CONSEIL

DE L’EUROPE

COUNCIL

OF EUROPE

COUR EUROPÉENNE DES DROITS DE L’HOMME

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

İKİNCİ DAİRE

İBRAHİM ÖZTÜRK - TURQUIE

(Başvuru no : 16500/04)

KARAR

STRAZBURG

17 Şubat 2009

İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

1

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (16500/04) no’lu davanın

nedeni (T.C. vatandaşı) İbrahim Aksoy’un (başvuran) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne 14 Nisan 2004 tarihinde İnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran 1977 doğumludur ve Kocaelinde ikamet etmektedir.

29 Nisan 1996 tarihinde polis, bombalı saldırı girişiminde bulunan iki kişiyi

yakalamıştır. Bu olay sonrası yapılan polis operasyonlarında TKEP-L üyesi

olduğu sanılan birçok kişi daha gözaltına alınmıştır. Zanlılardan birçoğu

gözaltı sırasında suçlarını itiraf etmiş ve yasadışı örgüt bünyesindeki

faaliyetleriyle birlikte gerçekleştirdikleri silahlı eylemleri detaylı bir şekilde

anlatmışlardır. Bu dönemde yapılan baskınlarda polis birçok maddi kanıt ele

geçirmiştir. Polis ayrıca, görgü tanıkları yardımıyla ve fotoğrafla kimlik

tespiti seansları gerçekleştirmiş ve olay yeri incelemeleri yapmıştır.

Polis, gözaltında bulunan kişilerin verdiği bilgilere dayanarak 6 Haziran

1996 tarihinde başvuranı tutuklamıştır.

Başvuran, polise verdiği ifadede suçunu itiraf etmiş ve örgüt bünyesindeki

faaliyetleriyle birlikte gerçekleştirdiği silahlı eylemleri anlatmıştır.

Başvuran, gözaltı sırasında fotoğrafla kimlik tespiti seanslarına katılmış ve

olay yerini tarif etmiştir. Bu konuyla ilgili tutanaklarda, başvuranın gözaltı

sırasında kendisine isnad edilen suçu kabul ettiği belirtilmiştir. Tutanaklarda

ayrıca, başvuranın arkadaşlarıyla birlikte yürüttüğü faaliyetler hakkında

yaptığı açıklamalar bulunmaktadır. Başvuran, gözaltı süresinde bir avukat

desteği almamıştır.

13 Haziran 1996 tarihinde gerçekleştirilen doktor muayenesinde başvuranın

vücudunda hiçbir yara ve darp izi bulunmadığı tespit edilmiştir.

13 Haziran 1996 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı

(« Cumhuriyet Savcısı ») tarafından dinlenen başvuran, kendisine isnad

edilen suçlara karşı savunmasını yapmıştır. Savunmasında, işkence altında

2

İBRAHİM ÖZTÜRK - TÜRKİYE KARARI

alındığını ileri sürerek polise verdiği ifadeye, olay yeri tarifiyle ilgili

tutanaklara ve fotoğrafla kimlik tespitine itiraz etmiştir.

Aynı gün DGM nöbetçi hakimi (« nöbetçi hakim») önüne çıkarılan

başvuran, tutuklanarak cezaevine konulmuştur. Başvuran, hakim önünde de

Cumhuriyet Savcısına verdiği ifadeyi tekrarlamıştır.

12 Ağustos 1996 tarihinde Cumhuriyet Savcısı, başvuranın da içinde

bulunduğu on dört kişiyi, silahlı eylem yaparak anayasal rejimi yıkmaya

çalışmak, yasadışı silahlı örgüte üye olmak, yardım ve yataklık etmek,

patlayıcı madde üretmek ve kullanmakla suçlamıştır. Sanıkların otuz yedi

olaya karıştıkları iddia edilmektedir.

17 Ekim ile 22 Kasım 1996 tarihlerinde görülen ilk iki duruşmada Devlet

Güvenlik Mahkemesi, içlerinde başvuranın da bulunduğu on üç sanığı

dinlemiştir. Başvuran, mahkeme önünde, polise verdiği ifadeyi yalanlamış

ve işkence altında alındığını ileri sürerek gözaltı sırasında yapılan bütün

soruşturmalara itiraz etmiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi 22 Kasım 1996

tarihinde yapılan duruşmada beş tanığın ve gözaltı sırasında tutulan polis

tutanaklarını imzalayan polis memurlarının mahkemeye çağırılmasına karar

vermiştir. DGM diğer taraftan dava dosyasını tamamlamak üzere usuli

işlemlerin yapılmasını ve A.A. isimli şahıs aleyhine açılan ceza davasının

bakmakta olduğu davayla birleştirilmesini istemiş ve üç sanığın tahliye

edilmesine hükmetmiştir.

DGM, 4 Şubat 1997 ile 8 Temmuz 1997 tarihleri arasında dört duruşma

gerçekleştirmiş ve bu duruşmalarda üç tanıkla birlikte gözaltı sırasında

tutulan polis tutanaklarını imzalayan polis memurlarını dinlemiştir. Bu

duruşmalar sırasında Devlet Güvenlik Mahkemesi, dava dosyasını

tamamlamak üzere bazı yargı işlemleri gerçekleştirmiş, bir kaçak sanık

hakkında yürütülen davanın bu davadan ayrılmasına ve üç suçortağının

tahliyesine hükmetmiştir. 4 Şubat 1997 tarihli duruşmada mahkeme,

başvuranın tahliyesine karar vermiştir. 8 Temmuz 1997 tarihli duruşmada

Cumhuriyet Savcısı, davanın esasına ilişkin taleplerini sunmuştur.

11 Eylül 1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, savunma

avukatlarının 23 Ekim 1997 tarihli duruşmada iki tanığın dinlenmesi

yönündeki taleplerini kabul etmiştir. 9 Aralık 1997 tarihli duruşmada

mahkeme, savunmanın bazı belgelerin düzenlenmesi için ek süre talebini

haklı bulmuş ve verilen süreyi uzatmıştır. DGM, 12 Şubat 1998 tarihinde

polisin grafolojik ve fotoğrafik bilirkişi raporunu ve diğer soruşturma

belgelerini teslim almış ve bir sanığın savunmasını dinlemiştir. Bu

duruşmalardan sonra mahkeme, sanıklar ile avukatlarına savunmalarını

hazırlamaları için ek süre vermiştir.

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

3

Devlet Güvenlik Mahkemesi 28 Nisan 1998 tarihli duruşmada altı sanık ve

avukatlarının savunmalarını dinlemiştir. Bu duruşma sonrasında mahkeme

sekiz davacıyı dinleme kararı alarak, iddianamede yeralan ve sanıklara isnad

edilen suçlarla ilgili diğer belgelerin temin edilmesini istemiştir.

30 Haziran 1998 ile 28 Ocak 1999 tarihleri arasında görülen dört duruşmada

mahkeme, davacıları dinlemiş, istediği belgeleri teslim aldığını kaydetmiş,

başka belgelerin teminini istemiş ve polis memurları hakkında yürütülen

yargılamanın gidişatı üzerine bilgi almıştır. 28 Ocak 1999 tarihli duruşmada

mahkeme, bir davacıyı dinlemiştir. Cumhuriyet Savcısı 8 Nisan 1999 tarihli

duruşmada davayla ilgili taleplerini sunmuştur.

10 Haziran 1999 ile 12 Kasım 1999 tarihleri arasında görülen beş

duruşmada sanıklar savunmalarını sunmuşlardır.

12 Kasım 1999 tarihinde DGM, eski ceza kanununun 168. maddesinin 2.

fıkrası uyarınca başvuranı yasadışı örgüte üye olmak suçundan on iki yıl altı

ay hapis cezasına mahkûm etmiştir. Mahkeme, özellikle sanıkların polise

verdikleri ifadelerde suçlarını itiraf etmelerini ve birbirlerinin aleyhine ifade

vermelerini bu kararın gerekçeleri arasında göstermiştir. Mahkeme, zorla

alındığı iddia edilen ifadelerin diğer maddi kanıtları desteklediğini,

sorgulamaya katılan polis memurlarının mahkeme önünde ifade verdiğini ve

kötü muamele iddialarını reddettiklerini kaydetmiştir. Bütün bunlara

ilaveten mağdurlar da sanıkların aleyhine tanıklık etmişlerdir.

Yargıtay, 26 Mart 2001 tarihinde pişmanlık yasasının bir suçortağı için

uygulanıp uygulanamayacağı konusunun incelenmediğini ve gerekçenin

yetersiz olduğunu açıklayarak Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararını

bozmuştur.

Davaya yeniden bakması istenen Devlet Güvenlik Mahkemesi, ilk

duruşmasını 24 Temmuz 2001 tarihinde gerçekleştirmiştir. Mahkeme, 13

Eylül 2001 tarihinde görülen ikinci duruşmada başvuranın da aralarında

bulunduğu sekiz sanığın savunmalarını dinlemeye devam etmiştir. 20 Kasım

2001 tarihli duruşmada mahkeme, iki suçortağının Yargıtay kararıyla

bağlantılı ifadelerinin hâlâ alınamadığını kaydederek, onlarla ilgili davanın

dosyadan çıkarılmasına karar vermiştir. Bu duruşma sonrasında mahkeme,

ayrıca pişmanlık yasasının bir suçortağına uygulanıp uygulanamayacağı

konusunu Emniyet Genel Müdürlüğü’ne danışma kararı almıştır.

19 Şubat 2002 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranların

gözaltına alınmasından sorumlu polislere karşı yürütülen ceza

yargılamasının sonucu hakkında bilgi edinme kararı almıştır. Mahkeme,

4

İBRAHİM ÖZTÜRK - TÜRKİYE KARARI

suçlarla ilgili belgelerin temin edilmesini isteyerek, savunma avukatının iki

davanın görülmekte olan davayla birleştirilme talebini reddetmiş ve iki

suçortağının tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmalarına karar

vermiştir.

7 Mayıs 2002 tarihli duruşmada mahkeme, ağır ceza mahkemesinde görülen

ceza davasının halen devam ettiğini kaydetmiştir. Savunma avukatlarından

birinin görülmekte olan davanın diğer iki davayla birleştirilme talebi üzerine

mahkeme, bu davalarla ilgili dosyaların temin edilmesini istemiştir.

Mahkeme, bir kez daha suçlarla ilgili belgelerin sunulmasını istemiştir. Son

olarak mahkeme, iki suç ortağının Yargıtay kararıyla ilgili ifadelerinin Ceza

Muhakemesi Kanunu hükümleriyle çelişkili olarak tek hakim tarafından

alındığını kaydetmiş ve Trabzon Ağır Ceza Mahkemesinin bu iki

suçortağını dinlemesini talep etmiştir.

16 Temmuz 2002 tarihinde mahkeme, iki dava dosyasını teslim aldığını

bildirmiştir. Mahkeme dosyaları inceledikten sonra, gerekli belgelerin

kopyalarını dosyaya ekleyerek, bu davaların görülmekte olan davayla

birleştirilmesine gerek olmadığına hükmetmiştir.

26 Eylül 2002 tarihinde mahkeme, ilgili suçortakları bulunamadığı için

istinabe yoluyla ifadelerinin alınamadığını kaydetmiştir. Emniyet Genel

Müdürlüğü’nün suçortağının pişmanlık yasasından yararlanamayacağını

açıklayan cevabını kaydeden mahkeme ayrıca, polis memurları hakkında

ağır ceza mahkemesinde görülen ceza davasının zamanaşımı dolayısıyla

düştüğünü not etmiştir.

17 Aralık 2002 tarihinde mahkeme, istenilen belgelerin teslim alındığını

kaydetmiştir. Bu duruşmada Cumhuriyet Savcısı mütalaasını sunmuştur. Bir

savunma avukatı, 4 ve 5 Nolu Devlet Güvenlik Mahkemelerinde görülen iki

davanın bu dosyayla birleştirilme talebini tekrarlamıştır. Bu iki davayla

mevcut dava arasında bir bağlantı olup olmadığını inceleyen Devlet

Güvenlik Mahkemesi birleştirilmelerine gerek olmadığına hükmetmiştir. Bu

konuyla ilgili olarak mahkeme, AİHM’nin içtihadına atıfta bulunarak,

davanın makul bir süre içinde görülme hakkını gerekçe göstermiştir.

13 Mart 2003 tarihli duruşmada mahkeme, sanıklar ile avukatlarının

savunmalarını dinlemiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 6 Mayıs 2003 tarihli duruşmada bulunamayan

iki suçortağı ile ilgili davayı diğerlerinden ayırmıştır. Bu duruşma

sonrasında mahkeme, başvuranı, hakkında verilen ilk cezaya mahkûm

etmiştir. Sanıkların duruşmalarda yaptıkları savunmaları inceleyen DGM

başvuranın da aralarında bulunduğu bazı sanıkların Emniyet Müdürlüğünde

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

5

yapılan sorgulamada kendilerine isnad edilen suçları itiraf ettikleri halde,

Cumhuriyet Savcısı ve Nöbetçi Hakim önünde bunları reddettiklerini

kaydetmiştir.

Mahkeme, daha sonra yasadışı örgüte ait belgeleri, silahları ve sanıkların

evinde veya tarif ettikleri yerlerde ele geçirilen diğer eşyaları, bilirkişi

raporlarını ve diğer davalarda yargılanan kişilerin ifadelerini dosyada

bulunan kanıtlar arasında sıralamıştır. Mahkeme ayrıca, gözaltı sırasında

yapılan soruşturmaları ve bu soruşturmalarla ilgili tutanakları da kanıt

olarak açıklamıştır. Sanıkların gözaltı sırasında verdikleri ifadeler bu kanıt

belgeleri arasında yer almamıştır.

Mahkeme, dosyada bulunan unsurlar ışığında başvuranın yasadışı örgüte

üye olduğu sonucuna ulaşmıştır.

1 Aralık 2003 tarihinde Yargıtay, bu ikinci kararı onamıştır.

Başvuran hakkında yürütülen ceza davasına paralel olarak, bir ceza davası

da başvuran haricinde bazı suçortaklarının gözaltına alınmasından sorumlu

polis memurları hakkında yürürtülmüştür. 9 Temmuz 2002 tarihinde Ağır

Ceza Mahkemesi, zamanaşımına uğraması dolayısıyla ceza davasının

düşürülmesine karar vermiştir. 21 Ekim 2004 tarihinde Yargıtay, ilk derece

mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN 1, 2 VE 3c) PARAGRAFLARININ

İHLÂL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, gözaltı sırasında ifadesinin işkence altında alındığını, kendisine

avukat tahsis edilmediğini ve dolayısıyla savunmasının adil bir şekilde

dinlenmediğini iddia etmektedir. Ayrıca başvuran, diğer suçortaklarının

ifadelerinin de aynı zorlayıcı yöntemler uygulanarak alındığını ve

kendisinin bu ifadelere bakılarak mahkûm edildiğini ileri sürmektedir.

Başvuran, yasal olmayan yollardan elde edilen kanıtlar kullanılmak

suretiyle masumiyet karinesinin çiğnendiğini ileri sürmektedir. Son olarak

başvuran, savunması için makul bir süre tanınmadığından şikâyetçi olmakta

ve AİHS’nin 6. maddesinin 1, 2 ve 3c paragraflarına atıfta bulunmaktadır.

AİHS’nin 6. maddesinin 2. ve 3. paragrafları, 1. paragraf ile güvence altına

alınan adil yargılanma hakkının özel yönleri ile ilgili olduğu için AİHM,

6

İBRAHİM ÖZTÜRK - TÜRKİYE KARARI

mevcut davada ortaya çıkan sorunları 1 ve 3 c) paragraflarındaki hükümleri

birlikte değerlendirerek inceleyecektir (bakınız, diğerleri arasından,

Hollanda aleyhine Van Mechelen ve diğerleri davası, 23 Nisan 1997,

prg. 49, Karar ve hükümlerin derlemesi 1997-III).

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

1. Yargılama süresi

Hükümet, önce davanın karmakşıklığına ve sanıklara isnad edilen suçların

ağırlığına dikkat çekmektedir. Hükümetin kanaatine göre, iç hukukta hiçbir

aksama olmadığı halde ilgili şahısların birçok duruşmaya gelmemesi

yargılamanın uzamasına neden olmuştur. Ayrıca hükümet, davanın iki defa

DGM ve iki defa da Yargıtay olmak üzere dört kez görüldüğünü

kaydetmektedir. Hükümete göre, dava koşulları göz önüne alındığında,

yargılama süresinin AİHS ile AİHM’nin içtihadı açısından makul olmadığı

söylenemez.

Başvuran, Hükümetin bu iddiasına itiraz etmektedir.

AİHM, mevcut davada önce değerlendirilmesi gerken sürenin 6 Haziran

1996 tarihinde başvuranın tutuklanmasıyla başladığını ve 1 Aralık 2003

tarihinde Yargıtay’ın verdiği kararla sona erdiğini tespit etmektedir.

Dolayısıyla söz konusu süre, dört mahkemede görülen iki derece yargılama

sonunda yaklaşık yedi yıl altı ayda tamamlanmıştır.

Ayrıca AİHM, bir yargılama süresinin makul olarak nitelenmesinin kendi

içtihadındaki kıstaslara, özellikle davanın karmaşıklığına ve başvuran ile

yetkili mercilerin tutumuna bağlı olduğunu kaydetmektedir (bakınız,

diğerleri arasından, Fransa aleyhine Pélissier ve Sassi davası [GC], n^o

25444/94, prg. 67, CEDH 1999-II). Bununla birlikte AİHM, ancak

yargılamasının uzamasından devletin sorumlu olduğu durumlarda « makul

süre »nin aşılıp aşılmadığının tespit edileceğini hatırlatır (Yunanistan

aleyhine Papachelas davası, [GC], n^o31423/96, prg. 40, CEDH 1999-II).

AİHM, mevcut davada ihtilaflı yargılamanın büyük bir karmaşıklık

içerdiğini kaydetmekte ve mahkemelerin başvuranın da aralarında

bulunduğu ve birçok suçtan yargılanan on dört sanıklı bir davaya

baktıklarını hatırlatmaktadır. Sanıklar otuzdan fazla eyleme karışmakla

suçlanmışlardır. Bu karmaşık durum ve suçların türü nedeniyle herbir sanığa

isnad edilen suç için olayların açığa çıkarılması, delillerin toplanması ve

belirlenmesi uzun zaman gerektirmiştir.

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

7

AİHM, adli makamların önemli bir gecikmeye neden olmadıkları

kanaatindedir. AİHM’ne göre, mahkemeler tüm yargılama süresince gerekli

özeni göstermişler ve ‘iyi bir adli yönetim’ ilkesine uygun davranmışlardır.

AİHM, başvuranın 12 Ağustos 1996 tarihinde, yani tutuklanmasından iki ay

sonra suçlandığını, davaya ilk önce Devlet Güvenlik Mahkemesinin

baktığını, iddianamenin sunulmasından üç yıl üç ay sonra hüküm verdiğini,

düzenli aralıklarla duruşmalar gerçekleştirdiğini, sanıkları, mağdurları,

şahitleri dinlediğini ve birçok usuli işlem gerkçekleştirdiğini ve Devlet

Güvenlik Mahkemesinin davaya ikinci kez baktığında yaklaşık iki yıl bir

ayda karar verdiğini, mahkemenin bu yargılama sırasında bazıları istinabe

yoluyla olmak üzere sanıkların ifadelerine başvurduğunu ve savunmanın

tekrarladığı davaları birleştirme talebi hakkında hüküm verdiğini, sanıkların

makul sürede yargılanma haklarını gözönünde bulundurarak birleştirme

talebini reddettiğini ve iki suçortağının bulunamaması dolayısıyla onlarla

ilgili davaları görülmekte olan davadan ayırma kararı aldığını

gözlemlemektedir.

Yargıtay, ilk temyiz başvurusu ile ilgili kararını bir yıl, dört ay ve on üç

günde ve ikinci temyiz başvurusu ile ilgili kararını ise altı ay yirmi dokuz

günde vermiştir.

Buraya kadar elde edilen bilgiler ışığında AİHM, mevcut dava koşullarında

yargılama süresinin, AİHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında öngörülen «

makul süre » ilkesine uygun olduğu kanaatine varmaktadır. Dolayısıyla, bu

şikâyet açıkça dayanaktan yoksun olduğundan, AİHS’nin 35. maddesinin 3.

ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmelidir.

2. Adil yargılama

AİHM, yargılamanın adil olmasıyla ilgili şikâyetin AİHS’nin 35.

maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını

tespit etmektedir. AİHM, diğer taraftan şikâyetin başka bir kabuledilemezlik

gerekçesi

bulunmadığını

kaydetmektedir.

Dolayısıyla

şikayetin

kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa ilişkin

Başvuran, olayın meydana geldiği dönemde Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin bu tür suçlara karşı aldığı özel önlemler çerçevesinde

günlerce kimseyle görüştürülmeden polis karakollarında kapalı tutulduğunu

ve bir avukat desteğinden yararlanamadığını iddia etmektedir. Başvuran,

Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından dikkate alınan sorgulamaların

gözaltı sırasında yapıldığını ve bu sorgulamalara Cumhuriyet Savcısı,

Nöbetçi Hakim ve Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde itiraz ettiklerini

hatırlatmaktadır.

8

İBRAHİM ÖZTÜRK - TÜRKİYE KARARI

Başvuran ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemesi son kararını verirken,

kendisinin polis önünde suçunu itiraf ettiği ifadeler ile sanıkların birbirlerini

suçladığı ifadeleri dikkate aldığını ileri sürmektedir. Başvurana göre, gözaltı

sırasında verilen ifadelerin karar metninde yer almıyor olması bu gerçeği

değiştirmemektedir.

Hükümet, bu iddiayı reddetmektedir. Hükümet önce, gözaltı sonrasında

alınan doktor raporunu gerekçe göstererek, başvuranın ifadesini baskı

altında verdiği yönündeki iddiasının doğru olmadığını savunmaktadır.

Hükümet ayrıca, ulusal mahkemelerin başvuranı sadece gözaltı sırasında

verdiği ifadelere göre değil, aynı zamanda dosyada bulunan ve bu ifadeleri

destekleyen diğer kanıt unsurlarını da dikkate alarak mahkûm ettiklerini

ileri sürmektedir.

Hükümet, başvuranın ulusal mahkemeler önünde gerçekleştirilen tüm

yargılama boyunca bir avukat tarafından temsil edildiğini ve bu süreçte

hakkında yapılan suçlamalara cevap verme fırsatı bulduğunu bildirmektedir.

Hükümet, dava dosyasında başvuranın gözaltı sırasında bir avukat yardımı

istediğini kanıtlayan hiçbir unsur bulunmadığını kaydetmektedir.

AİHM, bu anlatılanlara dayanarak, adil yargılanma hakkının yeterince

“uygulanabilir ve etkili” olabilmesi için, 6. maddenin 1. paragrafı uyarınca,

kural olarak, her davanın kendine has koşulları ışığında bu hakkın

kısıtlanması için zorunlu sebepler olmadıkça, şüpheliye, polis tarafından ilk

kez sorgulanmasından itibaren avukata erişim hakkı sağlanmasının gerekli

olduğu görüşündedir. Avukat erişiminin sağlanmamasına istisnai olarak

zorunlu sebeplerin gerekçe gösterilmesi durumunda bile, böylesi bir

kısıtlama, gerekçesi ne olursa olsun, sanığın 6. madde tarafından teminat

altına alınan haklarına zarar vermemelidir (bakınız, mutatis mutandis,

Birleşik Krallık aleyhine Magee davası, n^o28135/95, prg. 44,

CEDH 2000-VI). Avukat erişimi sağlanmayan sanığın polis sorgulaması

sırasında verdiği kendini suçlayıcı ifadelerin mahkumiyeti için kullanılması

durumunda, genel olarak, sanığın haklarına telafi edilemeyecek şekilde

zarar gelir (Salduz ilgili bölüm, prg.55).

AİHM, mevcut davada başvuranın yedi gün süren gözaltı sırasında

sorgulandığını gözlemlemektedir. Bu süre içerisinde avukat yardımı

almaksızın soruşturmaya ait birçok işleme katılan ilgili şahıs kendisini

suçlayan ifadeler vermiştir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi başvuranın gözaltı sırasında verdiği ifadeleri

dava dosyasından kesin olarak çıkardığı anlaşılmamakla birlikte, başvuranın

suçluluğu tespit edilirken gözaltı sırasında verilen ifadelerin dikkate alınıp

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

9

alınmadığı hakkında bir belirsizlik oluşmaktadır. Bununla birlikte AİHM,

bu soru üzerinde daha fazla durmayacaktır.

AİHM, başvuranın gözaltı sırasında gerçekleştirilen soruşturma işlemlerinin

Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından dava dosyasındaki unsurların

tamamına bakılarak verilen kararın gerekçesinde kanıt belgesi olarak

geçtiğini gözlemlemektedir. Oysa, söz konusu tutanaklarda başvuranın

gözaltı sırasında suçunu itiraf ettiği belirtilmekte ve başvuranın faaliyetleri

hakkında yaptığı açıklamalar bulunmaktadır.

AİHM, sözkonusu davada, 3842 sayılı Kanun’un 31. maddesi uyarınca,

başvuran Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanına giren suçlardan

birini işlemekle itham edildiği için gözaltı sırasında avukata erişim hakkının

kısıtlandığını tespit etmektedir. Bunun sonucunda, başvuran, polis ve diğer

yetkililerin sorgulamasında ifade verirken avukata erişim hakkından

yararlanamamıştır. Dolayısıyla, başvurana, avukata erişim hakkının

sağlanmamasına gerekçe olarak, yalnızca bu durumun ilgili yasal

hükümlerce sistematik olarak öngörüldüğü belirtilmiştir. Sadece bu haliyle

uygulama, AİHM’nin 6. maddede öngörülen şartların yerine getirilmediği

sonucuna varması için yeterlidir (Salduz, ilgili bölüm, prg. 56 in fine).

AİHM diğer taraftan, başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesinde

yargılanırken avukat desteğinden yararlandığını gözlemlemektedir.

Avukatın savcının iddialarına itiraz etmek, başvuranın polise verdiği

ifadenin ve soruşturma işlemlerinin içeriğini yalanlamak imkanı

bulunmaktaydı. Bununla birlikte, başvuranın sorgu hakimi huzuruna

çıkmasından önce soruşturmanın büyük ölçüde tamamlandığı dava

dosyasından anlaşılmaktadır. Ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemesi, davanın

esasını incelemeden önce, başvuranın gözaltındayken vermiş olduğu

ifadelerin kabuledilebilirliği konusunu değerlendirmemiş, aksine,

başvuranın doğruluğunu inkar etmesine rağmen polise verilen bu ifadeleri

mahkumiyeti için esas kanıt olarak kullanmıştır.

Dolayısıyla, sözkonusu davada, başvuranın polise verdiği ifadenin

mahkumiyetine kullanılması nedeniyle, başvuranın avukata erişim hakkına

getirilen kısıtlamalardan bizzat etkilendiği şüphe götürmez bir gerçektir. Ne

sonradan sağlanan avukat yardımı ne daha sonraki yargılamanın çekişmeli

niteliği gözaltı sırasında avukatın yokluğunu telafi edebilir. Ancak,

başvuranın gözaltında tutulduğu sırada avukata erişme imkanı olsaydı,

bunun davanın sonucu üzerinde nasıl bir etkisi olabileceği hususunda fikir

üretmek AİHM’nin görevi değildir.

Sonuç olarak, başvuran yargılama sürecinde aleyhinde kullanılan delillere

itiraz etme fırsatı bulmuş olsa da, polis tarafından gözaltında tutulduğu

10

İBRAHİM ÖZTÜRK - TÜRKİYE KARARI

sırada avukat desteği alamaması, savunma haklarını telafi edilemeyecek

şekilde olumsuz etkilemiştir.

Yukarıda kaydedilenleri göz önüne alan AİHM, mevcut davada AİHS’nin 6.

maddesinin 3c) paragrafının 1. paragrafı ile bağlantılı olarak ihlâl edildiği

sonucuna varmaktadır.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran, 10.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu miktara karşı çıkmaktadır.

AİHM, mevcut dava koşullarında AİHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği

tespitinin yeterli adil tatmin oluşturduğu kanaatindedir. Bununla birlikte,

AİHM, mevcut davadakine benzer koşullarda, tespit edilen ihlalin telafi

edilmesi için prensip olarak en uygun yolun, ilgilinin isteği üzerine, davanın

yenilenmesi ya da dosyanın yeniden açılması olacağı kanaatindedir

(Öcalan-Türkiye, başvuru no : 46221/99 ; Gençel-Türkiye, başvuru no :

53431/99, 23 Ekim 2003, sözü edilen Salduz).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış olduğu yargılama

masraf ve giderleri için 17.280 YTL talep etmektedirler. Sözkonusu talebin

hesap dökümü şu şekildedir : avukatlık ücreti için 17.000 YTL, çeviri

masrafları için 150 YTL, kırtasiye ve fotokopi masrafları için 50 YTL ve

posta marafları için 80 YTL. Başvuran, avukatlık ücreti makbuzunu ve

masrafların makbuzunu belge olarak sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM içtihadına göre bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri

ödemesini ancak gerçekliği, gerekliği ve oranlarının makul miktarda olduğu

ortaya konduğu sürece elde edebilir. Sahip olduğu belgeleri ve yukarıda

sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM, tüm yargılama masraf ve

giderleri için başvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağı

kanaatindedir.

İBRAHİM ÖZTÜRK – TÜRKİYE KARARI

11

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun, yargılamanın hakkaniyetten yoksun olduğu kapsamındaki

şikayete ilişkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna ;

2. Gözaltı sırasında başvuranın yanında avukat bulunmaması nedeniyle

AİHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte AİHS’nin 6/3 c) maddesinin ihlal

edildiğine ;

3. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren

üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek

üzere, her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından

başvurana yargılama masraf ve giderler için 1.000 Euro (bin Euro)

ödenmesine ;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan

faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına ;

4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine ;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77.

maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 17 Şubat 2009 tarihinde

yazılı olarak bildirilmiştir.