COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KÖKLÜ – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 10262/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

14 Ekim 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 10262/04 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Turgut Köklü’nün (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17

ꢁubat 2004 tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin

Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından S. Akat tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

1977 doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 10 Mart 1998 tarihinde yasadıꢀı silahlı TĐKB (Türkiye Đhtilalci Komünistler

Birliği) örgütüne mensup olduğu ꢀüphesiyle yakalanmıꢀtır.

Baꢀvuran 13 Mart 1998 tarihinde önce Cumhuriyet Savcısı’nın, peꢀinden Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi sorgu hakiminin huzuruna çıkarılmıꢀtır. Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi sorgu hakimi aynı gün baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 17 Mart 1998 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne bir

iddianame sunmuꢀ, baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca yasadıꢀı örgüte

mensup olmakla suçlamıꢀtır.

Mahkeme 25 Mart 1998 ile 21 Mart 2001 tarihleri arasında on dokuz duruꢀma görmüꢀtür.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi bu duruꢀmalar sırasında delil durumuna, suçun

niteliğine ve tutukluluk süresine dayanarak baꢀvuranı serbest bırakmayı reddetmiꢀtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 21 Mart 2001 tarihinde kararını vermiꢀ, baꢀvuranı

mahkum edip, Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca on iki yıl altı ay hapis cezasına

çarptırmıꢀtır.

Yargıtay 8 Ağustos 2001 tarihinde bu kararı bozmuꢀtur. Dava Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 17 Eylül 2001 tarihinde davaya yeniden baꢀlamıꢀtır.

Birbirini izleyen duruꢀmalar sırasında, mahkeme, delil durumunu göz önünde bulundurarak,

baꢀvuranın serbest bırakılma talebini reddetmiꢀtir.

1 Haziran 2003 tarihli duruꢀmada, baꢀvuranın avukatı mahkemeden bir kez daha

baꢀvuranın serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Savunmasında, baꢀvuranın ruhsal durumuna

ve gördüğü tedavi görmesine de dikkat çekmiꢀtir. Mahkeme bu talebi reddetmiꢀtir. Bu karara

karꢀı baꢀka bir mahkeme nezdinde yapılan itiraz 28 Ağustos 2003 tarihinde reddedilmiꢀtir.

1

Devlet Güvenlik Mahkemeleri, 5190 Sayılı Kanunla, 2004 yılının Haziran ayında

kaldırılmıꢀtır. Bunun ardından davayla ilgili yargı yetkisi Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne

geçmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı 25 Ekim 2004 tarihinde mahkemeden baꢀvuranın serbest bırakılmasını

talep etmiꢀtir. Baꢀvuran 1 Kasım 2004 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest

bırakılmıꢀtır.

Tarafların AĐHM’ye verdikleri bilgiye göre dava halen Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde görülmeye devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, tutuklu olarak yargılanmasının makul süre kuralını çiğnediğinden ꢀikayetçi

olmuꢀtur. Ayrıca, tutuklu olarak yargılanmasının kanuna aykırı olmasına iliꢀkin itiraz

edebilmesi için etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran

ꢀikayetleriyle ilgili olarak AĐHS’nin 5/3 ve 13. maddelerine dayanmıꢀtır. AĐHM, baꢀvuranın

ikinci ꢀikayetinin 13. madde yerine 5/4 madde açısından incelenmesi gerektiği kanısındadır.

A. AĐHS’nin 5/3 maddesi

1. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetini 17 ꢁubat 2004 tarihinde AĐHS’nin 5/3 maddesi

kapsamında sunduğundan, 10 Mart 1998 ile 21 Mart 2001 tarihleri arasında tutuklu

bulunduğu sürenin, 35/1 madde çerçevesinde belirlenen altı aylık süre aꢀımının dıꢀında

olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini savunmuꢀtur.

AĐHM, Solmaz - Türkiye (27561/02) kararında belirtilen ilkelere atıfta bulunur. Bu

kararda, baꢀvuran gerçekten baꢀtan beri tutuklu kalmıꢀsa, birden fazla ve birbirini takip eder

biçimde gerçekleꢀen tutukluluk sürelerinin bütün olarak değerlendirilmesi ve altı aylık

sürenin, yalnız en son sürenin bitiminden itibaren baꢀlaması gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

Mevcut davada, baꢀvuranın tutukluluk hali, yakalandığı tarih olan 10 Mart 1998 tarihinde

baꢀlamıꢀtır. 21 Mart 2001 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum

edilene dek, AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamında tutuklu kalmıꢀtır. O tarihten, Yargıtay’ın ilk

derece mahkemesinin kararını bozduğu 8 Ağustos 2001 tarihinde dek, “yetkili bir mahkeme

tarafından mahkum edilmesinin ardından” 5/1(a) maddesi anlamında hapsedilmiꢀ, bu nedenle,

hükümlü bulunduğu bu süre, 5/3 madde kapsamı dıꢀında kalmıꢀtır. Baꢀvuran 8 Ağustos 2001

tarihinden, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığı 1 Kasım 2004 tarihinde dek, yine,

AĐHS’nin 5/3 maddesi kapsamına girecek biçimde tutuklu yargılanmıꢀtır. Sonuç olarak, bu

değiꢀik safhalar süresince baꢀvuranın tutukluluğunun devam ettiği göz önünde

bulundurulduğunda, altı aylık süre yalnızca, tutuklu yargılandığı en son döneminin bitiminden

itibaren, 1 Kasım 2004 tarihinde baꢀlamaktadır (bkz. Akyol - Türkiye, 23438/02).

2

Buna göre AĐHM Hükümet’in itirazını reddeder.

Ayrıca AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

AĐHM, yukarıda açıklandığı üzere, sözkonusu sürenin 10 Mart 1998 tarihinde baꢀvuranın

yakalanmasıyla baꢀlayıp, 1 Kasım 2004 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere

serbest bırakılmasıyla bittiğini kaydeder. AĐHM’nin içtihadı doğrultusunda, AĐHS’nin 5/1(a)

maddesi kapsamında, baꢀvuranın mahkum olduktan sonra hükümlü bulunduğu 21 Mart 2001

ile 8 Ağustos 2001 tarihleri arasındaki süreyi düꢀtükten sonra, 5/3 maddesi kapsamında göz

önünde bulundurulacak süre altı yıl dört ayın üzerindedir. Ulusal mahkemeler, baꢀvuranın

tutuklu yargılanmasını “suçun niteliği ve delil durumu” gibi birbirinin aynı ve basmakalıp

ifadelerle sürekli olarak uzatmıꢀlardır.

AĐHM, mevcut baꢀvurudakine benzer meselelerle önüne gelen davalarda AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlal edildiğini sıklıkla tespit etmiꢀtir (örneğin bkz. Atıcı - Türkiye, 19735/02;

Solmaz; Dereci - Türkiye, 77845/01; Taciroğlu - Türkiye, 25324/02).

AĐHM, kendisine sunulan tüm bilgi ve belgeler ıꢀığında, Hükümet’in, mevcut davada

farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir delil veya savunma sunmadığı kanısındadır.

Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak, bu davada baꢀvuranın yargılama öncesi

tutulu bulundurulma süresinin haddinden uzun ve AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğu

sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla bu madde ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 5/4 maddesi

1. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, AĐHM’den, baꢀvuranın AĐHS’nin 5/4 maddesi kapsamındaki ꢀikayetini, 35/1

madde kapsamında baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle reddetmesini talep

etmiꢀtir. Hükümet, AĐHM’nin Köse - Türkiye (50177/99) ve Baꢀtımar - Türkiye (74337/01)

davalarındaki kararlarına atıfta bulunarak, baꢀvuranın devam eden tutukluluk haline, Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 297-304. maddeleriyle uyumlu olarak itiraz etmediğini ileri

sürmüꢀtür. Ancak AĐHM, Hükümet’in atıfta bulunduğu bu davaların, mevcut davadan, olaylar

bakımından kolaylıkla ayrılabileceği kanısındadır.

AĐHM, mevcut davadakine benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını zaten inceleyip

reddettiğini yineler (bkz. Koꢀti - Türkiye, 74321/01). Mevcut davada, yargı içtihadından

sapmasını gerektirecek özel koꢀullar görememektedir. Sonuç olarak, Hükümet’in ön itirazını

reddeder.

AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığı kanısındadır. Ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

3

2. Esas

Hükümet, iç hukukun, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının yasallığına itiraz edebileceği

etkili bir baꢀvuru yolu sağladığını iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran, tutukluluğuna yaptığı itirazın ulusal mahkemeler tarafından ciddi biçimde

değerlendirilmediğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, mevcut baꢀvurudakine benzer meseleleri gündeme getiren pek çok davada,

Hükümet’in yukarıda anılan iddialarını reddettiğini kaydeder. Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun 298. maddesinin etkili bir baꢀvuru yolu olarak değerlendirilemeyeceği ve

AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır (bkz. mutatis mutandis, Koꢀti ve

Diğerleri; Nart - Türkiye, 20817/04; Öcalan - Türkiye [BD], 46221/99). AĐHM, mevcut

davada, daha önce vardığı tespitlerden sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit

edememiꢀtir.

Sonuç olarak, AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine karar verir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yargılama sürecinin uzunluğunun AĐHS’nin 6/1 maddesinde belirtilen “makul

süre” kuralıyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet bu sava itiraz etmiꢀtir.

Göz önünde bulundurulacak süre 10 Mart 1998 tarihinde baꢀvuranın yakalanmasıyla

baꢀlar, dava dosyasında bulunan tarafların verdiği bilgilere göre bu kararın çıktığı tarihte ise

henüz sona ermemiꢀtir. Bu nedenle bu süre iki yargı aꢀamasında on yıl altı aydan uzun

sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHM, bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, davanın koꢀullarına,

bilhassa da davanın karmaꢀıklığına, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumuna ve davanın

ilgililer açısından arz ettiği öneme bakılarak değerlendirildiğini hatırlatır (diğerlerinin yanı

sıra bkz. Pélissier ve Sassi - Fransa [BD], 25444/94).

AĐHM, mevcut davadakine benzer meseleleri içeren davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin

ihlal edildiği sonucuna sıklıkla varmıꢀtır (bkz. Pélissier ve Sassi).

AĐHM, kendisine sunulan tüm bilgi ve belgeleri göz önünde bulundurduğunda,

Hükümet’in, mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir delil veya

savunma sunmadığı kanısındadır. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde bulundurarak,

4

yargılama sürecinin haddinden uzun olduğu ve “makul süre” kuralıyla örtüꢀmediği kanısına

varmıꢀtır.

Buna göre 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran manevi tazminat olarak 50.000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Ayrıca maddi

tazminat olarak 3.600 Yeni Türk Lirası (YTL) talep etmiꢀtir. Baꢀvuran bu bağlamda,

psikolojik sorunları olduğunu ve tedavi için hastaneye yatması gerektiğini belirtmiꢀtir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı

görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan AĐHM, baꢀvuranın, tutukluluk

hali ile cezai yargılamanın aꢀırı uzun sürmesinden dolayı oluꢀan ve yalnız ihlalin tespit

edilmesiyle yeterince telafi edilemeyecek belirli bir manevi zarara uğradığı kanısındadır.

AĐHM, hakkaniyete uygun surette bu baꢀlık altında baꢀvurana 8.000 EUR ödenmesine karar

vermiꢀtir.

B. Yargılama gideri

Baꢀvuran AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için toplam 3.227.70 YTL

talep etmiꢀtir. Bununla ilgili olarak, yaklaꢀık 6 EUR değerindeki 11.60 YTL’lik posta

masraflarını gösteren belgelerin fotokopilerini sunmuꢀtur.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Mevcut davada baꢀvuran talep

ettiği harcamaların gerçekten meydana geldiğini belgelememiꢀtir. Buna göre AĐHM bu baꢀlık

altında tazminat ödenmemesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

5

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ile 4. fıkralarının ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı

Hükümet tarafından baꢀvurana 8.000 EUR (sekiz bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 14 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan

6