CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐMRET - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 42572 / 98)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
10 Ocak 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (42572/98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀı Abdülcelil Đmret’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na 23 ꢁubat 1998  
tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu  
baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu  
avukatlarından Tahir Elçi tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1. Baꢀvuranın yakalanıp gözaltına alınması  
Olaylar sırasında baꢀvuran HADEP Yönetim Kurulu üyesi ve Đnsan Hakları Örgütü Batman  
ꢁubesi üyesidir.  
Baꢀvuran 16 Ocak 1998 günü saat 17:50’de PKK’ya karꢀı yürütülen soruꢀturma kapsamında  
yakalanmıꢀ ve gözaltında tutulmak üzere Batman Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele  
ꢁubesi binasına götürülmüꢀtür.  
18 Ocak 1998 tarihli savcılık kararı ile gözaltı süresi 20 Ocak 1998 tarihine kadar uzatılmıꢀ,  
bu tarihte de Sulh Hukuk Mahkemesi hakimi baꢀvuranın gözaltı süresini 23 Ocak 1998’e  
kadar uzatma kararı vermiꢀtir.  
2. Baꢀvuranın tutuklanması ve ilgili kiꢀinin tutuklama emrine karꢀı yönelttiği itiraz  
23 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı önünde verdiği ifadede, polis  
sorgulamasında baskıya maruz kaldığı gerekçesiyle polise verdiği beyanların içeriğini  
reddetmiꢀtir. Aynı gün Batman Sulh Ceza Mahkemesi baꢀvuran hakkında tutuklu yargılama  
kararı vermiꢀtir.  
26 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran tutuklu bulunduğu Batman Kapalı Cezaevi Müdürlüğü  
aracılığıyla Batman Sulh Ceza Mahkemesi’ne, hakkındaki tutuklu yargılama kararına karꢀı  
itirazda bulunmuꢀ fakat itirazı reddedilmiꢀtir.  
3. Baꢀvuran hakkında yürütülen cezai yargılama usul iꢀlemleri  
6 ꢁubat 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcılığı  
baꢀvuranı PKK üyesi olmakla itham ederek, sözkonusu kiꢀinin Türk Ceza Kanunu’nun 168 §  
2. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi gereğince mahkum  
edilmesini talep etmiꢀtir.  
17 Mart 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yapılan duruꢀmada  
baꢀvuran, polise verdiği ifadeleri reddetmiꢀtir.  
29 Aralık 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı, Türk Ceza  
Kanunu’nun 169. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi gereğince  
yasadıꢀı terör örgütüne yardım ve yataklık suçundan üç yıl dokuz ay hapis cezası ile  
cezalandırmıꢀtır.  
Baꢀvuranın kararı temyiz etmesi üzerine, 5 Haziran 1999 tarihli kararla Yargıtay, baꢀvuran  
aleyhindeki hükmü onamıꢀtır.  
2
4. Cezaevi müdürü hakkında yürütülen cezai yargılama usul iꢀlemleri  
28 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatı, müvekkili ile görüꢀmesinin engellendiği  
gerekçesiyle Batman Cumhuriyet Savcılığı’na, Batman Kapalı Cezaevi Müdürü hakkında  
ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
11 Mart 1998 tarihinde savcılık, 28 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatının müvekkili ile  
görüꢀtürülmemesinin nedeninin, sözkonusu tarihte Batman Kapalı Cezaevinde hüküm süren  
istisnai güvenlik koꢀullarından kaynaklandığını değerlendirerek takipsizlik kararı vermiꢀtir.  
5 Mayıs 1998 tarihinde avukat, verilen takipsizlik kararına karꢀı Diyarbakır Ağır Ceza  
Mahkemesi’ne itiraz etmiꢀ, bu itiraz 27 Mayıs 1998’de reddedilmiꢀtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran AĐHS’nin 5 §§ 3. ve 4. maddelerinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.  
A. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi  
Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesine aykırı olarak «derhal» yetkili bir hakim veya adli merci  
karꢀısına çıkarılmadığını ileri sürmektedir.  
Hükümet, olayların meydana geldiği dönemdeki Türk ceza yargılama usulüne göre terör suçu  
ile itham edilen bir kiꢀinin gözaltı süresinin yedi güne kadar uzatılabileceğini kaydetmektedir.  
Baꢀvuranın gözaltı süresi bu bakımdan yasaya uygundur. Hükümet, AĐHM’den AĐHS’nin 5 §  
3. maddesinin ihlal edilmediği kararını almasını istemektedir.  
Baꢀvuran, ꢀikayetlerini yinelemektedir.  
AĐHM, geçmiꢀte de pek çok kez dile getirdiği üzere terör amaçlı suçlarda yetkililerin özel  
sorunlarla karꢀılaꢀtıklarını kabul etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-  
Đngiltere, 29 Kasım 1988, seri: A no: 145-B, § 61; Murray-Đngiltere, 28 Ekim 1994, seri: A  
no: 300-A, § 58; Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996 1996-VI, 2282, § 78). Bununla  
birlikte, bu durum yetkililere terörist kabul ettikleri zanlıları iç hukuk mercilerinin ve  
Sözleꢀme Organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma yetkisini tanımamaktadır  
(Sakık ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 23878/94, Komisyonun 23 Mayıs 1996 tarihli raporu,  
s.2623-2624, § 44).  
Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmadan gözaltında kaldığı  
toplam süre yedi güne yükselmektedir.  
AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında toplumu terör suçlarından korumak amacıyla da olsa,  
yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın, dört gün altı saat gözaltında tutulmasının 5/3.  
madde ile belirlenen kesin zaman sınırlamasının dıꢀına çıktığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü  
edilen Brogan ve diğerleri kararı, s. 33, § 62).  
3
AĐHM, baꢀvuranın “yetkili bir hakim önüne” çıkarılmaksızın yedi gün süreyle tutulu  
bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.  
Bu tespitler ıꢀığında AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
B. AĐHS’nin 5 § 4. maddesi  
Baꢀvuran tutuklama kararına itirazda bulunmak için avukat yardımından faydalanma  
hakkından yararlanamadığından ꢀikayetçi olmaktadır.  
Hükümet, baꢀvuranın bizzat kendisinin itiraz edip, tutukluluk halinin yasallığına karꢀı  
çıkabileceği cihetle AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan hükümlere riayet edildiğini  
savunmaktadır. Hükümet 11 Mart 1998 tarihli men-i muhakeme kararında yer alan  
gerekçelere dayalı olarak, dini bayram nedeniyle artan yoğun ziyaretçi sayısından  
kaynaklanan istisnai önlemlerin sözkonusu müdahaleyi meꢀru kıldığını savunmaktadır.  
AĐHM, bir yargı sürecinin AĐHS’nin 5 § 4. maddesinde yer alan «özgürlüğünden yoksun  
bırakma sürecindeki temel güvenceleri» taꢀıyıp taꢀımadığının belirlenmesi için meydana  
gelen olayların özel koꢀullarının göz önüne alınması gerektiğini hatırlatmaktadır (Bkz.  
diğerleri arasında, Megyeri-Almanya kararı, 12 Mayıs 1992, seri: A no: 237-A, s. 11-12, § 22,  
ve Wloch-Polonya kararı, no: 27785/95, § 125, AĐHM 2000-XI).  
Bunun yanı sıra AĐHM, mahkemenin yerleꢀik içtihadı doğrultusunda bireysel kaynaklı bir  
baꢀvuruda yapılan incelemenin mümkün olduğunca somut verilerle sınırlandırılması  
gerektiğini ifade etmektedir. AĐHM’nin görevi yasayı ve baꢀvuran tarafından dile getirilen  
uygulamasını in abstracto olarak denetlemekten değil, bunların baꢀvuran ve AĐHS açısından  
bir ihlale yol açıp açmadığını incelemekten ibarettir (Bkz. Olsson-Đsveç (no1) kararı, 24 Mart  
1988, seri: A no: 130, s. 27-28, § 54; F-Đsviçre kararı, 18 Aralık 1987, seri: A no: 128, s. 16, §  
31).  
AĐHM bu baꢀvuruda AĐHS’nin 5 § 4. maddesi ile güvence altına alınan hakları dikkate alarak,  
baꢀvuranın avukatının kendisiyle 28 Ocak 1998 tarihinde görüꢀme talebinin reddedilmesini  
soyutlama yoluyla inceleyebilir. Bununla birlikte AĐHM, baꢀvuran hakkında 23 Ocak 1998  
tarihinde tutulu bulundurulma kararı alındığını ve bu önleme itiraz etmek için yedi günlük bir  
sürenin olduğunu not etmektedir. 26 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran bizzat tutuklama kararına  
karꢀı gelebilir ve cezaevi yetkilileri aracılığıyla bunu bildirebilirdi. Đki gün gecikmeyle, 28  
Ocak 1998 tarihinde baꢀvuranın avukatı müvekkilini ziyaret etme giriꢀiminde bulunmuꢀ, dini  
bayramla birlikte artan ziyaretçi sayısının cezaevindeki güvenlik önlemini artırdığından bu  
görüꢀmeye izin verilmemiꢀtir. Bu koꢀullar çerçevesinde, baꢀvuran yasal temsilcisine  
danıꢀmadığı halde, AĐHM önünde haksız yere tutuklu bulunduğu sürede avukat bulundurma  
hakkından yararlanmadığı yönünde ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıꢀtır.  
II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
4
Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde  
bulunan askeri hakimin varlığı nedeniyle «bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme olmadığını ve  
adil bir yargılamayı sağlayamayacağını iddia etmekte, diğer yandan avukatı olmadan polisin  
iꢀkence yoluyla aldığı ifadelere dayalı olarak mahkum edildiğini öne sürmektedir. Baꢀvuran  
AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 c) maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında  
AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların  
AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. söz edilen Özel  
kararı, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§ 35-36 6 ꢁubat 2003).  
AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir  
tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer  
aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın «ulusal güvenliğe» dayalı suçlardan  
yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.  
Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını davaya yabancı  
gerekçelere dayandırdığı ꢀüphesini duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın bu yargı makamının  
tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması gerekir. (sözü edilen  
Incal kararı s. 1573, § 72 ).  
AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin AĐHS’nin 6 § 1.  
maddesi uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taꢀımadığı sonucuna varmıꢀtır.  
B. Yargı sürecinin adilliği hakkında  
Hükümet bir ihlal olduğu tespitine karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, daha önce de benzer kararlarda dile getirdiği üzere bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan  
yoksun bir mahkemenin kendi yargısına tabi olan kiꢀilere her halükârda adil bir yargılamayı  
garanti edemeyeceği hükmüne varıldığını hatırlatmaktadır.  
Bu yöndeki bir ihlalin tespiti ıꢀığında, Mahkeme baꢀvuranın adil yargılanma hakkının ihlal  
edildiği ꢀikayetini ayrıca incelemeyi gerekli görmemektedir. (Bkz. diğerleri arasında sözü  
edilen Çıraklar-Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII, s. 3074, §§ 44-45).  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Tazminat  
Baꢀvuran maruz kaldığı manevi zararın tazmini için 15.000 Euro talep etmektedir.  
Hükümet bu miktarı aꢀırı olarak nitelendirmektedir.  
AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun olarak AĐHM, manevi tazminat olarak  
baꢀvurana 3.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
5
Baꢀvuran, iç hukukta ve AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ olduğu masraf ve  
harcamalara iliꢀkin 3.520 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran herhangi bir kanıtlayıcı belge  
sunmamıꢀtır.  
Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.  
Sunulan deliller ve Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında, AĐHM masraf ve  
harcamalar için baꢀvurana Avrupa Konseyi tarafından verilen 630 Euro’luk adli yardım  
miktarı 1.250 Euro’dan düꢀülmek suretiyle kalan kısmın ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuranın yakalanmasının ardından hemen yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaması  
nedeniyle AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
2. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edilmediğine;  
3. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmaması nedeniyle  
AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;  
5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin  
baꢀvurana;  
i. manevi tazminat için 3.000 (üç bin) Euro;  
ii. masraf ve harcamalar için 1.250 (bin iki yüz elli) Euro’dan Avrupa Konseyi  
tarafından verilen 630 (altı yüz otuz) Euro’luk Adli yardım miktarı düꢀülerek kalan  
kısmı ödemesine;  
iii. ödenecek miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
6
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
7