CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

KORKMAZ - TÜRKĐYE DAVASI (no:3)

(Baꢀvuru no:42590/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Aralık 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı

ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (42590/98) baꢀvuru no’lu davanın

nedeni, Vedat Korkmaz’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) 11

Mayıs 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25. maddesi uyarınca

yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından K. T. Sürek tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1965 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Vedat Korkmaz Deniz Basın Yayın Sanayii ve Ticaret Limited ꢁirketi’nin en büyük

ortağı olup, yayımlanan 3.500 tirajlı Evrensel gazetesinin sahibidir.

Evrensel gazetesinin 29 Ekim 1995 tarihli nüshasında “DHKC’den Yalanlama”

baꢀlıklı bir haber yayımlanmıꢀtır. Sözkonusu haber bir mücevher dükkanının soyulması ile

ilgiliydi. Soyguncuların yasadıꢀı DHKC örgütünden olduğu yönündeki haberlerin tüm basında

yer almasının ardından örgüt bu haberleri yalanlamıꢀ ve Evrensel’in de aralarında bulunduğu

çok sayıda gazete bu haberi yayımlamıꢀtır.

13 Kasım 1995 tarihinde DGM Cumhuriyet Savcısı, terör örgütlerinin bildiri veya

açıklamalarını yayımlayanların cezalandırılmasını öngören 3713 sayılı Kanun’un 6§2.

maddesi gereğince baꢀvuran aleyhine ceza davası açmıꢀtır.

Baꢀvuran DGM önündeki savunmasında dava konusu haberin yalnızca bilgi mahiyetli

olduğunu iddia etmiꢀtir.

18 Nisan 1996 tarihinde DGM baꢀvuranı 160.830.000 Türk Lirası ağır para cezasına

çarptırmıꢀtır, bu tutar bir önceki aya ait ortalama gazete satıꢀlarının %90’ına tekabül

etmekteydi. DGM aynı zamanda Evrensel gazetesinin on gün kapatılmasına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuran 22 Nisan 1996 tarihinde kararın temyizine gitmiꢀtir. Gerekçe olarak da

AĐHS’nin 6 ve 10. maddelerini göstermiꢀtir.

18 Kasım 1997 tarihinde, Yargıtay DGM’nin 18 Nisan 1997 tarihli kararını onamıꢀtır.

Baꢀvurana 80.000.000 Türk Lirası tutarında ödeme yapmıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran ceza mahkumiyetinin AĐHS’nin 10. maddesine aykırı olarak, ifade

özgürlüğü hakkını ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHM dava konusu mahkumiyetin baꢀvuranın AĐHS’nin 10§1 maddesi ile güvenceye

alınan ifade özgürlüğüne müdahale teꢀkil ettiğinin taraflar arasında tartıꢀma konusu

oluꢀturmadığının altını çizmektedir. Bununla birlikte müdahalenin kanun tarafından

öngörüldüğü ve 10§2 madde uyarınca kamu düzeninin, ulusal güvenliğin ve toprak

bütünlüğünün korunması gibi pek çok meꢀru amaç taꢀıdığı da tartıꢀma götürmezdir (Bkz.

Yağmurdereli –Türkiye, no: 29590/96, §40, 4 Haziran 2002). AĐHM bu değerlendirmeyi kabul

etmektedir. Bununla birlikte burada önemli olan müdahalenin “demokratik toplumda gerekli

olup olmadığının” tespit edilmesi konusudur.

Hükümet, dava konusu yazının terörist bir örgütün beyanını içermesi sebebiyle,

baꢀvuranın mahkum edilmesinin demokratik toplumda gerekli olduğunu belirtmektedir.

AĐHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren baꢀka davalar da

incelemiꢀ ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye [GC], no: 23556/94, § 38, CEDH 1999-IV; Öztürk-Türkiye [GC], no:

22479/93, § 74 CEDH 1999-VI, Đbrahim Aksoy-Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97,

§ 80, 10 Ekim 2000; Karkın-Türkiye, no:43928/98, § 39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-

Türkiye, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AĐHM mevcut davayı içtihatları ıꢀığı altında incelemiꢀ ve Hükümetin davayı farklı

ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir. AĐHM metinlerde

kullanılan kelimeler ile bunların kullanıldığı bağlamı özel olarak dikkate almıꢀ ve

incelemesine sunulan davayı çevreleyen koꢀulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı

zorlukları gözönünde bulundurmuꢀtur (Bkz. Đbrahim Aksoy, adıgeçen karar, § 60, ve Đncal-

Türkiye, 9 Haziran 1998, Karar ve Hükümlerin Derlemesi 1998-VI, s. 1568, § 58).

Dava konusu yazıda DHKC örgütünün bir soyguna karıꢀtığı ile ilgili olarak çıkan

haberleri yalanladığı ifade edilmekteydi.

AĐHM, DGM’nin dava konusu bilginin yayımlanmasının, Terörle Mücadele

Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca suç teꢀkil ettiğine karar vermekle yetindiğini

gözlemlemiꢀtir.

AĐHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan gerekçeleri inceleyerek bunların

baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahaleyi haklı göstermeye yeterli görülemeyeceği

sonucuna varmıꢀtır (Bkz., mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) [GC], no: 24762/94, § 58, 8

Temmuz 1999). Mahkeme özellikle yasadıꢀı örgüt üyesinin görüꢀmeler yapmasının ya da

beyanda bulunmasının ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi tek baꢀına haklı

kılmayacağını hatırlatmaktadır (Bkz. Özgür Gündem, adıgeçen karar, § 63). AĐHM dava

konusu bilgi yazısında kullanılan ifadelerin olgusal içerikli olduğunu, ꢀiddete, silahlı direniꢀe

ya da isyana teꢀvik etmediğini gözlemlemektedir. AĐHM, ayrıca kine teꢀvik edici bir konuꢀma

olmamasının dikkate alınması gereken temel unsur niteliğinde olduğunu düꢀünmektedir (Bkz.

a contrario, Sürel-Türkiye no:1 [GC], no: 26682/95, § 62, CEDH 1999-IV, ve Gerger-

Türkiye [GC], no: 24919/94, §50, 8 Temmuz 1999).

AĐHM, müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ile

ağırlığının da gözönünde bulundurulacak unsurlar olduğunu hatırlatır. Bu itibarla AĐHM,

baꢀvuranın 160.830.000 TL para cezasına mahkum edildiğini kaydeder. Bu koꢀullar altında

AĐHM baꢀvuranın mahkum edilmesinin “demokratik toplumda gereklilik” ilkesi ile

bağdaꢀmadığı görüꢀündedir. Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,

bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından dolayı, adil bir yargılama sağlayabilecek

“bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığı iddiasında bulunmaktadır. Baꢀvuran ayrıca

Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediğinden ꢀikayetçi

olmaktadır. Baꢀvuran AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AĐHM daha önce buna benzer ꢀikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Özel-Türkiye, no: 42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002, ve Özdemir-Türkiye

no:59659/00, §§ 35-36, 10 Temmuz 2001).

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen

suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan baꢀvuranın, aralarında asker

kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endiꢀe duymasının

anlaꢀılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla baꢀvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ıꢀığında yönlendirilmesinden haklı olarak kaygı

duymaktadır. Bu nedenle baꢀvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız olmadığı

yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir (Incal –Türkiye, s. 1573, §72 in fine).

AĐHM, baꢀvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin

AĐHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımadığı

sonucuna varmıꢀtır.

2. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesi hakkında

AĐHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kiꢀilere adil bir

yargılama temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Baꢀvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ıꢀığında, AĐHM, Sözleꢀme’nin 6. maddesine dayanan diğer ꢀikayeti

incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıꢀtır (Bkz. diğerleri arasında adıgeçen Çıraklar-

Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VII, §§ 44-45).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

A. Tazminat

Baꢀvuran, ödediği para cezasından ve gazetenin toplatılmasından dolayı 16.240

Amerikan Doları (bin beꢀ yüz) değerinde maddi zarara uğradığını iddia etmekte, uğradığı

manevi zararın tazmini için ise 3.000 Amerikan Doları (üç bin) talep etmektedir.

Parasal kayba uğradığı iddiası ile ilgili olarak AĐHM baꢀvuranın olayların geçtiği

dönemde yaklaꢀık 500 Euro’ya (beꢀ yüz) tekabül eden 80.000.000 Türk Lirası tutarında

ödeme yaptığına iliꢀkin belge sunduğunu gözlemlemektedir. Gazetenin kapatılmasıyla ilgili

olarak ileri sürülen iddialar konusunda ise, baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmesi

nedeniyle kazanç kaybına uğradığını ispatlayacak hiçbir delil sunmamaktadır, bu nedenle

AĐHM bu talebi reddetmektedir. Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM baꢀvuranın davanın

koꢀulları nedeniyle bir takım sıkıntılar yaꢀamıꢀ olabileceğini kabul etmektedir. AĐHM

uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için baꢀvurana 2.500 Euro ödenmesine karar

vermiꢀtir.

AĐHM bir mahkumiyet kararının AĐHS uyarınca tarafsız ve bağımsız olmayan bir

mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en uygun tazminin,

baꢀvuranın talebi üzerine yeni bir davanın ya da prosedürün yeniden açılması olacağı

kanaatine varmıꢀtır (Bkz. Öcalan-Türkiye [GC], no: 46221/99, § 210 in fine, CEDH 2005-…).

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için

3.000 Euro (üç bin) tazminat talebinde bulunmaktadır.

AĐHM içtihatlarına göre, baꢀvurana ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki

masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır. Elindeki mevcut unsurlar göz önüne

alındığında AĐHM masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz) ödenmesinin makul

olduğuna karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana, maddi ve manevi tazminat için 2.500 Euro

(iki bin beꢀ yüz), masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz) ödenmesine ve bu

miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) bu miktarların ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmesine;

c) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faizi ödenmesine;

4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.