CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KEKĐL DEMĐREL - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:48581/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 NĐSAN 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 48581/99 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀı Kekil Demirel’in (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 14

Mayıs 1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran,

AĐHM önünde Đzmir Barosu avukatlarından N. Değirmenci tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1956 doğumlu baꢀvuran Bergama’da ikamet etmektedir.

A. Baꢀvuranın Yakalanarak Gözaltına Alınması

Baꢀvuran, 17 Temmuz 1998 tarihinde, Đzmir polisi tarafından yürütülen operasyonlar

çerçevesinde yakalanarak Đzmir Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuran,

“Komünist Parti Đnꢀa Örgütü” adlı aꢀırı sol silahlı örgüte mensup olmakla suçlanmıꢀtır.

Baꢀvuran yakalandığı gün, öncelikle adli tabip tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor,

düzenlediği raporunda, baꢀvuranın vücudunda çeꢀitli izlere yer vermiꢀtir. Baꢀvuran daha

sonra Bozkaya Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’ne götürülmüꢀ ve burada

hücreye konulmuꢀtur.

Baꢀvuran gözaltının sona erdiği 23 Temmuz 1998 tarihinde, Đzmir Adli Tıp Kurumu

tabibi tarafından muayene edilmiꢀtir. Raporda çeꢀitli izlere yer verilmiꢀtir. Ancak doktor,

baꢀvuranın gözaltında iken kendisine cinsel organlarından ve ayak parmaklarından elektroꢀok

uygulandığına dair beyanlarına rağmen, kaldırıldığı Đzmir Hastanesi’nde bu iddiayı

doğrulayacak hiçbir izin tespit edilmediğini belirtmiꢀtir. Doktor benzeri izlerin tespit edilmesi

için biyopsi yapılması gerektiğini eklemiꢀtir. Ayrıca doktor, baꢀvuranın durumunun iꢀ

göremezlik raporunun verilmesini gerektirmediğini not etmektedir.

Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yedek hakimi 23 Temmuz 1998 tarihinde,

baꢀvuranı dinledikten sonra tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran Bergama

Cezaevi’ne konulmuꢀtur.

25 Temmuz 1998 tarihinde baꢀvuranı muayene eden cezaevi doktoru, baꢀvuranın

vücudunda çeꢀitli izler tespit etmiꢀtir.

B. Baꢀvuran Aleyhinde Baꢀlatılan Cezai Usul Đꢀlemi

Đzmir Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 17 Ağustos 1998 tarihinde sunulan iddianameyle,

baꢀvuranı silahlı örgüte mensup olmakla itham etmiꢀtir. Cumhuriyet Baꢀsavcısı, silahlı çeteye

mensup olma suçunu öngören Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 168§2 maddesi gereğince

mahkum edilmesini istemiꢀtir.

Đzmir DGM, 14 Aralık 2000 tarihli kararla baꢀvuranı, üzerine atılı fiillerden suçlu

bulmuꢀ ve on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran, açlık grevinin ardından Wernicke Korsakoff hastalığına yakalanmıꢀ ve 1

Ekim 2002 tarihinde sağlık nedeniyle ꢀartlı salıverilmiꢀtir.

C. Güvenlik Güçleri Mensupları Aleyhinde Baꢀlatılan Cezai Usul Đꢀlemi

Đzmir Savcılığı, baꢀvuran ve diğer tutukluların maruz kaldığı kötü muamelelere iliꢀkin

Birleꢀmiꢀ Milletler Đnsan Hakları Komisyonu özel raportörünün ihbarı üzerine, 11 Eylül 1998

tarihinde, dosyayı inceledikten sonra, olası mağdurlar tarafından ꢀikayette bulunulmadığından

hiçbir kanıt unsurunun var olmadığına kanaat getirerek muhakemenin men-i kararı vermiꢀtir.

Bu karar baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı, 22 Eylül 1998 tarihinde, gözaltında müvekkilinin

sorgulanmasından sorumlu polis memurları aleyhinde Đzmir Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na

ꢀikayette bulunmuꢀtur. Avukat, polis memurlarını, itirafta bulunması için müvekkiline kötü

muamele yapmakla itham etmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı özellikle, gözaltında baꢀvuranın

dövüldüğünü, elektroꢀok uygulandığını ve basınçlı su verildiğini savunmaktadır.

Đzmir Savcılığı, 12 Ekim 1998 tarihinde, baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlere

sözkonusu polislerin neden olduğuna dair iddialara dayanak olarak yeterli kanıt bulunmadığı

gerekçesiyle muhakemenin men-i kararı vermiꢀtir. Verilen bu karar, baꢀvuranın avukatına 16

Kasım 1998 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı, Karꢀıyaka Ağır Ceza Mahkemesi Baꢀkanı önünde muhakemenin

men-i kararına itiraz etmiꢀtir. Ağır Ceza Mahkemesi, 11 Aralık 1998 tarihinde verilen ve

baꢀvuranın avukatına 25 Aralık 1998 tarihinde tebliğ edilen kararla, bu itirazı reddetmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, gözaltında kötü muameleye maruz kaldığından ꢀikayetçi olmakta ve bu

bağlamda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümet, AĐHS’nin 35§1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına riayet edilmediğine

dair kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır. Hükümet bu sürenin Đzmir Savcılığı

tarafından ilk muhakemenin men-i kararının verildiği 11 Eylül 1998 tarihinden itibaren

iꢀlemeye baꢀladığına kanaat getirmektedir.

Baꢀvuran bu itirazı reddetmektedir.

AĐHM, bu itirazı kabul edemez. Zira, Hükümet tarafından ileri sürülen Savcılığın

yapmıꢀ olduğu ilk soruꢀturma, iki gerekçeden dolayı altı aylık süreyi baꢀlatabilecek nitelikte

bir baꢀvuruyu oluꢀturmamaktadır. Bu gerekçelerden ilki, bu anketin etkili olmaktan uzak

olmasıdır. Đkincisi ise aynı soruꢀturmanın sonucunun baꢀvurana tebliğ edilmemesidir (Bkz.

mutatis mutandis Baghli-Fransa, no: 34374/97, § 31, AĐHM 1999-VIII).

Ayrıca AĐHM, ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca AĐHM, baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ortaya

koymamıꢀtır. Dolayısıyla ꢀikayetin geri kalan kısmını kabuledilebilir ilan etmek uygun

olacaktır.

B. Esas Hakkında

Hükümet, baꢀvuran tarafından dile getirilen kötü muamele ve iꢀkence iddialarının

dayanaktan yoksun olduğunu savunmaktadır. Hükümet, 23 ve 25 Temmuz 1998 tarihli

raporların sadece, 17 Temmuz 1998 tarihinde gözaltından hemen önce baꢀvuranın vücudunda

tespit edilen ufak yaraları doğruladıkları görüꢀündedir.

Baꢀvuran, gözaltında polislerin kendisine basınçlı su verdiklerini, dövdüklerini ve

kendisini tehdit ettiklerini savunmaktadır. Polisler, cinsel organlarından ve ayak

parmaklarından baꢀvurana elektroꢀok uygulamıꢀlardır.

AĐHM, bir kimse polis memurları kontrolü altında olduğu gözaltı sırasında

yaralandığında, bu dönemde meydana gelen her yaralanma, güçlü maddi karinelerin

doğmasına neden olmaktadır (Bkz. Salman-Türkiye, no: 21986/93, § 100, AĐHM 2000-VII).

Dolayısıyla sözkonusu yaraların kaynağı hakkında geçerli açıklama getirmek ve mağdurun

iddiaları hakkında ꢀüphe uyandıracak olayları ortaya koyan ve özellikle sağlık belgeleri ile

desteklenmiꢀ olan kanıtları sunmak Hükümet’in görevidir (Selmouni-Fransa, no: 25803/94, §

87, AĐHM 1999-V, Berktay-Türkiye, no. 22493/93, § 167, 1 Mart 2001 ve Altay-Türkiye, no:

22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001).

Đꢀbu davada AĐHM, gözaltından sonra baꢀvuranın muayene edilmesinin ardından

düzenlenen 23 ve 25 Temmuz tarihli raporlarda, gözaltından önce yapılan tıbbi muayenenin

sonucuna yer veren 17 Temmuz 1998 tarihli sağlık raporunda yer verilen yaralardan daha

farklı yaraların bulunduğunun belirtildiğini gözlemlemektedir. 23 ve 25 Temmuz 1998 tarihli

raporlarda tespit edilen yaralar, büyük çoğunlukla baꢀvuranın Savcılık ve Mahkeme önünde

dile getirdiği muamelelerden kaynaklananlara benzemektedir. Elektroꢀok iddialarını

doğrulayan hiçbir izin sözkonusu raporlarda tespit edilmediği doğrudur. Ancak, dosyadan da,

iddia edilen elektroꢀokların olası izlerini tespit etmek amacıyla adli tabibin 23 Temmuz 1998

tarihinde istediği biyopsi, daha sonra yapılmıꢀ ve/veya sonuçlarının Savcılık tarafından

gözönüne alındığı ortaya çıkmamaktadır.

AĐHM, değerlendirmesine sunulan bu unsurların tümü gözönüne alındığında ve

Hükümet’in geçerli hiçbir açıklama getirmemsinden dolayı, bu davada 23 ve 25 Temmuz

1998 tarihli sağlık raporlarında ortaya konulan yaraların, Hükümet’in sorumluluğunu taꢀıdığı

insanlık dıꢀı muameleden kaynaklandığının doğrulandığına karar vermiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHM AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, bir yandan bu baꢀvurunun konusunu teꢀkil eden olaylardan ve diğer yandan

mahkumiyet kararının ardından hapsedilmesine iliꢀkin koꢀullardan dolayı uğradığı manevi

zarar adı altında 50.000 Euro istemektedir. Baꢀvuran maddi zararının karꢀılanmasını

AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, maddi zarar konusunda, tespit edilen AĐHS’nin 3. maddesinin ihlali ile

herhangi bir maddi zarar arasında nedensellik bağını ortaya çıkarmamaktadır. Dolayısıyla bu

bakımdan tazminat ödemeye gerek yoktur.

Manevi zarar konusunda ise AĐHM, manevi zararın sadece tespit edilen ihlale bağlı

olduğuna kanaat getirmektedir. Bu noktada AĐHM, mağdurun AĐHS’nin bu ihlali sonucunda

hiç kuꢀkusuz acı çekmiꢀ olabileceğini düꢀünmektedir. AĐHM bu manevi zararı hakkaniyete

uygun olarak 12.000 Euro olarak tespit etmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar

için 3.000 Euro istemektedir.

Hükümet kanıt bulunmadığından bu iddiaları aꢀırı bulmaktadır.

AĐHM’nin içtihadına göre baꢀvuran, masraf ve harcamaların karꢀılanmasını ancak

gerçekliğini, gerekliliğini ve makul oranda olduklarını ispatladığı sürece sağlayabilmektedir.

Bu davada elinde bulunan unsurların tümünü ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak

AĐHM, yapılan bütün masraflar için 1.500 Euro’nun ödenmesinin makul olduğuna kanaat

getirmektedir. Bu miktar baꢀvurana, Avrupa Konseyi’nin adli yardım adı altında ödediği 630

Euro düꢀürülerek ödenecektir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3.a) AĐHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve Savunmacı

Hükümet tarafından baꢀvurana;

i. manevi tazminat için 12.000 (on iki bin) Euro’nun;

ii. masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro’dan adli yardım adı altında

alınan 630 Euro düꢀürülerek kalan miktarın;

iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,

Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit

oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.