CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐHSAN BĐLGĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 40073/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Temmuz 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (40073/98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Đhsan Bilgin (baꢀvuran) adlı kiꢀinin Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AĐHM) 29 Aralık 1997 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran AĐHM önünde, Batman Barosu avukatlarından

S. Özevin tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I.

DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuran, Đhsan Bilgin, 1965 doğumlu bir Türk vatandaꢀıdır ve Batman’da ikamet

etmektedir. Baꢀvuran, 27 Ağustos 1994 tarihinde köy korucuları tarafından öldürülen Mehmet

Mihdi Bilgin’in oğludur.

Baꢀvurana göre, 1992 yılında, içinde yaꢀadıkları küçük köyün (Dutveren, Batman’ın

taꢀrası) ve evin güvenlik güçleri tarafından yıkılmasından sonra, ailesi ve kendisi Batman’ın

merkezine taꢀınmıꢀlardır. Baꢀvuranın, elli iki yaꢀında olan babası yeni çevresine uyum

sağlayamayarak, yollarda ve civar köylerde baꢀıboꢀ dolaꢀma alıꢀkanlığı edinmiꢀtir.

27 Ağustos 1994 tarihinde düzenlenen ve altı jandarma ile baꢀ köy korucusu A.T.

tarafından imzalanan rapor, aynı tarihte, saat 23.00’e doğru Beꢀpınar mevziinden gelen silah

sesleri duyulduğunu belirtmekteydi. Jandarma tarafından kendisiyle irtibata geçilen A.T.,

telsizle bu mevzilerin nöbetçilerinden bilgi almıꢀtır. Bu nöbetçiler, A.T.’ye cevaben, bir kiꢀiye

ateꢀ ettiklerini ve bu kiꢀinin yaralı olduğunu söylemiꢀlerdir. Olay yerine yürüyerek gelen

jandarmalar, doğrudan yerde yatmakta olan, 55-60 yaꢀlarında gözüken, üzerinde mavi kot

gömlek, portakal rengi keten bir pantolon ve spor ayakkabılar olan bir adam bulmuꢀlardır.

Adam, mermiyle göğsünün sağ yanından, sol dirseğinden ve topuklarından yaralanmıꢀtı. Olay

yerinde ilk müdahaleler yapıldıktan sonra, üzerinde hiçbir kimlik belgesi bulunmayan yaralı

birkaç saat sonra öldüğü yer olan Batman Hastanesi’ne sevk edilmiꢀtir.

28 Ağustos 1994 tarihli Adli Tıp inceleme raporuna göre, jandarmalar, Beꢀiri

Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nı (“Savcılık”) sabah saat 01.00’e doğru olaydan haberdar

etmiꢀlerdir. Saat 10.00’da, Savcılık, cesedi, Beꢀiri dispanserinde inceletmiꢀtir. Rapor, cesedin

1.75 cm boyunda, yaklaꢀık 65 kg. ağırlığında olan ve üzerinde yeꢀil pantolon bulunan,

gövdesi çıplak bir adama ait olduğunu belirtiyordu. Doktor, karaciğerin üst tarafında mermi

giriꢀi sonucu oluꢀmuꢀ bir yara ve sol taraftan mermi çıkıꢀıyla oluꢀmuꢀ bir yara tespit etmiꢀtir.

Bu etki, bağırsakları ve dalağı patlatmıꢀtı ve muhtemelen aynı mermi sol kolun alt kısmını da

yaralamıꢀtı. Bir merminin giriꢀ ve çıkıꢀıyla oluꢀmuꢀ yaralar iki ayak üzerinde tespit edilmiꢀtir.

Doktor, ölüm sebebinin hiç kuꢀkusuz, karaciğerdeki, dalaktaki ve bağırsaktaki yaralar

nedeniyle oluꢀan kanama olduğu ve klasik bir otopsi yapmaya gerek olmadığı sonucuna

ulaꢀmıꢀtır.

1 Eylül 1994 tarihinde, baꢀvuranın kardeꢀi ꢁakir Bilgin, Savcılıktan kendisine otopsi

raporunun bir kopyasını vermesini talep etmiꢀ ve cinayet failleri aleyhinde ceza davası

açmıꢀtır.

Aynı gün, Savcılık, Beꢀiri Jandarma Komutanlığı’na, 27 Ağustos 1994’teki olaya

karıꢀan nöbetçilerin kimlik tespitleri ve çağrılmalarını talebini içeren bir yazı göndermiꢀtir.

2

Savcı, talebi cevapsız kalınca, talebini 26 Ekim 1994 tarihinde, daha sonra 14 Ocak ve

14 Mart 1995 tarihlerinde yinelemek zorunda kalmıꢀtır.

18 Nisan 1995 tarihinde, Beꢀiri Jandarma Komutanlığı, F.Y.’yi cinayet faili sıfatıyla,

B.G. ve H.G.’yi ꢀahit sıfatıyla olmak üzere üç köy korucusunu ifadeleri alınmak üzere

Savcılığa sevk etmiꢀtir. Beꢀiri Jandarma Komutanlığı aynı zamanda bu kiꢀilerin 28 Ağustos

1994 tarihli yazılı ifadelerini de Savcılığa iletmiꢀtir.

F.Y., Jandarma Komutanlığı’nda verdiği ifadesinde, 26 Ağustos 1994 tarihinde,

Jandarma Komutanı astsubay H.Y.’nin, kendilerini, PKK üyesi elli kadar teröristin bulunduğu

grubun saldırma riskine karꢀı uyardığını ve kendilerinden dikkatli olmalarını istediğini beyan

etmiꢀtir. Böylece, olay akꢀamı, F.Y., B.G. ve H.G. 1 no’lu mevziiye yerleꢀtirilmiꢀlerdi.

H.G. ve B.G. adlı nöbetçiler F.Y. adlı kiꢀininkiyle neredeyse aynı olan ifadeler

vermiꢀlerdir.

20 Nisan 1995 tarihinde, F.Y., B.G. ve H.G. Savcılığa gitmiꢀlerdir. F.Y. Jandarma

Komutanlığı önünde yaptığı açıklamaları yinelemiꢀtir: M. M. Bilgin’e durmasını ihtar ettikten

ve havaya ateꢀ açtıktan sonra, ona ilk F.Y. ateꢀ etmiꢀtir. F.Y., B.G. ve H.G. ile birlikte, M.M.

Bilgin’i durdurmak için aynı mesafeden ateꢀ eden ve 15-20 m.’lik risk alanına girdiği zaman

onu öldüren üç kiꢀi olduklarını belirtmiꢀtir. Öte yandan, F.Y., kendi mevzilerinin 150-200 m.

sağında ve solunda bulunan diğer iki mevziden ateꢀ edilmeye baꢀlandığını eklemiꢀtir. Diğer

taraftan, B.G. ve H.G., elinde sopa bulunan ve kendilerinin dur emrine uymayıp tehlikeli

ꢀekilde kendilerine yaklaꢀtığı için silahlı bir terörist olarak kabul ettikleri kiꢀiyi öldürmek

amacıyla F.Y. ile aynı anda ateꢀ ettiklerini kabul etmiꢀlerdir.

Yine, 20 Nisan 1995 tarihinde, H.Y. adlı baꢀka bir nöbetçi aynı ꢀekilde Savcılıkta

dinlenmiꢀtir. H.Y. gece devriyesi yaptığını ve mevziler arasında koordinasyonu sağlamakla

görevli olduğunu beyan etmiꢀtir. Olaylar sırasında, H.Y., sözkonusu kiꢀiye en uzak mesafede,

3 no’lu mevzide, N.K. ve C.Y. adlı kiꢀilerin yanında bulunmaktaydı ve kendisi de ateꢀ etmiꢀti.

H.Y., bütün nöbetçilerin ateꢀ ettiğini ama F.Y., B.G. ve H.G. adlı kiꢀilerin bulunduğu

mesafeden açılan ateꢀlerin en yoğunları olduğunu beyan etmektedir. H.Y., bir teröristle karꢀı

karꢀıya olduklarını düꢀündüklerini ve yukarıda belirtilen koꢀullarda onu öldürmek için ateꢀ

ettiklerini anlatmıꢀtır. H.Y. adlı kiꢀinin tarifinden olaya karıꢀan, dört mevzide konuꢀlanmıꢀ on

iki nöbetçi bulunduğu sonucu çıkmaktadır.

21 Nisan 1995 tarihinde, Đ.E., B.E., A.G., B.K., A.B. ve M.C.E. adlı diğer altı nöbetçi

ifade vermiꢀlerdir. Đlki, sözkonusu kiꢀiyi 150 metreden fark ettiğini ve ona doğru 5-6 el ateꢀ

ettiğini beyan etmiꢀtir. Đkincisi, aynı ꢀeyi 250 metre mesafeden, sözkonusu kiꢀiyi fark

etmeden ama terörist bir saldırı olduğunu düꢀünerek yaptığını belirtmiꢀtir. Diğer dört

nöbetçinin hepsi ise, Jandarma Komutanlığı tarafından kendi kullanımlarına verilen

Kalachnikovlarla ateꢀ ettiklerini beyan etmiꢀler, bunu hangi amaçla ve hangi talimatlar

doğrultusunda yaptıklarını belirtmemiꢀlerdir.

Yine, 21 Nisan 1995 tarihinde, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, Jandarma Komutanlığı’ndan,

bulundukları yerlerden ateꢀ açılan mevzilerin mevkilerini gösteren detaylı bir kroki sunmasını

talep etmiꢀtir. Öte yandan, Savcı, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nün kriminal laboratuarınca

olay yerinde bulunan fiꢀek kovanları ve dava konusu nöbetçilerin kullandığı silahlar üzerinde

balistik inceleme yapılması emrini vermiꢀtir.

3

Olayların ertesi günü, Jandarma astsubayı H.E. tarafından iki kroki düzenlenmiꢀtir.

H.E.’nin 15 Mayıs 1996 tarihinde mahkeme önünde verdiği beyanlara göre, krokinin ve

dosyadaki diğer belgelerin yollanması Jandarma Komutanı M.P.’nin talebi üzerine

geciktirilmiꢀtir.

Olay yerinde ve olaya karıꢀan nöbetçilerin verdiği bilgiler temelinde oluꢀturulan

krokiler üç mevziin yerini göstermekteydi. Đlk kan izleri mağdurun yere düꢀtüğü yerin 75

metre uzağında bulunuyordu. Adam, Beꢀiri ve Beꢀpınar köyleri arasında yolda yürüyordu ve

açıkça ikinci yola doğru yöneliyordu. Üç mevziden her birini mağdurun aldığı yolun değiꢀik

noktalarına bağlayan çizgiler mesafeleri belirtmek için çizilmiꢀti. Mevziler yolun her iki

tarafında bulunmaktaydı: yola göre ileride bulunan (1 no’lu mevzi) sağ tarafta (mağdurun

gittiği yöne göre), cesedin on metre ilerisinde bulunmaktaydı. Đkincisi (4 no’lu mevzi), yine

sağ tarafta ve yola göre daha geride, ilk kan izlerine 120 metre mesafede bulunmaktaydı. Bu

mevzi iki projektör tarafından ıꢀıklandırılmaktaydı: ilki mevziin hemen yanında, ve ikincisi

yola doğru ortada bulunmaktaydı. Son olarak, sol tarafta ve mağdurun katettiği yolun

ortasında bulunan noktaya 105 metre mesafede, ilk kan izleri ve mağdurun düꢀtüğü yer

arasında üçüncü bir mevzi (2 no’lu mevzi) bulunmaktaydı. Bu mevzi, biri, mağdurun düꢀtüğü

yere 16,5 metre mesafede bulunan iki projektör tarafından aydınlatılmaktaydı. Kroki üç

mevziin her birinde üç nöbetçi bulunduğunu ve siperlerin her birinde boꢀ fiꢀek mermileri

bulunduğunu belirtmekteydi. 3 no’lu mevzi krokide görünmüyordu.

8 Mayıs 1995 tarihinde, Jandarma Komutanı, Savcılığa, olaya karıꢀan nöbetçilerin

görevlerini yerine getirme çerçevesinde hareket ettiklerini bildirmiꢀtir.

9 Haziran 1995 tarihinde, Savcı, soruꢀturma dosyasını Batman Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’na iletmiꢀtir. 24 Ocak 1996 tarihinde, Batman Cumhuriyet Baꢀsavcısı, A.G.,

M.C.E., B.K., A.B., F.Y., H.Y., H.G., B.G., Đ.E. ve B.E. adlı on nöbetçiyi M.M. Bilgin adlı

kiꢀi hakkında kasıtlı adam öldürme suçuyla, bununla birlikte, ölümün gerçek sorumlusunun

kimliğini tespit etmenin imkansız olduğunu belirterek, Batman Ağır Ceza Mahkemesi önünde

suçlamıꢀtır.

Kendisine dava baꢀvurusu yapılan Ağır Ceza Mahkemesi, Beꢀpınar Jandarma

Karakolundan 27 Ağustos 1994 tarihli raporda belirtilen 17 fiꢀek kovanını Batman

Savcılığı’na teslim etmesini talep etmiꢀtir. 29 Haziran 1995 tarihinde, Batman Savcısı da

sözkonusu fiꢀek kovanlarını Beꢀiri Jandarma Karakolundan talep etmiꢀtir.

18 Ocak 1996 tarihinde, Beꢀiri Jandarma Karakolu olay yerinde hiçbir fiꢀek kovanı

bulunmadığı cevabını vermiꢀtir. 27 ꢁubat 1996 tarihli bir mektupla, Beꢀpınar Jandarma

Karakolu fiꢀek kovanlarının kendilerinde olmadığını bildirmiꢀtir. Bu konuda, Beꢀpınar

Jandarma Karakolu, H.E. adlı Teğmen tarafından telefonda verilen ve sözkonusu fiꢀek

kovanlarının ne Jandarma Karakolu tarafından alındığını ne de Savcılığa gönderilen

tutanaklarla teslim edildiğini ortaya koyan bilgilerin kaydını iletmiꢀtir.

Savcı tarafından imzalanan 18 Ocak 1996 tarihli tutanağa göre, ele geçirilen kanıtlar,

seri numaraları belirtilen kalachnikov tipi dokuz silah ve kürek sapına benzeyen bir sopa idi.

Ağır Ceza Mahkemesi önündeki 29 ꢁubat 1996 tarihli duruꢀma sırasında, F.Y. adlı

sanık, olaydan sonra olay yerine gelen H.E. adlı Teğmenin suçu aralarından sadece birine

isnat etmelerini tavsiye ettiğini beyan etmiꢀtir. Bu doğrultuda, F.Y. Teğmenin mağdura en

4

yakın pozisyonda bulunan F.Y, H.G. ve B.G. adlı kiꢀiler arasında kura çektiği söylemiꢀtir. Bu

ꢀekilde, F.Y. öldürücü ateꢀlemenin sorumlusu olarak seçilmiꢀ olduğunu ve bu doğrultuda

yanlıꢀ beyanların imzalandığını söylemiꢀtir. Duruꢀmada, H.G. ve B.G. adlı kiꢀiler olayların bu

ꢀeklini teyit etmiꢀlerdir.

Sözkonusu üç kiꢀi, dağılan fiꢀek kovanlarını jandarmaların değil kendilerinin

topladığını; kendilerinin, hepsini yeni fiꢀekler almak için Jandarma Karakolu’na götürmeden

önce, bu fiꢀek kovanlarını baꢀka boꢀ fiꢀek kovanlarıyla karıꢀtırdıklarını belirtmiꢀlerdir.

17 Mart 1997 tarihinde, baꢀvuran, tazmine iliꢀkin hukuki hakkını saklı tutarak müdahil

taraf teꢀkil etmiꢀtir. Duruꢀma sırasında, baꢀvuranın erkek kardeꢀi Ağır Ceza Mahkemesi’ni

babalarının bir tür akıl hastalığı olduğu hususunda bilgilendirmiꢀtir.

Ağır Ceza Mahkemesinin talebi üzerine ve 30 Haziran 1997 tarihli bir iddianameyle

H.E., Jandarma Karakolundaki diğer beꢀ subay ve askerler ve köy korucularının baꢀı yanlıꢀ

bir rapor düzenlemek, delilleri gizlemek, görevi kötüye kullanmak ve ceza soruꢀturmasını

engellemek gerekçeleriyle bu mahkemeye sevk edilmiꢀlerdir.

11 Eylül 1997 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi, 442 no’lu Köy Kanununun

74. maddesi uyarınca görevlerinin ifası sırasında bir suç iꢀleyen korucuların, memurlar

aleyhinde sürdürülen kovuꢀturmalara yönelik kanuna göre yargılanmaları gerektiğine kanaat

getirerek, suçlanan köy korucuları aleyhindeki davayı askıya almaya karar vermiꢀtir. Sonuç

olarak, Ağır Ceza Mahkemesi hukuk davasının seyrinin Beꢀiri Đdari Komitesinin rızasına

bağlı olduğu sonucuna varmıꢀtır.

24 Ekim 1997 tarihinde, baꢀvuran, Midyat Ağır Ceza Mahkemesi önünde bu karara

itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, özellikle AĐHS’nin 2 ve 13 maddelerine atıfta bulunarak,

korucuların gereksiz yere öldürme gücüne baꢀvurduklarını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, 442 no’lu

kanununun sözkonusu düzenlemesinin korucuların memurlar aleyhindeki kovuꢀturmalara

iliꢀkin Kanuna tabi olmalarını öngörmediğini eklemektedir. Bununla birlikte, baꢀvuran, bir

ꢀüpheliyi bir hukuki makam önüne çıkarmak için yakalamayı hedeflediği için sözkonusu

suçun “yargı fonksiyonu” kapsamında iꢀlenmiꢀ gibi olduğunun kabul edilmesi gerekliliğini

ileri sürmektedir. Baꢀvurana göre, bu durumda, korucuların kovuꢀturulmalarının yapılması ve

yargılanmaları müꢀterek hukuka göre yapılmalıydı. Baꢀvuran, güvenlik güçlerinin haksız

manevraları nedeniyle, suçluların cinayetten ancak on altı ay sonra suçlanabildiklerinin altını

çizmiꢀtir.

4 Kasım 1997 tarihinde, Midyat Ağır Ceza Mahkemesi, sözkonusu koruculara isnat

edilen “memur” nitelemesinin bu kiꢀilerin maaꢀlarının Đçiꢀleri Bakanlığı bütçesine dahil

olmasına dayandığının altını çizerek, baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.

27 Ağustos 1998 tarihinde, Jandarma Karakol subayı olan bir müfettiꢀ tarafından

düzenlenen idari soruꢀturma raporunu gözönüne alarak, Beꢀiri Đdari Komitesi, korucular

aleyhinde ceza kovuꢀturması baꢀlatmanın gerekli olmadığına karar vermiꢀtir.

14 Eylül 1998 tarihinde, Kanun uyarınca re’sen hareket eden Diyarbakır Bölge Đdare

Mahkemesi, kasıtlı adam öldürme iddialarının mesnetsiz olduğu ve sözkonusu korucular

aleyhinde kamu davası açmayı haklı göstermeye elveriꢀli yeterince kanıt bulunmadığı

gerekçesiyle bu kararı onamıꢀtır.

5

8 Ekim 1998 tarihli bir kararla, H.E. ve altı suç ortağı, aleyhte delil yetersizliğinden

adaleti engelleme suçundan beraat ettirilmiꢀlerdir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, babasını öldüren köy korucularının gereksiz bir öldürme gücünü

baꢀvurduklarını ileri sürmektedir ve ceza davasındaki cinayete iliꢀkin boꢀluklara itiraz

etmektedir. Baꢀvuran, AĐHS’nin 2. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Tarafların argümanları

1. Hükümet

3 Ocak 2005 tarihli ilave görüꢀlerinde, Hükümet, kabuledilebilirlik aꢀamasında

sunduğu argümanları yinelemiꢀtir. Bu görüꢀler ꢀu ꢀekilde özetlenebilir:

Hükümet öncelikle, ilgili bölgedeki silahlı çatıꢀma durumunu belirtmektedir ve bu

ꢀekilde köy korucuları sistemine baꢀvuruyu haklı bulmaktadır: köy halkı PKK’ya yardım

etmeyi reddettikleri için sistematik olarak terörist saldırıların hedefi olmuꢀlardı. Bu kaygı

verici durum gözönüne alındığında, Hükümete göre, vatandaꢀların hayatını korumak için

bazı önlemler almak gerekliydi ki bunlardan biri de köy korucuları sisteminin kurulmasıydı.

Böylece, terörle mücadele kapsamında, Köy Kanununun 74. maddesince öngörülen statü

uyarınca siviller köy korucusu olarak seçilmiꢀlerdi. Maaꢀları, Devlet tarafından ödenen hatta

gönüllü olan bu kiꢀiler, kendilerine geçici süreyle re’sen verilebilecek görevler kapsamında,

Jandarma Genel Komutanlığı kontrolündeki güvenlik güçleri ile iꢀbirliği yapıyorlardı.

Mevcut olaya iliꢀkin olarak, Hükümet, Beꢀeri köyünün fazla hassas bir bölgede

bulunduğunun altını çizmektedir ve bu köyün halkının PKK’yı desteklemeyi

reddetmelerinden dolayı, daha önce, 1994 yılının Ocak ayında gerçek bir tehlikenin

varlığını kanıtlayan terörist bir saldırıya maruz kaldıklarını hatırlatmaktadır. Bu bağlamda,

Hükümet, olaydan önce, Beꢀeri köyü korucularının komutanları tarafından yaklaꢀık kırk

teröristten oluꢀan bir grubun saldırı riski hakkında ikaz edildiklerini belirtmektedir.

Hükümete göre, kendisine yöneltilen ihtarlara rağmen, baꢀvuranın babası tarafından

sergilenen tehlikeli tutum korucuların açtığı ateꢀleri haklı kılmıꢀtır.

Hükümet, köy korucuları tarafından M. M. Bilgin’e karꢀı güce baꢀvurulmasının

kesinlikle gerekli olduğunu ve dolayısıyla AĐHS’nin 2. maddesine uygun olduğunu çünkü

bu güç kullanımı, sözkonusu düzenlemenin, ikinci paragrafında sayılan amaçlardan biri olan

meꢀru müdafaa amacını güttüğünü ileri sürmektedir. Korucular için sözkonusu olan

köylülerin hayatını ve kendi hayatlarını korumak amacıyla hemen bir karar almaktı.

Hükümet, eğer korucuların iyi niyetle ve makul ꢀekilde adamın el bombası patlatmak üzere

olduğunu düꢀünmüꢀlerse, ateꢀ etmekten baꢀka çözümleri olmadığını kabul etmek gerektiği

kanaatindedir. Bu konuda, Hükümet, McCann ve diğerleri-Đngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli,

(A serisi 324 no’lu) kararına atıfta bulunmaktadır.

Bununla beraber, Hükümet, baꢀvuranın yakınları tarafından hukuk makamları önünde

verilen beyanlara göre, ölen kiꢀinin akıl hastalığı olduğunu iddia etmektedir. Eğer durum

6

böyle olmasaydı, ilgili, hiçbir zaman, özellikle gece aꢀırı derecede tehlikeli olan bu bölgeye

girmeye çalıꢀmazdı; baꢀka türlü davranmanın hayatını tehlikeye sokacağını bilerek,

korucuların ihtarlarına itaat ederdi.

2. Baꢀvuran

Baꢀvuran, Hükümetin, babasının ölümünün gerekli ve orantılı bir güce baꢀvurma

sonucu meydana geldiği hususundaki tezine karꢀı çıkmaktadır. Baꢀvuran, korucuların,

kendisinin iyiniyetten ve sağduyudan yoksun olduğunu düꢀündüğü ölçüsüz tepkilerini

uyuꢀmazlık konusu yapmaktadır.

Baꢀvuran, ilk olarak, Savcı tarafından alınan kendi ifadelerinde belirttiği gibi, bir

kısım korucunun sadece ꢀüpheliyi hareketsiz kılmak için değil, onu öldürmek amacıyla ateꢀ

ettiklerinin altını çizmektedir. Baꢀvuran, babasının sözkonusu bölgeye girdiğine iliꢀkin

argümana karꢀı çıkmaktadır çünkü babasının akıl hastalığı vardı. Baꢀvuran, olayın, ilin

kamuya açık bir yolu üzerinde meydana geldiğini ve hiçbir ꢀekilde güvenlik bölgesi olarak

nitelendirilmeyen bir yol üzerinde meydana geldiğini anlatmaktadır.

Baꢀvuran, yolun projektörlerle aydınlatılmıꢀ olduğunu ve yılın bu döneminde sis gibi

görüꢀ netliğini azaltacak nitelikte hiçbir unsur bulunmadığını ileri sürmektedir. Dolayısıyla,

korucular babasının silah taꢀımadığını gördüler ya da görmüꢀ olmaları gerekirdi. Bununla

birlikte, bir kiꢀinin ilin aydınlatılmıꢀ bir yolu üzerinde yürürken baskın yapması normal bir

davranıꢀa ters düꢀerdi. Bunun dıꢀında, baꢀvuran, korucuların, M. M. Bilgin’in korucular

kendisine ateꢀ etmeye baꢀlamadan önce zikzak çizerek ve çömelerek yürüdüğüne iliꢀkin

ifadelerine itiraz etmektedir. Baꢀvuranın, babasının böyle yürüyebilmesi için hedefi olduğu

çok yoğun olan bu ateꢀ açmalardan kendini korumaya çalıꢀmak zorunda kalmıꢀ olduğu

kanaatindedir. Baꢀvuran, korucuların babasını durması konusunda ihtar ettikleri ve ona ateꢀ

etmeden önce havaya ateꢀ ettikleri yönündeki açıklamalarının inandırıcı bulmamaktadır.

Đlaveten, Hükümetin beyanlarının tersine, köyün uzağında bulunan olay bölgesinde

korunacak köylü bulunmamaktaydı. Korucular ise zaten siperlerinde korunmaktaydılar.

Baꢀvuran, son olarak babasının cinayet anında üzerinde bulunan giysinin PKK

militanlarının ayırt edici giysisi olmadığını belirtmektedir.

Baꢀvuran, terörle mücadelenin titizlik gerektiren bir uzmanlık alanı olduğunu ve bu

alanda çalıꢀmanın epeyce özgül bir formasyon gerektirdiğini hatırlatmaktadır. Oysa ki,

baꢀvurana göre bölgede etkili olan köy korucuları hiç eğitimsiz genellikle okuma yazma

bilmeyen kiꢀiler olacaklardı. Baꢀvurana göre, Devlet, böyle bir görev kapsamında, bu

korucuları, yetiꢀtirme ve sorumlu kılma zorunluluğunu yerine getirmemiꢀ olacaktı. Bu

bağlamda baꢀvuran, McCann ve diğerleri-Đngiltere kararının 150. paragrafına atıfta

bulunmaktadır ve öldürme gücü kullanabilecek Devlet görevlilerinin eylemlerinin

hazırlığının ve kontrolünün öneminin altını çizmektedir.

Öte yandan, baꢀvuran, davanın soruꢀturmasındaki birçok boꢀluğa dikkat çekmektedir:

M. M. Bilgin’in ölümüne sebep olan 17 boꢀ fiꢀek kovanı gizlendiler; cinayet anıyla otopsi

arasında ölen kiꢀinin giysilerinin değiꢀmesi hususunda ve ilk baꢀta giydiği giysilere ne

olduğu hususunda güvenlik güçlerine hiçbir soru yöneltilmedi. Baꢀvuran bu giysilerin

ateꢀlemelerin mesafesini belirlemeye yarayabilecek değerli parçalar olduklarının altını

çizmektedir.

7

Yapılan otopsiyle ilgili olarak, baꢀvuran ilk olarak, bu otopsinin bir Adli Tabip

tarafından yapılmadığını ileri sürmektedir. Ateꢀlemelerin saati, ölüm saati, ve ateꢀlemelerin

mesafesi de aynı ꢀekilde otopsi raporunda eksik olan bilgilerdi. Bununla birlikte, Savcı,

cesedi ve kanıtları Adli Tıp Kurumu’na sevk etmemiꢀtir ve dolayısıyla uzmanların

görüꢀlerinden yararlanmamıꢀtır.

Ne Beꢀiri Savcılığı ne de Batman Ağır Ceza Mahkemesi, olay yerine, olayların

aydınlanmasına ve özellikle de korucuların görme alanını belirlemeye imkan verecek bir

ziyarette bulunmuꢀlardır.

Baꢀvuran, sanığı ve ꢀahitleri dinlemeye ayrılan sekiz aylık sürenin ve suçlamadan önce

geçen on altı aylık sürenin altını çizmektedir. Savcılık, soruꢀturmayı yürütme insiyatifini

hiyerarꢀik olarak köy korucularının bağlı olduğu yetkili makam olan Jandarma Karakolu’na

bırakmıꢀ olacaktır.

Son olarak, baꢀvuran Đdari Komitenin taraflı ve bağımlı niteliğini eleꢀtirmektedir ve

kanıtları tahrif eden ve gizleyenin, adaletin yerini bulmasını engellediğinin kabul edilmesi

gereken idarenin kendisi olduğunu ileri sürmektedir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Genel ilkeler

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesine iliꢀkin yorumunu, insanların korunmasının amacı

olarak AĐHS’nin konusunun ve amacının AĐHS’nin düzenlemelerini açık ve etkin

gerekliliklerini yerine getirecek ꢀekilde anlamaya ve uygulamaya çağırmakta oldukları

hususuna göre yönlendirmelidir. Aynı ꢀekilde, AĐHS’nin 2. maddesinin sadece yaꢀama

hakkını garanti altına almadığını ama hangi koꢀullarda ölüme mahkum etmenin haklı

görülebileceğini belirttiğini akılda tutmak gerekir: bu bağlamda, sözkonusu madde, barıꢀ

zamanında, 15. madde uyarınca, AĐHS’nin, hiçbir ꢀekilde ilga edilmesine izin

verilemeyecek baꢀlıca maddeleri arasında yerini almaktadır. AĐHS’nin 2. maddesi,

AĐHS’nin 3. maddesiyle bağlantılı olarak Avrupa Konseyini oluꢀturan demokratik

toplumların temel değerlerinden birini benimsemektedir (bkz, özellikle, McCann ve

diğerleri kararı).

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin 2. paragrafında belirtilen istisnaların AĐHS’nin 2.

maddesinin, kesinlikle, bilerek ölüme çarptırma durumlarını hedeflediğini ama bunun

sözkonusu maddenin tek konusu olmadığını gösterdikleri kanaatindedir. AĐHS’nin 2.

maddesinin metni bütün olarak ele alındığında, 2. paragrafın her ꢀeyden önce bilerek ölüme

çarptırmaya izin verilen durumları tanımlamadığını ama “güce baꢀvurmanın” mümkün

olduğu durumları belirttiğini -ki bu da istemeden öldürmeye götürebilir- göstermektedir.

Bununla birlikte, a), b) veya c) bentlerinde belirtilen hedeflerden birine ulaꢀmak için, güce

baꢀvurma “kesinlikle gerekli” hale getirilmelidir. Bu bağlamda, AĐHS’nin 2. maddesinin 2.

paragrafında bulunan “kesinlikle gerekli” ifadelerinin kullanılması, Devletin müdahalesinin

AĐHS’nin 8 den 11 e kadar maddelerinin 2. paragrafı adı altında “demokratik bir toplumda

gerekli olup olmadığını” belirlemek için normalde kullanılandan daha sıkı ve zorlayıcı bir

gereklilik kriteri uygulamak gerektiğini belirtmektedir. Kullanılan güç, özellikle, AĐHS’nin

2. maddesinin 2 a), b) ve c) paragrafında belirtilen amaçlarla sıkı sıkıya orantılı olmalıdır

(McCann ve diğerleri).

8

Kullanılan gücün AĐHS’nin 2. maddesiyle bağdaꢀıp bağdaꢀmadığını belirlemek için,

AĐHM’nin, sadece güvenlik güçleri tarafından kullanılan gücün yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı

baꢀkalarının korunmasıyla sıkı sıkıya orantılı olup olmadığını bilmek sorusunu değil,

bununla beraber terör karꢀıtı operasyonun mümkün olduğu kadar öldürme gücüne

baꢀvurmanın minimum düzeye indirilecek ꢀekilde yetkililer tarafından hazırlanıp

hazırlanmadığı ve kontrol edilip edilmediğini bilmek sorusunu çok dikkatli ꢀekilde

incelemesi gerekmektedir (McCann ve diğerleri; Bubbins-Đngiltere, 50196/99 no’lu karar;

Ergi-Türkiye, 28 Temmuz 1998 tarihli karar).

AĐHS’nin 1. maddesi uyarınca, Devlete düꢀen ve “AĐHS’de tanımlanan hak ve

özgürlükleri, kendi yargılama alanına giren her bireye tanımadan” ibaret olan genel görevle

bağlantılı olarak AĐHS’nin 2. maddesinin öngördüğü yaꢀam hakkını koruma zorunluluğu,

özellikle, Devlet görevlileri tarafından gerçekleꢀtirilen güce baꢀvurma ölüme sebebiyet

verdiği zaman etkin bir soruꢀturma ꢀekli yürütmeyi içermekte ve zorunlu kılmaktadır (bkz,

diğerleri arasında, Kaya-Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar).

Benzer bir soruꢀturmanın asıl amacı, yaꢀam hakkını koruyan iç hukuk kanunlarının

etkin ꢀekilde uygulanmasını sağlamak ve Devlet görevlilerini veya organlarını içeren

durumlarda, bunların kendi sorumlulukları altında meydana gelen ölümler hakkında

açıklama yapmalarını garanti etmektir. Hangi tür soruꢀturmanın bu amaçların

gerçekleꢀmesine imkan verecek nitelikte olduğunu bilmeye gelince, bu, koꢀullara göre

değiꢀebilir. Bununla birlikte, izlenen biçimler ne olursa olsun, yetkililerin, soru kendi

dikkatlerini sunulur sunulmaz re’sen harekete geçmeleri gerekir. Yetkililer, resmi bir

ꢀikayette bulunulması veya soruꢀturma baꢀlatma sorumluluğunu mağdurun yakınlarının

insiyatifine bırakamazlar (bkz, örneğin, Paul ve Audrey Edwards-Đngiltere, 46477/99 no’lu

karar).

Devlet görevlileri tarafından gerçekleꢀtirilen bir adam öldürme hakkında yürütülen bir

soruꢀturmanın etkin olduğunun kabul edilebilmesi için, genel olarak, soruꢀturmadan

sorumlu kiꢀilerin ve araꢀtırmaları yapan kiꢀilerin olaylara karıꢀan kiꢀilerden bağımsız

olmaları gerektiği kabul edilebilir (bkz, örneğin, Güleç-Türkiye, 27 Temmuz 1998 tarihli

karar; ve Oğur-Türkiye, 21954/93 no’lu karar). Bu husus, sadece her türlü hiyerarꢀik ve

kurumsal bağın yokluğunu değil ama aynı zamanda pratik bir bağımsızlığı öngörmektedir

(bkz, örneğin, Ergi kararı; Hugh Jordan-Đngiltere, 24746/94; ve Kelly ve diğerleri-Đngiltere,

30054/96 no’lu, 4 Mayıs 2001 tarihli karar).

Yürütülen soruꢀturmanın, aynı zamanda, kullanılan gücün koꢀullara göre haklı veya

haksız olduğunu belirlemeye (bkz, örneğin, Kaya kararı) ve sorumluların kimliğini tespit

etmeye ve cezalandırılmalarına gitmeye (Oğur kararı) imkan verecek ꢀekilde etkin olması

gerekir. Burada sözkonusu olan sonuç değil araç zorunluluğudur. Yetkililerin, olaya iliꢀkin,

özellikle, görgü tanıklarının beyanları, teknik ve bilimsel alanda görev yapan polislerin

notları, ve gerekirse, mağdurda bulunan lezyonların tam ve belirgin bir betimlemesini sunan

bir otopsi ve klinik tespitlerin, özellikle ölüm nedeninin objektif analizi gibi kanıtların

toplanabilmesi için, makul olarak, imkanları dahilinde olan önlemleri almıꢀ olmaları gerekir

(bkz, örneğin, Salman-Türkiye, 21986/93 no’lu karar; Tanrıkulu-Türkiye, 23763/94 no’lu

karar; ve Gül-Türkiye, 22676/93 no’lu, 14 Aralık 2000 tarihli karar). Soruꢀturmadaki,

mağdurun ölüm nedenini ortaya koyma veya sorumlu kiꢀi veya kiꢀilerin kimliğini tespit

etme imkanına zarar verebilecek nitelikteki her eksiklik soruꢀturmanın etkisiz olduğu

sonucuna ulaꢀtırabilir (Paul ve Audrey Edwards).

9

Sözkonusu hakkın önemi göz önüne alınınca, konuda, ulusal mahkemelerin hiçbir

ꢀekilde kiꢀilerin yaꢀamlarına yapılan saldırıları cezasız bırakmaya elveriꢀli olmamaları

gerektiğini hatırlamak gerekir. Bu, halkın güvenini muhafaza etmek ve halkın Hukuk

Devleti’ne katılımı ve yasadıꢀı eylemlerin hoꢀgörülmesi veya bu eylemlerin iꢀlenmesine

yönelik gizlice anlaꢀılması görüntüsünü önceden haber vermek için vazgeçilmezdir (bkz,

mutatis mutandis, Öneryıldız-Türkiye, 48939/99 no’lu karar).

Bu koꢀullarda, AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin özü itibariyle Devletlerin

yararlandıkları “her makul ꢀüphenin ötesindeki” kanıt kriterine dayanan karineyi

hatırlatmaktadır (bkz, örneğin, Abdurrahman Orak-Türkiye, 31889/96 no’lu, 14 ꢁubat 2002

tarihli karar). Bununla birlikte, bu kriterin devreye girebilmesi için, özellikle Devlet

görevlileri tarafından gerçekleꢀtirilen haksız yere adam öldürüldüğü iddia edilen bir

durumda, olmaması durumunda baꢀvuranın aꢀırı derecede kanıt yüküne katlanacağı etkin bir

soruꢀturma yapılmıꢀ olması gerekir.

Bu ꢀekil bir soruꢀturma birçok gerekliliği yerine getirmek zorundadır: soruꢀturmadan

sorumlu kiꢀilerin olaya karıꢀan kiꢀilerden bağımsız olması gerekir (bkz, örneğin, Avꢀar-

Türkiye, 25657/94 no’lu karar), aynı zamanda, soruꢀturma, güce baꢀvurmanın koꢀullara göre

haklı veya haksız olduğunu belirlemeye imkan vermelidir (ibidem); son olarak, soruꢀturma,

ivedilikle ve makul bir özenle yürütülmelidir: engeller ve zorluklar olsa da, öldürme gücüne

baꢀvurma hakkında soruꢀturma yapmak sözkonusu olduğunda, halkın kanunilik ilkesine

güvenini muhafaza etmek ve yasadıꢀı eylemlere oranla, her türlü suç ortaklığı veya hoꢀgörü

görüntüsünü bertaraf etmek için, yetkililerin hızlı (ve bununla beraber, uygun) cevabı genel

olarak, asli bir öğe olarak kabul edilebilir (Avꢀar).

2. Bu ilkelerin dava koꢀullarına uygulanması

a. Maddi açıdan

AĐHM, ilk olarak, M. Mihdi Bilgin’in silahsız haldeyken köy korucuları tarafından

öldürüldüğüne itiraz edilmediğini gözlemlemektedir. Öldürme gücüne yapılan bu baꢀvuru,

kuꢀkusuz, böyle bir eylemin, ikinci paragrafta bildirilen amaçlardan birini izlemesini ve o

amaca ulaꢀmak için kesinlikle gerekli olmasını ꢀart koꢀan AĐHS’nin 2. maddesi kapsamına

girmektedir.

AĐHM, Hükümetin, köy korucularının güce baꢀvurmasının kesinlikle gerekli olduğuna

ve AĐHS’nin 2. maddesiyle bağdaꢀtığına iliꢀkin görüꢀlerini gözönünde tutmaktadır. Bununla

birlikte, AĐHM, özellikle öldürme gücü kasten kullanıldığı zaman çok dikkatli bir ꢀekilde

ölüme mahkum edilen durumları inceleyerek bir görüꢀ oluꢀturulmalı ve sadece güce

baꢀvurmuꢀ olan Devlet görevlilerinin eylemlerini değil ama aynı zamanda davanın

koꢀullarının bütününü, özellikle, dava konusu olayların hazırlanması ve kontrolünü dikkate

almalıdır (bkz McCann ve diğerleri kararı).

AĐHM, hemen, birçok korucunun öldürmek için ateꢀ ettiklerini beyan ettiklerini ve bu

beyanların hiçbir zaman yalanlanmadığını tespit etmektedir.

Aynı ꢀekilde, AĐHM, özellikle, cinayetin “güvenlik” çemberi olarak bilinen bölgede

iꢀlenip iꢀlenmediği ve ateꢀ edenlerin hangi görüꢀ koꢀullarında bulundukları soruları hakkında

baꢀvurana göre olaylarla Hükümete göre olayların birbirleriyle çeliꢀtiklerini

10

gözlemlemektedir. AĐHM, dosyadaki belgeler arasında, olayın incelenmesindeki bu temel

noktalar üzerinde bazı bilgiler veren tek belgenin, dört mevziden üçüncüsü hakkında hiçbir

bilgi içermese de öldürme olayının ertesi günü düzenlenen kroki olduğunu tespit etmektedir.

AĐHM, belli bir sıraya göre hareket ettiklerini beyan eden korucuların ifadelerini

gözönüne almıꢀtır: korucular önce sözlü ihtarda bulunmuꢀ, daha sonra havaya ateꢀ etmiꢀ,

bunu takiben ölen kiꢀinin ayaklarına ateꢀ etmiꢀ ve son olarak bu kiꢀinin karnı üzerine

öldürücü kurꢀunu sıkmıꢀlardır. Bununla birlikte, M. M. Bilgin’in, 17 el ateꢀten kendisine

isabet eden iki mermiyle, iki ayağından, sol kolundan ve karnından vurulduğu kesin olsa da,

dosyadaki hiçbir unsur bu ateꢀlemelerin sırasına iliꢀkin beyanları teyit etmemektedir.

Aynı ꢀekilde, AĐHM, en uzaktaki mevzileri tutan korucuların ꢀaꢀkınlık verici beyanını

tespit etmektedir: bu korucular, hiçbir ꢀey görmeden diğer korucuların ateꢀ açtıkları yöne

doğru teröristlerin saldırdığını zannederek ateꢀ ettiklerini beyan etmektedirler.

Mağdura isabet eden iki mermi ve havaya sıkıldığı ileri sürülen mermi bir kenara

bırakılırsa, kesinlikle insani olan bir panik refleksiyle ama, tehlikeli teröristlerin etkisiz hale

getirilmesi sözkonusu olduğunda bile, demokratik bir toplumda kanunların uygulanmasından

sorumlu olan kiꢀilerden beklenme hakkının olduğu ateꢀli silahların kullanımına iliꢀkin tüm

önlemleri almaksızın, on dört el ateꢀ edildiğini tespit etmek gerekir (McCann ve diğerleri).

AĐHM, korucuların davranıꢀının “olayın harareti” içinde bile, hiçbir ateꢀlemeye ve ꢀüpheli

tarafından benzer hiçbir tehdide maruz kalmadıkları için, haksız olduğu kanaatindedir.

Kuꢀkusuz, korucuların öldürme gücüne baꢀvurmaları, sadece korku, beliren bir gölge ve

tahminlere dayanmaktaydı.

Öte yandan, beyanları ve krokiyi incelediği zaman, mağdurun, ayaklarından vurulduğu

halde, koꢀarak yaklaꢀık 75 metrelik bir mesafe boyunca ilerleyebilmiꢀ olmasını hayal etmek

AĐHM’ye zor gelmektedir. Bunun dıꢀında, AĐHM için, yaklaꢀık on metre mesafeden sokakta

gezen bir adamı tehlikeli bir militandan ve bir sopayı bir silahtan ayırt etmeye imkan verecek

görüꢀ kabiliyetinden yoksun oldukları ileri sürülen aynı korucuların, koꢀan ve hareket halinde

bir hedef olan adamın, yaklaꢀık seksen metre mesafeden tek bir mermiyle iki ayağını birden

hedef alıp, hedefe isabet ettirmeleri ꢀaꢀırtıcıdır.

Yetkililer tarafından aktarılan olayların seyrindeki, aleni olan bu birçok çeliꢀki dıꢀında,

AĐHM, dosyanın, özellikle mevcut davadaki gibi ꢀüphelileri yakalamak sözkonusu

olduğunda, görevleri kapsamında köy korucularına yöneltilmiꢀ olacak olası yazılı veya sözlü

talimatlar hakkında hiçbir bilgi içermediğini tespit etmektedir. Dosya, mağdur yere düꢀtükten

sonra onu görmek için yararlandıkları el fenerleri dıꢀında, köy korucularının sahip olduğu

malzemeye (örneğin gece görüꢀ dürbünleri ve telsizler) iliꢀkin olarak da açıklama

içermemektedir. Eğer lojistik araçların ve kuralcı çerçevenin yokluğu tahmin edilen tehlike

karꢀısında korucuların ꢀaꢀkınlığını açıklıyorsa ve onların aleyhinde gibi görünüyorsa, bu

yokluk, özellikle, öldürme gücünü kullanmaya yetkili olan ve bu amaçla silahlandırılan

Devlet görevlilerinin eylemlerinin hazırlığında ve kontrolünde ciddi boꢀluklar ortaya

çıkarmaktadır (McCann ve diğerleri).

Hükümetin beyan ettiği gibi, mağdurun öldürüldüğü yolun, akıl sağlığı yerinde olan ve

güvenlik güçleri üyesi veya terörist olmayan bir kiꢀinin girmeyi düꢀünmeyeceği bir güvenlik

bölgesi olduğu varsayılsa bile, korucuların hareketlerinin haklılığı, AĐHS’nin 2. maddesi

kapsamında, zor olarak teyit edilmektedir. Bunun dıꢀında, AĐHM, eğer cinayet bir güvenlik

11

bölgesinde meydana geldiyse, yukarıda belirtilen boꢀlukların, sadece daha da önem

kazanabilecekleri kanaatindedir.

AĐHM, Devlet görevlileri tarafından, AĐHS’nin 2. maddesinin ikinci paragrafında

belirtilen amaçlardan birini gerçekleꢀtirmek için güce baꢀvurmanın, olaylar sırasında iyi

nedenlerle geçerli olarak kabul edilen dürüst bir inanca dayanıyorsa ama daha sonra yanlıꢀ

olduğu ortaya çıkıyorsa, sözkonusu düzenleme bakımından haklı olduğunun kabul

edilebileceği kanaatindedir. Tersini beyan etmek, Devlete ve kanunların uygulanmasından

sorumlu görevlilerine, kendi hayatları ve baꢀkalarının hayatları aleyhinde uygulanma riskini

ortaya çıkaracak gerçek dıꢀı bir görev dayatmıꢀ olur (ibidem).

Mevcut davada, korucuların eylemlerinin tek baꢀlarına AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal

edildiği sonucuna ulaꢀmak için yeterli olmadığı varsayılsa bile, korucuların karꢀı karꢀıya

kaldıkları ikilem gözönüne alınınca, operasyonun bütününde, AĐHS’nin 2. maddesinin

gerekliliklerine uyacak ꢀekilde kontrol edilip edilmediği ve organize edilip edilmediği ve

operasyonla ilgili talimatların ꢀüphelinin yaꢀam hakkını gerektiği gibi dikkate alıp almadığı

soruları sorulmaktadır (ibidem).

Daha önce belirtilenleri gözönüne alınca, AĐHM, M. Mihdi Bilgin’in ölümünün,

AĐHS’nin 2. maddesinin ikinci paragrafı anlamında, yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı baꢀkalarının

savunmasını sağlamak için kesinlikle gerekli olan bir güce baꢀvurmanın sonucu olduğuna

ikna olmamıꢀtır.

Sonuç olarak, AĐHM, maddi açıdan AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğini tespit

etmektedir.

b. Usul bakımından

Davada, M. Mihdi Bilgin ölümü hakkında cezai olduğu kadar idari araꢀtırmalar

ꢀeklindeki resmi bir soruꢀturmanın iyi bir ꢀekilde yürütüldüğü tartıꢀmalı bir konu değildir.

Bu bağlamda, AĐHM, davanın soruꢀturmasında, baꢀvuran tarafından haklı olarak altı

çizilen çeꢀitli boꢀluklar ve haklı sebebi olmayan gecikmeler tespit etmektedir. AĐHM, bu

boꢀlukların ve düzensizliklerin bir kısmının bir ceza davası kapsamında iç hukuk

mahkemeleri tarafından tespit edildiklerini ama bu davanın sonuçlanmadığını da not

etmektedir.

Bununla birlikte, dosyadaki tüm unsurlar gözönüne alınınca, AĐHM, mevcut davada,

AĐHS’nin 2. maddesinin usul kısmı açısından sorulan baꢀlıca sorunun hukuk sistemini

bütününde kapsadığını tespit etmektedir.

Bu koꢀullarda, AĐHM, yukarıda belirtilen eksikliklerin biri veya diğeri üzerinde

durmaya gerek olmadığı kanaatindedir çünkü Devlet görevlileri tarafından gerçekleꢀtirilen

yasadıꢀı adam öldürme iddiası hakkındaki bir soruꢀturmanın etkin olması için, her ꢀeyden

önce, soruꢀturmadan sorumlu kiꢀilerin olaya karıꢀan kiꢀilerden bağımsız olmaları gerekir.

Böylece, davanın askıya alınması kararının akabinde kendisine baꢀvurulan Beꢀiri

Kaymakamlığının, köy korucuları tarafından iꢀlenen M. Mihdi Bilgin cinayeti hakkında

soruꢀturma yapması için bir müfettiꢀi görevlendirdiğini belirtmek yeterlidir. Jandarma

Karakol subayı olan müfettiꢀ, haklarında soruꢀturma yürüttükleri köy korucularıyla aynı yerel

12

hiyerarꢀidendi. Buna ek olarak, Kaymakamlığın Đdari Komitesi, müfettiꢀ tarafından hazırlanan

soruꢀturma raporu temelinde karar vererek olayların seyrini, sözkonusu raporun tespitleri ve

sonucu hakkında en ufak ꢀüphe dile getirmeden, bu raporda yazıldığı ꢀekliyle benimsemiꢀtir.

Öte yandan, korucular hakkında kovuꢀturma yapılmamasına iliꢀkin bu karar,

soruꢀturmayla görevli Jandarma Karakolu görevlileri aleyhindeki dava henüz askıdayken

verilmiꢀtir. Oysa ki, iki davanın konuları arasındaki bağın önemi ve ikinci dava temelinde

teyit edilen beyanların ciddiliği ve endiꢀe verici niteliği gözönüne alınınca, Komitenin Ağır

Ceza Mahkemesi’nin kararını beklemesi istenirdi.

Bu durumda, Türk Hukuk Sisteminin M. Mihdi Bilgin’in ölümünü çevreleyen koꢀullar

karꢀısındaki tepkisinin etkin olduğu kabul edilemez.

Bu nedenle, davada, aynı zamanda, usul bakımından AĐHS’nin 2. maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, dava konusu koruculara sonuç olarak mutlak bir cezalandırılmama imkanı

sunan Türk Ceza Hukukunun eksikliklerine itiraz etmektedir. Baꢀvuran, AĐHS’nin 13.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Davadaki tarafların argümanları

1. Hükümet

Yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmaya iliꢀkin olarak, Hükümet, AĐHM’nin

uyuꢀmazlık konusu soruꢀturmanın etkin ve derinlemesine bir ꢀekilde yürütüldüğüne kanaat

getirerek benzer bir ꢀikayetin kabuledilemez olduğu sonucuna vardığı 19664/92 no’lu

baꢀvuruya atıfta bulunmaktadır (Çelebi-Türkiye, 5 Haziran 2001 tarihli karar). Hükümet, bu

davadaki gibi, davada, Savcının olaydan haberdar olur olmaz köy korucuları hakkında

araꢀtırmalar baꢀlatmıꢀ ve otopsi yaptırmıꢀtır. Batman Ağır Ceza Mahkemesi ise, Beꢀiri

Savcılığı’na, Jandarma Karakol görevlilerinin kanıtların bozulması ve gizlenmesi olayına

olası olarak karıꢀmalarına iliꢀkin olarak soruꢀturma yapmasını ve korucuların silahlarını ve

olay yerinde bulunan fiꢀek kovanların balistik incelemeye sunmasını emretmiꢀtir.

2. Baꢀvuran

Baꢀvuran, AĐHS’nin 2. maddesinin usul kısmı açısından oluꢀturduğu görüꢀlerini

yinelemektedir ve AĐHS’nin 13. maddesince öngörülen baꢀvurunun icrasının kendi

durumunda, neredeyse sistematik olarak kendi görevlilerine cezalandırılmama imkanı

sağladıklarını ileri sürdüğü Savunmacı Devlet yetkilileri tarafından geniꢀ ölçüde

engellendiğinin altını çizmektedir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHS’nin 13. maddesi, iç düzenin ulusal mahkemenin AĐHS’ye dayanan

“savunulabilir” bir ꢀikayetin içeriğinden haberdar olmasını sağlayacak etkin bir baꢀvuru yolu

sunmasını ꢀart koꢀmaktadır (Z. ve diğerleri-Đngiltere, 29392/95 no’lu karar). Bu düzenlemenin

konusu, yargılanabilir kiꢀilerin AĐHM önündeki uluslararası ꢀikayet mekanizmasını harekete

13

geçirmek zorunda kalmadan önce, ulusal düzeyde, AĐHS tarafından garanti altına alınan

haklarının ihlallerinin uygun ꢀekilde telafi edilmesini elde edebilmelerine imkan verecek bir

yol sağlamaktır (Kudla-Polonya, 30210/96 no’lu karar).

Yaꢀamı koruma hakkının ve iꢀkence yasağının temel önemi gözönüne alınınca,

AĐHS’nin 13. maddesi, iꢀkencenin ve ölümün sorumlularının kimliklerinin tespit edilmesine

ve cezalandırılmalarına götürecek nitelikte ve ꢀikayetçinin soruꢀturma usulüne etkin eriꢀimini

içeren derinleꢀtirilmiꢀ ve etkin araꢀtırmaları ꢀart koꢀmaktadır (bkz. Kaya kararı).

AĐHM, yetkililerin, sorumluların kimliklerinin tespit edilmesi ve cezalandırılmalarına

yönelik derinlemesine ve etkin bir soruꢀturma yürütmedikleri gerekçesiyle (Kaya), birçok kez,

güvenlik güçleri görevlileri tarafından veya onların suç ortaklığıyla iꢀlenen yasadıꢀı adam

öldürme iddiaları hakkındaki davalarda AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini tespit

etmiꢀtir (bkz, örneğin, Kılıç-Türkiye, 22492/93 no’lu kararda belirtilen içtihat). Temelinde

1990’lı yıllarda Türkiye’nin güneydoğusunu kasıp kavuran anlaꢀmazlık bulunan bu davalara,

baꢀvuranların bir yakınlarının güvenlik güçleri tarafından yasadıꢀı ꢀekilde öldürülmesine veya

ꢀüpheli koꢀullarda ölümüne iliꢀkin ꢀikayetleri hakkında, bu ꢀekil soruꢀturmaların yokluğu

damgasını vurmuꢀtu.

AĐHM’yi, bu davalarda, itiraz ettikleri olaylar için sorumlulukların ortaya konmasını

görme ve sonuç olarak ister bir ceza davasında müdahil taraf teꢀkil ederek ister hukuki veya

idari mahkemelere baꢀvurarak uygun bir tazmin talep edebilme fırsatları olmadığı için

baꢀvuranların etkin baꢀvuru yolundan mahrum kaldıkları sonucuna götüren esas olarak bu

unsurdur (Öneryıldız).

Bu bağlamda, AĐHM, özellikle, ilgili idari organların AĐHS’nin 2 ve 13 maddelerinin

gerektirdiği gibi bağımsız bir soruꢀturma yürütme yeteneğine iliꢀkin olarak ciddi ꢀüpheler

duyduğunu dile getirdiğini hatırlatmaktadır (bkz, son olarak, mutatis mutandis, Sunal-Türkiye,

43918/98 no’lu, 25 Ocak 2005 tarihli karar).

Belirtilen içtihat bakımından ve yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, Savunmacı

Devletin AĐHS’nin 13. maddesinin gerektirdiği gibi etkin bir cezai soruꢀturma yürütmüꢀ

olduğu kabul edilemez (Kaya).

Bu nedenle, AĐHS’nin 2. maddesine atıfta bulunarak yapılan ꢀikayete iliꢀkin olarak

AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Zarar

1. Tarafların argümanları

Baꢀvuran, babasının bir eꢀi ve yedi çocuğu olduğunu ve babasının çiftçi ve 23

hektarlık bir arazinin hissedarı olduğunu vurgulamaktadır. Baꢀvuran, bir ziraat mühendisi

tarafından hazırlanan uzmanlık raporuna dayanarak, babasının öldüğü yıl olan 1994 ile

yaꢀasaydı çalıꢀma hayatının sonu olarak kabul edilen yaꢀ olan 65 yaꢀında olacağı 2007 yılları

arasında ailesinin maruz kalacağını ileri sürdüğü yıllık zararın miktarını hesaplamaktadır.

Kazanılması düꢀünülen miktarın kaybına ve yıllık kanuni faizlere dayanan bir hesapla,

14

baꢀvuranın davada maruz kaldığı maddi zarar için talep ettiği miktar 191 413 Euro’ya

ulaꢀmaktadır.

Bunun dıꢀında, baꢀvuran, manevi zarar olarak, annesi Rabia Bilgin için 30 000 Euro,

ꢁakir Bilgin, Mehmetꢀah Bilgin, Hasina Bilgin, Alaaddin Bilgin, Necla Bilgin ve Süphiye

Bilgin adlı erkek ve kız altı kardeꢀinin her biri için 10 000 Euro ve kendisi için 30 000 Euro

olmak üzere toplam 120 000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, nazari ve aꢀırı olarak değerlendirdiği bu iddiaları reddetmektedir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

a. Maddi zarar

AĐHM, ꢀüphesiz, baꢀvuran ve ailesinin tespit edilen ihlallerden mağdur olduklarını ve

bu ihlallerle iddia edilen gelir kaynaklarının kaybı adı altında bir tazminat içerebilecek maddi

zararların arasında açık bir nedensellik bağının bulunduğunu gözlemlemektedir (Salman ve Z.

ve diğerleri). Davada, baꢀvuranın iddialarının, bu açıdan, 1994 ile 2007 yılları arasındaki

dönem için tarım gelirleri kaybının objektif değerlendirmesinden yola çıkarak hesap dökümü

yapılmıꢀ ve hesaplanmıꢀtır. Bununla birlikte, hiçbir belge, M. Mihdi Bilgin’in sağlığında

toprakların iꢀlenmesinden elde edilen gerçek gelirleri belirtmemektedir. Yine hiçbir ꢀey,

ꢀüphesiz hak sahiplerinin ilgiliden miras yoluyla edindikleri bu toprakların ꢀu anki

durumunun ne olduğunu bilmeye imkan vermemektedir. Đleri sürülen zararlar tam bir

hesaplamaya uygun olmayan unsurlar içerdikleri için her değerlendirme kısmen nazari

olacaktır (bkz, diğerleri arasında, Sporrong ve Lönnroth-Đsveç, 18 Aralık 1984 tarihli, A serisi

88 no’lu karar; ve Akdivar ve diğerleri-Türkiye, 1 Nisan 1998 tarihli karar).

AĐHS’nin 41. maddesinin öngördüğü gibi, AĐHM, elindeki verilerin bütününü ve

özellikle babalarının ölüm tarihinde sadece Necla adlı çocuğun küçük olduğu durumunu

gözönüne alarak, mali destek kaybı sonucu oluꢀan zarara iliꢀkin olarak baꢀvuranın iddialarını

hakkaniyetle değerlendirecektir.

Her veriyi etraflıca değerlendirerek, AĐHM, maddi zarar için M. Mihdi Bilgin’in hak

sahipleri için toplam 15 000 Euro’luk bir miktar ödenmesinin uygun olduğu kanaatindedir. Bu

miktar ꢀu ꢀekilde paylaꢀtırılacaktır: dul kalan eꢀi Rabia Bilgin için 6 000 Euro, -1999 yılına

kadar ergin olmayan- kızı Necla Bilgin için 3 000 Euro ve baꢀvuran da dahil olmak üzere

ergin olan altı çocuğunun her birine 1 000 Euro.

b. Manevi zarar

Manevi zarara iliꢀkin olarak, AĐHM, ꢀüphesiz, baꢀvuranın ve ailesinin AĐHS’nin 2 ve

13 maddelerinin tespit edilen ihlalleri akabinde sıkıntı çektiklerini kabul etmektedir. Bununla

birlikte, AĐHM, bunun için talep edilen miktarların aꢀırı olduğu kanaatindedir.

Her veriyi etraflıca değerlendirerek, AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal

edilmesinden ileri gelen manevi zarar için M. Mihdi Bilgin’in Đhsan Bilgin, Rabia Bilgin,

ꢁakir Bilgin, Mehmetꢀah Bilgin, Hasina Bilgin, Alaaddin Bilgin, Necla Bilgin ve Süphiye

Bilgin adlı hak sahiplerine eꢀit paylarda bölüꢀtürülmek üzere toplam 24 000 Euro ödenmesine

karar vermektedir.

15

AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edilmesine yol açan koꢀulların sonucunda ortaya çıkan

manevi zarara iliꢀkin olarak, AĐHM, baꢀvuranın kendisi hakkında, hakkaniyetle karar vererek,

baꢀvurana 5 000 Euro ödenmesinin uygun olduğu kanaatindedir.

B. Masraf ve harcamalar

Bununla beraber, baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve

harcamalar için 6 200 Euro talep etmektedir. Bu bağlamda, baꢀvuran, kendisi ve avukatı

tarafından imzalanan, mevcut dava kapsamında, ekte iliꢀtirdiği Diyarbakır Barosu tarafından

öngörülen tarifenin uygulanacağına iliꢀkin avukatlık ücreti sözleꢀmesini sunmuꢀtur. Bu tarife,

avukatlık ücretlerinin minimum miktarını, AĐHM tarafından ihlal tespit edildiği durumda,

AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca, AĐHM tarafından ödenen miktarın %15’i olarak

belirlemektedir. Bunun dıꢀında, baꢀvuran, ilk ikisi toplam 569 250 000 Türk Lirası (TL) olan

ve çeviri masraflarına iliꢀkin ve üçüncüsü 350 000 000 TL olan ve ilgilinin maddi zarar adı

altındaki talepleri temelindeki uzmanlık raporuna iliꢀkin olmak üzere üç fatura sunmaktadır.

Hükümet, aꢀırı olarak değerlendirdiği bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran, yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamaların

kendisine geri ödenmesini ancak bu masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve

miktarlarının makul niteliği kesin olarak ortaya konduğu zaman elde edebilir. AĐHM, davada

ve değerlendirmesine sunulan verileri, yukarıda belirtilen verileri ve daha önce adlı yardım

adı altında ödenen miktarları gözönüne alarak, baꢀvurana bütün masraflar için 3 000 Euro’luk

miktarın ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir ( Gezici-Türkiye, 34594/97 no’lu, 17 Mart

2005 tarihli karar; ve Fatma Kaçar-Türkiye, 35838/97 no’lu, 15 Temmuz 2005 tarihli karar ile

karꢀılaꢀtırınız).

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU NEDENLERLE AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 2. maddesinin, maddi ve usul kısımları bakımından ihlal edildiğine;

2. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet tarafından:

i. AĐHS’nin 2. maddesi açısından, tespit edilen ihlallerden ileri gelen maddi ve

manevi zararlar için:

- Rabia Bilgin’e 9 000 Euro (dokuz bin Euro) ödenmesine;

- Necla Bilgin’e 6 000 Euro (altı bin Euro) ödenmesine ve

- M. Mihdi Bilgin’in ölümünde ergin olan altı çocuğunun her birine 4 000 Euro

(dört bin Euro) ödenmesine;

16

ii. baꢀvurana, AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edilmesinden dolayı maruz kaldığı

manevi zarar için 5 000 Euro (beꢀ bin Euro) ödenmesine;

iii. masraf ve harcamalar için 3 000 Euro (üç bin Euro) ödenmesine;

iv. sözkonusu miktarların, yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 27 Temmuz 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

17