CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KÖKMEN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:35768/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

20 NİSAN 2006

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 35768/02 başvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaşı Mehmet Kökmen’in (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

12 Ağustos 2002 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi’nin

(AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Gaziantep Barosu

avukatlarından M. Türkmen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1933 doğumlu başvuran Gaziantep’de ikamet etmektedir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare) 1999 yılında Birecik Barajının inşaatı için

başvurana ait arsayı kamulaştırmıştır.

İdare’nin Bilirkişi Kurulu kamulaştırılan arsanın değerini 9.152.840.000 TL olarak

belirlemiş ve bu tutar başvurana arsanın mülkiyet hakkının İdare’ye devredildiği tarihte

ödenmiştir.

Başvuran, 8 Şubat 1999 tarihinde ödenen miktarı yeterli bulmayan başvuran, Nizip

Asliye Hukuk Mahkemesi önünde kamulaştırma bedelinin artırılması için başvuruda

bulunmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi 30 Aralık 1999 tarihli bir kararla başvuranı kısmen haklı

bularak, 26 Şubat 1999 tarihinden itibaren hesaplanmak üzere senelik % 30 gecikme faizi ile

İdare’nin kendisine 19.967.577.500 Türk Lirası (TL) ödemesine karar vermiştir.

Yargıtay, 22 Mayıs 2000 tarihinde verilen bu kararı onamıştır.

İdare, 1 Ağustos 2002 başvurana ek kamulaştırma bedeli olarak 51.596.219.166 TL

ödemiştir.

7 Mayıs 2003 tarihinde ek kamulaştırma bedelinin ikinci ödemesinde 7.595.201.482

TL başvuranın hesabına yatırılmıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU PROTOKOLÜ’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre gecikme faizlerinin düşük

olması nedeniyle ek kamulaştırma bedelinin değer kaybetmesinden şikayetçi olmaktadır. Bu

açıdan başvuran 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

Hükümet’e göre başvuran icra davası başlatmadığından dolayı AİHS’nin 35.

maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk yollarını tüketmemiştir.

AİHM, hukuki yargılama sonucunda Devlet’ten alacağı bulunan bir kimseden,

tazminat elde etmek amacıyla icra davası başlatmasını istemenin uygun olmayacağına dair

içtihadını hatırlatmaktadır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02 ve Karahalios-Yunanistan, no:

62503/00). Buradan Hükümet’in yaptığı itirazın kabuledilemez olduğu sonucu ortaya

çıkmaktadır.

AİHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Akkuş) ve elinde bulunan

unsurların tümünü gözönüne alarak başvurunun esastan incelenmesi gerektiğine kanaat

getirmektedir. AİHM sonuç itibariyle başvurunun hiçbir kabuledilemezlik gerekçesine ters

düşmediğini tespit etmektedir.

B. Esasa Dair

AİHM, bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelemiş

ve 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. Akkuş kararı ve

Aka kararı).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan İdare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme,

AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke

katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, adli yargılama süresinin AİHS’nin 6§1 maddesini ihlal ettiğinden şikayetçi

olmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik Hakkında

AİHM, AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca başvurunun açıkça dayanaktan yoksun

olduğunun söylenemeyeceğine kanaat getirmektedir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır.

B. Esasa Dair

AİHM, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine ilişkin vardığı sonuç gözönüne alarak

sorunun tekrar AİHS’nin 6§1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına kanaat

getirmektedir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuran 20.000 Euro tutarındaki maddi tazminatının ödenmesini belirtmektedir.

Ayrıca başvuran, 2.000 Euro tutarındaki manevi zararının telafi edilmesini istemektedir.

Hükümet iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini ele alarak ve ilgili

ekonomik veriler ışığında, başvurana maddi tazminat olarak 14.000 Euro ödenmesine karar

vermiştir.

Manevi tazminatla ilgili olarak AİHM, mevcut dava koşullarında ihlal kararının

tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğu kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6§1 maddesine dayanarak yapılan şikayetin esasını ayrıca incelemeye gerek

olmadığına;

4. Manevi tazminatla ilgili olarak, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı başına

yeterli olduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

başvurana maddi tazminat olarak 14.000 Euro’nun (on dört bin) miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 20 Nisan 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir