CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KOP -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 12728/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (12728/05) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Hasan Kop’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Mart 2005

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F. A. Tamer, M. Filorinalı ve Y. Baꢀar tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1962 yılında doğmuꢀtur ve Đstanbul’da ikâmet etmektedir. Baꢀvuran, Đstanbul

barosunda avukattır.

NATO zirvesi, 28 ve 29 Haziran 2004 tarihlerinde Đstanbul’da yapılmıꢀtır. Bu zirveye karꢀı

düzenlenen çok sayıda protesto gösterileri sırasında birçok araç imha edilmiꢀ ve otuz dört

polis memuru ile yirmi iki gösterici yaralanmıꢀtır.

29 Haziran 2004 tarihinde, Beyoğlu’nda (Đstanbul) bir gösteri düzenlenmiꢀtir. Đstanbul

Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polislerin düzenlediği tutanaklara göre, Đstanbul Valisi, 29

Haziran 2004 tarihinde Đstanbul’da Galatasaray Lisesi önünde yasadıꢀı bir gösteri

düzenleneceği yönünde bir istihbarat almıꢀ ve güvenlik güçlerine talimat vererek saat 11’den

itibaren olay yerinde güvenlik önlemleri almıꢀtır. Saat 11:30’da, yaklaꢀık 700 kiꢀi Galatasaray

postanesinin önünde toplanmıꢀtır. Bu grubun sözcüsü halkın önünde NATO zirvesi karꢀıtı bir

protesto bildirisi okumuꢀtur. Polisin uyardığı göstericiler dağılmıꢀ, ancak 100 kiꢀilik bir grup

pankartlar açarak ve sloganlar atarak semtin ana caddesine doğru yürüyüꢀe geçmiꢀlerdir. Bu

grup, güvenlik güçlerinin uyarılarına kulak asmamıꢀ ve mağazalara saldırmıꢀlardır. Bu durum

karꢀısında polis, grubu dağıtmak için güç kullanmıꢀtır. Bu olay sırasında altı gösterici

tutuklanmıꢀtır.

Yine 29 Haziran 2004 tarihinde, polisin kendisine ꢀiddet uyguladığını ileri süren baꢀvuran, ilk

yardım hizmeti ve sağlık raporu almak için önce Đnsan Hakları Derneği’nin Đstanbul ꢀubesine

gitmiꢀtir. Doktorlar tarafından düzenlenen raporda ilgili ꢀahsın sol gözünün altında 1

santimetre (cm) çapında ödemli bir lezyon ve 4x2 cm boyutunda bir ekimoz görüldüğü

belirtilmiꢀtir.

Aynı gün, baꢀvuran kendisine karꢀı aꢀırı güç kullandıklarını ileri sürdüğü polisler hakkında

Beyoğlu savcılığına suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Yine aynı gün Cumhuriyet savcısı

tarafından kayda alınan ifadesinde baꢀvuran özellikle iddialarını dile getirmiꢀtir.

Savcı, baꢀvuranı muayene olması için Adli Tıp Kurumu Beyoğlu ꢁube Müdürlüğü’ne

göndermiꢀtir. 29 Haziran 2004 tarihinde verilen Adli Tıp raporu aꢀağıdaki bilgileri

içermektedir:

“Sol göz çevresinde ekimoz, ödem, aynı gözün altında kanamalı yara bulunmaktadır.

Sözkonusu lezyonlar hayati tehlike yaratacak nitelikte değildir.”

2

Doktor, baꢀvurana beꢀ gün iꢀ göremez raporu vermiꢀtir.

Dosyadaki unsurlara göre, Cumhuriyet savcısı 30 Haziran 2004 tarihinde toplantı ve gösteri

yürüyüꢀleri kanununa aykırı davrandıkları gerekçesiyle 18 kiꢀi hakkında bir iddianame

hazırlamıꢀtır. Baꢀvuran sanıklar arasında yer almamıꢀtır.

Beyoğlu Cumhuriyet savcısı, 2 Temmuz 2004 tarihinde takipsizlik kararı almıꢀtır. Güvenlik

güçlerinin düzenlediği tutanaklara atıfta bulunan Cumhuriyet savcısı açıklama yapmıꢀtır.

Baꢀvuran, 24 Ağustos 2004 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde takipsizlik

kararına itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, özellikle güvenlik güçlerinin bir gösteriyi dağıtmak için güç

kullanımına baꢀvurma ꢀartlarını hükme bağlayan 2911 sayılı yasanın 24. maddesi bakımından

kendisinin güvenlik güçlerinin keyfi ve orantısız güç kullanımına maruz kaldığını ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuran öte yandan, polisin dağıtma giriꢀiminden önce kalabalığı uyarmadığını

savunmuꢀtur.

Ağır ceza mahkemesi, 20 Eylül 2004 tarihinde takipsizlik kararındaki gerekçelere atıfta

bulunarak, baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Hükümet, her ꢀeyden önce baꢀvuranın ꢀikâyetinde, sadece güvenlik güçlerinin olay sırasında

güç kullandığı konusu üzerinde durduğunu ve ancak kendisinin iç hukuk yollarını

tüketmediğini savunmaktadır. Hükümet ayrıca, ilgili ꢀahsın AĐHS’nin 3. maddesine aykırı

uygulamalara maruz kaldığını hiçbir zaman dile getirmediğini kaydetmektedir.

Baꢀvuran, Hükümetin bu savına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilme zorunluluğunun etkili, yeterli ve eriꢀilebilir itiraz

yollarının normal olarak kullanılmasıyla sınırlı olduğunu hatırlatmaktadır (San Marino

aleyhine Buscarini ve diğerleri [GC], n^o24645/94, CEDH 1999-I, ve Bulgaristan aleyhine

Assenov ve diğerleri, 28 Ekim 1998, Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-VIII). Mevcut

davada, Hükümetin ileri sürdüğü savın aksine, dosyadan anlaꢀıldığına göre baꢀvuran 29

Haziran 2004 tarihli ꢀikâyetinde hem göstericilere karꢀı aꢀırı güç kullanıldığını ve hem de

polisin kendisine karꢀı aꢀırı sert davrandığını belirtmiꢀtir. Bu itibarla, Hükümetin iç hukuk

yollarının kullanılmadığı yönündeki iddiasını reddetmek uygun olacaktır.

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM, diğer taraftan baꢀvurunun baꢀka bir

kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla, kabuledilebilir ilan

edilmesi uygun olacaktır.

3

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, bir gösteri dağıtılırken polislerin ꢀiddetine maruz kaldığını iddia etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca, iddialarıyla ilgili derin bir soruꢀturma yapılmadığından ꢀikâyetçi olmaktadır.

Bu konuda baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, baꢀvuranın iddialarının dayanaktan yoksun olduğunu ve güvenlik güçlerinin

müdahalesinin orantılı olduğunu ve yasadıꢀı gösteri düzenlemek için toplanan ve polise

saldırmaya hazırlanan bir grubu dağıtmayı amaçladığını savunmaktadır. Hükümet, diğer

taraftan güvenlik güçlerinin ulusal yasalar çerçevesinde, yani 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri

Yürüyüꢀleri Kanunu’nun 24. maddesine, 2559 sayılı Polis vazife ve Selahiyet Kanunu’nun Ek

6. maddesine ve yine Polis Çevik Kuvvet Yönetmeliği’nin 4 ve 25. maddelerine uygun

hareket ettiğini ileri sürmektedir.

AĐHM’nin değerlendirmesi

1. AĐHS’nin 3. maddesinin esasa iliꢀkin bölümü hakkında

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, kötü muamelenin 3.madde kapsamına girmesi için asgari

seviyede bir ꢀiddete ulaꢀması gerekmektedir. Bu asgarinin değerlendirilmesi ise görecelidir.

Muamelenin süresi, fiziksel ve ruhsal sonuçları, bazı davalarda mağdurun cinsiyeti, yaꢀı ve

sağlık durumu gibi o davanın tüm koꢀullarıyla bağlantılıdır (bakınız, diğerleri arasından,

Almanya aleyhine Jalloh davası [GC], n^o54810/00, prg. 67, CEDH 2006-...).

AĐHM, güvenlik güçleriyle karꢀı karꢀıya gelen ve kendi hareketleriyle güç kullanımına sebep

olmamıꢀ bir kiꢀiye karꢀı fiziki güç kullanmanın insan onurunu zedelediğini ve bunun prensip

olarak 3.maddeyle getirilen hakkın ihlalini teꢀkil edeceğini daha önce de kaydetmiꢀtir

(bakınız, özellikle, Türkiye aleyhine Tekin davası, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme

1998-IV, prg. 52 ve 53, ve Türkiye aleyhine Güzel ꢁahin ve diğerleri davası, n^o68263/01,

prg. 46, 21 Aralık 2006).

AĐHM, baꢀvuranın sol gözünün etrafında ödemli bir ekimoz ve aynı gözün altında kanayan

bir yara bulunduğunu ihtilaflı olaylardan birkaç saat sonra düzenlenen tıbbi raporların da

doğruladığını kaydetmektedir. Öte yandan, doktor yaraların ciddiyetine ve ilgili ꢀahsın sağlık

durumuna bakarak beꢀ günlük iꢀ göremez raporu vermiꢀtir.

Hükümet, bu yaralanmalara güvenlik güçlerinin sebep olduğunu inkâr etmemektedir.

Bu ꢀartlarda, 3. madde kapsamına girmek için yeteri kadar ciddi nitelik taꢀıyan tüm bu

yaralanmaların, göstericileri dağıtırken polislerin uyguladığı baskı neticesinde meydana

geldiği kabul edilebilir.

Hükümet, güvenlik güçlerinin müdahalesinin orantılı olduğunu ve yasadıꢀı gösteri

düzenlemek için toplanan ve polise saldırmaya hazırlanan bir grubu dağıtmayı amaçladığını

savunmaktadır. Hükümetin gözünde güç kullanımı gerekliydi ve dağıtma iꢀlemi güç

kullanımından çok daha fazla hasara yol açabilecek olayların önlenmesine ve kalabalığın

korunmasına yönelikti. Öte yandan, söz konusu yaralanmalar, Hükümetin gözünde meꢀru

sayılan ve ana caddedeki kalabalığı kontrol altında tutmak ve olası taꢀkınlıkları engellemek

için gerekli olan güç kullanımının kaçınılmaz bir sonucu olarak meydana gelmiꢀtir.

4

Baꢀvuran, hem verdiği ifadede, hem 29 Haziran 2004 tarihli ꢀikâyetinde ve hem de savcı

tarafından yapılan sorgulamasında polisleri kendisine karꢀı gereksiz yere keyfi güç

kullanmakla suçlamıꢀtır.

AĐHM’ye göre, baꢀvuranın yasadıꢀı olarak bir araya gelen kalabalıkta taraf tuttuğu ve

güvenlik güçlerinin müdahalesine direndiği farz edilse dahi, dava dosyasında yer alan hiçbir

delil bu denli yoğun ve ꢀiddetli bir güç kullanımının gerekli olduğunu kanıtlamamaktadır.

AĐHM ayrıca, kamu düzenini bozan ve hakkında dava açılan göstericiler arasında baꢀvuranın

adının yer almadığını kaydetmektedir. Öte yandan, ilgili ꢀahsın gösteriye katıldığı kabul edilse

bile, AĐHM’nin nezdinde, yasadıꢀı toplanan göstericilerin dağıtılması, bir göstericiye bu kadar

sert darbelerin vurulmasını, mevcut davada özellikle baꢀvuranın yüzüne gelen bazı darbeleri

açıklamaya yetmemektedir (Türkiye aleyhine Güler davası, n^o49391/99, prg. 46, 10 Ocak

2006).

AĐHM, üstelik dosyada baꢀvuranın keyfi bir güç kullanımına maruz kalıp kalmadığına dair

hiçbir unsurun bulunmadığını not etmektedir. Hükümet, baꢀvuranın göz yaꢀartıcı gazdan

korunmak için bir kafeye sığındığı halde polisin kendisine ꢀiddet uyguladığı yönündeki

iddiaları hakkında hiçbir açıklama yapmamaktadır.

Yapılan değerlendirmeler ıꢀığında AĐHM, yukarıda sözü edilen ve baꢀvurana uygulanan güç

kullanımının yasadıꢀı kabul edilen grubun dağıtılması için mutlak gerekli olmadığı kanısına

varmaktadır. Dolayısıyla bu koꢀullarda güç kullanımı aꢀırı ve haksızdır. Bu nedenle AĐHS’nin

3. maddesinin esasa iliꢀkin bölümü ihlal edilmiꢀtir.

2. AĐHS’nin 3. maddesinin usule iliꢀkin bölümü hakkında

AĐHM, mevcut davada gereken ceza soruꢀturmasının yetkili ulusal makamlar tarafından

yürütüldüğünü tespit etmektedir. AĐHM’ne göre, bu soruꢀturmanın özenle ve etkili bir

ꢀekilde yürütülüp yürütülmediğinin belirlenmesi gerekmektedir.

Bu konuda AĐHM, baꢀvuranın suç duyurusunun takipsizlikle sonuçlandığını ve Cumhuriyet

savcısının güvenlik güçlerinin bir gösteriyi dağıtmak için kullandığı gücün meꢀru olduğunu

vurgulamaya çalıꢀtığını kaydetmektedir. AĐHM’ne göre, böylesi bir varsayım AĐHS’nin 3.

maddesi kapsamında dile getirilen iddiaların ciddiyeti karꢀısında açıkça yetersiz kalmaktadır.

Üstelik bu tespit baꢀvuranın nasıl yaralandığına bir açıklık getirmemektedir.

Öte yandan AĐHM, güvenlik güçlerinin bir gösteriyi dağıtırken güç kullanmalarını düzenleyen

ana metnin 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüꢀleri Kanunu’nun 24. maddesi olduğunu

hatırlatmaktadır. Bu hükümde güvenlik güçlerinin hangi ꢀartlarda güç kullanabileceği

maddeler halinde sıralanmaktadır. Burada güç kullanımının derece ve cinsi belirtilmemekle

beraber, hem polis vazife ve selahiyet kanununda ve hem de çevik kuvvet yönetmeliğinde

« kademeli ve orantılı bir ꢀekilde » deyimi kullanılarak güç kullanımı sınırlanmaya

çalıꢀılmıꢀtır. Tüm bunlara rağmen, Cumhuriyet savcısının 2 Temmuz 2004 tarihinde aldığı

takipsizlik kararı gerekçesini yalnızca 2911 sayılı kanunun 24. maddesine dayandırdığını

tespit etmek gerekir (yukarıdaki ilgili paragraf ; bakınız, aynı yönde, Tüekiye aleyhine

Karatepe ve diğerleri davası, n^o33112/04, 36110/04, 40190/04, 41469/04 ve 41471/04, prg.

32, 7 Nisan 2009).

AĐHM’nin kanaatine göre, madem ki bir davanın açılmasında savcıların rolü çok büyüktür, o

halde onlardan haklı olarak ihtilaflı müdahalenin uygun olup olmadığını Hükümetin dile

getirdiği diğer gereksinimler cihetiyle (örneğin Polis vazife ve Selahiyet Kanunu’nun Ek 6.

5

maddesi veya Çevik Kuvvet Yönetmeliği’nin 25. maddesi ya da ihtilaflı olay vuku bulmadan

önce Đçiꢀleri Bakanlığı’nın konuyla ilgili gönderdiği iki yönerge) denetlemeleri beklenir.

Aynı ꢀekilde, baꢀvuranın güvenlik güçleri tarafından yasadıꢀı kabul edilen bu gösteri

toplantısına katılıp katılmadığını soruꢀturmak ve eğer katılmadıysa kendisine uygulanan güç

kullanımının gerekliliğini değerlendirmek yine savcıya düꢀmektedir. Savcı ayrıca ilgili ꢀahsın

tutumunun güvenlik güçlerinin böylesi bir güç kullanımını gerekli kılacak derecede bir tehdit

oluꢀturup oluꢀturmadığını da araꢀtırmalıydı. Oysa, soruꢀturma yalnızca gösterinin hangi

ꢀartlarda yapıldığı üzerine kurulmuꢀ ve hiçbir zaman tek baꢀına yakalanan baꢀvurana karꢀı

kullanılan gücün gerekli olup olmadığı araꢀtırılmamıꢀtır (bakınız, aynı yönde, Güzel ꢁahin ve

diğerleri, ilgili bölüm, prg. 58).

Bu ꢀartlarda AĐHM, baꢀvurana karꢀı kullanılan gücün gerekliliği konusunda bir soruꢀturma

yapılmamaması nedeniyle Türk adli makamlarının AĐHS’nin 3. maddesinde öngörülen

pozitif yükümlülüklerini yerine getirmediği sonucuna varmaktadır. Bu itibarla, 3. maddenin

usule iliꢀkin bölümü de ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, AĐHS’ne dayalı ꢀikâyetlerini ulusal

mahkemeler önünde dile getirmeye imkan verecek etkili bir itiraz yolunun bulunmadığını ileri

sürmektedir. Đlgili ꢀahsın argümanları ile 3. maddenin usule iliꢀkin bölümünün ihlal edildiği

hükmünün gerekçelerini dikkate alan AĐHM, mevcut davada AĐHS’nin 13. maddesi

bakımından belirgin bir sorun bulunmadığı kanaatine varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, doktorun yazdığı beꢀ günlük iꢀ göremez raporundan kaynaklanan gelir kaybına

tekabül eden ve maruz kaldığı maddi zarar karꢀılığı olarak 1 000 Euro (EUR) tazminat talep

etmektedir. Baꢀvuran ayrıca, manevi tazminat olarak 15 000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.

Gelir kaybı iddiasıyla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın kazanç kaybını kesin rakamlarla

belirlemeye yetecek nitelikte kanıt belgesi bulunmadığı, talep edilen maddi tazminat ile tespit

edilen ihlal arasında illiyet bağı görülmediği kanaatine varmakta ve bu talebi reddetmektedir

(Türkiye aleyhine Karakoç ve diğerleri davası, n^o27692/95, 28138/95 ve 28498/95, prg. 69,

15 Ekim 2002).

Manevi tazminatla ilgili olarak ise AĐHM, ilgili ꢀahsın mevcut dava koꢀullarında korku ve

ꢀaꢀkınlık yaꢀadığı kanaatine varmakta ve AĐHS’nin 41. maddesinde istenildiği gibi

hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 8.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

vermektedir.

6

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca, iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 2.932

Euro talep etmektedir. Baꢀvuran, kanıtlayıcı belge olarak, avukatlık ücretine iliꢀkin bir dekont

ve masraflarla ilgili diğer bir dekont sunmuꢀtur.

Hükümet, dayanaksız ve abartılı bulduğu bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar

ıꢀığında tüm yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1.500 Euro ödenmesine karar

vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas bakımından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında belirgin bir sorun olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

i) her türlü vergiden muaf tutularak 8.500 Euro (sekiz bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat

ii) her türlü vergiden muaf tutularak 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) yargılama masraf ve gideri

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7