COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

KURUCU - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 28174/02)

Kararın Özet Çevirisi

STRASBOURG

15 Temmuz 2005

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (28174/02) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı Mehmet Kurucu’nun (Başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 27

Mayıs 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence

altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi (AİHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Y.Karataş tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Başvuran 1944 doğumludur ve Şanlıurfa Birecik’te ikamet etmektedir.

27 Mart 1999 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare) Birecik Barajı’nın yapımı

için başvuranın arazisini istimlak etmiştir.

İdarenin bilirkişi heyeti sözkonusu arazinin bedelini 16.928.540.000 T.L. olarak belirlemiş ve

bu miktar başvurana istimlak sırasında ödenmiştir.

Başvuran kamulaştırma bedelinin yetersiz olduğu gerekçesiyle 5 Nisan 1999 tarihinde Birecik

Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi 30 Haziran 1999 tarihli kararı ile, 29 Nisan 1999 tarihinden

itibaren yasal faiziyle birlikte idarenin ek bedel olarak 22.897.097.998 T.L. ödemesini

kararlaştırmıştır.

Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını 22 Kasım 1999 tarihinde onamıştır.

13 Aralık 2001 tarihinde İdare tarafından başvurana 56.377.595.398 T.L. ek istimlak bedeli

ödenmiştir.

HUKUKA DAİR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuran, ödenen ek istimlak bedelinin Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında

yetersiz kalması nedeniyle gelir kaybına uğradığından şikayetçi olmakta ve Ek 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümete göre başvuran tarafından icra takibi başlatılmadığı için AİHS’nin 35. maddesinde

öngörüldüğü gibi iç hukuk yolları tüketilmemiştir.

AİHM, adli bir süreç sonunda Devlet karşısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin tazminat

alabilmesi için icra takibi başlatmasının şart koşulmasının, Mahkeme içtihatlarınca uygun

bulunmadığını hatırlatır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, § 19, 27 Mayıs 2004, ve

Karahalios-Yunanistan, no: 62503/00, § 23,11 Aralık 2003). Sonuç olarak Hükümet’in bu

itirazı kabuledilemez bulunmuştur.

2

AİHM, yerleşik içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adı geçen

karar) ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan

incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi

ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esasa Dair

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıştır ki bu durumda Mahkeme, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının

korunması bakımından başvuranın özel bir görev üstlendiği görüşündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6 § 1 MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİ HAKKINDA

Başvuran yürütülen yargı sürecinin uzunluğunun AİHS’nin 6 § 1 maddesini ihlal ettiğinden

şikayetçi olmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHM sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun ilan

edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır.

B. Esas Hakkında

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında, AİHM

şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar

vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuran 50.515 Euro’ya denk düşen maddi zarara uğradığını ileri sürmekte, rakam telaffuz

etmeksizin uğradığı manevi zararın tazmin edilmesini talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yönteminin uygulanacağına itibar ederek başvurana maddi tazminat olarak 7.360

Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

3

Manevi zarara gelince AİHM, olayların mevcut koşulları gözönünde bulundurulduğunda ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağına karar vermiştir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve harcamalara ilişkin 2.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve bu yöndeki içtihadı doğrultusunda AİHM, başvurana masraf

ve harcamalara ilişkin toplam 500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin Ek 1 no’lu Protokolünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1 maddesine yönelik yapılan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

4. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf olarak, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvurana;

i.

maddi zarar için 7.360 (yedi bin üç yüz altmış) Euro;

ii.

masraf ve harcamalara ilişkin 500 (beş yüz ) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddelerine

uygun olarak 15 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

4

5