COUNCIL  
AVRUPA  
OF EUROPE  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÜÇÜNCÜ DAĐRE  
KUMRU YILMAZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 36211/97)  
KARAR  
STRAZBURG  
2 ꢁubat 2006  
NĐHAĐ  
03/07/2006  
Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle  
iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.  
maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Kumru Yılmaz, Yeter Yılmaz, Mehmet  
Yılmaz, Süleyman Müldür, Haydar Müldür, Memli Müldür (6 Temmuz 2001 tarihinde vefat  
etmesi üzerine yerine varisleri Hediye Müldür, Kumru Yeꢀil, Süleyman Müldür, Aliekber  
Müldür, Yusuf Müldür ve Haydar Müldür), Eyüp Genç, Đbrahim Genç, Hasan Genç, Hasan  
Kerem (21 Haziran 2002 tarihinde vefat etmesi üzerine baꢀvurusu Nazlı Kerem tarafından  
takip edilmiꢀtir), Haydar Karakaya ve Dedeali Karakaya (“baꢀvuranlar”) tarafından Avrupa  
Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yapılan baꢀvurudan (no. 36211/97)  
kaynaklanmaktadır.  
Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu’na bağlı avukatlar Ö. Kılıç ve M. Ali Kırdök tarafından  
temsil edilmiꢀlerdir.  
OLAYLAR  
I. DAVA OLAYLARI  
Baꢀvuranların tümü Türk vatandaꢀıdır. Bu baꢀvuruya sebep olan iddia konusu  
olayların gerçekleꢀtiği dönemde Elgazi köyünde ikamet etmekteydiler. Dava olayları taraflar  
arasında anlaꢀmazlık konusudur ve ꢀu ꢀekilde özetlenebilir.  
A. Baꢀvuranların olayları anlatıꢀ ꢀekli  
1994 yılının Ekim ayına kadar, baꢀvuranlar, dönemin olağanüstü hal bölgesinde,  
Tunceli iline bağlı Ovacık ilçesinin bir köyü olan Elgazi’de yaꢀamıꢀlardır. 1994 yılında, terör  
faaliyeti bu bölgede temel sorundu. 1980’li yıllardan beri, bölgede, güvenlik güçleri ve  
Kürdistan bağımsızlığından yana olan Kürt nüfusu grupları, özellikle de PKK (Kürdistan Đꢀçi  
Partisi) üyeleri, arasında ꢀiddetli bir çatıꢀma devam etmekteydi. Baꢀvuranların köyünde  
yaꢀayanlar hakkında “teröristlere yardım ve yataklık” yaptıklarına dair ꢀüphe oluꢀmuꢀtur ve  
bu nedenle köyün yakınına yerleꢀen jandarmalar tarafından sıkı bir ꢀekilde ve kısa aralıklarla  
kontrol edilmekteydiler.  
4 Ekim 1994 tarihinde, güvenlik güçleri Elgazi köyünü çevrelemiꢀ ve köyde  
yaꢀayanları köy meydanında toplamıꢀtır. Küfürler kullanarak, köylülere köyün hemen  
boꢀaltılacağını ve geri dönüꢀün mümkün olmayacağını söylemiꢀlerdir. Baꢀvuranlar  
taꢀıyabilecekleri kadar eꢀya alıp köyü terk etmiꢀlerdir. Köyün boꢀaltılmasından hemen sonra,  
askerler evleri ve ürünleri ateꢀe vermiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar, geçici olarak, Ovacık yakınında yer alan prefabrik afet konutlarına  
yerleꢀmiꢀlerdir.  
Olayın sonrasında, baꢀvuranlar Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na ayrı dilekçeler  
sunmuꢀlar ve jandarmalar tarafından köylerinin yakılması hakkında ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
Baꢀvuranlar geçici adreslerini kaydetmiꢀlerdir.  
1
Davada, güvenlik güçlerinin iddia edilen faaliyetlerine yönelik bir soruꢀturma  
sözkonusu olduğu için Ovacık Cumhuriyet Savcısı, Memurin Muhakematı Kanunu’na uygun  
olarak, görevsizlik kararı vermiꢀ ve dilekçeleri Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’na göndermiꢀtir.  
Đlçe Kaymakamı, Ovacık Jandarma Komutanlığı’na bir mektup göndermiꢀ ve  
baꢀvuranların iddiaları hakkında bilgi talep etmiꢀtir.  
1 Kasım 1994 tarihli bir mektupta, Jandarma Komutanı, Đlçe Kaymakamı’na, güvenlik  
güçlerinin bölgedeki operasyonları sırasında herhangi bir evi yakmadıklarını bildirmiꢀtir.  
Dolayısıyla, Ovacık Đdare Kurulu, jandarmalar hakkındaki cezai iꢀlemlerin devam etmemesi  
kararını vermiꢀtir.  
25 Ekim 1995 tarihinde, Ovacık Đlçe Kaymakamı, baꢀvuranlara bir mektup  
göndermiꢀtir. Ovacık Jandarma Komutanı’nın 1 Kasım 1994 tarihli mektubuna dayanarak,  
iddialarını ikna edici bulmadığını açıklamıꢀtır. Ayrıca, Danıꢀtay’ın yerleꢀik içtihadı uyarınca,  
suçlanan memurun kimliği belirlenmediği sürece bir soruꢀturma yapılmasının mümkün  
olmadığını açıklamıꢀtır. Bu nedenle, yetkililerin iddia konusu olaylara yönelik bir soruꢀturma  
baꢀlatmayacağını ifade etmiꢀtir.  
15 ꢁubat 1996 tarihinde, Đlçe Kaymakamı’nın yukarıda belirtilen mektubu, boꢀaltılmıꢀ  
Elgazi köyünün eski muhtarı olan Mehmet Yılmaz isimli baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.  
Mektupta, yetkililerin baꢀvuranların yeni adreslerini tespit edemedikleri ve bu nedenle köyün  
muhtarı olarak Mehmet Yılmaz’ın mektubu diğer baꢀvuranlara iletmesinin gerekli olduğu  
ifade edilmiꢀtir. Baꢀvuranlar, Đlçe Kaymakamı’nın mektubundan, akrabaları ve tanıdıkları  
aracılığıyla çok sonraki bir aꢀamada haberdar olmuꢀlardır.  
B. Hükümet’in olayları anlatıꢀ ꢀekli  
1994 yılında, PKK üyeleri, Ovacık ilçesi köylerinde örgüt adına propaganda  
kampanyası baꢀlatmıꢀtır. Bu köylerden gençleri kaçırmıꢀ ve onları örgüte katılmaya  
zorlamıꢀtır. PKK militanları köylülere tehditlerde bulunmuꢀ ve onları taciz etmiꢀtir. Köylüler,  
PKK tarafından uygulanan baskı sonucu evlerini terk etmiꢀlerdir.  
Yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturma, baꢀvuranların evlerinin güvenlik güçleri  
tarafından değil, askeri üniforma giyen teröristler tarafından yakıldığını ortaya koymuꢀtur.  
Soruꢀturma makamlarına verdikleri ifadelerde, baꢀvuranlar, iddia edilen suçun faillerinin  
kimliklerini belirtememiꢀlerdir.  
C. Taraflarca sunulan belgeler  
Taraflar iddialarını doğrulamak amacıyla çeꢀitli belgeler sunmuꢀlardır. Đlgili belgeler  
aꢀağıda özetlenmiꢀtir.  
1. Baꢀvuranlar tarafından sunulan belgeler  
(a) Đnsan Hakları Vakfı (“TĐHV”) Yıllık Raporları  
Đnsan Hakları Vakfı, merkezi Türkiye, Ankara’da bulunan bir sivil toplum örgütüdür.  
1993 yılı Raporu’na göre, 1990’dan 1993’e kadar, 913’ten fazla köy ve mezra boꢀaltılmıꢀtır.  
2
1993 Raporu, köy boꢀaltmaların 1993’te hızlandığını ve sıklıkla sakinleri köy korucusu olarak  
görev yapmayı reddeden köyleri hedef aldığını öne sürmüꢀtür.  
TĐHV’nin 1994 raporu, Hükümet politikasının, boꢀaltmaların ve sonrasındaki  
tahribatların PKK terörü, fakirlik ve doğal güçlerden kaynaklandığını iddia etmek olduğunu  
ileri sürmüꢀtür. Aynı rapora göre, olağanüstü hale tabi her ilde yaklaꢀık 50 ila 60 köy  
yakılmıꢀtır.  
1995 Raporunda, 1995’te 400’den fazla köyün boꢀaltıldığı belirtilmiꢀtir. 1996  
Raporuna göre, Olağanüstü Hal Bölge Valisi, bir defasında, toplam 918 köy ve 1767  
mezranın çeꢀitli sebeplerden dolayı boꢀaltıldığına değinmiꢀ, ancak boꢀaltmaların güvenlik  
güçlerince yapıldığını hiç belirtmemiꢀtir.  
1997 ve 1998 Raporları, Hükümet’in köy boꢀaltma politikasını, 1990’lar boyunca  
uygulanan sistematik bir “iç güvenlik operasyonu” olarak tanımlamıꢀtır.  
(b) Đnsan Hakları Derneği’nin yayınladığı “Yakılan/Boꢀaltılan Köyler ve Göç”  
isimli kitaptan bölümler  
Bölümler, ꢁubat 1990’dan Ocak 1999’a kadar yakılan ve/veya boꢀaltılan köylerin  
kapsamlı bir listesini vermiꢀtir. Liste, boꢀaltılmıꢀ ve tahrip edilmiꢀ olarak Elgazi köyüne atıfta  
bulunmamıꢀtır.  
Bölümler, Ülkede Gündem isimli günlük gazeteden alınmıꢀ makalelerden yola  
çıkılarak yazılmıꢀ yazılar içermekteydi; bunlar köylerin boꢀaltılması ve bunun yerinden olmuꢀ  
insanlar üzerindeki olumsuz etkileri ile ilgiliydi. Makaleler, birçok köylünün, köylerinin  
güvenlik güçlerince yakıldığına dair ꢀikayetlerle Devlet makamlarına dilekçeler sunduğunu  
vurgulamıꢀtır.  
Makaleler aynı zamanda Hükümet’in kamuya yaptığı ve köylerinden çıkarılan  
köylülerin geri dönmelerine izin verildiği izlenimi veren açıklamaların güvenilir olmadığını  
vurgulamıꢀtır. Köylüler, köylerine dönmeye iliꢀkin teꢀebbüslerinde fiilen engellenmiꢀlerdir.  
(c) Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da boꢀaltılan yerleꢀim birimleri nedeniyle göç  
eden yurttaꢀlarımızın sorunlarının araꢀtırılarak alınması gereken tedbirlere  
iliꢀkin Türkiye Büyük Millet Meclisi Araꢀtırma Komisyonu’nun 14 Ocak 1998  
tarihli raporu  
Bu rapor, on milletvekilinden oluꢀan bir Araꢀtırma Komisyonu tarafından  
hazırlanmıꢀtır. Rapora göre, 1993 ve 1994 yıllarında, 905 köy ve 2.923 mezrada yer alan  
nüfus tahliye edilmiꢀ ve ülkenin diğer bölgelerine taꢀınmaya zorlanmıꢀtır (s.13).  
Rapor, eski Diyarbakır Valisi Doğan Hatipoğlu’nun bir beyanını içermiꢀtir.  
Hatipoğlu, görev yaptığı dönemde, askeri makamlar tarafından zaman zaman gerçekleꢀtirilen  
köy boꢀaltmalarının dikkatini çektiğini açıklamıꢀtır. Çok nadiren de olsa köy yakılmaları  
hakkında ꢀikayetler almıꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir. Hatipoğlu’na göre, tüm köylerin PKK  
tehdidi dolayısıyla boꢀaltıldığını iddia etmek imkansızdır. Hükümet’in, yerinden olmuꢀ  
kiꢀilerin iyi ꢀekilde yeniden yerleꢀtirilmesi için gerekli önlemleri almamıꢀ olduğunu iddia  
etmiꢀtir (s.13).  
3
Rapor, ayrıca, Đnsan Hakları Vakfı Baꢀkanı Yavuz Önen tarafından hazırlanan ve 1995  
yılında Araꢀtırma Komisyonu’na sunulan “Türkiye – Đnsan Hakları Raporu”na atıfta  
bulunmuꢀtur. Bu son belirtilen rapor, bir bölümünü göçmenlere ve boꢀaltılmıꢀ köylere  
ayırmıꢀtır. Rapor, 1995 yılında, köylerin ve mezraların boꢀaltılması uygulamasının yaygın  
olduğunu ileri sürmüꢀtür. Köylerdeki birçok ev ya yıkılmıꢀ ya da oturulamaz hale  
getirilmiꢀtir. Đnsanlar bölgeden göç etmeye zorlanmıꢀ ve orada yaꢀayanlara köylerini terk  
edene kadar baskı yapılmıꢀtır. 1995 yılı baꢀlarında, yaꢀayanlarının köy korucuları olmayı  
kabul ettiği köylerin ve mezraların dıꢀında içinde yaꢀanan hemen hemen hiçbir köy veya  
mezra yoktu (s.19).  
Araꢀtırma Komisyonu’nun raporu, ayrıca, boꢀaltılmıꢀ köyler mevzusu hakkında 3  
Haziran 1997 tarihinde ꢁırnak milletvekili Salih Yıldırım tarafından Türkiye Büyük Millet  
Meclisi’nde yapılan konuꢀmaya atıfta bulunmuꢀtur. Yıldırım, diğer hususlar meyanında,  
köylerin, karꢀı koyanları tehdit etmek amacıyla ya PKK tarafından, ya da köyleri  
koruyamadıkları veya o köylerde yaꢀayanlar köy korucuları olmayı reddettikleri veya onların  
PKK’ya yardım ettiklerinden ꢀüphelenildiği için yetkililer tarafından boꢀaltıldığını ifade  
etmiꢀtir (s.20).  
Sonuç olarak, raporda, yerleꢀim birimlerinde oturanların mezralar yerine daha önce  
yaꢀadıkları alana yakın iller, ilçeler veya merkez köylere yeniden yerleꢀtirilmesi gerektiği ve  
öncelik göçmenlere verilerek bölge sakinlerine iꢀ temin etmek amacıyla gerekli ekonomik  
tedbirler alınması gerektiği tavsiye edilmiꢀtir.  
2. Hükümet tarafından sunulan belgeler  
(a) Baꢀvuranların sahip oldukları mallara iliꢀkin Nisan 2004 Raporu  
Bu rapor baꢀvuranların sahip oldukları malları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Tapu  
kadastro ve belediye kayıtları göz önünde tutulduğunda, Kumru Yılmaz’a ait herhangi bir mal  
bulunmamaktaydı. Ancak, 1990 yılında, baꢀvuran, yetkililere, her ikisi de 150 metrekare olan  
bir ev ve bir ahır sahibi olduğunu beyan etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette  
bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Yeter Yılmaz’a ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı.  
Ancak, 1990 yılındaki beyanına göre, her ikisi de 150 metrekare olan bir ev ve bir ahır sahibi  
olduğunu iddia etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi  
ödemiyordu. Yılmaz, Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’ndan, gıda, 10 koyun, 1 koç ve 340.000.000  
Türk Lirası para yardımı almıꢀtır. Ayrıca, “afet konutları”nda Hükümet tarafından temin  
edilen bir evde ikamet etmiꢀtir.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Mehmet Yılmaz’a ait taꢀınmaz mal  
bulunmamaktaydı. Ancak, Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona  
192.000.000 TL yıllık gelir sağlayabilecek, 12.000 metrekare arsaya sahip olduğunu  
göstermiꢀtir. 1985 yılındaki beyanında 50 metrekare bir evi bulunduğunu iddia etmiꢀ ancak  
1990 yılında, her ikisi de 200 metrekare olan bir evi ve ahırı bulunduğunu beyan etmiꢀtir.  
Herhangi bir ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu. Yılmaz,  
Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’ndan, gıda, 10 koyun, 1 koç ve 340.000.000 Türk Lirası para  
yardımı almıꢀtır.  
4
Memli Müldür 1997 yılında vefat etmiꢀtir. Tapu kadastro kayıtlarında adına kayıtlı bir  
mal bulunmamaktaydı. Ancak, Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona  
168.000.000 TL yıllık gelir sağlayabilecek, 10.500 metrekare arsaya sahip olduğunu  
göstermiꢀtir. 1982 yılında, yetkililere, sırasıyla 1850 ve 100 metrekare olan bir arsa ve bir ev  
sahibi olduğunu beyan etmiꢀtir. 1990 yılındaki beyanında, 240 ve 150 metrekare olan bir ev  
ve bir ahır sahibi olduğunu iddia etmiꢀtir. Ovacık Đlçe Kaymakamlığı’ndan, gıda, 10 koyun, 1  
koç ve 340.000.000 Türk Lirası para yardımı almıꢀtır.  
Süleyman Müldür herhangi bir ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e  
vergi ödemiyordu. 1994 yılındaki beyanında, 100 metrekare olan bir evi bulunduğunu ifade  
etmiꢀ ancak 1998 yılında 120 metrekare bir eve sahip olduğunu iddia etmiꢀtir.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Haydar Müldür’e ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı.  
1998 yılındaki beyanında, 120 metrekare bir eve sahip olduğunu iddia etmiꢀtir. Ayrıca,  
herhangi bir ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Eyüp Genç’e ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı.  
Ancak, Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 272.000.000 TL yıllık gelir  
sağlayabilecek, 17.000 metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1988 yılındaki  
beyanında, 29.370 metrekare arsası bulunduğunu iddia etmiꢀtir. 1992 ve 1994 yıllarındaki  
beyanlarında, 200 metrekare eve sahip olduğunu ifade etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette  
bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu. Genç, Ovacık  
Đlçe  
Kaymakamlığı’ndan, gıda, 10 koyun, 1 koç ve 170.000.000 Türk Lirası para yardımı almıꢀtır.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Đbrahim Genç’e ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı.  
Ancak, Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 192.000.000 TL yıllık gelir  
sağlayabilecek, 12.000 metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1986 yılındaki  
beyanında, 29.976 metrekare arsası bulunduğunu iddia etmiꢀtir. 1998 yılındaki beyanında,  
200 metrekare eve sahip olduğunu ifade etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette  
bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu. Genç, Ovacık  
Đlçe  
Kaymakamlığı’ndan, gıda ve 51.000.000 Türk Lirası para yardımı almıꢀtır.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Hasan Genç’e ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı.  
Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 272.000.000 TL yıllık gelir  
sağlayabilecek, 17.000 metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1986 yılındaki  
beyanında, 29.976 metrekare arsası bulunduğunu iddia etmiꢀtir. 1994 yılındaki beyanında, her  
ikisi de 200 metrekare olan bir ev ve bir ahır sahibi olduğunu ifade etmiꢀtir. Herhangi bir  
ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
Hasan Kerem 2001 yılında vefat etmiꢀtir. Ölümünün öncesinde, tapu kadastro  
kayıtlarına göre, kendisine ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı. Ancak, Ovacık Đlçe Tarım  
Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 56.000.000 TL yıllık gelir sağlayabilecek, 3.500  
metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1986 yılındaki beyanında, 8674 metrekare  
arsası bulunduğunu iddia etmiꢀtir. 1998 yılındaki beyanında, her ikisi de 200 metrekare olan  
bir ev ve bir ahır sahibi olduğunu ifade etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette  
bulunmamaktaydı zira, Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
Haydar Karakaya 2001 yılında vefat etmiꢀtir. Ölümünün öncesinde, tapu kadastro  
kayıtlarına göre, kendisine ait taꢀınmaz mal bulunmamaktaydı. Ancak, Ovacık Đlçe Tarım  
Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 264.000.000 TL yıllık gelir sağlayabilecek, 16.500  
5
metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1986 yılındaki beyanında, 15.400 metrekare  
arsası bulunduğunu iddia etmiꢀtir. 1994 yılındaki beyanında, sırasıyla 300 ve 200 metrekare  
olan bir ev ve bir ahır sahibi olduğunu ifade etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette  
bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
Tapu kadastro kayıtlarına göre, Dedeali Karakaya, 24.702 metrekare bir arsanın  
yarısına sahipti. Ayrıca, Ovacık Đlçe Tarım Müdürlüğü kayıtları, baꢀvuranın, ona 122.720.000  
TL yıllık gelir sağlayabilecek, 7.760 metrekare arsaya sahip olduğunu göstermiꢀtir. 1986  
yılındaki beyanında, sırasıyla 23.010 ve 132 metrekare olan bir arsası ve evi bulunduğunu  
iddia etmiꢀtir. 1994 yılındaki beyanında, 120 metrekare olan bir ev sahibi olduğunu ifade  
etmiꢀtir. Herhangi bir ticari faaliyette bulunmamaktaydı, zira Hükümet’e vergi ödemiyordu.  
(b) Haydar Müldür, Haydar Karakaya ve Mehmet Yılmaz’ın iki jandarma  
subayı tarafından alınan 10-11 Mart 2004 tarihli ifadeleri  
Tanıklar, Elgazi köyünün sakinleridir. Đfadeleri, AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀ olan  
baꢀvuranların durumunu tespit etmek amacıyla alınmıꢀtır. Tanık, 1994 ve 2002 yılları  
arasında, baꢀvuranların Ovacık’ın Kandolar semtindeki prefabrik evlerde yaꢀamıꢀ olduklarını  
ifade etmiꢀtir. 2002 yılında, Hükümet tarafından yapılan yeni evlere taꢀınmıꢀlardır.  
Sözkonusu zamanda, Elgazi’de kimse yaꢀamamaktaydı. Köyde elektrik, okul veya telefon  
yoktu.  
(c) Ovacık Đlçe Kaymakamı’nın baꢀvuranlara gönderdiği 15 Ekim 2002 tarihli  
mektup  
Đlçe Kaymakamı, mektubunda, baꢀvuranlara, yetkililerin bölgedeki köylerin altyapısını  
düzeltmek için bakım çalıꢀması yürüttüklerini bildirmiꢀtir. Köylülerin, mülklerinden  
yararlanmak istemeleri halinde Ovacık’ta bulunan köylere dönmeleri için bir engel olmadığını  
kaydetmiꢀtir.  
(d) Ovacık Đlçe Jandarma Komutanı’nın Ovacık Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na  
gönderdiği 1 Kasım 1994 tarihli mektup  
Jandarma Binbaꢀı Yüksel Sönmez, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na, Elgazi köyünde Cafer  
Karakaya, Nemli Münzül, Haydar Münzül, Süleyman Münzül ve Haydar Karakaya’ya ait  
olan evlerin askeri üniforma giyen teröristler tarafından yakılmıꢀ olduğunu bildirmiꢀtir. Onun  
görüꢀüne göre, teröristler, güvenlik güçlerini etkisiz hale getirmeyi ve güvenlik güçleri ile  
bölge halkı arasında düꢀmanlık yaratmayı amaçlamıꢀlardır.  
(e) Polis müfettiꢀi Bahri Üstüner tarafından hazırlanan 4 Haziran 1995 tarihli  
soruꢀturma raporu  
Devlet güvenlik güçlerinin Elgazi köyündeki evleri yakmıꢀ olduğuna dair iddialara  
yönelik olarak yürütülen soruꢀturmayı müteakip, müfettiꢀ, evlerin güvenlik güçleri tarafından  
değil askeri üniforma giyen teröristler tarafından yakılmıꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir.  
Teröristler, ayrıca, evlerinin güvenlik güçleri tarafından yakıldığına dair yetkililere ꢀikayette  
bulunmaları için köylüleri zorlamıꢀlardır. Müfettiꢀ, ayrıca, güvenlik güçlerinin, halkın  
güvenliğini sağlamak amacıyla bölgede operasyonlar yürüttüğünü ve bu nedenle köyleri  
yakmayacağını ve mallara zarar vermeyeceğini kaydetmiꢀtir.  
6
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK  
Đlgili iç hukukun tam açıklaması Yöyler – Türkiye (no. 26973/95, §§ 37-49, 24  
Temmuz 2003) ve Matyar – Türkiye (no. 23423/94, §§ 93-106, 21 ꢁubat 2002) kararlarında  
bulunabilir.  
HUKUK  
I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI  
Hükümet, 29 Nisan 2005 tarihli ek görüꢀlerinde, 14 Temmuz 2004 tarihinde kabul  
edilen ‘Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karꢀılanması ve Teröre Karꢀı Alınan  
Önlemler Hakkında Kanun’ ıꢀığında iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin bir ön  
itirazda bulunmuꢀtur. Bu Kanun, yetkililerin terörle mücadelesi sırasında zarar görmüꢀ olan  
baꢀvuranların AĐHS mağduriyetlerini telafi edebilecek yeterli bir hukuk yolu sağlamıꢀtır.  
Hükümet, dolayısıyla, AĐHM’den, bu baꢀvurunun incelemesini durdurmasını ve  
baꢀvuranlardan iç hukukta yürürlüğe konulan yeni hukuk yolundan yararlanmalarını  
istemesini talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar, Hükümet’in itirazına karꢀı çıkmıꢀlar ve AĐHM’nin kabuledilebilirlik  
kararından sonra kendilerinden yeni bir hukuk yolunu tüketmelerinin talep edilemeyeceğini  
ileri sürmüꢀlerdir.  
AĐHM, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında, ꢀikayetlerine yönelik etkili bir  
soruꢀturmanın olmaması halinde baꢀvuranların iç hukukta yeni herhangi bir hukuk yolunu  
takip etmelerine gerek olmadığı kararını vermiꢀ olduğunu anımsar. Bu itirazın, baꢀvuru  
kabuledilebilir ilan edildikten sonra yapıldığını kaydeder. O nedenle, Hükümet’in, bu  
aꢀamada, esas itibariyle, kabuledilebilirliğe itirazlarda bulunmasının engellenmiꢀ olduğu  
değerlendirilebilir (Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 55. maddesi; bkz. inter alia, Amrollahi –  
Danimarka, no. 56811/00, § 22, 11 Temmuz 2002; ve Nikolova – Bulgaristan [BD], no.  
31195/96, § 44, AĐHM 1999-II). Dolayısıyla, Hükümet’in itirazı, iꢀlemlerin bu aꢀamasında  
dikkate alınamaz.  
II. AĐHS’NĐN 3. VE 8. MADDELERĐNĐN VE 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1.  
MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, Devlet güvenlik güçleri tarafından Elgazi köyünden zorunlu  
tahliyelerinin ve evlerinin ve mülkiyetlerinin yıkımının AĐHS’nin 3. ve 8. maddelerinin ve 1  
No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlallerine yol açmıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir. Bu  
maddelerin ilgili kısımları ꢀöyledir:  
Madde 3  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”  
Madde 8  
7
“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleꢀmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.  
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu  
emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢀlenmesinin önlenmesi, sağlığın  
veya ahlakın veya baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda,  
zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüꢀ olmak koꢀuluyla söz konusu olabilir.”  
1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı  
vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası  
hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.  
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını  
düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için  
gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”  
Baꢀvuranlar, Devlet güvenlik güçleri tarafından evlerinden zorla tahliye edilmelerinin  
ve mülkiyetlerinin kasti yıkımının, mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme  
haklarının ve aile hayatına saygı gösterilmesi haklarının ihlalini oluꢀturduğunu ileri  
sürmüꢀlerdir. Ayrıca, mülkiyetlerinin yıkımı ve köylerinden zorla tahliye edilmeleri sırasında  
mevcut ꢀartların insanlık dıꢀı ve onur kırıcı muameleye vardığını iddia etmiꢀlerdir.  
Hükümet, baꢀvuranların ꢀikayetlerinin somut temelini reddetmiꢀ ve onların asılsız  
olduklarını ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, baꢀvuranların köyünün, güvenlik güçleri tarafından  
hiçbir zaman tahliye edilmemiꢀ veya yakılmamıꢀ olduğunu iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,  
köylerini, bölgede PKK tarafından sürdürülen yoğun terör faaliyetleri nedeniyle terk  
etmiꢀlerdir. Yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturma, baꢀvuranların evlerinin, asker  
üniforması giyen teröristler tarafından yakılmıꢀ olabileceğini açığa çıkarmıꢀtır.  
AĐHM, sözkonusu baꢀvuruya yol açan olayların asıl nedenine iliꢀkin bir uyuꢀmazlıkla  
karꢀı karꢀıya kalmıꢀtır. Dolayısıyla öncelikle, iddia edilen olaylar sırasında bölgede hüküm  
süren genel durumu gözönüne almalıdır. Bu bağlamda, AĐHM, ilgili tarihte, Türkiye’nin  
olağanüstü hal bölgesinde güvenlik güçleri ve PKK üyeleri arasında ꢀiddetli çatıꢀmaların yer  
almıꢀ olduğunu gözlemler. Çatıꢀma halinde olan iki tarafın faaliyetlerinden kaynaklanan bu  
iki misli ꢀiddet, birçok insanı evlerini terk etmek zorunda bırakmıꢀtır. Ayrıca, ulusal  
makamlar, bölgedeki nüfusun güvenliğini sağlamak için bir grup yerleꢀim bölgesini tahliye  
etmiꢀtir (bkz., Doğan ve Diğerleri – Türkiye, no. 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-8819/02, §  
142, AĐHM 2004- ... (alıntılar)). Ancak, AĐHM birçok benzer davada da, güvenlik güçlerinin,  
bazı baꢀvuranların evlerini ve mallarını kasıtlı olarak tahrip ettiğini, onları geçimlerinden  
mahrum bıraktığını ve Türkiye’nin olağanüstü hal bölgesinde yer alan köylerini terk etmek  
zorunda bıraktığını tespit etmiꢀtir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, Akdivar ve Diğerleri -  
Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Reports of Judgments and Decisions 1996-IV; Selçuk ve  
Asker - Türkiye, 24 Nisan 1998 tarihli karar, Reports 1998-II, Menteꢀ ve Diğerleri - Türkiye,  
28 Kasım 1997 tarihli karar, Reports 1997-VIII, Bilgin - Türkiye, no. 23819/94, 16 Kasım  
2000 ve Dulaꢀ - Türkiye, no. 25801/94, 30 Ocak 2001).  
Durum böyle olunca, hem Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’nun hem de AĐHM’nin  
daha önce, Devlet güvenlik güçlerinin mülkiyetin haksız tahribinin failleri oldukları iddia  
edildiği Türkiye’deki benzer davalarda delil tespiti görevlerine giriꢀtikleri belirtilmelidir  
8
(bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, yukarıda anılan Akdivar ve Diğerleri ve Yöyler kararları,  
Đpek – Türkiye, no. 25760/94, AĐHM 2004-…). O davalarda, AĐHS kurumlarını böyle bir  
uygulamaya baꢀvurmaya iten temel sebep, etkili bir yerel soruꢀturmanın yokluğunda delilleri  
tespit edememiꢀ olmalarıdır.  
Tanıklar çağırıp kendi delil tespiti uygulamasını gerçekleꢀtirerek bu davanın delillerini  
tespit etme giriꢀiminde bulunamaması AĐHM için bir üzüntü konusudur. Ancak, AĐHM, böyle  
bir uygulamanın davanın gerçek olaylarını ortaya koyabilecek yeterli delil sağlamayacağını  
değerlendirir, zira önemli bir sürecin geçmesi, sözkonusu davada bu süreç neredeyse on bir  
yıldır, ifade vermeleri için tanıkları bulmayı daha güç kılar ve bir tanığın olayları detaylı ve  
doğru olarak hatırlama kapasitesini düꢀürür (bkz., yukarıda anılan, Đpek § 116). Dolayısıyla,  
AĐHM, taraflarca sunulan mevcut delillere dayanarak karara varmalıdır (bkz. Pardo – Fransa,  
20 Eylül 1993 tarihli karar, Seri A no. 261-B, s. 31, § 28, Çaçan – Türkiye kararında anılan,  
no. 33646/96, § 61, 26 Ekim 2004). Ancak, taraflarca sağlanan belgelerin, özellikle yazılı  
ifadelerin, sorgulamada ve çapraz sorgulamada test edilmediği ve dolayısıyla bu davada  
ulaꢀılacak herhangi bir sonuç için olası bir yanıltıcı temel oluꢀturabileceği gerçeğine dikkat  
etmelidir.  
Daha önce kaydedildiği gibi ve ilgili zamanda Türkiye’nin güneydoğu bölgesindeki  
köylerin yıkımı ve tahliyesine iliꢀkin bağımsız raporları göz önünde tutarak, baꢀvuranların,  
köylerinden zorla tahliye edilmiꢀ olduklarına ve evlerinin ve mülkiyetlerinin Devlet güvenlik  
güçleri tarafından yakılmıꢀ olduğuna dair iddiaları ilk bakıꢀta savunulmaz olarak  
reddedilemez. Ancak, AĐHM için, AĐHS’nin amaçlarına uygun, delillerle ilgili gerekli ispat  
ölçütü “suçun kesin olarak veya her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak kanıtlanmıꢀ olması”  
ölçütüdür ve böyle bir ispat yeterli derecede kuvvetli, açık ve uygun sonuçların veya benzer  
çürütülmemiꢀ fiili karinelerin bir arada var olmasına bağlı olabilir (bkz. Đrlanda – Đngiltere, 18  
Ocak 1978 tarihli karar, Seri A no. 25, s. 65, § 161).  
Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranların, güvenlik güçleri tarafından evlerinin ve  
mülkiyetlerinin yakılmasıyla ilgili herhangi bir görgü tanığı ifadesi sunmadıklarını kaydeder.  
Ayrıca, iddia edilen olaylarda yer alan askerlerin kimliğine dair herhangi bir ayrıntı  
vermemiꢀlerdir. Bunun yanında, baꢀvuranların, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı tarafından  
baꢀlatılan iꢀlemlere müdahale ettikleri veya yargı makamlarına ꢀikayette bulunmalarını  
müteakip davalarını takip ettikleri gözükmemektedir. Baꢀvuranlar, yetkililer tarafından  
yürütülen soruꢀturmayı takip etmemelerine iliꢀkin bir açıklama sunmamıꢀlardır. Ayrıca,  
AĐHM, dosyada, Hükümet’in görüꢀlerini ve baꢀvuranlar ile aynı köyde yaꢀayanların  
ifadelerini çürütecek bir delil bulmamıꢀtır.  
Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında ve baꢀvuranların iddialarını doğrulayamadıklarını  
gözönünde tutarak, AĐHM, Devlet güvenlik güçleri tarafından baꢀvuranların köylerinden zorla  
tahliye edildiklerinin veya evlerinin yakıldığının, gerekli ispat ölçütüne göre kanıtlanmadığı  
kararını vermiꢀtir.  
Bu durum karꢀısında, AĐHM, AĐHS’nin 3. ve 8. maddelerinin veya 1 No.’lu  
Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediği kararına varmıꢀtır.  
III. AĐHS’NĐN 5 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
9
Baꢀvuranlar, evlerinin yıkımı ve Elgazi köyünden zorla tahliye edilmeleri sırasında  
mevcut ꢀartların, aynı zamanda, AĐHS’nin 5 § 1. maddesinde yer alan kiꢀi özgürlüğü ve  
güvenliği haklarının ihlaline varmıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir. Bu madde ꢀöyledir:  
“1. Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve yasada  
belirlenen yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.”  
Hükümet, davanın bu yönü hakkında görüꢀ belirtmemiꢀtir.  
AĐHM, 5 § 1. maddenin esas amacının, Devlet tarafından keyfi olarak özgürlükten  
mahrum edilmeye karꢀı koruma olduğunu anımsar.  
Bu davada, baꢀvuranlar, hiçbir zaman yakalanmamıꢀ, tutuklanmamıꢀ veya baꢀka bir  
ꢀekilde özgürlükten mahrum edilmemiꢀlerdir. Baꢀvuranların, evlerinin ve mülkiyetlerinin  
iddia edilen kaybından kaynaklanan güvensiz durumları, 5 § 1. maddede yer alan kiꢀi  
güvenliği kavramının kapsamına girmemektedir (bkz., yukarıda anılan, Çaçan § 70 ve Kıbrıs  
– Türkiye [BD], no. 25781/94, § 228, AĐHM 2001-IV).  
Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, AĐHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediği  
kararına varmıꢀtır.  
IV. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, güvenlik güçleri tarafından zorunlu tahliyelerine ve evlerinin yıkımına  
itiraz etmelerini sağlayacak, medeni haklarını savunmak için bir mahkemeye eriꢀim de dahil  
olmak üzere, etkili bir hukuk yolundan yoksun bırakılmıꢀ olduklarından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
AĐHS’nin 6 § 1. ve 13. maddelerine istinat etmiꢀlerdir. 6 § 1. maddenin ilgili kısmı ꢀöyledir:  
“
Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan,  
… [bir] mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek  
hakkına sahiptir.”  
ve AĐHS’nin 13. maddesi ꢀöyledir:  
“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev  
yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili  
bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”  
A. AĐHS’nin 6 § 1. maddesi  
Baꢀvuranlar, yetkililerin onların iddialarına yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmemesi  
nedeniyle, medeni haklarını savunmak için bir mahkemeye eriꢀim haklarının olanaksız  
kılınmıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀlerdir. Görüꢀlerine göre, böyle bir soruꢀturma olmadan, hukuk  
mahkemeleri usulünde tazminat alma ꢀansları olmazdı.  
Hükümet, baꢀvuranların, iç hukukta mevcut olan hukuk yollarını takip etmemiꢀ  
olduklarını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranlar hukuk davası açmıꢀ olsalardı mahkemeye etkili  
eriꢀimden yararlanırlardı.  
10  
AĐHM, baꢀvuranların, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında belirtilen  
gerekçeler nedeniyle hukuk mahkemelerinde dava açmadıklarını kaydeder. Dolayısıyla,  
iꢀlemleri baꢀlatmıꢀ oldukları takdirde ulusal mahkemelerin baꢀvuranların iddiaları hakkında  
karar vermiꢀ olup olamayacağını belirlemek mümkün değildir. AĐHM’nin görüꢀüne göre,  
baꢀvuranların ꢀikayetleri, esas olarak, güvenlik güçleri tarafından köylerinden zorunlu  
tahliyelerine ve evlerinin ve mülkiyetlerinin kasti yıkımına yönelik etkili bir soruꢀturmanın  
olmadığı iddiasına iliꢀkindir. Dolayısıyla, AĐHM, bu ꢀikayeti, AĐHS’nin ihlal edildiği  
iddialarına yönelik etkili bir hukuk yolu sağlamak için Devlet’lere daha genel bir yükümlülük  
yükleyen, 13. madde açısından inceleyecektir (bkz., yukarıda anılan, Selçuk ve Asker § 92).  
AĐHM, dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini tespit  
etmenin gerekli olmadığına karar vermiꢀtir.  
B. AĐHS’nin 13. maddesi  
Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca, AĐHS ꢀikayetlerine iliꢀkin etkili bir  
hukuk yolunun mevcut olmadığından ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
Hükümet, soruꢀturmada bir kusur olmadığını ve yetkililerin baꢀvuranların iddialarına  
yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmüꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, yerel yasal düzende her ne ꢀekilde sağlanmıꢀ olursa  
olsun, AĐHS hak ve özgürlüklerinin esasını etkili hale getirecek bir hukuk yolunun ulusal  
düzeyde eriꢀilebilirliğini güvence altına aldığını yineler. 13. maddenin amacı, dolayısıyla,  
AĐHS uyarınca “savunulabilir bir ꢀikayet”in esasının çaresine bakabilecek ve yerinde bir telafi  
sağlayabilecek iç hukuk yolu hükmünü ꢀart koꢀmaktır. Bununla beraber, Sözleꢀme’ye taraf  
olan Devlet’lere bu hüküm uyarınca AĐHS yükümlülüklerine uyma ꢀekillerine iliꢀkin bir  
miktar takdir hakkı tanınmaktadır. 13. madde uyarınca yükümlülüğün kapsamı, baꢀvuranın  
AĐHS uyarınca yaptığı ꢀikayetin niteliğine bağlı olarak değiꢀir. Bununla beraber, 13. madde  
tarafından ꢀart koꢀulan hukuk yolu usul ile birlikte uygulamada da “etkili” olmalıdır,  
özellikle, hukuk yolunun uygulanması, Sorumlu Devlet yetkililerinin fiiliyatı veya ihmalleri  
tarafından haksız olarak engellenmemelidir (bkz., her ikisi de yukarıda anılan, Dulaꢀ ve  
Yöyler).  
AĐHM, bu davada toplanan delillere dayanarak, baꢀvuranların evlerinin iddia edildiği  
gibi Devlet güvenlik güçleri tarafından yıkıldığının, gerekli ispat ölçütüne göre ispatlanmamıꢀ  
olduğuna karar verdiğini anımsar. Ancak, bu, 13. maddenin maksatları açısından,  
baꢀvuranların ꢀikayetlerinin, sözkonusu maddenin korumasının kapsamı dıꢀına çıktığı  
anlamına gelmemektedir (bkz. D.P. ve J.C. – Đngiltere, no. 38719/97, 10 Ekim 2002). Bu  
ꢀikayetler, açıkça dayanaktan yoksun olarak kabuledilmez bulunmamıꢀlar ve dolayısıyla  
esaslara iliꢀkin inceleme gerektirmiꢀlerdir. Ayrıca, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik  
kararında, AĐHM, ꢀikayetlerine yönelik tam ve etkili bir soruꢀturmanın olmaması halinde  
baꢀvuranların iç hukukta baꢀka hukuk yolu izlemekten muaf tutuldukları kararını vermiꢀtir.  
Bunun üzerine, AĐHM, olduğu gibi yorumlanan 13. maddenin ꢀartlarına rağmen, baꢀka  
bir hükmün ihlalinin var olmasının sözkonusu maddenin uygulanması için ön ꢀart  
oluꢀturmadığını yineler (Boyle ve Rice – Đngiltere, 27 Nisan 1988 tarihli karar). Dolayısıyla,  
kabuledilebilirlik kararındaki tespitlerini ve baꢀvuranların iddialarının ilk bakıꢀta savunulmaz  
olduğu gerekçesiyle reddedilemeyeceği kararını göz önünde tutarak, AĐHM, baꢀvuranların  
11  
ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 13. maddesinin maksatları açısından AĐHS ihlallerine dair  
savunulabilir iddialar ortaya koyduğunu değerlendirir (bkz., mutatis mutandis, AĐHS’nin 6.  
maddesinin uygulanabilirliğine iliꢀkin olarak, Mennitto – Đtalya [BD], no. 33804/96).  
Davanın özel ꢀartları konusunda, AĐHM, Ovacık Cumhuriyet Savcısı’nın görevsizlik  
kararını müteakip, Ovacık Đlçe Đdare Kurulu yetkililerinin, baꢀvuranların iddialarına yönelik  
soruꢀturma baꢀlattığını kaydeder. Ancak, sözkonusu soruꢀturma, güvenlik güçlerinden  
baꢀvuranların iddialarına iliꢀkin bilgi sunmasını talep etmekle sınırlı kalmıꢀtır. Evlerini ve  
mallarını yakan kiꢀiler olarak baꢀvuranların açıkça jandarmaları suçlamalarına rağmen  
soruꢀturma sırasında güvenlik güçleri mensuplarını sorgulamak için herhangi bir giriꢀimde  
bulunulmamıꢀtır. Ayrıca, yetkililer, baꢀvuranların iddialarının doğruluğunu incelemek  
amacıyla iddia edilen olayların gerçekleꢀtiği yeri ziyaret etmemiꢀlerdir. Güvenlik güçleri  
tarafından sunulan bilgilerle yetinmiꢀlerdir. Bu bağlamda, AĐHM’nin, güvenlik güçleri  
mensuplarının böyle hareketlerde bulunabileceği olasılığını dikkate almak konusunda  
yetkililerde sürekli olarak genel bir isteksizlik tespit ettiği kayda değerdir (bkz, yukarıda  
belirtilen, Selçuk ve Asker, Đpek, Yöyler kararları). Sözkonusu davada Ovacık Đlçe Kaymakamı  
tarafından verilen yanıt ve polis müfettiꢀi Bahri Üstüner tarafından hazırlanan soruꢀturma  
raporu, AĐHM’nin önceki tespitlerini doğrulamaktadır. Son olarak, jandarma yetkililerinin  
baꢀvuranların iddialarını yalanlamasının ardından Ovacık Đlçe Đdare Kurulu yetkililerince ek  
bir soruꢀturma yürütülmemiꢀtir.  
Her halükarda, AĐHM, hiyerarꢀik olarak bir valiye bağlı memurlardan oluꢀmaları ve  
soruꢀturma altında olan güvenlik güçlerine bağlı bir yöneticinin yer alması nedeniyle,  
Türkiye’nin güneydoğu bölgesinde yer alan idare kurullarının bağımsız bir soruꢀturma  
yapabilmelerine iliꢀkin ciddi kuꢀkularını daha önce ifade etmiꢀtir (bkz., diğerlerinin yanı sıra,  
Güleç – Türkiye, no.21593/93, her ikisi de yukarıda anılan, Yöyler ve Đpek). Soruꢀturmada  
belirlenen ciddi kusurlar, AĐHM’nin bu davada farklı bir sonuca varmasına izin  
vermemektedir.  
Bu ꢀartlarda, yetkililerin, baꢀvuranların Elgazi’de malların tahrip edilmesine iliꢀkin  
iddialarına yönelik tam ve etkili bir soruꢀturma yürüttüğü söylenemez.  
Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
V. AĐHS’NĐN 6, 8 VE 13. MADDELERĐ VE 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ  
ĐLE BAĞLANTILI OLARAK, AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ile  
bağlantılı olarak AĐHS’nin 14. maddesine aykırı olarak, Kürt kökenleri nedeniyle ayrıma  
maruz kalmıꢀ olduklarını ileri sürmüꢀlerdir. 14. madde ꢀöyledir:  
“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, irk, renk, dil, din,  
siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet,  
doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”  
Baꢀvuranlar, evlerinin ve mallarının tahrip edilmesinin, Kürt kökenlerinden ötürü  
ayrım teꢀkil eden resmi politikanın bir sonucu olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
12  
Hükümet baꢀvuranların iddialarını reddetmiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranların iddiasını kendisine sunulan delillerin ıꢀığında incelemiꢀ ancak  
asılsız olduğunu değerlendirmiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHS’nin 14. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.  
VI. AĐHS’NĐN 18. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, ꢀikayet konusu müdahale veya kısıtlamaların, AĐHS ile uyuꢀmayan  
maksatlarla uygulandığını iddia etmiꢀlerdir. AĐHS’nin 18. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır.  
Bu madde ꢀöyledir:  
“Bu Sözleꢀmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar  
ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”  
AĐHM, bu iddiayı, kendisine sunulan deliller ıꢀığında incelemiꢀ olduğunu ve bu  
iddiayı asılsız bulduğunu belirtmiꢀtir. Dolayısıyla, 18. madde ihlal edilmemiꢀtir.  
VII. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN  
UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar, evlerinin yıkımı ve Ekim 1994’ten itibaren ekonomik faaliyetlerini geri  
kazanamamaları sonucu maruz kaldıkları maddi zarara karꢀılık toplam 2.696.280.000.000  
Türk Lirası tazminat talep etmiꢀlerdir.  
Hükümet, AĐHS ihlali olmaması gerekçesiyle baꢀvuranlara adil tazmin ödenmemesi  
gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHM’nin AĐHS hükümlerinden birinin ihlal edildiğini  
tespit etmesi halinde dahi baꢀvuranlar tarafından talep edilen miktarların tartıꢀmalı olduğunu  
ve bölgenin ekonomik gerçeklerini yansıtmadığını iddia etmiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranlar tarafından talep edilen tazminat ile AĐHS ihlali arasında sebep  
sonuç iliꢀkisi olması gerektiğini ve bunun, uygun bir davada gelir kaybına iliꢀkin tazminatı da  
kapsayabileceğini yinelemektedir (bkz., diğerlerinin yanı sıra, Barberà, Messegué ve Jabardo  
– Đspanya (50. madde), 13 Haziran 1994 tarihli karar). Ancak, AĐHM, sözkonusu davada,  
Devlet güvenlik güçleri tarafından baꢀvuranların evlerinin yakıldığının veya köylerinden zorla  
çıkarıldıklarının gerekli ispat ölçütçüne göre ispatlanmadığını anımsamaktadır. Dolayısıyla,  
AĐHS ihlali oluꢀturan konu – etkili bir soruꢀturmanın yürütülmemesi – ile baꢀvuranlar  
tarafından talep edilen maddi tazminat arasında bir sebep sonuç iliꢀkisi yoktur. Dolayısıyla,  
AĐHM, baꢀvuranların bu baꢀlık altındaki talebini reddetmiꢀtir.  
13  
B. Manevi tazminat  
Baꢀvuranların her biri 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Bu hususta,  
köylerinden zorla tahliye edilmeleri ve evlerinin ve mallarının tahribatı sonrasında maruz  
kalmıꢀ oldukları acı ve yoksulluğa atıfta bulunmuꢀlardır.  
Hükümet, bu miktarın haddinden fazla olduğunu ve haklı bir gerekçeye dayanmadığını  
ileri sürmüꢀtür.  
AĐHM, ulusal makamların, AĐHS’nin 13. maddesine aykırı olarak, baꢀvuranların  
ꢀikayetlerine yönelik etkili ve tam bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olduklarına karar vermiꢀtir.  
Dolayısıyla, manevi tazminat ödenmelidir. Ancak, baꢀvuran tarafından talep edilen miktar  
haddinden fazladır. Đddiaların ciddiyetini hesaba katarak ve eꢀitlik temeline dayalı karar  
vererek, AĐHM, baꢀvuranların her birine, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk  
Lirası’na dönüꢀtürülmek üzere 4.000 Euro (toplam 48.000 Euro) tazminat ödenmesine karar  
vermiꢀtir.  
C. Mahkeme masrafları  
Baꢀvuranlar, Sözleꢀme Kurumları’nda davalarının hazırlanması ve sunumundaki ücret  
ve masraflar karꢀılığı toplam 78.440 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu miktar, avukatlarının ücret ve  
masraflarını kapsamıꢀtır (her baꢀvurana yönelik 62 saat 20 dakika adli çalıꢀma ve telefon  
görüꢀmeleri, posta, çeviri ve kırtasiye gibi masraflar).  
Hükümet, bu talebin haddinden fazla ve asılsız olduğunu ileri sürmüꢀtür. Đddialarını  
kanıtlamak için baꢀvuranlar tarafından bir makbuz veya herhangi baꢀka bir belgenin  
sunulmamıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranların AĐHS uyarınca olan ꢀikayetlerini ispatlamakta sadece kısmen  
baꢀarılı olduklarını belirtir. Ancak, bu dava, ayrıntılı inceleme gerektiren, karmaꢀık hukuki ve  
olgusal konular içermektedir. Bunun üzerine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 41. maddesi uyarınca, sadece zorunlu olarak ve gerçekten  
yapılan mahkeme masraflarının ödenebileceğini yineler. Baꢀvuranlar tarafından sunulan  
iddiaların detaylarını göz önünde tutarak, AĐHM, baꢀvuranlara, tabi olabilecek her türlü katma  
değer vergisi hariç, 4.900 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
D. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere  
uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun  
olduğuna karar verir.  
BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
14  
1. Hükümet’in ön itirazının reddine;  
2. AĐHS’nin 3. ve 8. maddelerinin ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediğine;  
3. AĐHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine;  
4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini tespit etmenin gerekli olmadığına;  
5. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;  
6. AĐHS’nin 3, 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ile bağlantılı olarak,  
AĐHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine;  
7. AĐHS’nin 18. maddesinin ihlal edilmediğine;  
8. a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın  
kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni Türk  
Lirası’na dönüꢀtürülmek ve baꢀvuranların Türkiye’deki banka hesabına yatırılmak üzere  
ödemesine:  
(i) Baꢀvuranların her birine 4.000 Euro (dört bin Euro) manevi tazminat;  
(ii) Baꢀvuranlara ortaklaꢀa 4.900 Euro (dört bin dokuz yüz Euro) mahkeme masrafları;  
(iii) bu miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;  
b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
yukarıdaki miktara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
9. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi  
uyarınca 2 ꢁubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Vincent BERGER  
Yazı Đꢀleri Müdürü  
Boštjan M. ZUPANČIČ  
Baꢀkan  
15