CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ĐNAL -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 12624/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Haziran 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (12624/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀlarından Ramazan Đnal’ın (baꢀvuran), 24 Aralık 2001 tarihinde Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”)

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur

Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından Abdülkadir Güleç ve Vedat Güleç

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN UNSURLARI

Üniversiteye giriꢀ sınavı sırasında kopya çekilmesiyle ilgili olarak yürütülen bir

soruꢀturma çerçevesinde aranmakta olan baꢀvuran 17 Haziran 2001 tarihinde (saat 23:30

sularında) Diyarbakır Đl Emniyet Müdürlüğü Organize Suçlar ꢁubesine bağlı ekiplerce

yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Sözkonusu dönemde Diyarbakır ili olağanüstü hal

rejimine bağlıydı.

Olayın ertesi günü Emniyet Müdürlüğü, baꢀvuranın gözaltı süresinin 18 Haziran 2001

tarihinden itibaren üç gün uzatılması talebiyle Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na

baꢀvurmuꢀtur. Cumhuriyet Baꢀsavcılığı istenen izni vermiꢀtir.

Baꢀvuran, konuyla ilgili olarak düzenlenen tutanakta da belirtilen ‘ÖSS sınavı sırasında

telsiz vasıtasıyla kopya çekilmesi olayına’ karıꢀtığı yönündeki suçlamaları 20 Haziran

2001 tarihinde kabul ederek bu yönde bir itirafname imzalamıꢀtır.

Emniyet Müdürlüğü yine aynı tarihte Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Savcılığı’na baꢀvuruda bulunarak gözaltı süresinin altı gün uzatılmasını talep etmiꢀtir.

Nöbetçi DGM hâkimi ek gözaltı süresi talebini kabul ederek 2845 sayılı kanunun 16/1 ve

3. maddesi uyarınca baꢀvuranın gözaltı süresini 25 Haziran 2001 tarihine kadar

uzatmıꢀtır.

Ramazan Đnal 25 Haziran 2001 tarihinde savcı önüne çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran polise

verdiği ifadeyi inkâr ederek masum olduğu iddiasında bulunmuꢀtur. Savcılık baꢀvuranı

aynı gün serbest bırakmıꢀtır.

Savcılık TCK’nın 313. maddesinde öngörülen suç unsurlarının oluꢀmadığı kanaatine

vararak baꢀvuran hakkında takipsizlik kararı vermiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

Baꢀvuran adli denetim olmaksızın geçirdiği uzun gözaltı süresinden ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 5/3 maddesinin özü itibariyle ihlal edildiğini iddia etmektedir.

AĐHM yazıꢀma safhasında, her ne kadar baꢀvuran müꢀterek bir suçla suçlanmaktaysa da

bunun devlet menfaatini hiçbir biçimde ilgilendirmeyen bir hilecilik suçlaması olmasına

rağmen baꢀvuran hakkında 2845 sayılı kanunun uygulanmasını dikkate almıꢀ ve

AĐHS’nin 5/1 maddesi açısından gözaltı iꢀleminin yasallığı sorununu ex officio gündeme

getirmiꢀtir.

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE DAĐR

Hükümet iki bakımdan iç hukuk yollarının tüketilmediği yönünde itirazda bulunmaktadır.

Hükümet baꢀvuranı gözaltına alınma iꢀlemine yönelik itirazda bulunmamakla ve

CMUK’un 128/4 maddesi uyarınca serbest bırakılma baꢀvurusu yapmamakla

suçlamaktadır. Hükümet ayrıca baꢀvuranın 466 sayılı yasanın 1/6 maddesinde öngörülen

tazminat yolunu kullanmasının da mümkün olduğunu belirtmektedir. Sözkonusu kanun

maddesi, yasaya uygun biçimde özgürlüğü bağlanan, ancak daha sonra, haklarında

takipsizlik kararı verilen kimseler hakkında tazminata hükmedilmesi imkanı

tanımaktadır. Đtirazın ilk bölümüne iliꢀkin olarak Hükümet, yakalanan sanıkların

gözaltına alınma iꢀlemlerinin yasallığına ve savcılığın gözaltı sürelerinin uzatılması

emrine dair yaptıkları itirazın yargıçlar tarafından incelendiği iki yargı kararını örnek

olarak sunmaktadır. Sözkonusu yargılamalar sanıklar hakim huzuruna çıkarılmaksızın

dosya üzerinden yapılmıꢀtır.

Baꢀvuran 25 Haziran 2001 tarihinde savcı huzuruna çıkarılana değin gözaltına alınma

iꢀleminin gizli tutulduğunu ve bu süre zarfında avukatları ya da yakınlarıyla

görüꢀtürülmediğini belirtmektedir. Bu nedenle baꢀvuran kendi durumuna iliꢀkin olarak

128/4 maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunun uygun olmayan, yanıltıcı ve baꢀarısızlığa

mahkum bir baꢀvuru yolu olduğunu ifade etmektedir. Baꢀvuran ayrıca gözaltına alınma

iꢀleminin ulusal mevzuata uygun olduğunu ve konuyla ilgili süre uzatma kararının

ifadesine baꢀvurulmaksızın dosya üzerinden alındığına dikkat çekmektedir. Hükümetin

itirazının ikinci bölümüne iliꢀkin olarak baꢀvuran gözaltına alınma iꢀleminin yasaya

uygun olduğu göz önünde tutulduğunda 466 sayılı kanunda öngörülen baꢀvuru yolunun

etkili bir baꢀvuru yolu olmadığını ileri sürmektedir.

AĐHM, Öcalan – Türkiye kararında (no:46221/99, prg 68) CMUK’un 128/4 maddesi

uyarınca ulusal yargıç tarafından ilgililerin tutuklanmasının yasallığına iliꢀkin olarak

(mevcut davada ilgililerin yakalanarak gözaltına alınması ve gözaltı süresi)

gerçekleꢀtirilen denetimin olayların meydana geldiği dönemde 5/4 maddesinin gereklerini

yerine getirmediği kanaatine varmıꢀtı. Her ne kadar mevcut dava baꢀvuranın

yakalanmasının Öcalan davasındaki gibi 1999 yılında değil de 2001 yılında gerçekleꢀmiꢀ

olması yönünden farklılık arz etmekteyse de AĐHM daha evvel vardığı sonuçtan

ayrılması için herhangi bir gerekçe görmemektedir. Öte yandan iç hukuk hükümleri göz

önünde bulundurulduğunda AĐHM, Hükümet tarafından dile getirilen itiraz yolunun adli

niteliği haiz bir usul iꢀlemi olduğu ve özgürlükten yoksun bırakma iꢀlemine uygun usul

güvencelerini temin ettiği hususunda ikna olmamıꢀtır (Toth – Avusturya, 12 Aralık 1991

tarihli karar, § 22). Zira itiraz duruꢀmasında, davaya bakan hakimin ilgiliyi ya da

avukatını dinlemeksizin dosya üzerinden karar vermesi öngörülmektedir (karꢀılaꢀtırınız,

sözgelimi, Megyeri – Almanya, 12 Mayıs 1992 tarihli karar, § 22). Hükümet tarafından

sunulan örnekler bu tespiti pekiꢀtirmektedir. Bu nedenle itirazın bu bölümü kabul

edilmeyecektir.

Đtirazın, 466 sayılı kanunun 1. maddesi yönünden yapılan ikinci bölümüne iliꢀkin olarak

ise AĐHM, bu kanun hükmünün yasaya aykırı bir biçimde özgürlükten yoksun bırakılma

vakalarıyla – ki bu davada böyle bir durum sözkonusu değildir - veya kanun dairesinde

yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢀturma yapılmasına veya son

soruꢀturmanın açılmasına yer olmadığına veya hut beraetlerine veya ceza verilmesine

mahal olmadığına karar verilen durum ile ilgili olduğunu tespit etmektedir. AĐHM,

baꢀvuranın iç mevzuata uygun ꢀekilde gözaltına alındıktan sonra Savcı tarafından

takipsizlik kararı verilmesi nedeniyle bu sonuncu seçeneğin baꢀvuranın durumuna

uyduğunu tespit etmektedir. Bununla birlikte AĐHM, ilgilinin tutukluluğu gerekçesiyle

tazminat elde etmek için hukuk yolu bulunmadığından değil uzun gözaltı süresinden

ꢀikayetçi olduğunu belirlemektedir. Dolayısıyla baꢀvuranın ꢀikayeti AĐHS’nin 5/3

maddesine iliꢀkindir. Oysa Hükümet tarafından dile getirilen baꢀvuru yolu AĐHS’nin 5/5

maddesiyle ilgilidir. Dolayısıyla ön itirazın bu bölümünün de dayanaktan yoksun olduğu

ortaya çıkmaktadır (bkz., mutatis mutandis, Yağcı ve Sargın – Türkiye, 8 Haziran 1995

tarihli karar, prg 44).

AĐHM ayrıca baꢀvurunun AĐHS’nin 35/3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Baꢀvuru ayrıca herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle

karꢀılaꢀmamaktadır. Bu itibarla baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.

II. ESASA DAĐR

A. AĐHS’nin 5/3 maddesi

Hükümet baꢀvuranın gözaltına alınması iꢀleminin ulusal mevzuata uygun olup keyfi

nitelikte olmadığını beyan etmektedir. Hükümet ayrıca bu alanda azami gözaltı sürelerini

indiren yasal iyileꢀtirmelere dikkat çekmektedir.

AĐHM, geçmiꢀte birçok defalar terör suçlarıyla ilgili soruꢀturmaların yetkili makamları

hiç kuꢀkusuz önemli sorunlarla karꢀı karꢀıya bıraktığını kabul etmiꢀtir (Brogan ve

diğerleri – Birleꢀik Krallık, 29 Kasım 1988 tarihli karar, Murray – Birleꢀik Krallık, 28

Ekim 1994 tarihli karar, § 58, ve Aksoy – Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, § 78).

Bununla birlikte sözkonusu durum yetkili makamların terör suçunun mevcut olduğunu

beyan ettikleri her durumda, ulusal mahkemelerin ve son raddede AĐHM’nin denetim

organlarının kontrolünün dıꢀında ꢀüphelileri istedikleri gibi yakalayarak gözaltına

alabilecekleri anlamına gelmez (Sakık ve diğerleri – Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli karar,

§ 44).

Yukarıda ifade olunan ilkeler mevcut davadaki gibi organize suç sözkonusu olduğunda

a fortiori uygulanır. Bu hususta AĐHM, ihtilaflı gözaltı süresinin 17 Haziran 2001

tarihinde (saat 22:30 sularında) baꢀvuranın yakalanmasıyla baꢀlayarak 25 Haziran 2001

tarihinde sona erdiğini tespit etmektedir. Dolayısıyla baꢀvuran toplam olarak yedi günden

fazla bir süre boyunca gözaltında kalmıꢀtır.

AĐHM, Brogan ve diğerleri davasında, ilgilinin bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın dört

gün altı saat süresince gözaltında tutulmasının AĐHS’nin 5/3 maddesinde belirlenmiꢀ

kesin sınırları aꢀtığına hükmettiğini hatırlatmaktadır.

Bu itibarla AĐHM, baꢀvuranın yedi günden fazla bir süre boyunca tutulmasını gerekli

olarak telakki edemeyecektir.

Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 5/1 maddesi

Hükümet baꢀvuranın bir suç örgütü bünyesinde hilecilik yaptığından ꢀüphelenilmesi

sonucunda gözaltına alındığını belirtmektedir. Bu nedenle konuyla ilgili olarak yapılan

ön soruꢀturma eski Türk Ceza Kanunu’nun 313. maddesi temelinde açılmıꢀtı. Olayların

meydana geldiği dönemde sözkonusu kanun maddesi 2845 sayılı kanun uyarınca Devlet

Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanına girmekteydi. Hükümet 13 Aralık 2001 tarihinde

yapılan bir mevzuat değiꢀikliğiyle sözkonusu suçun adıgeçen mahkemelerin yetki

sahasından çıkarıldığına dikkat çekmektedir.

AĐHS’nin 5/3 maddesi yönünden yaptığı ihlal tespitini ve dava olaylarının tamamını göz

önünde bulunduran AĐHM, 5/1 maddesi alanında bir hükme varmaya gerek

görmemektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran 3.000 Euro maddi ve 10.000 Euro manevi zarara maruz kaldığını iddia

etmektedir.

Hükümet bu taleplerin aꢀırı ve temelsiz olduğu kanaatindedir. Hükümet, AĐHM’den bir

tazminata hükmetmeyi gerekli görmesi halinde bunun hakkaniyete uygun olmasını ve

hiçbir biçimde haksız zenginleꢀmeye sebebiyet vermemesini talep etmektedir.

Maddi zararın mevcut olduğunu kanıtlayan herhangi unsur bulunmadığından AĐHM bu

sıfatla bir tazminata hükmetmeye yer olmadığı kanaatindedir.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM, baꢀvurana

1.750 Euro ödenmesinin makul olacağına hükmetmektedir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 2.397 Euro talep etmektedir.

Baꢀvuran bu hususta Diyarbakır Barosu avukatlık ücreti tarifesini dayanak olarak ileri

sürmektedir.

Hükümet bu talebin dayanaksız olduğu kanaatindedir.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca gerçekten ve zorunlu olarak yapıldığı

kanıtlanmıꢀ ve makul oranda olduğu ortaya konulmuꢀ masrafların geri ödenmesine

hükmettiğini hatırlatmaktadır (bkz., diğer birçokları arasında, Nikolova – Bulgaristan, no

:

31195/96, § 79).

Baꢀvuranın talebi belgelendirilmemiꢀ olmakla birlikte, AĐHM, elindeki bilgilere ve bu

konudaki içtihadına dayanarak, baꢀvurana masraf ve harcamalar için 1000 euros

verilmesini uygun görmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olacağına hükmeder.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5/1 maddesine riayet edilip edilmediği hususunda ayrıca bir karara varmaya

gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, miktara

yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından

baꢀvurana:

i. manevi tazminat olarak 1.750 Euro (bin yedi yüz elli Euro);

ii. masraf ve harcamalar için ise 1.000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca hazırlanmıꢀ olup, iç tüzüğün 77/2 ve 77/3. maddelerine

uygun olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.