CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

ĐNAN / TÜRKĐYE DAVASI

(39428/98)

Strazburg

30 Ekim 2001

USULĐ ĐꢀLEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢁı Bünyamin Đnan'ın ("baꢁvuran"), 18 Ağustos 1997 tarihinde,

Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢁme'nin ("Sözleꢁme") eski 25.maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") yaptığı

baꢁvurudur (baꢁvuru no. 39428/98).

2. Baꢁvuran Ankara'da mesleğini ifa eden avukat Oya Ersoy Ataman tarafından temsil

edilmiꢁtir. Türk Hükümeti bu davaya yönelik kendisini temsil edecek bir Ajan tayin

etmemiꢁtir.

3. Baꢁvuran, kendisine karꢁı yürütülen ceza yargılamasının uzunluğu hakkında Sözleꢁme'nin 6.

maddesinin 1. bendini gündeme getirmiꢁtir.

4. Baꢁvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢁme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe girdiğinde,

anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme'ye gönderilmiꢁtir.

5. Baꢁvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢁtir (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra). Bu bölüm

içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢁme'nin 27§1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢁekkül etmiꢁtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç

Rıza Türmen davadan çekilmiꢁtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz

Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢁtır (Sözleꢁme'nin 27§2 ve

Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Adaletin düzgün bir ꢁekilde yerine gelmesi için Heyet Baꢁkanı, bu baꢁvuruyu Davalı

Devlete karꢁı aynı ꢁikayetlerle yapılan baꢁvurulara (baꢁvuru no 26480/95, 28291/95,

29280/95, 26699/96, 29700/96, 29701/96, 29702/96, 29703/96, 29911/96, 29912/96,

29913/96, 31831/96, 31834/96, 31853/96, 31880/96, 31891/96, 31960/96, 32964/96,

32987/96, 32900/96, 33362//96, 33369/96, 33645/96, 34591/96, 34687/96, 39428/96 ve

43362/96 ( Đçtüzük 43 § 2) eklemeye karar vermiꢁtir.

7. Mahkeme, tarafların görüꢁlerini inceledikten sonra 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla

baꢁvuruyu kabul edilebilir bulmuꢁtur.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

8. Gerek baꢁvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢁkin olarak görüꢁ bildirmiꢁlerdir (Đçtüzük

59/1).

OLAYLAR

I. DAVAYA ESAS TEꢀKĐL EDEN OLAYLAR

• Baꢁvuranın yakalanması ve tutuklanması

9. 1 Aralık 1980 tarihinde Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları baꢁvuranı

yasadıꢁı silahlı örgüt Dev- Yol üyesi olduğu ꢁüphesiyle tutuklamıꢁlardır.

10. 2 Mart 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına

karar vermiꢁtir.

B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama

11. 26 ꢀubat 1982 yılında Askeri Savcı, baꢁvuran ve diğer 722 kiꢁi hakkındaki iddianamesini

Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢁtur. Savcı, baꢁvuranı, amacı Türk anayasal düzenini

yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢁı silahlı örgüt Dev-Yol'a üye

olmakla suçlamıꢁtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146/1 hükmü uyarınca ölüm cezası

talep etmiꢁtir.

12. 14 Eylül 1988 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢁvuranın ꢁartlı salıverilmesine

karar vermiꢁtir.

13. 19 Temmuz 1989 tarihli bir kararla, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢁvuranı Dev-Yol üyesi

olduğu için yargılamıꢁtır. Baꢁvuranı TCK'nun 146/3 maddesi uyarınca 15 yıl hapse mahkum

etmiꢁ ve kamu hizmetlerinden men etmiꢁtir.

C. Temyiz Đꢁlemleri

14. Baꢁvuran Askeri Yargıtay'a baꢁvuruda bulunmuꢁtur.

15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe

girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢁ ve dosya da 26 Aralık 1994'te

Yargıtay'a gönderilmiꢁtir. 16. Yargıtay, 27 Aralık 1995 tarihinde, baꢁvuranın Türk Ceza

Kanunu'nun 146. maddesinin 1. fıkrası gereğince yargılanmıꢁ olması gerektiğini belirterek

hakkındaki mahkumiyet kararını bozmuꢁtur. Dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesi'ne

gönderilmiꢁtir ve halen bu mahkemede devam etmektedir. II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE

UYGULAMA 17. Türk Ceza Kanunu'nun 146. maddesinin 1. ve 3.fıkraları aꢁağıdaki gibidir:

"Türkiye Cumhuriyeti Teꢁkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve

tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢁekkül etmiꢁ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya

vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢁebbüs edenler, idam cezasına mahküm olur.

Birinci fıkrada yazılı suça ikinci fıkrada gösterilenden gayri surette iꢁtirak eden fer'i ꢁerikler

hakkında beꢁ seneden onbeꢁ seneye kadar ağır hapis ve amme hizmetlerinden müebbeden

memnuiyet cezası hükmolunur.”

HUKUK

I. SÖZLEꢀMENĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

18. Baꢁvuran, kendisine karꢁı baꢁlatılan ceza davasının uzun sürmesi konusunda ꢁikayetçi

olmuꢁtur. Sözleꢁme'nin 6/1 hükmünün ihlal edildiğini öne sürmektedir. Anılan hüküm

aꢁağıdaki gibidir:

"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir ."

19. Hükümet, baꢁvuranın iddialarını çürütmüꢁtür. Baꢁvurana karꢁı yöneltilen suçlamaların

niteliğine ve her birinin de Dev- Yol ile bağlantılarının tespit edilmesi gereken baꢁvuran da

dahil 723 davalının sözkonusu olduğu geniꢁ kapsamlı bir davayı inceleme ihtiyacına bağlı

olarak davanın karmaꢁık olduğunu öne sürmüꢁtür. Bu faktörlerin yargılamanın uzunluğuna

açıklık kazandırdığını ve herhangibir ihmal ya da gecikmeden dolayı adli makamların

sorumlu tutulamayacağını savunmuꢁlardır. • Sürenin Dikkate Alınması Gerekliliği 20.

Mahkeme, yargılamanın, baꢁvuranın tutuklandığı 1 Aralık 1980 tarihinde baꢁladığını ve halen

Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde sürmekte olduğunu belirtmiꢁtir. Dolayısıyla, yirmi yıldan

fazla sürmüꢁtür. 21. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢁvuru hakkını

tanıdığına iliꢁkin bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen ondört yıl sekiz

aylık dönemi inceleyebilmektedir (bkz. 20 ꢀubat 2001 tarihli Cankoçak/ Türkiye Kararı, no.

25182/94, ve 26956/95, prg. 26). Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada

yargılamanın ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. (ibid, prg. 25). Söz konusu

tarihte, yargılama altı yıl sürmüꢁtü. (b) Yargılama süresinin uygunluğu

22. Bu bağlamda Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesi'nin yaklaꢁık sekiz yıl yedi ayda karar

verebildiğini gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay'ın temyiz incelemesi de dört yıldan uzun

sürmüꢁtür. Ayrıca, Yargıtay davanın kendisine geçmesinden yaklaꢁık bir yıl sonra, 27 Aralık

1995 tarihinde karar vermiꢁtir. Bu kararın ardından dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesine

gönderilmiꢁtir ve halen bu mahkemede devam etmektedir; yargılama altı yıldan fazla

sürmüꢁtür. Mahkeme hem ilk derece mahkemesinde hem de temyiz sırasında yaꢁanan

gecikmelerin davanın karmaꢁıklığına bağlanamayacağı ve bu gecikmelerden ulusal

makamların sorumlu olduğu görüꢁündedir.

23. Mahkeme, kendisine sunulan kanıtlara ve konu ile ilgili içtihatlarına bağlı olarak (bkz.

AĐHM 2001'de yayınlanması planlanan 4 Eylül 2001 tarihli 29279/95 no'lu ꢀahiner/ Türkiye

Kararı), yargılamanın uzunluğunun “makul süre” kuralına uymadığına karar vermiꢁtir. 24.

Dolayısıyla, Sözleꢁme'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢁtir.

II. SÖZLEꢀMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

25. Sözleꢁme'nin 41. Maddesi aꢁağıdaki gibidir: "Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin

ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak

kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar

gören tarafın tatminine hükmeder."

A. Zarar:

26. Baꢁvuran, bu baꢁlık altında bir talepte bulunmamıꢁtır. Kendisi hakkında devam eden

yargılamanın uzun sürmesinden olumsuz etkilenmesi sebebiyle Mahkemenin maddi ve

manevi tazminata hükmetmesi talebinde olduğunu belirtmiꢁtir. 27. Hükümet, baꢁvuranın

iddiasıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢁtır. 28. Baꢁvuranın yargılamasının toplam

süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme, kendisinin belli bir sıkıntıya düꢁtüğünü

düꢁünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine 100,000 Fransız Frangı ödenmesine

karar vermiꢁtir. B. Masraflar 29. Baꢁvuran yasal masraf ve harcamalar için bir meblağ talep

etmemiꢁtir. Meblağın belirlenmesini Mahkemeye bırakmıꢁtır. 30. Hükümet, bu baꢁlık altında

da herhangi bir görüꢁ belirtmemiꢁtir. 31. Baꢁvuranın Mahkeme önündeki davada birtakım

masraflara girdiği açık seçik ortadadır. Mahkeme, baꢁvuranın masrafları için 8,000 Fransız

Frangı ödenmesini uygun bulmuꢁtur. C. Temürrüt Faizi 32. Mahkemenin önündeki mevcut

bilgilere göre, iꢁbu kararın benimsendiği tarihte Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.

BU SEBEPLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đç Tüzüğün 43. maddesinin 1. paragrafı gereğince, bu baꢁvurunun diğerlerinden

ayrılmasına;

2. Ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢁme'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Sözleꢁme'nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere aꢁağıdaki miktarların davalı

Devlet tarafından baꢁvurana ödenmesine;

(i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı;

(ii) Masraflar için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiyle birlikte, 8.000 (sekiz bin )

Fransız Frangı;

(b) Üç aylık süreden sonra yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz

uygulanmasına;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak verilmiꢁ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77. maddesinin 2.

ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

Michael o'Boyle Elisabeth Palm

Sekreter Baꢁkan