Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını 16 ꢁubat 1999 tarihinde onamıꢀ

olduğu halde baꢀvuran AĐHM’ye, iç hukukta nihai kararın verilmesi ardından altı aydan fazla

bir süre geçtikten sonra, 15 Kasım 2000 tarihinde baꢀvuruda bulunmuꢀ olduğu için Hükümet,

AĐHM’den altı ay kuralına uymaması nedeniyle sözkonusu ꢀikayetin kabuledilemez olduğuna

karar vermesini talep etmiꢀtir.

20. AĐHM, dava iꢀlemlerinin uzunluğuna iliꢀkin davalarda, herhangi bir mahkeme

tarafından verilen kararın yürürlüğe konmasının, 6. madde uyarınca “duruꢀma”nın ayrılmaz

bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiğine dair ilkeyi kabul etmiꢀ olduğunu yineler (bkz. 26

Eylül 1996 tarihli the Di Pede/Đtalya ve Zappia/Đtalya kararları, Hüküm ve Karar Raporları

1996-IV, sırasıyla sayfa 1383-1384, § 20-24, ve sayfa 1410-1411, §§ 16-20).

21. AĐHM, yerel mahkemelerce baꢀvurana ödenmesine karar verilen ek tazminatın, 16

Mayıs 2000 tarihinde baꢀvuran ödenmiꢀ olduğunu gözlemler. Sonuç olarak AĐHM, 6. madde

bağlamındaki “mahkeme kararı”nın, sözkonusu tarihte sona ermiꢀ olduğu kanısındadır. AĐHM

baꢀvurunun, ödeme üzerinden altı ay geçmesi ardından 15 Kasım 2000 tarihinde yapılmıꢀ

olduğunu belirtir.

22. Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, Hükümet’in ilk itirazını reddeder.

23. AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden

yoksun olduğunu belirtir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu sonucuna varmak için gerekçe

bulunmamaktadır.

B. Esaslar

24. 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin tespitleri ıꢀığında, AĐHM, davanın 6 § 1.

madde uyarınca ayrı bir incelemesinin gerekli olmadığını değerlendirir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

25. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

3

“ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

A. Maddi ve manevi tazminat

26. Baꢀvuranlar 10.563 Amerikan Doları (yaklaꢀık 8.553 Euro) maddi tazminat talep

etmiꢀlerdir. Ayrıca, 5.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 4.043 Euro) manevi tazminat talep

etmiꢀlerdir.

27. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.

28. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) olduğu gibi

aynı hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak,

baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, 3.862 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.

29. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, 1 No.’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli adil tazmin oluꢀturduğunu

değerlendirir.

B. Mahkeme masrafları

30. Baꢀvuran, ayrıca, yerel mahkemelerde yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık

292,02 ABD Doları (yaklaꢀık 236 Euro) ve AĐHM’deki iꢀlemlere karꢀılık 42 ABD Doları

(yaklaꢀık 35 Euro) talep etmiꢀtir.

31. Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

32. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, sadece mahkeme masraflarının

zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı durumda

baꢀvuran mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönünde tutan AĐHM, yerel iꢀlemlerdeki mahkeme

masrafları talebini reddeder ve AĐHM’deki iꢀlemler karꢀılığında 35 Euro tazminat

ödenmesine karar vermeyi makul olarak değerlendirir.

C. Gecikme faizi

33. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

4

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. ꢁikayeti AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca ayrı olarak incelemenin gerekli olmadığına;

4. Baꢀvuranların maruz kaldığı herhangi bir manevi zarara karꢀı ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına

yeterli adil tazmin oluꢀturduğuna;

5. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, aꢀağıdaki miktarları, ortaklaꢀa olarak, AĐHS’nin 44 §

2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki

kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüꢀtürmek üzere ödemesine:

(i) 3.862 Euro (üç bin sekiz yüz altmıꢀ iki Euro) maddi tazminat;

(ii) 35 Euro (otuz beꢀ Euro) mahkeme masrafları;

(iii) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 24 Ocak 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

Sekreter

J.-P. COSTA

Baꢀkan

5