CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KUTLUK VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 1318/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

3 Haziran 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı

ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (1318/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Tülin Kutluk, Erdal Kutluk, Esin Kutluk, Emel Kutluk ve Emel Kutluk’un (baꢀvuranlar)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 22 Kasım 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Çanakkale Barosu avukatlarından M. Öztok tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1933, 1951, 1954 ve 1952 doğumlu olup Çanakkale’de ikamet

etmektedirler.

Baꢀvuranlar, Ezine yakınlarındaki Çamoba köyünde bulunan 339 parsel sayılı 6.100 m²

çapında bir arsanın maliki olan Đsmail Kutluk’un mirasçılarıdırlar. Bu parsel kıyı ꢀeridinde

bulunmaktaydı.

Ezine Kadastro Mahkemesi 30 Aralık 1996 tarihinde aldığı bir kararla kıyı ꢀeridinde

bulunduğu gerekçesiyle 339 sayılı parsele ait tapu senedini iptal etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Yargıtay’a sundukları 4 Ağustos 1997 tarihli mütemmim layihalarında Ezine

kadastro Mahkemesi tarafından verilen kararın mülkiyet haklarına yönelik ihlal teꢀkil ettiği

iddiasında bulunmuꢀlardır.

Yargıtay 14 Mayıs 2001 tarihinde verdiği kararda itiraz edilen kararı onamıꢀtır.

Yargıtay 13 Mayıs 2002 tarihinde karar düzeltme talebini reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvuranlara

tebliğ edilmemiꢀtir.

Đhtilaf konusu parsel 10 Temmuz 2003 tarihinde Hazine adına tapuya tescil ettirilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar 27 Mart 2007 tarihinde tapu senedi iptal edilen mülkün değerinin tespit edilmesi

talebiyle bir dava açmıꢀlardır. Ezine Asliye Hukuk Mahkemesi bu talebi aynı gün kabul

etmiꢀtir.

Tayin edilen bilirkiꢀi mahkemeye bir rapor sunmuꢀtur. Arsa üzerinde bulanan dikili ağaçlara

250 TL (yaklaꢀık 126 Euro) değer biçilmiꢀtir. Arsaya ise 30.500 TL (15.376 Euro) değer

biçilmiꢀtir.

HUKUK

I. 1 NO’LU EK PRTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

2

Baꢀvuranlar 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine uygun surette tazmin edilmeksizin Hazine

yararına mülklerinden mahrum bırakıldıklarından yakınmaktadırlar.

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Hükümet baꢀvuranların,

tapu senetlerinin iptali gerekçesiyle Anayasa’nın 125 maddesi temelinde veya idari

muhakeme usulü kanununun ilgili maddeleri yahut medeni kanun uyarınca bir dava açabilme

imkanlarının bulunduğunu savunmaktadır.

Hükümet ayrıca, ilgililerin AĐHM’ önünde dile getirdikleri ꢀikayetleri ulusal mahkemeler

önünde gündeme getirmediklerini savunmaktadır. Hükümet bunun dıꢀında, ilgililerin

baꢀvurularını nihai iç hukuk kararının verildiği tarihten itibaren altı ay içinde sunmaları

gerektiğine dikkat çekmektedir.

Baꢀvuranlar bu argümanlara itiraz etmektedirler.

Hükümetin itirazının ilk bölümüne iliꢀkin olarak AĐHM, benzer bir argümanı daha evvel

Doğrusöz ve Aslan – Türkiye (no: 1262702, prg. 22-23, 30 Mayıs 2006) ve Kadayıfçı ve

diğerleri – Türkiye (no: 16480/03 16486/03 ve 28128/03, prg. 33, 17 Temmuz 2007)

davalarında reddettiğini hatırlatır. AĐHM daha evvel verdiği karardan farklı bir karara varmak

için bir gerekçe görmemektedir.

Đtirazın ikinci kısmına iliꢀkin olarak ise AĐHM, baꢀvuranların 4 Ağustos 1997 tarihinde

Yargıtay’a sundukları temyiz dilekçelerinde 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi yönünden

yaptıkları ꢀikayeti esas itibarıyla gündeme getirdiklerini tespit etmektedir. Dolayısıyla AĐHM

itirazın bu bölümünü de reddeder.

Altı ay süresi kuralı bakımından yapılan itiraza iliꢀkin olarak AĐHM, altı ay süresinin ilgilinin

kesin iç hukuk kararı hakkında etkili ve yeterli surette bilgi sahibi olduğu tarihten itibaren

iꢀlemeye baꢀlayabileceğini anımsatır. Baꢀvuranın kesin iç hukuk kararı hakkında hangi tarihte

bilgi sahibi olduğunu tespit etme görevi altı ay süresi kuralına uyulmadığı itirazında bulunan

devlete aittir (Baghli – Fransa, no: 34374/97, prg. 31).

Mevcut davada, Yargıtay hukuk dairelerinin kararları taraflara tebliğ edildiği halde nihai iç

hukuk kararı teꢀkil eden 13 Mayıs 2002 tarihli Yargıtay kararı baꢀvuranlara ya da avukatlarına

tebliğ edilmemiꢀtir. Đhtilaf konusu parsel 10 Temmuz 2003 tarihinde Hazine adına tescil

edilmiꢀtir. Tebliğ yükümlülüğü yerine getirilmediği ve Hükümet tarafından baꢀvuranların ya

da avukatlarının mevcut baꢀvurunun yapılmasından altı aydan daha fazla bir süre önce

Yargıtay kararı hakkında bilgi sahibi olduklarını gösteren itiraza mahal bırakmayacak

nitelikte bir kanıt sunulmadığı cihetle AĐHM altı ay süresi kuralına riayet edildiği kanaatine

varmaktadır. Bu gerekçeye istinaden AĐHM itirazı reddeder (bkz., mutatis mutandis, Gençer

ve diğerleri – Türkiye, no: 6291/02, prg. 19-20, 21 Aralık 2006).

AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin de bulunmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.

3

B. Esasa iliꢁkin

AĐHM baꢀvuranların mülklerine saygı haklarına yönelik müdahalenin 1 No’lu Ek Protokol’ün

1. maddesinin ilk fıkrasının ikinci cümlesi anlamında mülkiyetten ‘yoksun bırakma’ iꢀlemi

olarak değerlendirilmesi gerektiğini tespit etmektedir.

AĐHM, daha önce de böylesi bir ꢀikayeti incelediğini ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiği hükmüne vardığını anımsatır. Sözkonusu kararda AĐHM, mülkün

değeri ile makul surette iliꢀkili bir meblağ ödenmemesi durumunda, mülkten yoksun bırakma

iꢀleminin aꢀırı bir ihlal oluꢀturacağını, hiçbir ödeme yapılmamasının ise 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesi bağlamında ancak olağanüstü koꢀullarda haklılık kazanabileceğini

ifade etmiꢀtir (N.A. ve diğerleri, adıgeçen, prg. 41-43). Mevcut davada Hazine’ye mülkiyet

devri sonucunda baꢀvuranlara herhangi tazminat ödenmemiꢀtir. AĐHM mevcut davada farklı

bir hükme varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici herhangi olgu ya da argüman

sunulmadığını tespit etmektedir.

Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Ulusal mahkemelerin bağımsız ve tarafsız olmadığı iddiasında bulunan baꢀvuranlar ayrıca bu

mahkemelerin yasaları uygulama tarzından da ꢀikayetçi olmaktadırlar.

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.

Yaptığı ihlal tespitini göz önünde bulunduran AĐHM mevcut baꢀvuruda gündeme getirilen asıl

hukuki sorunu incelediği kanaatine varmaktadır (Aksoy (Eroğlu) – Türkiye, no: 59741/00, prg.

35, 31 Ekim 2006 ; Sadak ve diğerleri – Türkiye, no: 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve

29903/96, prg. 73 ; Kamil Uzun – Türkiye, no: 37410/97, prg. 64, 10 Mayıs 2007). Dava

olaylarının ve tarafların argümanlarının tamamını dikkate alan AĐHM AĐHS’nin 6/1 maddesi

yönünden yapılan ꢀikayeti ayrıca incelemeye gerek kalmadığını değerlendirmektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar arsa bedeli olarak 144.651 Euro, dikili ağaçlar için 2.906 Euro, tapularından

yoksun bırakılmalarından doğan zarar için ise 56.539 Euro tazminat talep etmektedirler.

Baꢀvuranların her biri uğradıkları manevi zararın tazmini için ayrıca 1.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

Halihazırda AĐHM, arsaya kanundıꢀı olarak el konulması nedeniyle değil uygun bir tazminat

ödenmeyiꢀi nedeniyle 1 No’lu Ek protokol’ün 1. maddesi bakımından ihlal tespiti yapıldığını

tespit etmektedir (Scordino – Đtalya (no:1), no: 36813/97, prg. 255 ve izleyen paragraflar).

Sözkonusu taꢀınmazın ve ihtilaf konusu arsanın değerine iliꢀkin bu unsurları ve elindeki

mevcut bilgileri dikkate alarak hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM, çıplak arsa için

4

baꢀvuranlara ortaklaꢀa 15.500 Euro tutarında bir maddi tazminat ödenmesinin makul

olacağına hükmeder.

AĐHM ihlal tespitinin mevcut dava koꢀullarında manevi zarar açısından baꢀlı baꢀına adil bir

tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar yaptıkları masraf ve harcamalar için 1.000 Euro, AĐHM önündeki temsil giderleri

içinse 3.000 Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar taleplerine iliꢀkin destekleyici herhangi bir

belge sunmamıꢀlardır.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM’nin içtihadı uyarınca bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin iadesini ancak bu

masraf ve giderlerin gerçekliği, gerekliliği ve de makul oranda olduğu ortaya konulduğu

müddetçe temin edebilir. Yukarıda anılan kıstasları göz önünde bulunduran AĐHM bu talebi

reddeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesine ;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesi yönünden yapılan ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına ;

4. Đhlal tespitinin baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin

teꢀkil ettiğine ;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa

15.500 Euro (on beꢀ bin beꢀ yüz Euro) maddi tazminat ödenmesine ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 3 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

5

6