CONSEIL  
AVRUPA  
DE L’EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ĐLDAN -TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:75603/01)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
26 Haziran 2007  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (75603/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀlarından Ferda Đldan’ın (baꢀvuran), 30 Ekim 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) Đnsan Hakları ve  
Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN UNSURLARI  
Türk vatandaꢀı olan 1972 doğumlu Ferda Đldan halihazırda Midyat Cezaevi’nde tutuklu  
bulunmaktadır.  
Baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı bir örgüte karꢀı düzenlenen bir operasyon çerçevesinde 25 Mart  
1995 tarihinde yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.  
Diyarbakır Đl Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polisler 7 Nisan 1995 tarihinde baꢀvuranın  
ifadesini almıꢀlardır. Konuyla ilgili olarak düzenlenen tutanakta baꢀvuranın sözkonusu örgüt  
bünyesinde gerçekleꢀtirdiği faaliyetlere ayrıntılarıyla yer verilmiꢀtir.  
10 Nisan 1995 tarihinde Diyarbakır DGM Savcılığı tarafından ifadesi alınan baꢀvuran  
müteakiben nöbetçi DGM hâkimi huzuruna çıkarılmıꢀtır. Nöbetçi DGM hâkimi baꢀvuranın  
tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.  
Cumhuriyet Savcılığı 13 Nisan 1995 tarihinde baꢀvuranla birlikte diğer on altı sanık aleyhinde  
bir askeri hâkim ve iki sivil hâkimden oluꢀan Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde bir kamu  
davası açmıꢀtır. Savcı konuyla ilgili olarak devlet topraklarının bir bölümünü devlet  
hâkimiyetinden ayırmaya yönelik faaliyetleri cezalandıran TCK’nın 125. maddesinin  
uygulanmasını talep etmiꢀtir.  
DGM hazırlık duruꢀmaları sırasında sanıkların ifadesinin alınmasını kararlaꢀtırarak sanıkların  
suçlanan faaliyetleri ile ilgili evrakı savcılıktan talep etmiꢀtir.  
16 Haziran 1995 tarihli duruꢀmada baꢀvuran kendisine yöneltilen tüm suçlamaları reddederek  
polise verdiği ifadeyi inkâr etmiꢀtir. Buna karꢀın baꢀvuran savcılıkta ve DGM hâkimi önünde  
verdiği ifadeyi doğrulamıꢀtır.  
Bu nedenle DGM, dosyada bulunan tutanaklardaki imza sahiplerinin ifadelerine  
baꢀvurulmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.  
ertelenmiꢀtir.  
Savcılığın cevabının beklenmesi amacıyla duruꢀma  
14 Eylül 1995 tarihinden 26 Mart 1998 tarihine kadar yapılan duruꢀmalarda DGM gerekli  
tanıklıkların tamamlanmasına çalıꢀmıꢀtır.  
2
Savcılık 28 Mayıs 1998 tarihli duruꢀmada 17 Nisan 1995 tarihinde talep edilen bilgiyi  
Mahkeme’ye sunmuꢀtur. Bu duruꢀmayla birlikte 1 Temmuz, 3 Eylül, 22 Ekim ve 10 Aralık  
1998 ve 11 ꢁubat ve 11 Mart tarihli duruꢀmalar eksik tanıklıkların tamamlanması amacıyla  
aynı ꢀekilde ertelenmiꢀtir.  
Savcı 15 Nisan 1999 tarihli duruꢀmada iddianamesini okuyarak TCK’nın 125. maddesi  
uyarınca baꢀvuranın mahkûmiyetini talep etmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatının talebi üzerine DGM  
davanın esasına iliꢀkin nihai gözlemlerini hazırlaması için baꢀvurana ek süre tanımıꢀtır.  
20 Mayıs 1999 tarihli duruꢀmada baꢀvuranın avukatı savunmasını hazırlamak için ek süre  
talebinde bulunmuꢀtur. Ek süre talebi Mahkemece kabul edilmiꢀtir.  
3 Haziran 1999 tarihli duruꢀmada baꢀvuranın avukatı savunmasını sunmuꢀtur. Baꢀvuranın  
avukatı, her ne kadar baꢀvuran üzerinde bir bombayla yakalanmıꢀ olsa da baꢀvuranın  
suçluluğunu kanıtlamak için yeterli delil bulunmadığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı  
ayrıca müvekkili hakkında silahlı bir çeteye yardım suçunu cezalandıran TCK’nın 169.  
maddesinin uygulanmasını talep etmiꢀtir.  
DGM aynı gün verdiği kararda baꢀvuranın ömür boyu hapse mahkûm edilmesini hükme  
bağlamıꢀtır.  
Yargıtay 21 ꢁubat 2000 tarihinde bu cezayı onamıꢀtır.  
Yargıtay kararı 5 Mayıs 2000 tarihinde dosyaya aktarılmıꢀtır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, oluꢀumunda askeri bir hakim bulunduğu gerekçesiyle kendisini yargılayarak  
mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ‘bağımsız ve tarafsız bir mahkeme’  
olmadığını iddia etmektedir. Yine davasının adil görülmesi bağlamında baꢀvuran, gözaltında  
tutulduğu sırada yasaya aykırı bir biçimde elde edilen unsurlar temelinde mahkum edildiğini  
ileri sürmektedir.  
Baꢀvuran ayrıca ceza yargılaması süresinin uzunluğundan ꢀikâyetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu  
hususta AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.  
A. Kabuledilebilirliğe dair  
Hükümet AĐHM’yi, AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay süresi kuralına riayet  
edilmediği gerekçesiyle AĐHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan ꢀikâyeti reddetmeye davet  
etmektedir. Hükümet, baꢀvuranın avukatının 21 ꢁubat 2000 tarihinde Yargıtay tarafından  
verilen nihai iç hukuk kararıyla ilgili olarak Yargıtay nezdinde bilgi edinmesinin mümkün  
olduğunu savunmaktadır. Hükümet buna karꢀın baꢀvurunun 30 Ekim 2000 tarihinde  
yapıldığına dikkat çekmektedir.  
3
AĐHM, baꢀvuranın nihai iç hukuk kararının bir örneğinin kendisine re’sen tebliğ edilmesi  
hakkına sahip olması halinde altı ay süresinin karar örneğinin tebliğinden itibaren iꢀletilmeye  
baꢀlanmasının AĐHS’nin konu ve amacı bakımından daha uygun olacağı kanaatindedir (bkz.,  
Worm – Avusturya, 29 Ağustos 1997 tarihli karar, § 33). ꢁayet mevcut davada olduğu gibi iç  
hukukta kararın tebliği öngörülmemiꢀse, AĐHM, tarafların kararın içeriği hakkında bilgi  
sahibi olabildikleri kararın kullanıma sunulma tarihinin dikkate alınmasının yerinde olacağı  
kanaatindedir (bkz., özellikle, Papachelas – Yunanistan, no: 31423/96, § 30 ve § 31).  
AĐHM mevcut davada, 21 ꢁubat 2000 tarihli Yargıtay kararının 5 Mayıs 2000 tarihinden  
itibaren ilk derece mahkemesi kaleminde tarafların kullanımına sunulduğunu tespit  
etmektedir. Baꢀvuran AĐHM’ye altı aydan az bir süre içerisinde 30 Ekim 2000 tarihinde  
baꢀvuruda bulunmuꢀtur. Bu nedenle ön itirazı reddetmek yerinde olacaktır. Baꢀvuranın  
aleyhinde gerçekleꢀtirilen cezai usul iꢀleminin uzunluğu yönünden yaptığı ꢀikâyete iliꢀkin  
olarak AĐHM, sözkonusu usul iꢀleminin baꢀvuranın 25 Mart 1995 tarihinde yakalanmasıyla  
baꢀlayıp 21 ꢁubat 2000 tarihinde Yargıtay tarafından karar verilmesiyle birlikte sona erdiğini  
kaydetmektedir. Dolayısıyla ihtilaflı usul iꢀlemi dört yıl on bir ay sürmüꢀtür.  
AĐHM, bilhassa sanıkların sayısı, farklı ꢀehirlerde yaꢀayan tanıkların dinlenecek olması ve  
isnat edilen suçların niteliği (organize suç) gibi unsurlar dikkate alındığında sözkonusu  
davanın belli bir karmaꢀıklık arz ettiğini gözlemlemektedir. Dosya unsurlarını göz önünde  
bulunduran AĐHM, adli makamlara atfedilebilecek bir atalet dönemi bulunmadığını ve adli  
makamlar tarafından davanın hızlı bir ꢀekilde görüldüğünü tespit etmektedir (bkz., diğer  
birçokları arasında, Keçeci – Türkiye, no: 52701/99 ve no: 53486/99, § 23 – 31, 15 Temmuz  
2005, ve Soner Önder – Türkiye, no: 39813/98, § 47 – 52, 12 Temmuz 2005).  
Bu itibarla AĐHM, cezai usul iꢀlemi süresi yönünden yapılan ꢀikâyetin AĐHS’nin 35/3 ve 4  
maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilemez ilan edilmesi  
gerektiğine hükmetmektedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan diğer ꢀikâyetlerin ise AĐHS’nin 35/3 maddesi  
anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca bu  
ꢀikâyetlerin herhangi baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesiyle karꢀılaꢀmadığını tespit  
etmektedir. Dolayısıyla bu ꢀikâyetleri kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.  
B. Esasa dair  
1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığı hakkında  
Mevcut davadakine benzer sorunları gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiꢀ  
olan AĐHM, bu davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunmuꢀtur  
(bkz., Özel, adıgeçen, §§ 33 – 34).  
AĐHM, mevcut davada farklı bir sonuca varabilmesi için Hükümet tarafından herhangi bir  
olgu ya da delil sunulmadığı kanaatine varmaktadır. AĐHM, aleyhinde ‘ulusal güvenlik’  
konusuyla alakalı suçlar isnat edilen baꢀvuranın, askeri yargıya mensup bir subayın da  
aralarında bulunduğu hâkimlerin karꢀısına çıkmaktan endiꢀe duymasının anlaꢀılır bir durum  
olduğu tespitini yapmaktadır. Bu nedenle baꢀvuran meꢀru bir ꢀekilde, mahkemenin amacına  
aykırı birtakım mülahazaların etkisinde kalmasından kaygı duyması mümkündü. Bu itibarla  
4
baꢀvuranın adıgeçen mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığı konusunda beslediği ꢀüphelerin  
objektif gerekçelere dayandığı mütalaa edilebilir (Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli  
karar, § 72, in fine).  
AĐHM, baꢀvuranı yargılayarak mahkûm ettiği dönemde DGM’nin bağımsız ve tarafsız bir  
mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.  
2. Yargılamanın adilliği hakkında  
Hükümet bu hususta bir ihlal olduğu iddiasına itiraz etmektedir.  
AĐHM benzer davalarda, bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu kanıtlanmıꢀ bir  
mahkemenin yargısına tabi kimselere hiçbir biçimde adil dava güvencesi sunamayacağına  
hükmettiğini hatırlatmaktadır.  
Baꢀvuranın davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından görülme hakkına iliꢀkin  
olarak yapılan ihlal tespitini göz önünde bulunduran AĐHM, mevcut ꢀikayeti ayrıca  
incelemeye gerek olmadığı kanaatindedir (bkz., diğerleri arasında, Çıraklar – Türkiye, 28  
Ekim 1998 tarihli karar, § 44 ve § 45).  
III. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunan baꢀvuran tutuklu yargılanma süresinin uzunluğundan  
ꢀikâyetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu hususta ‘isnat edilen suçların vasfı ve ağırlığı ve delillerin  
durumu’ gibi birbirinin aynı ifadelere dayanılarak tutukluluğunun devamına karar verildiğini  
iddia etmektedir.  
AĐHM, iç hukukta bir baꢀvuru yolu bulunmaması durumunda altı ay süresinin baꢀvuruda  
suçlanan eylemin gerçekleꢀmesinden itibaren iꢀlemeye baꢀlayacağını hatırlatmaktadır (bkz.,  
sözgelimi, Çevik – Türkiye, no: 76978/01, 21 Mart 2006). AĐHM, baꢀvuranın 10 Nisan 1995  
tarihinden itibaren tutuklu olarak yargılanmaya baꢀladığını ve tutuklu yargılanma süresinin 3  
Haziran 1999 tarihinde DGM’nin baꢀvuran hakkında mahkûmiyet kararı vermesiyle birlikte  
yani mevcut baꢀvurunun yapılmasından altı ay önce sona erdiğini tespit etmektedir.  
Baꢀvurunun bu bölümü geç sunulduğundan AĐHS’nin 35/1 ve 4 maddesi uyarınca  
reddedilmelidir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran uğradığı manevi zararın tazmini için 10.750 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca  
herhangi bir rakam belirtmeksizin maddi tazminat için adil tazmin talebinde bulunmaktadır.  
Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.  
Tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı görmeyen AĐHM bu  
talebi reddetmektedir.  
5
AĐHM, mevcut dava koꢀullarında AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespitinin manevi  
tazminat için baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin teꢀkil edeceği kanaatindedir (Çıraklar,  
adıgeçen, § 49). Bir kez daha hatırlatmak gerekir ki, mevcut davada olduğu gibi, bir kimse  
Sözleꢀme’de öngörülen nitelikleri taꢀımayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiği  
takdirde, tespit edilen ihlalin telafisi için yeni bir dava açılması ya da yargılamanın yeniden  
baꢀlatılması uygun bir yöntem teꢀkil etmektedir (bkz., Öcalan – Türkiye, no: 46221/99, § 210  
in fine).  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 5. 537 Euro  
talep etmektedir.  
Hükümet bu meblağı aꢀırı bulmaktadır.  
AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran masraf ve harcamalarının iadesini ancak sözkonusu  
masraf ve harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve makul nispette olduğunu kanıtladığı  
takdirde elde edebilmektedir. Elinde bulunan bilgiler ve yukarıda zikredilen ölçütler ıꢀığında  
AĐHM, mevcut davada baꢀvurana tüm masrafları için 1.250 Euro ödenmesinin makul  
olacağına hükmetmektedir.  
C. Gecikme Faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç  
puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığına ve bu mahkeme  
önünde yapılan yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikâyetlerin kabuledilebilir, diğer  
ꢀikâyetlerin ise kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikâyetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;  
4. Baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zarar için ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli bir adil  
tatmin teꢀkil ettiğine;  
5. a) AĐHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet  
tarafından, yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvurana masraf ve  
harcamaları için 1.250 Euro (bin iki yüz elli Euro) ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
6
6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca hazırlanmıꢀ olup, iç tüzüğün 77/2 ve 77/3. maddelerine uygun  
olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
7