COUNCIL  
OF EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no. 27080/08 ve 40982/08)  
KARAR  
STRAZBURG  
15 Haziran 2010  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 27080/08 ve 40982/08 no’lu davaların nedeni  
Metin Köksal ve Servet Durdu adlı iki T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan  
Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) sırasıyla 29 Mayıs ve 15 Ağustos 2008 tarihlerinde, Đnsan  
Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi  
uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.  
Birinci baꢀvuran, AĐHM önünde Samsun Barosu avukatlarından H. Çakıroğlu, ikinci  
baꢀvuran ise Ankara Barosu avukatlarından M. Bayat tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
DAVA OLAYLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1973 ve 1965 doğumlu olup sırasıyla Samsun ve Ankara’da  
yaꢀamaktadır.  
A. 27080/08 no’lu baꢀvuru  
Baꢀvuran daha önce bir askeri mahkemenin verdiği ve Askeri Yargıtay’ın 11 Kasım  
1997 tarihinde onadığı mahkûmiyet kararını takiben 17 Ekim 2001 tarihinde memuriyetten  
çıkarılmıꢀtır.  
Baꢀvuran, memuriyetten çıkarma kararının iptali talebiyle 4 Ocak 2002 tarihinde  
Samsun Đdare Mahkemesi’nde bir dava açmıꢀ, mahkeme baꢀvuranın talebini 5 Haziran 2002  
tarihinde reddetmiꢀtir.  
Danıꢀtay, Samsun Đdare Mahkemesi kararını 7 ꢁubat 2005 tarihinde onamıꢀtır. Danıꢀtay  
savcısı ve tetkik hakiminin baꢀvuranın temyiz talebine iliꢀkin yazılı görüꢀleri baꢀvurana tebliğ  
edilmemiꢀtir.  
Baꢀvuranın karar düzeltme talebi, 31 Aralık 2007 tarihinde Danıꢀtay tarafından  
reddedilmiꢀtir.  
B. 40982/08 no’lu baꢀvuru  
Hakkında yürütülen bir disiplin soruꢀturması sonucunda 11 Ocak 2002 tarihinde  
baꢀvuranın memuriyetine son verilmiꢀtir. Baꢀvuran hakkında ayrıca, memuriyetten  
çıkarılmasına yol açan gerekçelerle ceza davası açılmıꢀtır.  
Baꢀvuran, memuriyetten çıkarma kararının iptali talebiyle 15 Mart 2002 tarihinde  
Ankara Đdare Mahkemesi’nde bir dava açmıꢀ, mahkeme baꢀvuranın müsnet suçlardan  
beraatine karar vermiꢀtir. Yargıtay, kararı 22 Mart 2004 tarihinde onamıꢀtır.  
Bu arada, Ankara Đdare Mahkemesi 31 Mart 2003 tarihli kararında, baꢀvuranın  
memuriyetten çıkarma kararının iptali talebini reddetmiꢀ, mahkeme 657 sayılı Devlet  
Memurları Kanunu’nun 131. maddesine dayanarak baꢀvuranın cezai suçlamalardan beraat  
etmesinin disiplin cezasına engel olmayacağını belirtmiꢀtir.  
1
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
Danıꢀtay, Ankara Đdare Mahkemesi kararını 26 Nisan 2005 tarihinde onamıꢀtır.  
Danıꢀtay savcısı ve tetkik hakiminin baꢀvuranın temyiz talebine iliꢀkin yazılı görüꢀleri  
baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.  
Baꢀvuranın karar düzeltme talebi, 23 Ocak 2008 tarihinde Danıꢀtay tarafından  
reddedilmiꢀtir. Nihai karar baꢀvurana 4 Mart 2008 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.  
HUKUK  
AĐHM, olaylar ve hukuk açısından benzer nitelikte olmaları nedeniyle baꢀvuruların  
birleꢀtirilmesini uygun bulmaktadır.  
I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Her iki baꢀvuran, kendilerini cevap verme imkânından mahrum bıraktığı ve dolayısıyla  
silahların eꢀitliği ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle, Danıꢀtay savcılarının temyiz taleplerine  
iliꢀkin yazılı görüꢀlerinin kendilerine tebliğ edilmemesinin AĐHS'nin 6/1. maddesine aykırı  
olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranlar ayrıca aynı maddeye dayanarak davalarının makul bir  
süre içerisinde görülmediğini iddia etmiꢀtir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikâyetlerin dayanaktan  
yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ꢀikâyetlerin baꢀka açılardan bakıldığında da  
kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikâyetler kabuledilebilir  
niteliktedir.  
A. Savcının yazılı görüꢀlerinin tebliğ edilmemesi  
Hükümet, ceza yargılamasının aksine, idari yargılamada savcının davaya taraf  
olmadığını ve görüꢀlerinin idare mahkemesinin kararına etkisi bulunmadığını savunmuꢀtur.  
Hükümet ayrıca baꢀvuranların mahkemenin karar vermesinden önce dava dosyasını ve  
dolayısıyla savcıların yazılı görüꢀlerini inceleme imkanı bulunduğundan silahların eꢀitliği  
ilkesinin ihlal edilmediğini savunmuꢀtur.  
AĐHM, daha önce görülen davalarda Hükümetin ön itirazını inceleyip reddettiğini ve  
AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini gözlemler (bkz. Meral – Türkiye, no.  
33446/02; Miran – Türkiye, no. 43980/04). AĐHM, mevcut baꢀvurularda farklı bir sonuca  
ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı  
kanaatindedir.  
Dolayısıyla, savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi nedeniyle  
AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
B. Đdari yargılama süresi  
AĐHM, 27080/08 no’lu baꢀvuruya konu yargılamanın 4 Ocak 2002 tarihinde baꢀlayıp 31  
Ocak 2007 tarihine kadar sürdüğünü belirtir. Dolayısıyla yargılama, dosyanın üç defa  
incelendiği iki yargı aꢀamasında 5 yıl 11 aydan fazla sürmüꢀtür. 40982/08 no’lu baꢀvurudaki  
yargılama ise 15 Mart 2002 tarihinde baꢀlayıp 23 Ocak 2008 tarihinde sona ermiꢀtir.  
Dolayısıyla süre, dosyanın üç defa incelendiği iki yargı aꢀamasında 5 yıl 10 aydan fazladır.  
2
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
Hükümet, baꢀvuranların karar düzeltme taleplerinin Danıꢀtay tarafından incelendiği  
sürecin, karar düzeltme iꢀleminin idari yargılamanın bir parçası olmayıp olağandıꢀı bir hukuk  
yolu olması nedeniyle yargılama süresinin hesaplanmasında dikkate alınamayacağını  
savunmuꢀtur. Hükümet ayrıca her iki yargılamada makamlara yüklenebilecek bir gecikme  
olmadığını savunmuꢀtur.  
AĐHM, somut davaların hukuk davalarına iliꢀkin olduğunu ve Türkiye’deki karar  
düzeltme yolunun bu bağlamda genel kabul görmüꢀ uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde  
etkili bir iç hukuk yolu teꢀkil ettiğini hatırlatır (bkz. Molin Đnꢀaat – Türkiye, no. 23762/94, 7  
Eylül 1995 tarihli Komisyon kararı; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, no. 54673/00). Dolayısıyla  
AĐHM Hükümetin, mevcut davalarda yararlandığı karar düzeltme usulünün sözkonusu idari  
yargılamanın bir parçası olmadığı savını kabul edemez.  
AĐHM, somut baꢀvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla  
AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. örneğin, ꢁenol Uluslararası  
Nakliyat, Đhracat ve Ticaret Limited ꢁirketi – Türkiye, no. 75834/01). Tarafına sunulan tüm  
delilleri inceleyen AĐHM, mevcut ꢀartlar altında farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna  
edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı kanaatindedir. AĐHM özellikle  
her iki baꢀvuruda davaların Danıꢀtay’da neredeyse beꢀ yıl devam ettiğini ve bu gecikmenin  
yargılamanın tamamının süresinin artıꢀına önemli bir katkısı olduğunu belirtir.  
Konu ile ilgili içtihadını dikkate alan AĐHM, her iki davada yargılama süresinin aꢀırı  
olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı görüꢀündedir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi, her iki idari yargılama sürecine iliꢀkin olarak ihlal  
edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
A. AĐHS’nin 6/1 ve 1 no’lu Protokolün 1. maddelerinin ihlal edildiği iddiası  
Baꢀvuranlar AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı olarak tetkik hakimlerinin Danıꢀtay’a  
sunduğu yazılı görüꢀlerin kendilerine tebliğ edilmediğini savunmuꢀtur. Ayrıca 1 no’lu  
Protokolün 1. maddesine dayanarak kamu hizmetinden haksız olarak çıkarılmaları nedeniyle  
gelecekteki kazanç ve diğer maddi haklardan mahrum bırakıldıklarını iddia etmiꢀtir.  
AĐHM, tetkik hakiminin yazılı görüꢀlerinin tebliğ edilmemesine iliꢀkin olarak bu  
ꢀikâyeti daha önce Meral (yukarıda anılan) davasında inceleyip reddettiğini kaydeder. AĐHM,  
somut davalarda Meral davasındaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit  
etmemiꢀtir.  
Dolayısıyla baꢀvuruların bu kısmı AĐHS'nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca açıkça  
dayanaktan yoksun olduğundan reddedilmelidir.  
1 no’lu Protokolün 1. maddesine dayalı ꢀikâyete iliꢀkin olarak AĐHM, baꢀvuranların  
talep ettikleri gibi gelecekteki gelirlere iliꢀkin “meꢀru beklenti” içinde olamayacağı  
kanaatindedir (bkz. Ouzounis vd. – Yunanistan, no. 49144/99). Bu nedenle sözkonusu  
hükümle korunması gereken bir mülkiyet hakları bulunduğunu kanıtlayamamıꢀlardır.  
3
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
Dolayısıyla baꢀvuruların bu kısmı AĐHS'nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca açıkça  
dayanaktan yoksun olduğundan reddedilmelidir.  
B. AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası  
Birinci baꢀvuran, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayanarak askeri mahkemenin verdiği  
mahkûmiyet kararının hatalı ve adaletsiz olduğunu öne sürmüꢀtür. Ayrıca 13. maddeye  
dayanarak, daha fazla kanıt göstermeksizin iç hukukta etkili bir hukuk yolu olmadığını  
savunmuꢀtur.  
6/1 maddesine dayalı ꢀikâyete iliꢀkin olarak AĐHM, askeri mahkeme tarafından verilen  
mahkûmiyet kararının 11 Kasım 1997 tarafında Askeri Yargıtay tarafından onandığını  
kaydeder. Ancak baꢀvuran, AĐHM'ye 29 Mayıs 2008 tarihinde, yani altı aydan fazla bir süre  
sonra baꢀvurmuꢀtur.  
Bu nedenle sözkonusu ꢀikâyet zamanında yapılmamıꢀtır ve AĐHS'nin 35/1 ve 35/4  
maddeleri uyarınca reddedilmelidir.  
AĐHS'nin 13. maddesine iliꢀkin olarak ise AĐHM, bu savunulamaz ꢀikâyetin, tarafına  
sunulan tüm deliller ıꢀığında ve ꢀikâyet konusu olayların yetki alanında bulunanları dahilinde,  
AĐHS ya da Protokollerinde tanımlı hak ve hürriyetlere dair bir ihlali ortaya çıkarmadığını  
tespit etmiꢀtir.  
27080/08 no’lu baꢀvurunun bu kısmı, AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları  
uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.  
C. AĐHS’nin 6/2 ve 7. maddelerinin ihlal edildiği iddiası  
Đkinci baꢀvuran, olaylara iliꢀkin suçlamalardan ceza mahkemelerinin verdiği kararlar ile  
beraat etmesine karꢀın idare mahkemelerinin, aldığı disiplin cezasını iptal etmemesinin  
AĐHS'nin 6/2 ve 7. maddelerini ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, baꢀvurana idare mahkemelerinde AĐHS'nin 6/2 maddesi bağlamında “ceza  
gerektiren suç” isnat edilmediğini ve memuriyetten çıkarılmasının AĐHS'nin 7. maddesi  
bağlamında “ceza” teꢀkil etmeyen bir disiplin cezasından kaynaklandığını kaydeder (bkz.  
mutatis mutandis, Korkmaz vd. – Türkiye, no. 44058/04, 19807/05 ve 26384/05).  
40982/08 no’lu baꢀvuruda yer alan bu ꢀikâyetler, AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4.  
paragrafları uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddedilmelidir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,  
hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
4
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
A. Tazminat  
Birinci baꢀvuran 23,000 Euro maddi, 20,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Đkinci  
baꢀvuran ise 50,000 Euro maddi, 200,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.  
Hükümet taleplere karꢀı çıkmıꢀtır.  
AĐHM, tespit edilen ihlaller ile talep edilen maddi tazminatlar arasında illiyet bağı  
kuramamaktadır; bu nedenle talepleri reddeder. Ancak hakkaniyete uygun bir  
değerlendirmeyle baꢀvuranların her birine 3,000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun  
bulmaktadır.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Birinci baꢀvuran AĐHM önündeki masraf ve giderlere iliꢀkin olarak 2,975 Euro  
ödenmesini talep etmiꢀ, ancak talebini desteklemek üzere belge ibraz etmemiꢀtir. Đkinci  
baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde tahakkuk eden masraflar için 2,000 Euro ve  
AĐHM önündeki avukatlık masrafları için 2,500 Euro ödenmesini talep etmiꢀtir. Baꢀvuran,  
masraf ve giderlere dair herhangi bir makbuz ya da belge ibraz etmemiꢀ, sadece avukatının  
baꢀvuru üzerinde çalıꢀtığı süreyi belirten bir belge ibraz etmiꢀtir.  
Hükümet taleplere itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için  
yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.  
Somut davada AĐHM, belgelendirilmemiꢀ olması nedeniyle birinci baꢀvuranın bu baꢀlık  
altındaki taleplerini reddeder. Ancak, elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde  
bulundurarak ikinci baꢀvurana yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro ödenmesini  
uygun bulmaktadır.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine  
uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir.  
5
KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;  
2. Savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi ve idari yargılama süresinin  
uzunluğuna iliꢀkin, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı ꢀikâyetlerin kabuledilebilir,  
baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
3. Savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi ve idari yargılama süresinin  
uzunluğuna iliꢀkin olarak AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. (a) Savunmacı devletin, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten  
itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek  
ve uygulanabilecek tüm vergilerden muaf tutulmak üzere:  
(i) Baꢀvuranların her birine 3,000 (üç bin) Euro manevi tazminat;  
(ii) Đkinci baꢀvuran Servet Durdu’ya 1,000 (bin) Euro yargılama masraf ve giderleri;  
(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa  
Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle  
elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragrafları uyarınca 15 Haziran 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
6