CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ĐPEK – TÜRKĐYE DAVASI  
( Baꢀvuru no. 25760 /94 )  
KARAR  
STRAZBURG  
17 ꢁubat 2004  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2004. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Bu karar, Sözleꢀme'nin 44 § 2 maddesi hükümleri uyarınca kesinlik kazanmaktadır. Bu karar  
metni, Mahkeme'nin seçilmiꢀ karar ve hükümleri resmi raporlarında nihai ꢀekilde  
yayınlanmasından önce Sekretarya revizyonuna tabidir.  
Đ pek - Türkiye davasında,  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Dairesi),  
Sn. J. P. COSTA, Baꢀkan  
Sn. L. LOUCAIDES,  
Sn. R. TÜRMEN,  
Sn. K. JUNGWIERT,  
Sn. V. BUTKEVYCH,  
Sn. W. THOMASSEN  
Sn. M. UGREKHELIDZE, yargıçlar ,  
ve Kısım Sekreteri T. L. Early'nin katılımı ile Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Heyeti olarak  
toplanmıꢀ,  
14 Mayıs 2002 ve 27 Ocak 2004 tarihindeki gizli görüꢀmesi sonucunda, yukarıda anılan  
tarihte benimsenmiꢀ olan aꢀağıdaki karara varmıꢀtır:  
USULĐ ĐꢁLEMLER  
• Dava, Türk vatandaꢀı Abdürrezzak Đpek ("baꢀvuran") tarafından Đnsan Hakları ve Temel  
Özgürlüklerinin Korunmasına dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski 25. maddesi bağlamında  
Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") Türkiye Cumhuriyeti aleyhine 18 Kasım 1994  
tarihinde yapılan baꢀvurudan (baꢀvuru no. 25760/94) kaynaklanmaktadır.  
• Hukuki yardım alan baꢀvuran, Đngiltere'de görev yapan avukatlar profesörler Françoise  
Hampson ve Kevin Boyle tarafından temsil edilmiꢀtir. 13 Mart 2000 tarihinde avukatlar,  
Đngiltere'de görev yapmakta olan William Bowring lehine çekilmiꢀtir. Aynı gün, baꢀvuran,  
Londra'da faaliyet gösteren bir sivil toplum örgütü olan Kürt Đnsan Hakları Projesi (KHRP)  
bünyesinde çalıꢀan Philip Leech'i ve Türkiye'de çalıꢀan avukat Osman Baydemir'i vekil tayin  
etmiꢀtir. 11 Haziran 2002 tarihli yazıyla baꢀvuran, Đngiltere'de görev yapan avukatlar Mark  
Müller, Tim Otty, Jane Gordon ve Philip Linch'i ve Türkiye'de görev yapan avukatlar Osman  
Baydemir, Cihan Aydın ve Reyhan Yalçındağ'ı vekil tayin ettiğini Mahkeme'ye bildirmiꢀtir.  
16 Ağustos 2002 tarihinde Philip Linch çekilmiꢀ, yerini KHRP avukatı Anke Stock almıꢀtır.  
3. Türk Hükümeti (“Hükümet”) Mahkeme önündeki iꢀlemler açısından bir Ajan tayin  
etmemiꢀtir.  
4. Baꢀvuran, oğulları Đkram ve Servet Đpek'in kaybolmasından ꢀikayetçidir. Đkram ve Servet'in,  
son olarak, kendileriyle beraber gözaltına alınan üç kiꢀi tarafından görüldüğü iddia  
edilmektedir. Baꢀvuran, ayrıca, Lice yakınlarında, Türeli köyü dıꢀındaki Dahlezeri  
mezrasında güvenlik güçleri tarafından 18 Mayıs 1994 günü düzenlenen operasyonda evinin  
ve mülkünün tahrip edildiğini iddia etmektedir. Baꢀvuran, Sözleꢀme'nin 2, 3, 5, 13, 14 ve 18.  
maddeleriyle 1 No'lu Protokolün 1. maddesine dayanmaktadır.  
5. Baꢀvuru, 11 No'lu Protokol yürürlüğe girince Mahkeme'ye sevk edilmiꢀtir (11 No'lu  
Protokolün 5 § 2 maddesi). Baꢀvuru, Mahkeme'nin 1. Kısmına verilmiꢀtir (Đçtüzük, 52 § 1  
madde) ve bu bölüm içinde Davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀme'nin 27 § 1 Maddesi),  
Đçtüzüğün 26 § 1 maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir.  
6. 1 Kasım 2001 tarihinde Mahkeme, dairelerin oluꢀumunu değiꢀtirmiꢀtir (Đçtüzük 25 § 1). Bu  
dava, yeni oluꢀturulan Đkinci Daire'ye verilmiꢀtir (Đçtüzük 52 § 1).  
7. 14 Mayıs 2002 tarihli kararıyla Mahkeme baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.  
8. Baꢀvuranın oğullarının kaybolması ve mülkünün tahrip edilmesiyle ilgili olarak taraflar  
arasındaki ihtilafı göz önüne alan Mahkeme, Sözleꢀme'nin 38 § 1 (a) maddesi kapsamında, bir  
soruꢀturma yürütmüꢀtür. Mahkeme, Ankara'da 18 ve 20 Kasım 2002 tarihlerinde düzenlenen  
duruꢀmalarda ifade alması için üç delegeyi görevlendirmiꢀtir.  
9. Baꢀvuran ve Hükümet esaslar üzerinde kendi görüꢀlerini sunmuꢀlardır (Đçtüzük 59 § 1  
maddesi). Daire, taraflara danıꢀtıktan sonra, esas hakkında duruꢀma yapılmasına gerek  
olmadığına karar vermiꢀtir (Đçtüzük 59 § 3 ve devamı ). Taraflar, birbirlerinin görüꢀlerine  
yanıtlarını yazılı olarak sunmuꢀtur.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN ꢁARTLARI  
10. Baꢀvuran, 1942 doğumlu olup ꢀu anda Diyarbakır'da yaꢀamaktadır. Söz konusu olayların  
olduğu dönemde, baꢀvuran, Diyarbakır Lice Đlçesi yakınlarında, Türeli Köyü dıꢀındaki  
Çaylarbaꢀı (Kürtçe Dahlezeri) mezrasında yaꢀamaktaydı. Baꢀvuru, 18 Mayıs 1994 tarihinde  
güvenlik güçleri tarafından baꢀvuranın köyüne düzenlenen operasyon sırasında, baꢀvuranın  
Servet ve Đkram Đpek isimli iki oğlunun gözaltında kaybolduğu iddiasıyla ilgilidir. Baꢀvuru,  
ayrıca, bu operasyonda baꢀvuranın evinin ve mülkünün zarar gördüğü iddiasıyla ilgilidir.  
A. Olaylar  
11. Baꢀvuranın iki oğlunun kaybolmasıyla ve aile evinin tahrip edilmesiyle ilgili olaylar  
taraflar arasında ihtilaflıdır.  
12. Baꢀvuranın sunduğu ꢀekliyle olaylar 1. Kısımda verilmiꢀtir. Hükümetin sunduğu ꢀekliyle  
olaylar 2. Kısımda verilmiꢀtir.  
13. Taraflarca sunulan belgelerin özeti B Bölümündedir. Ankara'da düzenlenen duruꢀmada  
Mahkeme delegelerince alınan ifadelerin özeti ise C Bölümünde verilmiꢀtir.  
1. Baꢀvuran tarafından sunulduğu ꢀekliyle olaylar  
14. 17 Mayıs 1994 tarihinde baꢀvuran ve oğlu Đkram Đpek Türeli köyünün dıꢀında koyunlarını  
otlatmakta iken, yanlarına gelen askerler kimliklerini ister. Kimlikleri gören askerler uzaklaꢀır.  
Baꢀvuranın diğer oğlu Servet Đpek'in Lice'de görevli askerlerle iliꢀkileri iyidir, öyle ki, bazen  
beraber çay içerler.  
15. 18 Mayıs 1994 tarihinde sabah 10.00 civarında, baꢀvuran ve oğlu Đkram, koyunları Türeli  
köyü yakınındaki mezraya getirirken, 100 kadar üniformalı asker köye operasyon düzenler.  
Askerler araçlarından iner ve mezraya yaya olarak girer. Askerlerde G-3 piyade tüfeğinin yanı  
sıra baꢀka silahlar da vardır. Askeri bir helikopter mezranın üzerine gelir. Baꢀvuran, askerlerin  
Lice'den değil, Bolu'dan geldikleri sonucuna varır. Lice'de görevli askerler, baꢀvuranı,  
Bolu'dan gelecek askerlere karꢀı daha önce uyarmıꢀtır.  
16. Askerler, baꢀvuran ve Đkram Đpek'e, diğer köylülerle bir araya gelmelerini emreder.  
Erkekler, kadınlar ve genç erkekler mezranın dıꢀındaki okula toplanır. Genç kızların mezrada  
kalması emredilir. Mezradaki evler okuldan gözükmemektedir. Bir grup asker okulda kalır;  
diğer grup mezraya gider.  
17. Baꢀvuran, mezradan ve köyden alevler yükseldiğini görür. Kadınlar ve çocuklar ağlamaya  
baꢀlar. Askerler köylüleri tehdit eder: “Ağlamaya baꢀlarsanız, sizi de, evlerinizi yaktığımız  
gibi yakarız.” Bunun üzerine köylüler susar.  
18. Baꢀvuranın ve kardeꢀlerinin evleri tamamen yanar. Evlerin çoğu yıkıldıktan sonra askerler  
köylüleri serbest bırakır. Ama baꢀvuranın oğulları Đkram Đpek ve Servet Đpek ile Seyithan,  
Abdülkerim, Nuri ve Sait Yolur serbest bırakılmaz. Bu kiꢀiler, askerlerin ekipmanlarını  
araçlarına taꢀımak üzere askerlerle gider.  
19. Baꢀvuran mezraya döndüğünde evlerin alevler içinde olduğunu görür. Genç kızlar,  
baꢀvuran ve diğer köylülere, askerlerin evlere beyaz tozlar attığını ve sonra ateꢀe verdiğini  
anlatır. Alevler o kadar yayılmıꢀtır ki baꢀvuran hiçbir ꢀey yapamaz.  
20. Baꢀvuran ve diğer köylüler yanmayan evlere sığınabileceklerini düꢀünürler.  
21. Saat 15.30 sularında aynı askerler mezraya yeniden operasyon düzenler. Askerler, bazı  
evlerin neden yakılmadığını sorarlar. Baꢀvuran ve diğer köylülerden “biz söndürmedik, belki  
siz doğru ꢀekilde yakmadınız” yanıtını alan askerler diğer evleri de yakacaklarını söylerler ve  
evleri ateꢀe verirler. Baꢀvuran, Türeli ve Makmu Kirami köylerinin de aynı gün yakıldığını  
öğrenir.  
22. Baꢀvuranın eꢀi Fatma, askerlere, Kürtçe olarak, oğulları Servet Đpek ve Đkram Đpek'e ne  
olduğunu sorar. Askerler, Kürtçe anlamadıklarından ne dediğini sorarlar. Baꢀvuran, eꢀinin,  
oğullarının nerede olduğunu sorduğunu söyler. Bunun üzerine, askerler, baꢀvuranın  
oğullarının Lice'de olduğunu ve yakında serbest bırakılacaklarını söyler.  
23. Đkinci yangından sonra, askerler köyde bekler ve akꢀam, Lice'ye doğru köyden ayrılırlar.  
24. Evi yanan baꢀvuran, eꢀi Fatma, oğlu Hakim ve Đkram Đpek'in eꢀi Sevgol ile birlikte Türeli  
köyüne bağlı olup daha önce boꢀaltılan Kalenderesi mezrasında bulunan bir eve yerleꢀir.  
Üzerlerindeki giysilerden baꢀka giysileri olmayan baꢀvuran ve ailesine komꢀuları birkaç  
elbise verir. Burada, dört ay boyunca son derece yoksul koꢀullarda yaꢀamak zorunda kalırlar.  
Baꢀvuran daha sonra Diyarbakır'a taꢀınır. Hükümet, evi yakıldıktan sonra, baꢀvuran ve  
ailesine hiçbir yardımda bulunmamıꢀtır.  
25. Ertesi gün, gözaltına alınan Abdülkerim, Nuri ve Sait Yolur serbest bırakılır. Bu ꢀahıslar,  
baꢀvurana doğrudan olmasa bile, üçüncü kiꢀiler vasıtasıyla, ilk gece saat 22.00'ye dek gözleri  
bağlı ꢀekilde aynı yerde tutulduklarını bildirir. Saat 22.00 civarında, Đkram ve Servet Đpek'le  
ayrılırlar ve onları bir daha onları görmezler. Seyithan Yolur Đkram ve Servet Đpek ile kalır.  
Bu üç kiꢀi o günden beri kayıptır.  
26. Đkram ve Servet Đpek gözaltına alındıktan 15 gün sonra, oğulları hakkında hiçbir malumat  
edinemeyen baꢀvuran Diyarbakır'a gider. Bir akrabasının yardımıyla Diyarbakır DGM  
Baꢀsavcılığı'na baꢀvurur. Baꢀvuran, ayrıca, Lice Savcılığı'na ve Lice Jandarma  
Komutanlığı'na da baꢀvuruda bulunur. Baꢀvuran, adıgeçen devlet kurumlarından oğullarıyla  
ilgili bilgi alamaz.  
27. 15 Kasım 1994 tarihli bir yazıyla, Ankara'da Genelkurmay Baꢀkanlığı'nda görevli kıdemli  
yüzbaꢀı Đbrahim Erge, ꢁakir Yolur'a, 18 Mayıs 1994 günü, Lice Đlçesi Türeli Köyü Çağlarbaꢀı  
mezrasında güvenlik güçleri tarafından operasyon düzenlenmediğini ve oğlu Seyithan  
Yolur'un tutuklanmadığını bildirir.  
28. 27 Ekim 1994 tarihinde, baꢀvuran Diyarbakır DGM Baꢀsavcılığı'na bir dilekçe daha  
yazarak oğlunun baꢀına ne geldiğini sorar. Baꢀvuran Savcı ile görüꢀtürülmez ama orada  
bulunan bir sivil polis kayıtlara bakar ve baꢀvurana sözkonusu kiꢀilerin isimlerinin kayıtlı  
olmadığını sözlü olarak bildirir.  
29. Baꢀvuranın diğer oğlu Hakim Đpek, OHAL Bölge Valisi'ne iki veya üç dilekçe gönderir.  
Valilikten gelen iki yazıda kardeꢀlerinin hiç gözaltına alınmadığı bildirilir. Bunun üzerine  
sinirlenen Hakim Đpek gelen yazıları yırtar ve parçalarını çöpe atar.  
30. 23 Aralık 1999 tarihinde baꢀvuran, Kulp Jandarma Komutanlığı'na gidip oğullarının  
nerede olduğunu sorar. Baꢀvuran, çocuklarının Devlet tarafından gözaltına alındığını ifade  
eder. Jandarmalar, baꢀvuranı yalan söylemekle suçlayarak, oğullarını PKK'nın kaçırdığında  
ısrar eder. Baꢀvurana bağıran jandarma, neden Türk Devleti'nden ꢀikayet ettiğini sorar. Baskı  
altında kalan baꢀvurana, içeriği baꢀvuran tarafından bilinmeyen belgelere parmak bastırılır.  
2. Hükümetin sunduğu ꢀekliyle olaylar  
31. 18 Mayıs 1994 tarihinde Türeli Köyü'nde veya Dahlezeri mezrasında askeri bir operasyon  
düzenlenmemiꢀtir. Ne baꢀvuranın oğulları, ne de baꢀka bir kimse gözaltına alınmamıꢀtır.  
32. Baꢀvuran, DGM Baꢀsavcılığı'na 27 Ekim 1994 tarihinde bir dilekçe vererek Servet ve  
Đkram Đpek'in gözaltına alındıktan sonraki akıbetlerini sorar. DGM Baꢀsavcılığı, güvenlik  
güçlerine, baꢀvuranın oğullarının, DGM kapsamına giren suçlardan gözaltına alınıp  
alınmadığını sorar. Güvenlik güçleri, ilgili kiꢀilerin gözaltına alınmadığını bildirir ve güvenlik  
güçlerinin cevabı baꢀvurana iletilir.  
33. Baꢀvuran, oğullarının kaybolduğu iddiasıyla ilgili olarak, Lice Savcılığı'na veya Lice Đlçe  
Jandarma Komutanlığı'na baꢀvurmamıꢀtır. Bununla birlikte, Hükümete yapılan baꢀvurunun  
ardından, Lice Savcılığı tarafından re'sen soruꢀturma açılır. Fakat, baꢀvuranın Komisyona  
bildirdiği adreste baꢀvurana ulaꢀılamaz. Baꢀvuran, komꢀuları tarafından da bilinmemektedir.  
Muhtarlık kayıtlarında da baꢀvuranın ismine rastlanılmaz.  
34. Hükümet, soruꢀturma sonucunda iddiaları destekleyecek herhangi bir bulguya  
ulaꢀılamadığını ve buna dayanarak Lice Đlçe Đdare Kurulu'nun, güvenlik güçleri hakkında  
men-i muhakeme kararı verdiğini belirtir. Bu karar, baꢀvuranın adresinin bilinmemesinden  
dolayı kendisine iletilememiꢀ ve Lice Kaymakamı soruꢀturmanın sonucunun gazetede  
yayımlanmasını istemiꢀtir.  
35. Son olarak Hükümet, açılan idari soruꢀturmada Kulp Jandarma Komutanı'nın da  
görevlendirildiğini ve adı geçen Komutanlığın, baꢀvuranı, ifadesine baꢀvurulmak üzere,  
çağırdığını ifade etmiꢀtir.  
36. 26 Aralık 1999 tarihinde, Jandarma Komutanı, baꢀvuranı, öne sürdüğü iddialar ve  
“Avrupa Đnsan Hakları Diyarbakır ꢁubesi”nin de aralarında olduğu çeꢀitli makamlara yaptığı  
baꢀvurular hakkında sorgulamıꢀtır. Baꢀvuran iddialarını yinelemiꢀ ve oğullarının  
götürüldüğünü ve mezrasındaki tüm evlerin askerler tarafından yakıldığını ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuran, “Avrupa Đnsan Hakları Diyarbakır ꢁubesi”ne kesinlikle baꢀvuruda bulunmadığını  
iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, Komutanlığa ifade vermemiꢀ ve iddiaları konusunda bir belge  
imzalamamıꢀtır.  
B. Taraflarca sunulan belgeler  
37. Aꢀağıda verilen bilgiler, baꢀvurunun, 7 Mart 1995 tarihinde davalı Devlet'e bildirilmesini  
müteakip yürütülen soruꢀturmayla ilgili belgelerden edinilmiꢀtir.  
1. Diyarbakır ve Lice Cumhuriyet Savcılıkları'nca açılan soruꢀturmalar  
38. 3 Mart 1995 tarihinde, Diyarbakır Vali Yardımcısı Sefa Özmen, 23 Ocak 1995 tarihli  
dilekçesine cevaben Hakim Đpek'e, güvenlik güçlerinin dilekçede geçen tarihlerde bir  
operasyon düzenlemediğini, kardeꢀlerinin isimlerinin güvenlik güçlerinin arananlar listesinde  
yer almadığını ve kardeꢀlerinin yerinin yetkili makamlar tarafından bilinmediğini bildirmiꢀtir.  
39. 25 Nisan 1995 tarihinde, Diyarbakır Baꢀsavcılığı, baꢀvuranın Diyarbakır Emniyet  
Müdürlüğü'ne çağrılarak ifadesinin alınmasını istemiꢀtir. Bu yazıda geçen baꢀvuranın adresi,  
apartman numarası hariç, baꢀvuru formunda verilen adresle aynıdır. Baꢀvuruya göre,  
apartmanın adı ‘Varol'dur, ama savcının yazısında ‘Baro' olarak geçmiꢀtir.  
40. 2 Mayıs 1995 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü, baꢀvuranın belirttiği caddede  
Baro adlı bir apartmanın olmadığını Savcılığa bildirmiꢀtir. Yazıda, baꢀvuranın semtte  
tanınmadığı ve isminin muhtarlık kayıtlarında geçmediği belirtilmiꢀtir.  
41. 18 Mayıs 1995 tarihinde, yetki alanına Türeli köyü de giren Tepe Jandarma Karakolu  
Komutanı, Abdürrezzak Đpek ve ailesinin köyü terk ettiğini ve Hatay Dörtyol kasabasına  
çalıꢀmaya gittiğini bildirmiꢀtir.  
42. 24 Mayıs 1995 tarihinde Diyarbakır Baꢀsavcılığı, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve  
Dıꢀ Đliꢀkiler Genel Müdürlüğü tarafından 20 Nisan 1995 tarihinde kendisine gönderilen  
yazının bir suretini Lice Baꢀsavcılığı'na göndererek baꢀvuranın evinin yakılması ve  
oğullarının güvenlik güçleri tarafından götürülmesine iliꢀkin iddialarının araꢀtırılmasını  
istemiꢀtir.  
43. 7 Haziran 1995 tarihinde, Lice Baꢀsavcılığı, Lice Jandarma Komutanlığı'na gönderdiği  
yazıyla, 18 Mayıs 1995 tarihinde Turalı Köyü'nde bir operasyon düzenlenip düzenlenmediğini  
ve Servet ile Đkram Đpek'in gözaltına alınıp alınmadığını sormuꢀtur. Baꢀsavcı ayrıca,  
baꢀvuranın adresinin tespit edilerek baꢀvuranın Savcılığa çağrılmasını istemiꢀtir.  
44. 13 Haziran 1995 tarihinde, Lice Savcılığı, Lice Jandarma Karakolu'na gönderdiği baꢀka  
bir yazıyla köyün adının yanlıꢀlıkla Hani kasabasına bağlı bir köy olan “Turalı” olarak  
geçtiğini bildirmiꢀtir. Savcı, 7 Haziran 1995 tarihli yazısındaki ricasını yineleyerek Jandarma  
Komutanı'ndan araꢀtırmasını “Türeli” köyünde yapmasını istemiꢀtir.  
45. 20 Haziran 1995 tarihinde Lice Jandarma Komutanlığı, Savcılığın taleplerine verdiği  
yanıtta, baꢀvuranın güvenlik güçleri tarafından hiç gözaltına alınmadığını ve sözkonusu  
tarihte Türeli köyünde bir operasyon düzenlenmediğini bildirmiꢀtir. Komutanlık ayrıca,  
baꢀvuranın köyden ayrıldığını ve çalıꢀmak amacıyla Hatay Dörtyol'a gittiğini belirtmiꢀtir.  
46. 21 Haziran 1995 tarihinde, Lice Savcılığı, Memurin Muhakematı Kanunu'na dayanarak  
görevsizlik kararı vermiꢀ ve dosyayı Lice Đlçe Kaymakamlığı'na göndermiꢀtir. Adıgeçen  
kanuna göre, güvenlik güçlerinin yargılanması için izin gereklidir.  
47. 2 ꢁubat 1996 tarihinde Diyarbakır Jandarma Komutanlığı, Lice Kaymakamlığı'ndan gelen  
isteğe uyarak, Jandarma Yarbay Turgut Alpı'yı baꢀvuranın iddialarını araꢀtırması için  
görevlendirmiꢀtir.  
2. Yarbay Alpı tarafından yürütülen soruꢀturma  
48. 28 ꢁubat 1996 tarihinde Yarbay Alpı, Lice Jandarma Komutanlığı'na bir yazı göndererek  
olay gününde görevli askeri personelin isimlerini ve adreslerini istemiꢀtir. Alpı, operasyon  
tutanaklarını, gözaltı kayıtlarını ve gerekli diğer belgeleri de istemiꢀtir.  
49. Yine 28 ꢁubat 1996 tarihinde, Yarbay Alpı, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'nden,  
Abdürrezzak Đpek'in çağrılmasını ve köy yakma ve kaybolma iddiaları açısından, ifadesinin  
alınmasını istemiꢀtir. Bu yazıya göre, Abdürrezzak Đpek 1959 doğumlu olup Diyarbakır'da  
yaꢀamaktadır.  
50. Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü, Abdürrezzak Đpek'ten 8 Mart 1996 tarihinde alınan  
ifadenin ve ꢀahsın kimliğinin fotokopisini Yarbay'a göndermiꢀtir.  
51. Abdürrezzak Đpek, ifadesinde, Türeli köyünün nerede olduğunu bile bilmediğini ve  
çocuklarının askerler tarafından götürülmediğini söylemiꢀtir. Aslında, Abdürrezzak Đpek'in bu  
isimlerde çocuğu da yoktur. Kimlik fotokopisine göre, Đpek 1 Ocak 1959 doğumludur.  
52. 12 Mart 1996 tarihinde, Lice Jandarma Komutanlığı yarbayın isteğine cevap vererek iki  
sayfalık gözaltı tutanaklarının ve Lice Jandarması'nın günlük faaliyet defterinin iki sayfasının  
fotokopisini göndermiꢀtir. Lice Jandarma Komutanı, yazısında, askerlerinin, 18 Mayıs 1994  
tarihinde Türeli köyüne operasyon düzenlemediğini ve Servet ile Đkram Đpek'in gözaltına  
alınmadığını ifade etmiꢀtir. Yazıda ayrıca, 18 Mayıs 1994 tarihinde, Binbaꢀı ꢁaap Yaralı'nın  
komutan olduğu ve Yaralı'nın Đç Anadolu'da bir kasabaya tayin olduğu belirtilmiꢀtir. Yetki  
alanına Türeli Köyü de giren Tepe Jandarma Karakolu'nun komutanı ise Baꢀçavuꢀ ꢁükrü  
Günlükçü'dür. Bu ꢀahıs da ülkenin batısına tayin olmuꢀtur.  
53. Yukarıda da bahsedilen yazıya ek olarak gönderilen gözaltı tutanakları Mahkeme'ye  
sunulmuꢀtur. Tutanaklarda, Đkram ve Servet Đpek'in isimleri geçmemektedir. Lice Jandarma  
Karakolu'nun günlük faaliyet defterinde de sözkonusu dönemde bir operasyon  
düzenlenilmediği açıktır.  
54. 25 Mart 1996 tarihinde, Yarbay Alpı soruꢀturma raporunu tamamlamıꢀtır. Yarbay, 18  
Mayıs 1994 tarihinde Türeli köyünde operasyon düzenlenmediği ve hatta o gün güvenlik  
güçlerinin köye hiç gitmediği sonucuna varmıꢀtır. Yarbay Alpı'ya göre, Abdürrezzak Đpek'in,  
ifadesinde, Türeli köyünden olmadığını, evinin yakılmadığını ve çocuklarının gözaltına  
alınmadığını söylemesi operasyon düzenlenmediğini kanıtlamaktadır. Alpı'ya göre, güvenlik  
güçleri mensuplarının yargılanmasına izin verilmemesi gerekir, çünkü yasadıꢀı bir olay  
meydana geldiğine iliꢀkin en ufak bir delil yoktur. Bu rapor Lice Kaymakamlığı'na 1 Nisan  
1996 tarihinde gönderilmiꢀtir.  
3. Lice Đlçe Đdare Kurulu ve Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi önündeki iꢀlemler  
55. 16 Mayıs 1996 tarihinde, Lice Kaymakamı baꢀkanlığında toplanan Lice Đlçe Đdare Kurulu,  
Yarbay Alpı'nın raporuna dayanarak, güvenlik güçleri mensuplarının yargılanmasına izin  
vermemiꢀtir. Bu karara, iç hukuk uyarınca, re'sen itiraz edilmiꢀtir.  
56. 18 Ekim 1996 tarihinde Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi itirazı reddetmiꢀ ve Đdare  
Kurulu'nun yargılamama kararını onamıꢀtır. Yetkili makamlar tarafından adresi bilinmediği  
için karar, Abdürrezzak Đpek'e tebliği edilememiꢀtir. Bundan dolayı, Lice Kaymakamı, kararın  
bir gazetede yayımlanmasını istemiꢀtir.  
57. Son olarak baꢀvuran, 21 Ocak 2000 tarihinde bir dilekçe sunmuꢀtur. Mektup, baꢀvuranın  
oğullarıyla birlikte gözaltına alındığı iddia edilen Seyithan Yolur'un babası ve aynı zamanda  
Sait ve Nuri Yolur'un amcası olan ꢁakir Yolur tarafından da imzalanmıꢀtır.  
58. Baꢀvuranla aynı köyde yaꢀayan Yolur, baꢀvuranın iddialarını doğrulamıꢀ ve Sait ile  
Nuri'nin serbest bırakılmalarına karꢀın oğlu Seyithan'ın serbest bırakılmadığını iddia etmiꢀtir.  
Olaydan sonra oğlundan haber alamamıꢀtır.  
59. Yolur, çeꢀitli askeri kuruluꢀlarda araꢀtırma yapmıꢀ ve bu konuda Genelkurmay  
Baꢀkanlığı'na bir telgraf yollamıꢀtır.  
60. Genelkurmay Baꢀkanlığı, cevabi yazısında, operasyon düzenlenmediğini ve anılan  
kiꢀilerin gözaltına alınmadığını bildirmiꢀtir.  
C. Sözlü Đfade  
61. Dava konusu olayların taraflar arasında ihtilaflı olduğunu gözlemleyen Mahkeme,  
tarafların da yardımıyla bir araꢀtırma yürütmüꢀtür. Bu açıdan, üç Mahkeme delegesi, 18 – 20  
Kasım 2002 tarihleri arasında sekiz tanığın ifadesine baꢀvurmuꢀtur. Üç tanık, çağrılmalarına  
rağmen gelmemiꢀtir. Tanıklardan alınan ifadeler ꢀöyle özetlenebilir:  
1. Baꢀvuran  
62. Tanık, 1969 yılından 1994 yılı mayıs ayına, “Hükümet mezrayı yok edene dek”, Türeli  
köyü dıꢀındaki Dahlezeri mezrasında yaꢀadığını belirtmiꢀtir. Mezrada yirmi kadar aile  
yaꢀamaktadır. Mezra sakinlerinin hepsi akrabadır. Baꢀvuran, sığırcılıkla ve çiftçilikle  
uğraꢀmaktadır.  
63. Baꢀvuran, 18 Mayıs 1994 tarihinde mezraya iki saldırının olduğunu, ilk saldırının öğle  
namazı vaktinde gerçekleꢀtiğini söyler. Askerler, çocuklar dahil, tüm köylüleri (yüz kiꢀi  
civarında) okulun önünde toplar. Baꢀvuranın arasının iyi olduğu muhtar o gün mezrada  
değildir. Erkekler, kadınlarla çocuklardan ayrılır. Askerler kimlikleri toplar. Herhangi bir isim  
çağrılmaz. Baꢀvuranın oğullarının da aralarında bulunduğu altı kiꢀi askerlerce götürülür.  
Rastgele (“Sen, sen ve sen” denerek) seçilen bu kimseler askerlerin sırt çantalarını taꢀır.  
Askerler diğer köylülerin kimliklerini dağıtır ve onları serbest bırakır. Bu sırada, baꢀvuran  
mezranın alevler içinde olduğunu görür. Baꢀvuran, mezraya döndüğünde, diğer tüm evler gibi  
kendi evinin, eꢀyalarının ve sığırlarının da yandığını görür.  
64. Köylüler mallarını kurtarmaya çalıꢀır, ama saat 18.00 civarında askerler geri döner ve  
köyün boꢀaltılmasını ister. Baꢀvurana göre, evini söndürmeye çalıꢀanların vurulması  
emredilmiꢀtir. Uzun bir süre yürütülürler. Bu sırada, baꢀvuran, askerlerin telsizlerini dinler ve  
operasyonun durdurulmasının istendiğini duyar. Askerler, yangını söndürmeye çalıꢀanların  
öldürüleceğini söyler. Duruꢀmada sorgulanırken, baꢀvuran Türkçe'yi anlayabildiğini ifade  
eder. Baꢀvuran, Türeli dahil, diğer köylerin de o gün yakıldığını iddia eder.  
65. Baꢀvuran, saldırıların askerler tarafından gerçekleꢀtirildiğini belirtir. Askerlerin G-3 ve G-  
1 silahları taꢀıdığını, saldırı sırasında askeri araç ve helikopterler kullandıklarını anlatır.  
Baꢀvuran, mezrada hiç PKK üyesi görmediğini söyler. Bölgeden uzak yerlerde PKK ile  
güvenlik güçleri arasında çatıꢀmalar meydana gelse de mezra yakınlarında çatıꢀma olmamıꢀtır.  
Tanık, mezrada hiç PKK üyesi olmadığını kaydeder. Sorgulanan baꢀvuran, PKK üyelerinin  
mezraya gelmiꢀ olabileceğini, köylülerin de korktuklarından dolayı onlara yiyecek vermiꢀ  
olabileceğini anlatır. Baꢀvurana göre, yetkili makamlar köy koruculuğu sistemi kurmalarını  
önermelerine karꢀın, mezrada köy korucusu yoktur.  
66. Baꢀvuran, saldırıları düzenleyen askerlerin Bolu'dan geldiklerini söyler. Bu askerlerin  
yanında, Lice'den gelen askerler de vardır. Lice'den gelen askerler eskiden kontrol amaçlı  
gelmektedirler. Baꢀvuran, oğulları Đkram ve Servet'in, 18 Mayıs 1994 tarihi öncesinde, hiç  
gözaltına alınmadıklarını ve neden götürüldüklerini bilmediğini ifade eder. Oğlu Đkram, askeri  
operasyondan iki gün önce Ankara'dan gelmiꢀtir. Diğer oğlu Servet çobanlık yapmaktadır.  
67. Oğullarının nerede olduğunu öğrenmeye yönelik araꢀtırmalarla ilgili olarak baꢀvuran,  
Kulp, Lice, Đstanbul, Ankara makamlarına ve Diyarbakır Đnsan Hakları Derneği'ne  
baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvuran, 18 Mayıs 1994 olaylarını müteakip, operasyon sorumlusu komutan  
Binbaꢀı Osman Duman'ın ismini bir askerden öğrendiğini beyan etmiꢀtir. Bu bilgiyi daha  
önce söylememiꢀtir.  
2. Sevgol Đpek  
68. Tanık, sözkonusu dönemde, Đkram Đpek ile altı aylık evlidir. Kocasının, Ankara'da üç ay  
kaldıktan sonra mezraya yeni döndüğünü söyler. 18 Mayıs 1994 sabahı, kayınbiraderi Servet  
Đpek, aileye, mezranın askerle dolu olduğunu haber verir. Herkes mezranın dıꢀındaki okulda  
toplanır. Bu arada evler ateꢀe verilir. Tanık, saldırının saat 11.00 sularında meydana geldiğini  
ve evlerin öğleyin yakıldığını beyan eder.  
69. Köylüler okulun dıꢀındayken askerler kimliklerini toplar. Kocası Đkram ve kayınbiraderi  
Servet dahil altı kiꢀi, muhtemelen genç oldukları için, seçilirler ve askerlerin teçhizatları  
askeri araçlara taꢀırlar.  
70. Diğer köylülerin saat 13.00'te evlerine dönmelerine izin verilir. Ama birkaç ev dıꢀında,  
kendi evleri ve eꢀyaları dahil her ꢀey yanmıꢀtır. Askerler, saat 18.00'de, köylüleri öldürme  
emri alarak köye geri gelirler. Kısmen yanan veya söndürülen evler tekrar ateꢀe verilir. Tüm  
köylüler mezradan çıkarılır. Tanık, telsiz konuꢀmalarından, öldürme emrinin iptal edildiğini  
anladığını ifade etmiꢀtir. Saat 19.00'da serbest bırakılan köylülere mezrada kalmamaları  
söylenir. Tanık, Diyarbakır'daki ailesinin yanına gider.  
71. Tanığın, operasyonun Türk askerleri tarafından yürütüldüğünden ꢀüphesi yoktur. Kaç  
askerin katıldığını tahmin edemez. Tanık, mezrada yaꢀayan PKK üyesi olmadığını ve PKK  
mensuplarının, yardım almak için, köye geldiklerini hiç hatırlamadığını söyler. Delegeler  
tarafından sorgulanırken tanık, ne eꢀinin ne de kayınbiraderinin devlet makamlarıyla bir sorun  
yaꢀamadığını ifade eder. Sevgol, yetkili makamlar tarafından, yukarıda bahsettiği olaylara  
iliꢀkin hiç çağrılmadığını belirtir.  
3. Hakim Đpek  
72. Tanık, baꢀvuranın oğlu olup Đkram ve Servet Đpek'in kardeꢀidir. Tanık, soruꢀturma konusu  
olayların, 18 Mayıs 1994 günü askerlerin köye gelmesiyle baꢀladığını ifade eder. Tanık,  
“genel operasyon” olarak nitelendirdiği operasyona beꢀ bin askerin katıldığını tahmin eder.  
Askerler, mezraya, Hac Tepesi'nden yaya olarak gelir. Araçlarını buraya bırakır. Köylüleri  
köye toplarlar, kadın ve erkekleri ayırırlar. Herkesin kimliği toplanır. Askerler, aralarında  
kardeꢀleri Đkram ve Servet Đpek ile üç Yolur kardeꢀin de olduğu altı kiꢀiyi seçerler. Bu kiꢀiler  
askerlerin sırt çantalarını araçlara taꢀır. Tanık, bu kiꢀilerin yaya olarak araçlara götürülüp  
bindirildiğini doğrular. Askerler kimlikleri geri dağıtır. Mezraya dönen köylüler evlerinin  
yanmakta olduğunu görürler. Tanık, ailesinin hayvanlarının ve eꢀyalarının yandığını söyler.  
Tanığa göre, olaylar öğle vaktinde meydana gelmiꢀtir.  
73. Bazı köylüler yangını söndürmeye çalıꢀır. Fakat, köylüleri öldürme emri alan askerler saat  
16 veya 17 civarı köye döner. Köylüler toplanır ve götürülür. Bununla birlikte, askeri  
telsizden köylülere ateꢀ açılmaması yönünde bir emir gelir. Bunun üzerine köylülerin mezraya  
dönmelerine izin verilir, ama kendilerine, evlerindeki yangını söndürmeye çalıꢀırlarsa  
öldürülecekleri söylenir.  
74. Delegeler tarafından sorgulanırken tanık, mezrada veya komꢀu köylerde yaꢀayan PKK  
üyesi olmadığını, gelen PKK'lılara ise yardım edilmediğini, çünkü devlet makamlarının  
misillemesinden korktuklarını anlatmıꢀtır. Ayrıca, yetkili makamların bu yöndeki tekliflerine  
karꢀın, mezrada hiç korucu yoktur. Tanık, mezranın neden yakıldığını ve kardeꢀlerinin neden  
götürüldüklerini bilmediğini söyler. Fakat, mezraya yarım saat uzaklıktaki Türeli köyünde  
bazı askerlerin öldürüldüğünü anlatır. Tanık, delegelere, bölgedeki tüm köylerin yakıldığını  
kaydeder.  
75. Tanık, kendisinin ve babasının (baꢀvuran), kaybolan kardeꢀlerinin akıbetini öğrenmek  
amacıyla, makamlara, bir çok yazılı baꢀvuruda bulunduğunu ifade eder. Makamlar, sürekli  
olarak, kardeꢀlerinin gözaltında olmadığını bildirir. Tanık, Bölge Valisi'nden gelen yanıtları,  
sinirlenerek yırttığını anlatır. Tanık, babasının Kiran'da karꢀılaꢀtığı bir askerin, babasına,  
Operasyon Komutanı'nın ismini söylediğini ifade eder. Babası bu ismi yazmıꢀtır.  
4. Mehmet Nuri Yolur  
76. Tanık, Dahlezeri mezrasında doğduğunu, ama 1994 yılının baꢀlarında, Diyarbakır'da  
yaꢀadığını ifade eder. Mezrada, yirmi ev vardır ve tüm aileler birbirleriyle akrabadır. Yolur,  
Đkram ve Servet Đpek'i tanımaktadır. Tanık, askeri operasyondan iki gün önce mezraya döner.  
Tanık, 17 Mayıs 1994 tarihinde, Bolu'dan ve diğer bölgelerden gelen askerlerin bölgeye  
yerleꢀtiğini ve operasyona binlerce askerin katılmıꢀ olabileceğini söyler. Ertesi gün, tüm  
köylüler okulun önünde toplanır ve köye yaya gelen askerler evleri yakar. Delegelerce  
sorgulanan tanık, okulda toplanan köylülerin baꢀında beꢀ – altı askerin beklediğini ama  
mezraya düzenlenen operasyona elli, altmıꢀ belki de yüz kadar askerin katıldığını tahmin eder.  
77. Tanığa göre, herkesin toplandığı okul mezradan on metre uzaklıktadır. Buradan,  
mezradaki alevleri görür. Köylülerin kimlikleri toplanır ve altı köylüden, (kendisi,  
Abdülkerim Yolur, Sait Yolur, Seyithan Yolur, Đkram Đpek ve Servet Đpek) askerlerin sırt  
çantalarını, köyün tepelik bölgesindeki araçlara taꢀımaları istenir. Sorgulanan tanık, araçların  
okuldan gözükmediğini söyler. Tanık, askerlerin, Seyithan Yolur'un asker kaçağı olduğundan  
dolayı Lice'ye götürülmesi gerektiğini söylediklerini anlatır. Tanık, altı kadar kiꢀinin, 9.00  
veya 10.00 sularında, askerle gittiğini tahmin eder. Askeri araçlara giderken, köyden  
dumanların yükseldiğini görür. Gidecekleri yere ulaꢀtıklarında, akꢀamüstü olmuꢀtur. Fakat  
serbest bırakılacakları yerde, üstü açık bir askeri araca bindirilerek elli-altmıꢀ askerle birlikte  
Lice'ye götürülürler. Lice'ye giderken yolda köylerden çıkan dumanları görür. Lice'ye  
vardıklarında hava kararmıꢀtır. Araçlardan indirilirler ve yüzükoyun yere yatırırlar. Tanık, bu  
arada baꢀka bir çok kiꢀinin getirildiğini söyler. Binanın önünde yüz elli kadar insanın yerde  
yattığını tahmin eder. Kimlikleri toplanır. Tanık, kendisi ve kardeꢀlerinin (Sait ve Abdülkerim  
Yolur) gözaltı odasına götürüldüklerini, burada geceyi geçirdiklerini ifade eder. Bu süre  
içerisinde kötü muameleye maruz kalmazlar. Sabah kimlikleri geri verilir ve gidebilecekleri  
söylenir. Đkram ve Servet Đpek'i en son yere uzandıklarında görmüꢀtür. Tanık, mezraya  
döndüğünde tüm evlerin yakıldığını görür.  
78. Tanık, kendisi ve iki kardeꢀinin serbest bırakılmasına karꢀın Đpek kardeꢀler ile Seyithan  
Yolur'un neden gözaltında tutulduğunu bilmediğini söyler. Tanık, götürüldükleri yerin  
“Lice'de büyük bir askeri yer” olduğunu ifade eder.  
79. Tanığın, mezraya saldıranların G-3 taꢀıyan askerler olduğundan ꢀüphesi yoktur. Tanık,  
mezrada veya civarında herhangi bir PKK faaliyetinden haberi olmadığını ve mezranın neden  
yakıldığını bilmediğini; Binbaꢀı Osman Duman'ın ismini hiç duymadığını belirtmiꢀtir.  
5. Abdülkerim Yolur  
80. Tanık, Đpek ailesiyle aynı mezradan olduğunu, burada yaꢀayan tüm sakinlerin akraba  
olduğunu anlatır. Mezraya, 17 Mayıs 1994 günü Aydın'a yaptığı bir ziyaretten sonra döner.  
Askerler, 18 Mayıs 1994 günü sabah 11.00 ve öğle vakti yaya olarak mezraya saldırırlar.  
Saldıranlar G-3 taꢀıdıkları için asker olduklarından emindir. Bölgenin üzerinden bir helikopter  
uçar. Askerler mezraya yaya olarak gelirler. Köylüler, okulda toplanır, erkekler ve kadınlar  
ayrılır. Askerler kimlikleri toplar. Köyün yandığını görür. Altı köylüden, (kendisi, Mehmet  
Nuri Yolur, Sait Yolur, Seyithan Yolur, Đkram Đpek ve Servet Đpek) askerlerin sırt çantalarını,  
Türeli köyüne taꢀımaları istenir. Askerler, arkada kalanlara kimliklerini geri verir, diğerlerine  
vermez. Öğle vakti, yanmakta olan Türeli köyüne doğru yola çıkarlar. Saat 14.00'de, Türeli  
köyünün dıꢀına ulaꢀırlar. Daha önce serbest bırakılacakları söylenmelerine karꢀın, Lice'den,  
askerleri geri götürmeye gelecek askeri araçlar için bekletilirler. Tanık, Türeli'ye gitmeseler  
de köylüleri görmese de köyün yanmakta olduğunu gördüğünü söyler. Gün batarken, altı  
köylü bir araca bindirilir ve Lice'ye doğru yola çıkarlar. Tanığa göre, araçta yüz kadar asker  
vardır. Lice'de, “Alay”a vardıklarında, köylüler yere yatırılırlar ve üçlü gruba ayrılırlar. Tanık,  
yerde yatan altı kiꢀiden baꢀka kiꢀi olup olmadığını bilmemektedir. Grubun birinde Đkram ve  
Servet Đpek ile Seyithan Yolur vardır. Tanık, bu kiꢀileri en son burada gördüğünü ifade eder.  
Đsimler okunur. Tanığın kendisi ve kardeꢀleri Mehmet Nuri ve Sait “Alay”ın içeri alınır ve  
geceyi hücre benzeri bir odada geçirirler. Kendilerine iyi davranılır. Odada tanımadıkları iki  
kiꢀi daha vardır. Tanık, geceyi geçirdikleri binaya iliꢀkin ayrıntıları anımsamamaktadır.  
Hücrenin kapısı kilitlidir ve korunmaktadır. Ertesi gün kimliklerini geri verilen köylüler  
salıverilir. Tanık, mezraya döner ve bir-iki geceyi dıꢀarıda geçirir. Tanık, Đkram ve Servet  
Đpek ile Seyithan Yolur'un neden gözaltına alındığını bilmemektedir. Tanık, bölgedeki PKK  
faaliyetleri konusunda bilgi sahibi değildir ve Binbaꢀı Durmuꢀ'un ismini duymamıꢀtır.  
81. Tanık, on yedi veya on sekiz köyün 18 Mayıs 1994 günü yandığını ifade eder.  
6. Turgut Alpı  
82. Tanık, 2 ꢁubat 1996 tarihinde, baꢀvuranın ꢀikayetlerini incelemek üzere  
görevlendirildiğini ve sözkonusu dönemde, Diyarbakır'da görev yaptığını belirtir. Alpı, 18  
Mayıs 1994 günü, Đkram ve Servet Đpek'in Lice Đlçe Jandarma Komutanlığı'nda gözaltına  
alındığına dair ve o tarihte, jandarma veya askeri birimlerce operasyon düzenlendiğini  
gösteren bir belgeye ulaꢀılamadığını ifade eder. Görüꢀülen Lice Jandarma Komutanı, bu  
kiꢀilerin gözaltına alınmadığını teyit eder. Soruꢀturma, Đpek kardeꢀlerin gözaltına alındığına  
iliꢀkin belge yetersizliğinden sona ermiꢀtir. Tanığa göre, ordunun operasyon kayıtlarına gerek  
olmadığını, çünkü Lice Đlçe Jandarma Komutanı'nın sözkonusu dönemde tüm bölgeden  
sorumlu olduğunu belirtmektedir. Bolu Tugayı'nın sözkonusu tarihte bölgede görevli olma  
olasılığı sorulan tanık, Lice Đlçe Jandarma Komutanı'nın bunu bilebileceğini söyler. Tanık,  
Lice Đlçe Jandarma Komutanlığı'ndan edindiği bilgiye dayanarak, 18 Mayıs 1994 tarihinde  
veya dolaylarında bir operasyon düzenlenmediği sonucuna varır. Sorgulanan tanık, 1994'te  
düzenlenen operasyonla ilgili Bolu Tugayı'ndan bilgi istemeyi gerekli görmediğini ifade eder.  
Tanık, bölgeden sorumlu olan Đlçe Jandarma Komutanlığı'nın bu konuda bilgisi olabileceğini  
yineler. Komutanlığın bu konuda bilgisi olup olmadığı saptanmamıꢀtır.  
83. Tanık, Dahlezeri mezrasına ve Türeli köyüne gitmediğini, çünkü köylülerin buraları terk  
ettiğini bildiğini ifade eder. O bölgede görev yaptığı için bölgeyi tanıyan tanık, köylülerin  
köyü boꢀalttıklarını bilmektedir. Tanık, Dahlezeri mezrasının veya Türeli köyünün yakılıp  
yakılmadığını teyit edememiꢀtir. Bu noktada sorgulanan tanık soruꢀturmanın kapsamının  
mezranın yakıldığı iddiasına dek uzandığını gözlemlemiꢀtir. Lice Đlçe Jandarma Komutanlığı  
konuyu araꢀtırır ve mezranın, iddia edildiği gibi, yakılmadığı kanısına varır. Lice Đlçe  
Jandarma Komutanlığı'ndan tanığa gelen yazıda, sadece, herhangi bir askeri operasyon  
düzenlenmediği bildirilir. Tanık, bölgede hiçbir köyün askeri birimler tarafından  
yakılmadığını ifade eder. Aksine, köylerin PKK tarafından yakıldığına bizzat tanık olmuꢀtur.  
84. Tanık, soruꢀturma döneminde, Abdürrezzak Đpek'in, adı ve soyadı hariç, kiꢀisel bilgilerine  
ulaꢀamadığını ifade eder. Bu isimdeki kiꢀiler Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'ne getirilerek  
sorgulanmıꢀ, ama bu kimselerin sözkonusu kiꢀi olmadığı sonucuna varılmıꢀtır. Ailenin diğer  
üyeleri ve köylüler sorgulanamamıꢀtır, çünkü adresleri bilinmemektedir. Ayrıca, sözkonusu  
dönemde bölgede yoğun olarak PKK eylemleri vardır. Tanık, Đpek kardeꢀlerin gözaltına  
alınmadığının saptanamadığını ve bölge dıꢀına atandığı için Yüzbaꢀı ꢁahap Yaralı'nın  
sorgulanmadığını belirtir.  
7. ꢁahap Yaralı  
85. Tanık, 1994 yılında, Lice Đlçe Jandarma Komutanı olduğunu ve Tepe Jandarma  
Karakolu'ndan da sorumlu olduğunu teyit eder. Sorumlulukları arasında Türeli köyü de vardır.  
Tanık, yeminli ifadesinde, 18 Mayıs 1994 tarihinde, bölgede askeri operasyon  
düzenlenmediğini belirtir. Tanığa göre, o gün, jandarma veya askerler tarafından veya ortak  
bir operasyon düzenlenseydi, Đlçe Jandarma Komutanlığı'nın operasyon defterinde kayıtlı  
olması gerekirdi. Tanık, Bolu Komando Tugayı dahil, Silahlı Kuvvetler'in, düzenlenecek  
operasyon konusunda Komutanlığı bilgilendirdiğini ve planlı askeri operasyonların  
bildirilmesinin yerleꢀik bir uygulama olduğunu ifade eder.  
86. Tanık, soruꢀturması sırasında, Dahlezeri mezrasına veya Türeli köyünü ziyaret etmesinin  
soruꢀturmaya bir katkısı olmayacağını, bölgede yoğun PKK faaliyeti olduğunu ve köylülerin,  
PKK tarafından köylerini terk etmeye zorlandığını belirtir. Tanık, bir görevlinin Dahlezeri  
mezrası sakinlerini sorguladığına iliꢀkin bir tutanağın olması gerektiğini söyler. Tanık,  
güvenlik güçlerinin köy yakma veya köy boꢀaltma olaylarıyla ilgisi olmadığını vurgular.  
87. Sorgulanan tanık, gözaltına alınan bütün kiꢀilerin gözaltı tutanağına kayıt edildiğini  
yineler. Bu kayıtlara göre, Đpek kardeꢀler gözaltına alınmamıꢀtır. Tanık, jandarma  
karakolunda gözlem altında tutulan kimselerin isimlerinin kayıt edilmediğini ifade eder.  
88. Tanığa, görevde olduğu dönemde, Binbaꢀı Osman Durmuꢀ'un adını duyup duymadığı  
sorulur. Tanık, Binbaꢀı Osman Durmuꢀ'un, yerel seçimleri izlemekle görevli taburlardan  
birine danıꢀmanlık sıfatıyla, bölgede olduğunu anımsar.  
8. ꢁükrü Günlükçü  
89. Tanık, Ekim 1993 ile Temmuz 1994 tarihleri arasında, Tepe Jandarma Karakol  
Komutanı'dır. Türeli köyünün ve sakinlerinin güvenliğinden sorumludur. Bununla birlikte,  
Tepe Jandarma Karakolu'nda görevli olduğu dönemde, Türeli'ye ve Dahlezeri'ye hiç  
gitmemiꢀtir. Tanık, ücra köylere gidemediklerini, çünkü araçlarının olmadığını söyler. Tanık,  
komutanlığı altındaki askerlerin, soruꢀturma amacıyla köye gitmiꢀ olabileceğini kabul eder.  
Tanık, 18 Mayıs 1994 günü, bölgede, kendi askerleri ve Bolu Komando Birimi tarafından bir  
operasyon düzenlenmediğini ifade eder. Operasyon düzenlenmesi halinde kendisine 24 saat  
öncesinden haber verildiğini söyler.  
90. Tanığa göre, bölgede çok ꢀiddetli terör eylemleri sözkonusu olduğundan, köylüler  
köylerini terk ederek Diyarbakır gibi daha güvenli yerlere göç etmiꢀtir. Tanık, köylüleri  
gitmemeleri konusunda ikna etmeye çalıꢀmıꢀtır. Köylüler kendisine, köylerine gelen, zorla  
yiyecek alan ve oğullarını kaçıran teröristlerden rahatsız olduklarını anlatmıꢀtır. Tanık, yetkili  
makamların, köylerin boꢀaltılması emrini verdikleri ve bölgedeki göçten sorumlu olduklarına  
iliꢀkin iddiaları reddeder.  
91. Tanık, Dahlezeri köyündeki olaylarla ve baꢀvuranın oğullarının askerler tarafından  
götürüldüğü iddiasına iliꢀkin olarak, görevli olduğu dönemde, kendisine böyle bir bilgi  
ulaꢀmadığını savunmuꢀtur. Böyle bir olayın olması durumunda, kendisinin soruꢀturma açarak  
bağlı olduğu Đlçe Jandarma Komutanlığı'na haber vermesi gerektiğini anlatır. Kaybolan  
kimseler hakkında, Abdürrezzak Đpek veya bir baꢀka kiꢀi tarafından bir baꢀvuru yapılmamıꢀtır.  
Tanık, yetkili makamlar tarafından, baꢀvuranın Mahkeme önündeki iddiaları açısından hiç  
sorgulanmadığını beyan eder. Tanık, bölgede görevli Binbaꢀı Osman Durmuꢀ ismini hiç  
duymamıꢀtır. Bununla birlikte, sözü edilen Binbaꢀı'nın baꢀka bir kısımda olabileceğini veya  
kullanılmayan bir okula yerleꢀmiꢀ bulunan Lice Piyade Taburu'nda görevli olabileceğini ifade  
eder.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA  
A. Anayasa  
92. Türk Anayasası'nın 125. maddesinin ilgili bölümü aꢀağıdaki gibidir:  
"Đdarenin her türlü eylem ve iꢀlemlerine karꢀı yargı yolu açıktır…  
Đdare, kendi eylem ve iꢀlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür."  
93. Bu hüküm olağanüstü hal ve savaꢀ hali de dahil olmak üzere hiçbir sınırlamaya tabi  
değildir. 125. maddenin son hükmü, "sosyal risk" kuramına dayalı mutlak ve objektif  
sorumluluk taꢀıyan idarenin, sorumlu tutulabilmesi için mutlaka hatalı olduğunun  
kanıtlanmasını da gerekli kılmamaktadır. Dolayısıyla, idare, kimliği belirsiz kiꢀilerce ya da  
teröristlerce iꢀlenen fiillerden zarar gören ꢀahıslara, kamu düzeni ve güvenliğiyle ya da  
bireysel yaꢀam ve mülkiyetin korunmasıyla ilgili görevlerini yerine getirmediği gerekçesiyle  
tazminat ödeyebilir.  
94. Đdari sorumluluk ilkesi OHAL ile ilgili 2935 sayı ve 25 Ekim 1983 tarihli Kanun'a da  
yansımıꢀtır:  
“... idare mahkemelerinde, idare aleyhine, bu Kanunun öngördüğü yetkilerin kullanılmasına  
iliꢀkin olarak, tazminat davası açılabilir.”  
B. Cezai Sorumluluk  
95. Türk Ceza Kanununa göre aꢀağıdaki fiilleri iꢀlemek suçtur:  
(a) bir kimseyi gayri meꢀru bir biçimde kiꢀi özgürlüğünden mahrum bırakmak (m.179,  
memurlar bakımından m.181),  
(b) bir kimseye iꢀkence ve kötü muamelede bulunmak (m. 243 ve 245),  
(c) kazara adam öldürmek (m.452 ve 459), kasten adam öldürmek (448) ya da cinayet (450).  
(d) bir ꢀeyi iꢀlemek veya iꢀlemesine müsaade etmek ya da o ꢀeyi iꢀlememeye mecbur etmek  
bir kimseyi zorlamak (m.188);  
(e) tehdit etmek (m.191);  
(f) bir kimsenin evini yasadıꢀı aramak (m.193 ve 194);  
(g) kundakçılık yapmak (m.369, 370, 371, 372) veya hayati tehlikeye yolaçan kundakçılık  
(m.382),  
(h) dikkatsizlik, ihmal ve tecrübesizliğe dayanan kundakçılık fiili (m.383); veya  
(i) bir baꢀkasının malına kasıtlı olarak zarar vermek (m.526 vd.).  
96. Bu suçların tümünde, ꢀikayetler, CMUK m. 151 ve 153 uyarınca Cumhuriyet Savcılığı'na  
ya da mahalli idari makamlara yapılabilir. Savcı ve polis kendisine bildirilen suçları  
araꢀtırmakla mükelleftir. Savcı CMUK m.148 uyarınca bir soruꢀturma açılıp açılmayacağına  
karar verir. ꢁikayetçi, Savcı'nın soruꢀturmaya gerek olmadığı yönündeki kararını temyiz  
edebilir.  
97. ꢁikayet konusu fiilleri iꢀlediğinden ꢀüphe edilenler askeri personelse, verilen emirlere  
uymadıklarında, Askeri Ceza Kanunu'nun 86 ve 87. maddelerine uyarınca, zarara sebebiyet  
vermek, insan yaꢀamını tehlikeye düꢀürmek ve mala zarar vermekten kovuꢀturulabilirler. Bu  
durumda, soruꢀturma CMUK'a göre yetkili makam nezdindeki (asker olmayan) ꢀahıslarca ya  
da zanlının hiyerarꢀik üstü tarafından baꢀlatılabilir (Askeri Mahkemelerin Kuruluꢀ ve  
Đꢀleyiꢀine iliꢀkin 353 Sayılı Kanun'un 93 ve 95. maddeleri)  
98. Bir suçun faili olduğu iddia edilen kimse, suçu iꢀlediği sırada Devlet görevlisi ya da  
memursa, hakkında soruꢀturma açılabilmesi için yerel idare kurullarından lüzum-u muhakeme  
kararı alınmalıdır (Đl Genel Meclisi Đdare Kurulu). Yerel idare kurullarının bu türden kararları  
Danıꢀtay'da temyiz olunur; men-i muhakeme kararları re'sen incelenir.  
C. Tazminata iliꢀkin hükümler  
99. Memurlar tarafından iꢀlenen maddi ve manevi zarara sebebiyet veren herhangi bir yasadıꢀı  
fiil, ister cürüm ister iꢀkence, genel hukuk mahkemeleri önünde tazminat davası konusu  
olabilir. Borçlar Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca, gerek kasten gerek ihmal ve savsaklama  
yahut tedbirsizlik nedeniyle haksız bir surette diğer kimseye zarar veren ꢀahıs, o zararın  
tazminine mecburdur. Maddi kayıplar, Borçlar Kanunu'nun 46. maddesi, manevi kayıplar ise  
yine aynı Yasa'nın 47. maddesi uyarınca hukuk mahkemeleri tarafından tazmin edilir.  
100. Đdare aleyhindeki davalar, duruꢀmaların yazılı usulde görüldüğü idare mahkemelerinde  
açılır.  
101. Terörist ꢀiddetin sebep olduğu zararlar ise Sosyal Yardımlaꢀma ve Dayanıꢀma Fonu  
tarafından karꢀılanabilir.  
D. 285 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Etkisi  
102. 1985 yılından bu yana, Türkiye'nin güneydoğu bölgesinde, güvenlik güçleri ile PKK  
üyeleri arasında ciddi karmaꢀa ve çatıꢀma yaꢀanmaktadır.  
Bu çatıꢀma, Hükümet'e göre, binlerce sivilin ve güvenlik gücü mensubunun yaꢀamına mal  
olmuꢀtur.  
103. Olağanüstü Hal Kanunu (Kanun no.2935, 25 Ekim 1983) uyarınca iki önemli Kanun  
Hükmünde Kararname (KHK) çıkarılmıꢀtır. Birincisi 10 Temmuz 1987 tarihinde çıkarılan  
285 Sayılı KHK olup, onbir güneydoğu ilinin onunu kapsayan bir Olağanüstü Hal Bölge  
Valiliği kurmaktadır. Anılan KHK'nin 4. maddesinin (b) ve (d) fıkraları uyarınca tüm özel ve  
genel kolluk kuvvetleriyle Jandarma Asayiꢀ Komutanlığı, Bölge Valisi'nin emrine  
verilmektedir.  
104. Terör suçlarının sözkonusu olduğu durumlarda, Cumhuriyet Savcıları'nın yetkileri,  
Türkiye genelinde kurulmuꢀ bulunan Devlet Güvenlik Mahkemelerine (DGM) ve bunların  
Savcıları'na geçer.  
105. Olağanüstü hal bölgesinde görev yapan güvenlik gücü mensuplarının iꢀlediği suçlar  
bakımından da Cumhuriyet Savcıları'nın yetkileri bulunmamaktadır. 285 sayılı KHK'nin 4§1  
hükmü, Bölge Valisi'nin emrindeki tüm güvenlik görevlilerinin, görevleri sırasında iꢀledikleri  
suçlar bakımından 1914 Sayılı Memurin Muhakematı Kanunu'na tabi olacaklarını  
öngörmektedir. Bu arada bir baꢀka kanun, 1914 Sayılı Kanun'un yerini almıꢀtır. Dolayısıyla,  
güvenlik güçleri tarafından suç iꢀlendiği ihbarını alan herhangi bir Savcı görevsizlik kararı  
vererek dosyayı Đdare Kurulu'na göndermekle mükelleftir. Memurlardan oluꢀan idare  
kurullarına Vali baꢀkanlık eder. Kurul tarafından verilen men-i muhakeme kararları Danıꢀtay  
tarafından re'sen incelenir. Lüzum-u muhakeme kararı alındıktan sonra davayı soruꢀturma  
görevi savcınındır.  
106. Đkincisi 16 Aralık 1990 tarihinde çıkarılan 430 Sayılı KHK'dir. Bu KHK de Bölge  
Valisi'nin yetkilerini güçlendirmiꢀtir. Örneğin, Bölge Valisi görev alanı içindeki yargıçlar ve  
savcılar da dahil olmak üzere kamu görevlilerinin ve çalıꢀanlarının bölge dıꢀına nakline karar  
verebilir. Đlgili KHK'nin 8. maddesi ꢀöyledir:  
"Bu Kanun Hükmünde Kararname ile Đçiꢀleri Bakanına, Olağanüstü Hal Bölge Valisine ve  
olağanüstü hal bölgesi dahilindeki il valilerine tanınan yet-kilerin kullanılması ile ilgili her  
türlü karar ve tasarruflarından dolayı bunlar hakkında cezai, mali veya hukuki sorumluluk  
iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine baꢀvurulamaz. Kiꢀilerin  
sebepsiz uğradıkları zararlardan dolayı Devletten tazminat talep etme hakları saklıdır."  
HUKUK  
I. MAHKEMENĐN KANITLARA VE OLAYLARA ĐLĐꢁKĐN DEĞERLENDĐRMESĐ  
A. Tarafların Đddiaları  
1. Baꢀvuran  
107. Baꢀvuran, Mahkeme önündeki yazılı ve sözlü ifadelerinde Dahlezeri mezrasının  
yakıldığını, iki oğlunun güvenlik güçlerince kaçırıldığını, gözaltında öldüklerini ve  
yetkililerin bu konulara iliꢀkin yeterli bir soruꢀturma yürütmediklerini iddia ederek  
Mahkeme'den Sözleꢀme'nin 2,3,5,13,14 ve18. maddeleri ile 1 No.'lu Protokolün 1.  
maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılmasını istemiꢀtir.  
2. Hükümet  
108. Hükümet baꢀvuranın iddialarına karꢀı çıkarak Ankara'da yapılan tanık dinleme  
duruꢀmasında verilen ifadelerin, baꢀvuranın iddialarının dayanaksız olduğu ve Sözleꢀme'nin  
hiçbir maddesinin ihlal edilmediği sonucunu çıkardığını iddia etmektedir.  
B. Genel Đlkeler  
109. Mahkeme, kanıtları değerlendirirken kullandığı “makul ꢀüpheye yer vermeyecek” kanıt  
standardını teyit eden son zamanlardaki kararlarını hatırlatır ( Orhan v. Türkiye , no. 25656/94,  
§ 264, ECHR 2002; Tepe v. Turkey , no. 27244/95, § 125, 9 Mayıs 2003; ve Yöyler v.  
Türkiye , no. 26973/95, § 52, 24 Temmuz 2003). Bu tür bir kanıt yeterince ciddi, açık,  
belirgin ve tutarlı çıkarımlardan ya da çürütülmemiꢀ karinelerden neꢀ'et edebilir. Bu bağlamda,  
tarafların kanıtlar toplanırken takındıkları tutum gözönünde bulundurulmalıdır (bkz. 18 Ocak  
1978 tarihli Đrlanda-Birleꢀik Krallık kararı, Series A no. 25, s.65, § 161).  
110. Mahkeme, üstlendiği rolün ikincil niteliği hususunda duyarlıdır ve ilk derece  
mahkemesinin görevini üstlenmekte ihtiyatlı olmak zorundadır, meğer ki böyle bir rolü belli  
bir davanın özel koꢀulları kaçınılmaz kılsın. Bununla birlikte, gözaltına alındıktan sonra bir  
kimsenin kaybolması ve Devlet görevlilerince malın-mülkün yok edilmesi durumunda, bazı iç  
kovuꢀturma ve soruꢀturma süreçleri zaten iꢀletilmiꢀ olsa bile, Mahkeme özellikle kapsamlı bir  
inceleme yapmak zorundadır (bkz. mutatis mutandis , Orhan v. Turkey , y.a.g, § 265).  
C. Mahkeme'nin Sözleꢀme'nin 38/1 hükmüne iliꢀkin mülahazaları  
111. Sözleꢀme'nin 38/1-a hükmü aꢀağıdaki gibidir:  
“Mahkeme, kendisine gelen baꢀvuruyu kabul edilebilir bulduğu takdirde,  
a) Olayları saptamak amacıyla, tarafların temsilcileriyle birlikte baꢀvuruyu incelemeye  
devam eder ve gerekirse, ilgili Devletlerin, etkinliği için gerekli tüm kolaylıkları  
sağlayacakları bir soruꢀturma yapacaktır…”  
112. Mahkeme, Sözleꢀme'nin eski 25. maddesi (ꢀimdiki 34.madde) uyarınca oluꢀturulan  
bireysel baꢀvuru sisteminin etkin bir biçimde iꢀleyebilmesi için, baꢀvuruların uygun ve etkili  
bir biçimde incelenebilmesini mümkün kılacak her türlü kolaylığın Devletler tarafından  
sağlanmasının çok önemli olduğunu tekrarlar ( Orhan kararı , y.a.g, § 266, ve Tanrıkulu v.  
Turkey [GC], no. 23763/94, § 70, ECHR 1999-IV). Bir baꢀvuranın, haklarının Devlet  
görevlileri tarafından ihlal edildiği suçlamasında bulunduğu bu nitelikteki davalarda, sadece  
davalı Devlet bu iddiaları destekleyici ya da çürütücü bilgilere ulaꢀabilmektedir. Hükümet'in  
makul bir açıklama getirmeksizin elindeki bu tür bilgileri vermemesi baꢀvuranın iddialarının  
temelsiz olduğu çıkarımına yol açabileceği gibi, davalı Devlet'in Sözleꢀme'nin 38/1-a hükmü  
uyarınca yüklendiği yükümlülüklere olumsuz bir yaklaꢀım sergilediğini de gösterir ( Timurtaꢀ  
v. Turkey , no. 23531/94, §§ 66 ve 70, ECHR 2000-VI). Aynı durum, bir davadaki olayların  
saptanmasını etkileyecek bir tanığın Devlet tarafından duruꢀmaya çıkarılamamasında da  
geçerlidir.  
113. Yukarıdaki ilkeler ıꢀığında Mahkeme, davanın olay ve olgularını tespit ederken  
kendisine yardımcı olma konusundaki tutumunu incelemiꢀtir.  
114. Bu bağlamda, baꢀvuranın kayıp oğullarının kaderi ve malının-mülkünün yok edilmesine  
iliꢀkin ꢀikayetlerini gözönüne alan Mahkeme, baꢀvuranın davasının temelde 18 Mayıs 1994  
tarihinde Dahlezeri mezrasında askeri bir operasyon yürütülüp yürütülmediği çevresinde  
döndüğüne dikkat çeker. Hükümet, sözkonusu dönemde anılan mezra çevresinde askerlerin ve  
jandarmaların faaliyette bulunduğunu ısrarla reddetmektedir. Bu iddianın makullüğü  
baꢀvuranın ve gösterdiği tanıkların Mahkeme Delegelerine verdikleri ifadeler ıꢀığında  
incelenmelidir. Sözlü ifadeler, özellikle de yazılı ifadelerin güvenilirliği bundan dolayı çok  
titiz bir incelemeye tabi tutulmalıdır. Bu bağlamda baꢀvuranın mülkünün yok edildiğini  
gösteren fotografik ya da diğer adli kanıtların bulunmadığına, olay günü mezradaki askerlerin  
mevcudiyetiyle ilgili bağımsız görgü ꢀahitlerinin olmadığına, baꢀvuranın oğullarının  
gözaltında görüldüğüne iliꢀkin hiçbir ihbarda bulunulmadığına ve her iki tarafça Mahkeme'ye  
sunulan kanıtların kendi iddialarını kanıtlamaya yönelik özellikler taꢀıdığına dikkat  
çekilmelidir.  
115. Mahkeme, tıpkı Delegeler gibi, sınırlı sayıda tanığın ifade verdiğini yakından gözönünde  
bulundurmalıdır. Ayrıca, baꢀvuran lehinde ifade veren tüm tanıklar bir ꢀekilde ya baꢀvuranla  
iliꢀkilidir ya da aynı çevreye ya da küçük gruba mensuptur. Baꢀvuranın ve tanıklarının, büyük  
kiꢀisel korkulara ve acılara iliꢀkin sorunlarla ilgili ifade veren, olaylara iliꢀkin yorumları  
duygusallıktan etkilenme tehlikesi taꢀıyan, basit ve sıradan insanlar olduklarına dikkat  
çekilmelidir.  
116. Ayrıca, olayların üzerinden belli bir süre geçmesi tanıkların olayları ayrıntılı ve doğru bir  
biçimde hatırlamalarını da etkilemiꢀtir. Bu davada, Delegelerin önünde ifade veren  
tanıklardan yıllar önceki olayları hatırlamaları istenmiꢀtir.  
117. Mahkeme, sözkonusu dönemde baꢀvuran ve tanıklarının yaꢀadıkları bölgenin, PKK ve  
güvenlik güçleri arasındaki ꢀiddetli mücadeleye sahne olan daha geniꢀ bir bölgenin parçası  
olduğunu da gözardı edemez. Baꢀvuranın yakın çevresi de dahil olmak üzere bu bölgede  
yaꢀayan birçok kiꢀinin PKK davasına sempatiyle bakabilecekleri ve hükümet güçlerine karꢀı  
dayanaksız iddialarda bulunarak onların güvenilirliklerini zedeleme fırsatı yakalamaya  
çalıꢀabilecekleri de ihtimal dahilindedir.  
118. Delegelerin önünde verilen ifadelere verilmesi gereken ağırlık değerlendirilirken bu  
etkenler gözönünde bulundurulmalıdır. Mahkeme Delegelerinin yalnızca sınırlı sayı da tanığı  
dinlediğine de dikkat çekilmelidir. Baꢀvuranın karısı Fatma, Seyithan Yolur'un babası ꢁakir  
Yolur baꢀvuranın hem ilgili hem de maddi tanıklarıdır. Fakat Delegelerin önüne çıkamadan  
her ikisi de ölmüꢀtür. Duruꢀma yapılmadan önce Delegelere, baꢀvuranın oğluyla birlikte  
gözaltına alındığı iddia edilen Sait Yolur'un ruhsal durumu nedeniyle ifade veremeyeceği  
bildirilmiꢀtir.  
119. Hükümet adına ifade vermek üzere çağrılan iki tanığın duruꢀmaya katılmaması da  
Mahkeme için üzüntü vericidir. Olayların vuku bulduğu sırada Türeli köyünün Muhtar'ı olan  
Mehmet Sönmez'in ifade vereceği gün (20 Kasım 2002), Delegelere, fikrini değiꢀtirerek ifade  
vermekten vazgeçtiği ve Diyarbakır'a geri dönmeye karar verdiği bildirilmiꢀtir. Mahkeme  
Hükümet'ten, Mehmet Sönmez'in ifade vermekten son dakikada kendi iradesiyle vazgeçtiğini  
teyit eden yeminli bir ifadesini almasını talep etmiꢀtir. Bu talebin sonrasında, Hükümet,  
Mahkeme'ye, 6 Ocak 2003 tarihindeki bir duruꢀmada tanığın Yargıç Yaꢀar Turan'a verdiği bir  
ifadenin de yer aldığı bir mahkeme tutanağı göndermiꢀtir. Sözkonusu ifade ꢀöyledir (çeviri):  
“Tanık Abdullah oğlu, 1952 doğumlu Mehmet Sözen 500 Evler, 23. Cadde No: 24 Diyarbakır  
adresinde ikamet etmektedir. Taraflardan Abdürrezzak Đpek'i tanımaktadır. Tanık olarak  
gösterilmiꢀtir. Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dıꢀ Đliꢀkiler Genel Müdürlüğü'nün  
yazısı tanığa okunmuꢀ, olayla ilgili olarak yemin ettirilmiꢀ ve kendisine sorulmuꢀtur:  
TANIK ĐFADESĐNDE: “18 ve 20 Kasım 2002 tarihleri arasında Ankara'da gerçekleꢀtirilen  
tanık dinleme duruꢀmasında ifade vermeyi reddettiğim doğrudur. Đfade vermekten  
kaçınmamın nedeni iddia konusu olayın vuku bulduğu yer ile ikamet ettiğim yer arasındaki  
mesafenin yaklaꢀık 8 km olmasıdır. Sözkonusu köyün muhtarı olsam da, olay günü güvenlik  
güçleriyle teröristler arasında yoğun çatıꢀmalar yaꢀandığı için dıꢀarıya hiç çıkmadım. Dıꢀarıya  
çıkmadığım için de hiçbir ꢀey görmedim. Olay hakkında hiçbir ꢀey bilmediğim için de ifade  
vermek istemedim.  
120. Mahkeme, tanığın Ankara'da fikrini değiꢀtirmesi için hiçbir neden olmadığını  
düꢀünmektedir. Duruꢀmada ifade vermeme nedenlerini doğrudan Delegelere de  
açıklayabilirdi. Tanığın ifade vermeyi reddetmek için haklı nedenleri olup olmadığını, eğer  
varsa Ankara'daki duruꢀmanın çekiꢀmeli niteliğine uygun düzenlemelerin tanığın kimi özel  
isteklerini karꢀılamaya yetecek ölçüde olup olmadığını Delegeler belirlemeliydi. Olayda,  
Mahkeme'ye ayrıntıları çapraz incelemeye tabi tutulmamıꢀ bir ifade sunulmuꢀtur. Bu ꢀartlarda  
Mahkeme bu ifadenin içeriğini, Delegelere verilen diğer ifadelerle tutarlı olduğu, ya da  
çeliꢀtiği ölçüde dikkate alacaktır.  
121. Bununla birlikte, Mahkeme, Hükümet'in tanıklarını duruꢀmaya çıkaramamasına iliꢀkin  
olarak zıt çıkarımlara varmayı uygun bulmamaktadır. Bu bağlamda Mahkeme, tanıktan, resmi  
bir görev ifa ederken meydana geldiği iddia edilen olaylarla ilgili ifade vermesi beklense de,  
duruꢀma sırasında bir Devlet görevlisi olmadığına dikkat çeker.  
122. Mahkeme için asıl ilgi çekici olan General Yavuz Ertürk'ün duruꢀmaya katılmamasıdır.  
Delegeler Hükümetle yaptıkları yazıꢀmalar sonucunda General Yavuz Ertürk'ün, eğer  
meydana gelmiꢀse, olay günü baꢀvuranın mezrasının çevresindeki askeri operasyonun  
düzeyinin açıklığa kavuꢀturulmasında kendilerine yardımcı olacak hem ilgili hem de maddi  
bir tanık olduğuna karar vermiꢀlerdir. Delegeler, baꢀvuranın mezrası civarındaki bölgede  
meydana gelen aynı dönemdeki olaylar nedeniyle yapılan diğer baꢀvurularda da, hem  
Mahkeme'nin hem de eski Komisyon'un yürütülen askeri operasyonların niteliğini, emir-  
komuta zincirini ve iddia konusu olaylarla ilgili operasyonların merkezlerini tespit etmekte  
yaꢀadığı güçlüklerin de farkındadır.  
123. Delegeler General Yavuz Ertürk'ün daha önceki bir davada Ekim 1993'de Kulp-Lice-  
Muꢀ bölgesinde yürütülen büyük bir askeri operasyon hakkında Komisyon Delegeleri'ne ifade  
verdiğinin de farkındadır. (Akdeniz ve Diğerleri-Türkiye, no. 23954/94, 31 Mayıs 2002).  
Ayrıca üstte bahsedilen Orhan davasında ifade almak üzere Komisyon Hükümet'ten bölgede  
Bolu Tugayı tarafından yürütüldüğü iddia edilen askeri operasyonların komutanının  
belirlenmesi ve Delegelerin önüne çıkmasının sağlanmasını talep etmiꢀtir. Komisyon'un  
hatırlatmalarına rağmen tanık dinleme duruꢀmasının ancak ikinci gününde Hükümet “bölgede  
yürütülen operasyonlarda sorumlu subayın General Yavuz Ertürk” olduğunu belirtmiꢀtir.  
Hükümet, Mayıs 2001'deki sözlü duruꢀma sırasında General Yavuz Ertürk'ün Bolu Tugayı'nın  
komutanı olduğu, üstte bahsedilen Akdeniz ve Diğerleri davasında Delegeler Komitesi'ne  
zaten ifade vermiꢀ olduğu ve baꢀka bir bilgiye de sahip olmadığı için tekrar Komite'nin önüne  
çağrılmadığını da ilave etmiꢀtir. Hükümete göre, Orhan davasında, Komite önünde önceki  
ifadelerin tekrarlanmasında bir yarar görülmemiꢀtir.  
124. Orhan davasında olduğu gibi, Mahkeme General Yavuz Ertürk'ün ifadesinin, bu davanın  
olaylarına iliꢀkin olarak Hükümet'in konumunun belirlenmesinde temel olacağını  
düꢀünmektedir. Fakat Hükümet, adıgeçenin duruꢀmada hazır bulunmamasına iliꢀkin hiçbir  
makul açıklama getirmeksizin sadece 4 Kasım 2002 tarihinde Mahkeme'ye gönderdiği bir  
yazı ekinde yer alan bir ifadeyi sunmakla yetinmiꢀtir. Sözkonusu yazıda Hükümet, ꢀu  
hususları belirtmiꢀtir: “...Yetkililerimiz General Yavuz Ertürk'ün, iddia konusu yer ve  
zamanlarda hiçbir askeri operasyon yürütülmemesinden dolayı iddia konusu olaylarla ilgili  
herhangi bir malumatı olmadığı gerekçesiyle duruꢀmaya katılmasının gerekli olmadığını  
düꢀünmektedirler. Bu bağlamda, General Ertürk'ün ifadesinin bu baꢀvuruya hiçbir hukuki  
yarar sağlamayacağı açıktır. Ayrıca, General Ertürk Akdeniz ve diğerleri davasında da  
dinlenmiꢀtir.” 13 Kasım 2002 tarihli cevabi yazıda Sekreterya Hükümet'e, Mahkeme  
Baꢀkanı'nın Hükümet'in dikkatini Sözleꢀme'nin 38/1 hükmüne özellikle de sözleꢀmeci  
Devletlerin Mahkeme tarafından yürütülen bir incelemenin etkili bir biçimde yapılması için  
gerekli her türlü yardımı sağlama yükümlülüklerine çekmek istediğini bildirmiꢀtir. Mahkeme  
Baꢀkanı ayrıca, Hükümet'e Orhan davasında bir tanığın olayların değerlendirilmesiyle ilgili  
olup olmadığı ya da ne ölçüde ilgili olduğu değerlendirmesinin Mahkeme tarafından  
yapılması gereken bir husus olduğunu da hatırlatmıꢀtır.  
125. Bu baꢀvurunun arka planını oluꢀturan olayların Mayıs 1994'te Lice bölgesinde meydana  
geldiğine dikkat çekilmelidir. Akdeniz ve Diğerleri davasında ifade verirken General  
Ertürk'ten bu davadakinden farklı bir dönemde (Ekim 1993) ve yerde (Alaca köyü) meydana  
gelen olayları anlatması istenmiꢀtir. Bu arka plan karꢀısında, Mahkeme, o davadaki olaylarla  
ilgili değerlendirmesinin bu davayla ilgili olup olmadığına ya da ne ölçüde ilgili olduğuna  
karar verme görevinin kendisine ait olduğunu tekrarlar.  
126. Dolayısıyla, Mahkeme General Ertürk'ün duruꢀmaya katılmamasıyla ilgili olarak  
Hükümet'in tutumuna iliꢀkin sonuçlar çıkarabileceğini düꢀünmektedir.  
127. Bu ꢀartlar altında ve davalı Hükümet'in Sözleꢀme yargılaması sırasındaki iꢀbirliğinin  
önemine değinerek ve bu nitelikteki kanıt toplama iꢀinin ortaya çıkardığı kaçınılmaz  
zorlukları gözönünde bulundurarak Mahkeme, Hükümet'in Sözleꢀme'nin 38/1 hükmü  
uyarınca üstlendiği, Mahkeme'ye olayların tespitinde gerekli tüm kolaylıkları sağlama  
yükümlülüğünü yerine getirmekte yetersiz kaldığı sonucuna varmıꢀtır.  
D. Mahkeme'nin bu davadaki olaylara iliꢀkin değerlendirmesi  
1. Dahlezeri mezrasında 18 Mayıs 1994 tarihinde bir operasyon yürütülmesiyle ilgili olarak  
128. Üstteki mülahazalar gözönünde bulundurularak, 18 Mayıs 1994 tarihinde Dahlezeri  
mezrasında meydana gelen olaylara iliꢀkin olarak baꢀvuran ve tanıklarının verdikleri  
ifadelerdeki güçlü tutarlılık düzeyi gözlemlenebilmektedir. Hepsi de, baꢀvuranın iç hukuk  
yetkililerine vermiꢀ olduğu ifadelerde (bkz. üstte 26-30. paragraflar) ve baꢀvuru formunda  
belirttiği olay anlatımına büyük ölçüde uygun bir biçimde 18 Mayıs günü, biri sabah biri de  
öğleden sonra olmak üzere iki askeri operasyon yapıldığını doğrulamıꢀlardır.  
129. Baꢀvuranın, Delegelere, yetkililere verdiği ifadelerden daha ayrıntılı bir olay anlatımı  
sunduğu doğrudur (bkz. üstte 62-67). Fakat, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin olgusal temelde ilk kez  
Delegeler Komitesi'nin yaptığı tanık dinleme duruꢀması vesilesiyle incelendiğine dikkat  
çekilmelidir. Baꢀvuran, Delegeler Komitesi'ne verdiği, mezraya PKK militanlarının hiç  
gelmedikleri yolundaki ilk ifadesiyle çeliꢀse de, Mahkeme bunun, bir tanık olarak baꢀvuranın  
genel güvenilirliğini zedelemediğini düꢀünmektedir. Baꢀvuran, Delegelerin gerçekleri tespit  
edebilmesi için olayları hatırlamak zorunda bırakılmıꢀtır. Fakat, baꢀvuranın duygularının  
sözkonusu günde meydana gelen önemli olayların hatırlanmasını engellediğine iliꢀkin hiçbir  
belirti yoktur.  
130. Baꢀvuranın operasyonun komutanının ismini bildiğine aꢀırı vurgu yaptığına dikkat  
çekilmelidir. Fakat, Mahkeme bilgi kaynağı belirtilmediği ve Delegeler tarafından  
sorgulanmadığı, ayrıca baꢀvuran tarafından oğullarının nerede olduğuna iliꢀkin dilekçe  
verilirken bu yönde bir bilgi yetkililerin dikkatine sunulmadığı için bu iddiaya hiçbir ağırlık  
vermeyecektir.  
131. Mehmet Nuri Yolur, verdiği ifadede 17 Mayıs günü mezrada askerlerin mevcudiyetine,  
mezrada yaꢀayanların meydanda toplandıklarına, evlerinin yakıldığına ve 18 Mayıs günü  
mezra sakinlerinden altısının götürüldüklerine değinmiꢀtir. Delegelere verdikleri ifadelerde,  
Hakim Đpek ve Abdülkerim Yolur, olayları ikna edici ve etkileyici bir biçimde anlatmıꢀlardır.  
Adıgeçenler 18 Mayıs günü mezrada bir operasyon yapıldığını kesin bir biçimde  
hatırladıklarını söylemiꢀlerdir. 18 Mayıs günü köye askerlerin geldiği Sevgol Đpek'in  
ifadesinde de doğrulanmıꢀtır. Đpek'in ifadesi, baꢀvuranın ifadesinde belirtilen mezra  
meydanında toplanma ve ana gruptan altı köylünün seçilerek götürülmeleri iddialarını teyit  
etmiꢀtir.  
132. Mahkeme, sakin bir kiꢀiliğe sahip ve meydana gelen olaylara iliꢀkin görece kayba  
uğramamıꢀ bir hafızayla ifade veren Sevgol Đpek'i güvenilir bir tanık olarak bulmuꢀtur.  
Baꢀvuran gibi Sevgol Đpek de büyük kiꢀisel kayıplara uğramıꢀtır. Fakat, Mahkeme bu  
durumun, Đpek'in verdiği ifadenin güvenilirliğini zedelemediğini ve bu ifadenin sadece siyasi  
güdülerle güvenlik güçlerinin güvenilirliğini zedeleme arzusuyla verildiğini varsaymak için  
hiçbir neden olmadığını düꢀünmektedir.  
133. Baꢀvurana ve tanıklara sorgulamaları sırasında mezraya yapılan baskınların ve evlerin  
yakılmasının PKK'nın iꢀi olabileceği hatırlatılsa da Mahkeme, iꢀin içinde askerlerin olduğuna  
iliꢀkin tanık ifadelerinden ꢀüphe duymak için hiçbir neden olmadığını düꢀünmektedir.  
Baꢀvuran, ifadesinde mezraya gelenlerin askeri kıyafetler ve teçhizatlar içinde olduğunu  
belirterek mezradaki her iki operasyonun da askerler tarafından yapıldığını düꢀünmektedir.  
Đfadesinde sürekli olarak mezradaki Türk askerlerinden bahseden Sevgol Đpek'in ifadeleri ve  
baꢀvuranın diğer tanıklarının ifadeleri operasyonun resmi bir operasyon olduğundan ꢀüphe  
duyulması için çok az neden bırakmaktadır.  
134. Hükümet gibi Delegeler de baꢀvuranın ve diğer mezra sakinlerinin mülklerinin yok  
edilmesinde ve altı mezra sakininin kaçırılmasında olası bir PKK sorumluluğuna iliꢀkin olarak  
tanıkları sınamaya çalıꢀmıꢀtır. Fakat, geçmiꢀte PKK üyelerinin mezrada yatacak yer ve  
yiyecek aramıꢀ olabilecekleri ihtimali dıꢀlanamamasına –ve baꢀvuranın duruꢀma sırasında  
Hükümet temsilcileri tarafından gerçekleꢀtirilen çapraz sorgusunda bunu teyit etmiꢀ  
gözükmesine- rağmen 18 Mayıs 1994 tarihinde mezrada meydana gelen olayların arkasında  
PKK'nın bulunduğu sonucuna varmak için hiçbir dayanak bulunmamaktadır. Mahkeme  
açısından, evlerin yok edilmesi ve baꢀvuranın iki oğlunun kaybolmasının, mezranın PKK'ya  
yardım etmeyi reddetmesinden dolayı PKK tarafından gerçekleꢀtirilen bir misilleme eylemi  
olduğu iddiası makul gözükmemektedir.  
135. Baꢀvuranın kimi tanıklarının operasyona katılan askerlerin sayısına iliꢀkin farklı  
tahminlerde bulundukları da gözardı edilemez. Hakim Đpek beꢀ bin asker olduğu tahmininde  
bulunmuꢀtur. Mehmet Nuri Yolur Delegelere binlerce askerin katılmıꢀ olabileceğin söylemiꢀ  
fakat daha sonra, mezradaki operasyona yüz kadar askerin katılmıꢀ olabileceğini belirtmiꢀtir.  
Sevgol Đpek, operasyona katılan askerlerin sayısına iliꢀkin herhangi bir tahminde  
bulunamamıꢀtır. Mahkeme bu bağlamda tanıkların basit ve sıradan bir tabakadan geldiklerini  
ve sayısal değerlendirmelerde ve mesafe tahminlerinde bulunurken zorluk çekebileceklerini  
gözönünde bulunduracaktır (bkz. Selçuk ve Asker-Türkiye kararı, 24 Nisan 1998, Reports of  
Judgments and Decisions 1998-II, s.899, § 26).  
136. Fakat, Mahkeme bu abartılı gözüken rakamların, mezradaki operasyona katılan  
askerlerin sayısına iliꢀkin bir tahminden çok, bölgenin genelinde yürütülen geniꢀ kapsamlı bir  
askeri operasyonla ilgili olabileceği olasılığını da dıꢀta bırakamaz. Bu bağlamda, Mehmet  
Nuri Yolur verdiği ifadede, üstü açık bir askeri araçla Lice'ye götürülürken köylerden  
dumanlar yükselirken gördüğünü söylemiꢀtir. Hakim Đpek ve baꢀvuran da Delegelere komꢀu  
köyün yakıldığını anlatmıꢀlardır. Mahkeme, baꢀvuran ve Abdülkerim Yolur'un bölgenin  
üstünde uçan helikopterlerden bahsetmesini önemli bulmuꢀtur.  
137. Mahkeme açısından bu anlatımlar küçük kapsamlı da olsa bölgede yürütülen daha geniꢀ  
bir operasyonun parçası olarak mezrada yoğunlaꢀan bir askeri operasyonla tutarlıdır.  
138. Mahkeme Hükümet tanıklarının mezrada ya da mezra çevresinde askeri bir operasyon  
yürütüldüğü iddiasını sürekli olarak inkar ettiklerine dikkat çeker. Mahkeme ꢁahap Yaralı ve  
ꢁükrü Günlükçü'nün ifadelerini inandırıcı ve hiçbir ꢀekilde baꢀvuran ve tanıklarının, olaya  
bizzat tanık olan kiꢀiler olarak verdikleri ifadeleri çürütücü nitelikte bulmamıꢀtır. ꢁahap  
Yaralı ve ꢁükrü Günlükçü Delegeler tarafından kendilerine yöneltilen sorulara güvenlik  
güçlerinin köy yakma fiilinde bulunabilecekleri iddiasını sürekli reddederek savunmacı bir  
tutum sergilemiꢀlerdir. Türkiye'ye karꢀı köy yakma iddialarıyla yapılan diğer baꢀvurularda  
ortaya çıkan gerçeklerin ıꢀığında (bkz Bilgin-Türkiye, no.23819/94, § 64, 16 Kasım 2000;  
Dulaꢀ-Türkiye, 25801/94, § 13, 30 Ocak 2001; Yöyler, üstte, § 61), Mahkeme bu tanıkların  
beyanlarına ihtiyatla yaklaꢀmalıdır.  
139. Turgut Alpı iddia konusu operasyonun yürütüldüğü sırada bölgede değildir. Adıgeçen,  
baꢀvuranın oğullarının kaybolması ve evinin yakılmasıyla ilgili ꢀikayetlerini geriye dönük (ex  
post facto) olarak soruꢀturmak üzere atanmıꢀtır. Mahkeme, adıgeçenin, askeri bir operasyona  
iliꢀkin soruꢀturmada kullanılacak bir kayıt bulunmadığını ve Lice Đlçe Jandarma Komutanı'nın  
da bir askeri operasyon yürütülmediğini teyit ettiğini söylediğine dikkat çeker. Mahkeme  
Turgut Alpı'nın sözkonusu günde bir askeri operasyon yürütülmüꢀ olsaydı Lice Đlçe Jandarma  
Komutanı tarafından bilgilendirileceği varsayımıyla hareket ederek askeriye tarafından  
tutulan kayıtları sağlamayı gerekli görmemesini tatmin edici bulmamıꢀtır.  
140. Mahkeme'nin, belli bir dönemde yürütülen bir operasyonun kayıtlarda ya da defterlerde  
yer almamasının fiili değer taꢀımaması gerektiği sonucuna baꢀka davalarda varmıꢀ olduğuna  
dikkat çekilmelidir (Bkz. Çiçek-Türkiye, no.25704/94, 27 ꢁubat 2001, § 128, yukarıda  
bahsedilen Orhan kararı, § 269).  
141. Mahkeme, Türeli köyü muhtarı Mehmet Sönmez'in yeminli ifadesinde 18 Mayıs 1994  
günü güvenlik güçleriyle PKK arasında bir çatıꢀma meydana geldiğinden söz etmesini önemli  
bulmaktadır. Hükümet tanıklarının askeri operasyon olmadığı yönündeki beyanları Mehmet  
Sönmez'in ifadesiyle uyuꢀmamaktadır.  
142. Mahkeme, General Ertürk'ün, ifade vermeye gelmemesinin büyük bir üzüntü verici bir  
durum olduğunu tekrarlar. Gerek baꢀvuran gerekse Mehmet Nuri Yolur, ifadesinde,  
mezradaki Bolu Tugayı'na bağlı askerlerin varlığına değinmiꢀtir. Çeꢀitli vesilelerle Bolu  
Tugayı'na bağlı askerlerin operasyona katılıp katılmadıklarıyla ilgili soru Delegeler tarafından  
Hükümet tanıklarına sorulmuꢀtur. Sorun davayla ilgili ve maddi olduğu için General Ertürk  
Bolu Tugayı'nın operasyondaki rolünü açıklığa kavuꢀturmak için Tanık Dinleme  
Duruꢀması'nda bulunmalıydı. Mahkeme bu bağlamda, Orhan davasındaki Tanık Dinleme  
Duruꢀması sırasında General Ertürk'ün, olayların vuku bulduğu sırada Bolu Tugay Komutanı  
olduğunun Hükümet tarafından kabul edildiğini hatırlamaktadır.  
2. Baꢀvuranın mülkünün yok edilmesi konusunda  
143. Mahkeme, baꢀvuranın 18 Mayıs 1994 tarihinde mezrada bir askeri operasyon  
yürütüldüğü yönündeki iddiasına güçlü bir temel olarak değerlendirdiği ifadeleri tatmin edici  
bulmaktadır. Baꢀvuran ve tanıkları tutarlı bir biçimde mezranın, mezrada yaꢀayanlar okulda  
toplanırken ateꢀe verildiğini ve askerlerin bir sonraki gün tekrar gelerek köylülerin yangını  
söndürmelerini engellediklerini ifade etmiꢀlerdir. Đkinci baskının zamanıyla ilgili olarak  
çarpıcı bir tutarlılık bulunmaktadır. Hakim Đpek askerlerin saat 16 ya da 17 civarında  
döndüklerini söylemiꢀtir. Baꢀvuran ve Sevgol Đpek askerlerin saat 18 civarında geri  
döndüklerini hatırlamıꢀtır. Mehmet Nuri Yolur ve Abdülkerim Yolur, sabahki operasyondan  
sonra götürüldükleri için ikinci baskının zamanı hakkında ifade vermemiꢀtir. Diğer taraftan,  
Mehmet Nuri Yolur ve Abdülkerim Yolur, verdikleri ifadede mezraya geri döndüklerinde  
mezradaki evleri yanarken bulduklarını söylemiꢀlerdir.  
144. Mahkeme, baꢀvuran, Sevgol Đpek ve Hakim Đpek, mezrada yaꢀayanların, ilk önce  
kendilerini öldürme emri alan askerler tarafından götürüldüklerini, daha sonra bu emrin geri  
alındığını teyit ettiklerine dikkat çeker. Mahkeme, tanıkların mülklerinin yok edilmesi  
hakkında yalan söylemek isteselerdi bu sonucu uydurmalarına gerek olmadığını  
düꢀünmektedir. Bu bağlamdaki ifadelerin baꢀvuranın dürüstlüğünü teyit ettiği sonucuna  
varılabilir. Ayrıca mahkeme, askerlere telsizden verilen ifadelerin baꢀvuran tarafından  
duyulduğu iddiasının çapraz inceleme sırasında sınandığını gözlemlemektedir. Delegeler  
baꢀvuranın Türkçe konuꢀmaları anlayabildiği ve ikinci baskından sonra diğer mezra  
sakinleriyle birlikte mezradan götürülürken telsiz muhaberesini duyabildikleri iddiasını  
inandırıcı bulmuꢀtur.  
145. Mahkeme, baꢀvuranın mülkünün askerler tarafından yok edildiği iddiasının Hükümet  
tanıkları tarafından çürütülemediği sonucuna varmıꢀtır. Bu bağlamda öncelikle, 18 Mayıs  
1994 tarihinde mezrada askeri bir operasyon yapıldığının Mahkeme tarafından tespit  
edildiğine dikkat çekilmelidir. Đkincisi, iç hukuk yetkilileri baꢀvuranın ꢀikayetlerini iliꢀkin  
olarak anlamlı bir soruꢀturma hiç yapmamıꢀlardır. Turgut Alpı'nın da kabul ettiği gibi,  
bölgedeki mezra ve köylerde yaꢀayan olmadığı ve baꢀvuranın mezrasına gitmenin yarar  
sağlamayacağı inancıyla, kendisi mezraya hiç gitmemiꢀtir. Delegeler tarafından dinlenen üç  
tanığın da, mezrada meydana gelen zararların muhtemelen PKK'nın iꢀi olduğuna kendilerini  
inandırdıkları gözlemlenmiꢀtir. Bölgede terörist faaliyetler olmakla birlikte, Hükümet, 18  
Mayıs 1994 tarihinde PKK'nın mezraya gelerek evleri yaktığına iliꢀkin bir kanıt sunamamıꢀtır.  
3. Baꢀvuranın oğullarının gözaltına alınması ve sonra da kaybolmalarına iliꢀkin olarak  
146. Mahkeme, baꢀvuranın oğullarının okuldan çıkarken askerler tarafından götürüldüklerine  
iliꢀkin olay anlatımının Sevgol Đpek ve Hakim Đpek tarafından desteklendiği sonucuna  
varmıꢀtır. Mehmet Nuri Yolur ve Abdülkerim Yolur, baꢀvuranın, mezra sakinlerinin, kadınlar  
ve erkekler olarak iki gruba ayrılarak askerler tarafından dıꢀarıda toplandıkları, kimliklerinin  
toplandığı ve aralarından altı kiꢀinin götürüldüklerine iliꢀkin iddiasını da teyit etmiꢀtir.  
Mahkeme, Mehmet Nuri Yolur'un Delegelere verdiği ifadede, sabah saat 9 veya 10 civarında  
askerlerle birlikte yola çıktığına iliꢀkin ifadeye hiçbir önem vermemektedir. Bu ifade açık  
ꢀekilde yanlıꢀtır. Baꢀvuran ve tanıklarının, baꢀvuranın iki oğluyla birlikte dört mezra sakinini  
götürmek için güvenlik güçlerinin ꢀiddet kullandıklarından hiç söz etmemeleri Mahkeme  
açısından çok önemlidir. Tanıkların hepsi, altı kiꢀinin rastgele seçildiklerini ve kendilerinden  
kamyonları itmek için askerlere yardım etmeleri istendiğini söylemiꢀlerdir.  
147. Mehmet Nuri Yolur ve Abdülkerim Yolur, götürülen kiꢀilerden ikisidir ve götürüldükten  
sonraki olayların sırasına iliꢀkin doğrudan ifade vermiꢀlerdir. Mahkeme, tanıkların bu  
iddialarını tutarlı bulmuꢀtur. Her iki tanık da, Sait ve Seyithan Yolur ve baꢀvuranın iki oğluyla  
birlikte askeri bir araçla Lice'ye götürüldüklerini söylemiꢀlerdir. Mehmet Nuri Yolur ve  
Abdülkerim Yolur, tutarlı cümlelerle, Lice'ye geldiklerinde baꢀvuranın iki oğlu ve Seyithan  
Yolur'dan ayrıldıklarını söylemiꢀlerdir. Her iki tanığın da askeri araçtan indikten sonra yere  
yatırıldıklarını ve baꢀvuranın iki oğluyla Seyithan Yolur'u burada son kez gördüklerini  
hatırlamaları ilgi çekicidir. Mahkeme, bu iki tanığın iddialarının güvenilirliğinin, Lice'de  
gözaltında tutulurken verdikleri ifadelerle de desteklendiğini düꢀünmektedir. Tanıklar  
güvenlik güçleri aleyhinde iddialarda bulunmaya çalıꢀmamıꢀlardır.  
148. Mahkeme, Mehmet Nuri Yolur ve Abdülkerim Yolur'un Delegelere verdikleri ifadelerin  
doğru olduğunu düꢀünmektedir. Tanıkların okuldan alınmaları, Lice'ye götürülmeleri ve oraya  
ulaꢀtıklarında neler olup bittiğiyle ilgili hatırladıkları çapraz incelemeye tabi tutularak  
sınanmıꢀtır. Beyanlarında tutarlılık bulunmaktadır. Her iki tanık da, serbest bırakılmadan  
önceki geceyi geçirdikleri yer hakkında ayrıntılı bilgiler verememiꢀtir. Fakat, ifadelerinden  
anlaꢀıldığı kadarıyla askerlerin denetimi ve gözetiminde tutulmuꢀlardır. Abdülkerim Yolur,  
askerlerin “misafiri” olarak tutulduklarından bahsetse de, Mahkeme, Delegeler tarafından  
kendisine, bulunduğu binadan ayrılma özgürlüğü olup olmadığı sorulduğunda, kendisi,  
kardeꢀi Mehmet Nuri ve Sait'le birlikte askerler tarafından korunan bir hücrede tutuldukları  
yanıtını vermiꢀlerdir. Mahkeme, Mehmet Nuri Yolur'un Delegeler tarafından gerçekleꢀtirilen  
sorgulaması sırasında, adı geçenlerin götürüldükleri binanın Lice'de askeri bir karakol  
olduğunu da gözlemlemektedir. Abdülkerim Yolur “Alay” ın içinde tutulduklarından  
bahsetmiꢀtir.  
149. Mahkeme, bir kez daha Hükümet tanıklarının, baꢀvuran ile onun tanıkları tarafından  
verilen ifadeleri çürütmek üzere verdikleri ifadelere gönderme yapmaktadır. Buna göre,  
hükümet tanıklarının ifadeleri baꢀvuranın oğullarının gözaltına alındığına dair hiçbir kayıt  
olmadığı iddiasına dayanmaktadır. Fakat, gözaltı kayıtlarında baꢀvuranın iki oğlunun adına  
rastlanmamasının, onların gerçekten gözaltına alınmadıkları sonucunu doğuran bir kanıt  
olarak görülemeyeceğini gözlemlemektedir. Bu bağlamda Mahkeme, daha önceki davalarda  
jandarmalar tarafından, gözaltı kaydı tutulan gözaltı durumlarıyla gözlem altına alma ya da  
sorgulama gibi nedenlerle meydana gelen, gözaltı kaydı tutulmayan gözaltılar arasında “keyfi  
ve tatmin edici olmayan” bir ayrım yapmalarıyla ilgili kayıt eksiklikleri tespit etmiꢀti (Çakıcı-  
Türkiye [GC], no.23657/94, § 105, ECHR 1999-IV, üstte bahsedilen Çiçek kararı, §§ 137-138,  
ve üstte bahsedilen Orhan davası, § 313). Bu uygulama, bu davada da ꢁahap Yaralı'nın  
verdiği ifadeyle teyit edilmiꢀtir.  
E. Mahkeme'nin bulguları ve Sonuç  
150. Kendisine, tarafların sunduğu belgesel kanıtları (bkz. üstte 37-60. paragraflar) ve  
Mahkeme Delegelerine verilen tanık ifadelerini (bkz.61-91. paragraflar) gözönünde  
bulunduran Mahkeme'nin olgulara iliꢀkin sonuçları aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.  
151. 18 Mayıs 1994 sabahında, askeri bir konvoy Dahlezeri mezrası engebeli bölgeye  
gelmiꢀtir. Muhtemelen Bolu Tugayı'na mensup silahlı askerler, araçlarından inerek yaya  
olarak mezraya girmiꢀlerdir. Baꢀvuran ve diğer mezra sakinlerine evlerinden çıkarak  
mezranın dıꢀındaki okulun bahçesinde toplanmaları emri verilmiꢀtir. Erkekler, kadınlardan ve  
çocuklardan ayrılmıꢀlardır. Askerler, yetiꢀkin erkeklerin hüviyetlerini toplamıꢀlardır.  
Kimlikleri toplananların arasında baꢀvuran oğulları Đkram ve Servet Đpek de bulunuyordu.  
152. Bu zaman zarfında, mezrada kalan askerler mezradaki evleri ateꢀe vermiꢀlerdir. Evlerden  
çoğu yanmıꢀ ya da ciddi hasar görmüꢀtür. Okulda toplanan mezra sakinleri, mezra üzerinde  
yükselen dumanları ve alevleri görebildikleri için mezrada neler olup bittiğini anlamıꢀlardır.  
Bu aꢀamada evlerine geri dönmeleri engellenmiꢀtir.  
153. Öğleden önce, askerler okulda toplanan mezra sakinlerinden altısını seçmiꢀlerdir.  
Bunların hepsi de genç erkeklerdir: Đkram ve Servet Đpek; Seyithan, Mehmet Nuri, Sait ve  
Abdülkerim Yolur. Görünüꢀe bakılırsa, adıgeçenler, askerlerin sırt çantalarının taꢀınmasında  
ve mezra dıꢀındaki engebeli arazideki buluꢀma noktasına araçları itmekte yardımcı olmak  
üzere rastgele seçilmiꢀlerdir. Bu altı kiꢀinin, iꢀ bitince geri dönecekleri hususunda güvence  
verilmiꢀtir. Askerler mezra sakinlerinin kimliklerini geri vermiꢀler, fakat seçilen altı kiꢀinin  
kimliklerini vermemiꢀlerdir. Seçilen altı kiꢀi askerlerle birlikte gözden kaybolmuꢀlardır.  
154. Mezra sakinleri, mezraya geri döndüklerinde evlerini harap olmuꢀ vaziyette bulmuꢀlardır.  
Baꢀvuranın evi, eꢀyaları ve sığırları yok olmuꢀtur. Mezra sakinlerinden bazıları eꢀyalarını  
kurtarmaya ve çıkan yangınları söndürmeye çalıꢀmıꢀlardır. 18 Mayıs 1994 tarihinde öğleden  
sonra askerler mezraya dönerek yangınları söndürdükleri takdirde ꢀiddet kullanma tehdidinde  
bulunmuꢀlardır. Askerler ayakta kalan evleri de ateꢀe vermiꢀlerdir. Askerler mezra sakinlerini  
mezra dıꢀına çıkarmıꢀlardır. Bir süre sonra da serbest bırakılmaları emri verilmiꢀtir.  
155. Bu operasyon tek değildir. Bu süre zarfında diğer mezralar ve köyler de bölgeyi tarayan  
askeri helikopterlerin ve araçların desteğinde Bolu Tugay'ına bağlı askerlerin düzenledikleri  
operasyonlarla karꢀılaꢀmıꢀlardır.  
156. Köye yapılan ikinci baskın, baꢀvuranın iki oğlu Đkram ve Servet, Türeli köyüne doğru  
ilerlerken meydana gelmiꢀtir. Köye, muhtemelen akꢀam üzeri ulaꢀtıklarında üstü açık bir  
askeri araç gelene kadar köyün dıꢀında beklemiꢀlerdir. Sonra da Lice'deki bir askeri tesise  
götürülmüꢀlerdir. Tesislere ulaꢀtıklarında hava kararmıꢀtır. Götürülen altı kiꢀi de yere  
yatırılmıꢀtır. Mahkeme Mehmet Nuri Yolur'un, o sırada askeri tesisin önüne askeri araçlarla  
baꢀka sivillerin de getirildiği ve kendilerine yere yatmalarının söylendiği yönündeki ifadesinin  
yalan olduğunu düꢀünmek için hiçbir neden görmemektedir.  
157. Mehmet Nuri Yolur, Sait Yolur ve Abdülkerim Yolur askeri tesiste bir gece gözaltında  
tutulmuꢀlardır. Kendilerine hiçbir zarar verilmeden erkesi sabah serbest bırakılmıꢀlar ve  
kimlikleri de kendilerine geri verilmiꢀtir.  
158. Baꢀvuranın iki oğlu ve Seyithan Yolur'a, askeri tesise ulaꢀtıklarında Mehmet Nuri Yolur,  
Sait Yolur ve Abdülkerim Yolur'dan ayrıldıktan sonra ne olduğu spekülasyon konusudur. Bu  
üçünün niçin serbest bırakılmadıklarını tahmin etmek zordur.  
159. Üstteki bulgulara dayalı olarak, Mahkeme baꢀvuranın ꢀikayetlerini Sözleꢀme'nin çeꢀitli  
maddeleri uyarınca incelemeye devam edecektir.  
II. SÖZLEꢁMENĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI  
160. Baꢀvuran, iki oğlunun güvenlik güçlerince götürüldüğünü ve yetkililerin sorumlu olduğu  
koꢀullarda ölmüꢀ olduklarının kabul edilmesi gerektiğini iddia etmiꢀtir. Bu kayıp ve  
sonrasında da iki oğlunun ölüm olayıyla ilgili olarak yetkililer tarafından anlamlı bir  
soruꢀturma yürütülmediği ꢀikayetiyle Sözleꢀme'nin 2. maddesini öne sürmüꢀtür.  
“1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı  
bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç  
kimse kasten öldürülemez.  
2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk haline  
gelmesi sonucunda meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ sayılmaz:  
a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için;  
b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir  
kiꢀinin kaçmasını önlemek için;  
c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”  
A. Tarafların görüꢀleri  
1. Baꢀvuran  
161. Baꢀvuran, tanıklar, özellikle de Yolur kardeꢀler tarafından verilen ifadelerin, aralarında  
baꢀvuranın iki oğlunun da bulunduğu altı genç erkeğin askerlere yardımcı olmak üzere  
götürüldükleri ve güvenlik güçlerince herhangi bir bilgi verilmeden gözaltına alındıkları  
iddiasını teyit ettiğini öne sürmüꢀtür. Mahkeme ve eski Komisyon'un Çakıcı-Türkiye (üstte, §  
105) ve Aydın-Türkiye (25 Eylül 1997 tarihli karar, Reports 1997-VI, s.1897, § 106;  
Komisyon'un görüꢀü 7 Mart 1996)) kararlarındaki daha önceki bulgulara atıfta bulunan  
baꢀvuran Hükümet tarafından sunulan gözaltı kayıtlarının yetersiz olduğunu ve güvenilir  
olmadığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, dokuz yıldan fazla bir süredir iki oğlunun nerede  
olabileceğini açığa çıkaracak bir bilgiye ulaꢀılamaması karꢀısında, iki oğlunun ölmüꢀ kabul  
edilerek, ölümlerinden Hükümetin sorumlu tutulması gerektiğini de öne sürmüꢀtür. Baꢀvuran  
bu bağlamda Mahkeme'nin Çiçek-Türkiye kararındaki (üstte, §147) mülahazalarına atıfta  
bulunmuꢀtur. Baꢀvuran son olarak Mahkeme'yi, iki oğlunun öldürülmesini çevreleyen esrar  
perdesini kaldırmaya yönelik olarak Hükümet tarafından etkili bir soruꢀturma  
yürütülmediğine karar vermeye çağırmıꢀtır.  
2. Hükümet  
162. Hükümet baꢀvuranın iddialarının olgusal temelini reddetmiꢀtir. Hükümet'e göre, bölgede  
güvenlik güçlerince icra edilen tüm faaliyetlerin Lice Jandarma Komutanlığı tarafından  
tutulan görev defterine kaydedildiğini iddia etmiꢀtir. Mahkeme'ye de sunulan, görev defterinin  
ilgili sayfalarının bir nüshası, güvenlik güçlerinin baꢀvuranın mezrasında 18 Mayıs 1994  
tarihinde bir operasyon gerçekleꢀtirmediklerini ve ne baꢀvuranın iki oğlu ne de baꢀka  
köylülerin göz altına alınmadıklarını net bir biçimde kanıtlamıꢀtır. Hükümet, yetkililer  
tarafından re'sen yürütülen soruꢀturmanın yeterli ve etkili olduğunu belirtmiꢀtir.  
B. Mahkeme'nin Değerlendirmesi  
1. Genel mülahazalar  
163. Yaꢀam hakkını koruyan ve yaꢀam hakkından mahrum bırakılmanın mazur görülebileceği  
halleri düzenleyen 2. madde Sözleꢀme'nin en temel hükümlerinden biridir ve hiçbir  
sınırlamaya (derogation) tabi tutulamaz. 3. maddeyle birlikte anılan madde, Avrupa  
Konseyi'ni oluꢀturan demokratik toplumların en temel değerlerinden birini içermektedir.  
Dolayısıyla yaꢀam hakkında mahrum bırakılmanın mazur görüleceği haller katı bir biçimde  
yorumlanmalıdır. Bireysel insan haklarını koruma aracı olarak Sözleꢀme'nin kapsam ve amacı  
2. maddenin, güvencelerin pratik ve etkili olmasını sağlayacak ꢀekilde yorumlanmasını ve  
uygulanmasını gerekli kılmaktadır (bkz 27 Eylül 1995 tarihli McCann vd-Birleꢀik Krallık,  
Series A. No.324, ss.45-46, §§ 146-147).  
164. 2. maddede öngörülen korumanın önemi ıꢀığında Mahkeme, yaꢀam hakkından mahrum  
bırakma olaylarını, sadece Devlet görevlilerinin fiillerini değil, olayı çevreleyen tüm koꢀulları  
da gözönünde bulundurarak en titiz incelemeye tabi tutmalıdır. Gözaltındaki kiꢀiler zayıf bir  
konumdadır ve yetkililer onları korumak yükümlülüğü altındadır. Sonuç olarak, sağlık  
durumu iyi olarak gözaltına alınan bir birey serbest bırakıldığında zarar görmüꢀ bir  
durumdaysa, bunun nasıl meydana geldiğine iliꢀkin makul bir açıklama getirmek Devlet'in  
üzerine düꢀen bir görevdir (bkz. Avꢀar, bkz. üstte, § 391). Gözaltına alınmıꢀ bireylere yönelik  
davranıꢀlardan ötürü yetkililerin hesap verme sorumluluğu, gözaltındaki bireylerin daha sonra  
ölmesi ya da kaybolması durumlarında özellikle önemlidir (Orhan, üstte, § 326).  
165. Dava konusu olaylar, gözaltındaki kiꢀilerin durumunda olduğu gibi, tamamen ya da  
çoğunlukla yetkililerin münhasır bilgisi dahilindeyse, bu gözaltı sırasında meydana gelen  
ölüm ve yaralanmalar açısından güçlü karineler ortaya çıkacaktır. Nitekim makul ve ikna  
edici bir açıklama getirme yükümü yetkililere aittir (Salman-Türkiye [GC], no.21986/93, §  
100, ECHR 2000-VII; Çakıcı, üstte, § 85; Ertak-Türkiye, no.20764/92, § 32, ECHR 2000-V,  
ve Timurtaꢀ-Türkiye, no.23531/94, § 82, ECHR 2000-VI, ve Orhan, üstte, § 327).  
2. Đkram ve Servet Đpek'in ölmüꢀ sayılıp sayılamayacağı  
166. Mahkeme, üstte anılan Timurtaꢀ kararındaki düꢀüncelerini tekrarlar (§§ 82-83)  
(...) 5. madde, Devlet'e gözaltına alınan kiꢀinin nerede olabileceği ve yetkililerin denetimi  
altına kimin konulduğuna iliꢀkin hesap verme sorumluluğu yükler (...). Gözaltına alınan  
kiꢀinin cesedinin bulunamaması durumunda, ilgilinin kaderine iliꢀkin olarak yetkililerin  
makul bir açıklama getirememesinin, Sözleꢀme'nin 2. maddesi uyarınca kimi sorunlar ortaya  
çıkarıp çıkarmayacağı davanın tüm koꢀullarına özellikle de gözaltına alınan ꢀahsın gözaltında  
ölmüꢀ olduğunun varsayılması için gerekli kanıt standardına ulaꢀılabilecek somut unsurlara  
dayalı yeterli olgusal kanıtların varlığına bağlı olacaktır.  
Bu bağlamda, kiꢀinin gözaltına alınmasından itibaren geçen süre, tek baꢀına belirleyici olmasa  
da, dikkate alınması gereken ilgili bir faktördür. Gözaltına alınan ꢀahıstan haber alınmaksızın  
geçen süre ne kadar fazla olursa, o kiꢀinin ölme olasılığının da o kadar yüksek olacağı kabul  
edilmelidir. Geçen süre, ilgili kiꢀinin ölmüꢀ varsayılması gerektiği sonucuna varılmadan önce  
olgusal kanıtların diğer unsurlarına verilmesi gereken ağırlığı bir ölçüde etkiler. Bu bağlamda  
Mahkeme, bu durumun Sözleꢀme'nin bu durumun, sadece Sözleꢀme'nin 5. maddesine aykırı  
usulsüz gözaltının ötesine varan sonuçlar yaratacağını düꢀünmektedir. Bu tür bir yorum,  
Sözleꢀme'nin en temel hükümlerinden biri olan 2. maddeyle öngörülen yaꢀam hakkının etkili  
korunması bağlamında değerlendirilmelidir (...).  
167. Mahkeme, bu davayı, baꢀvuranın oğlunun gözaltındayken ölmesiyle ilgili yetersiz  
inandırıcı emarelerin olduğu sonucuna vardığı Kurt-Türkiye davası gibi davalardan ayıran çok  
sayıda unsurun mevcut olduğunu düꢀünmektedir. Mahkeme, üstte bahsedilen Kurt davasında,  
baꢀvuranın oğlu Üzeyir Kurt'un, en son, kendi köyünde askerler ve köy korucuları tarafından  
çevrelenmiꢀ bir vaziyette görüldüğüne dikkat çeker. Fakat bu davada baꢀvuranın iki oğlu ve  
diğer dört köylü ise askerler tarafından götürülmüꢀtür (bkz. üstte 153). Ayrıca Đpek kardeꢀler  
en son, bilinmeyen bir askeri tesiste güvenlik güçlerinin elinde görülmüꢀlerdir. Mahkeme  
baꢀvuranın iki oğlunun kaderini belirleyemese de, 1994 yılında Türkiye'nin  
güneydoğusundaki durum gözönünde bulundurulduğunda, habersiz gözaltıların, yaꢀamı tehdit  
edici olduğuna inanmak için güçlü nedenler bulunmaktadır (Orhan, üstte bahsedilen, § 330;  
Timurtaꢀ, üstte bahsedilen, § 85 ve Çiçek, üstte bahsedilen, § 146). Bu bağlamda Mahkeme,  
sözkonusu dönemde güneydoğu Türkiye'deki ceza hukuku korumasının etkinliğini zedeleyen  
eksikliklerin, güvenlik güçlerinin eylemlerinden dolayı sorumlu tutulamamalarını sağladığı ya  
da güçlendirdiği yönünde daha önce verdiği kararları hatırlatır (Cemil Kılıç-Türkiye,  
no.22492/93, § 75, ECHR 2000, ve Mahmut Kaya-Türkiye, No.22535/93, § 98, ECHR 2000).  
168. Üstteki nedenlerle ve baꢀvuranın oğullarının nerede olabileceğine iliꢀkin olarak  
neredeyse dokuz buçuk yıldır bir bilgiye ulaꢀılamamasını gözönünde bulunduran Mahkeme  
Servet ve Đkram Đpek'in güvenlik güçlerince habersiz gözaltına alınmalarının sonrasında  
ölmüꢀ kabul edilmeleri gerektiğini düꢀünmektedir. Sonuç olarak, adıgeçenlerin ölümünden  
dolayı davalı Devlet sorumludur. Yetkililerin, Đpek kardeꢀlerin gözaltına alınmalarının  
sonrasında baꢀlarına ne geldiği hususunda hiçbir açıklama getirmemesine ve Devlet  
görevlileri tarafından ölümcül güç kullanımı hususunda haklı bir gerekçeye dayanmamasına  
dikkat çeken Mahkeme, adıgeçenlerin ölümlerinden dolayı Devlet'in sorumluğu olduğu  
sonucuna varmıꢀtır (Timurtaꢀ, § 86, ve Çiçek, § 147, Orhan, § 331). Dolayısıyla Sözleꢀme'nin  
2. maddesi bu bakımdan ihlal edilmiꢀtir.  
3. Yetersiz soruꢀturma iddiası  
169. Mahkeme, 1. maddedeki Devlet'in ‘yetki alanı içindeki herkese Sözleꢀme'de tanımlanan  
hak ve özgürlükleri tanıma' genel yükümlülüğü ile birlikte 2. maddedeki yaꢀam hakkını  
koruma yükümlülüğünün güç kullanımı sonucunda öldürülen bir kimse olduğunda etkili bir  
resmi soruꢀturmanın yürütülmesini zımnen gerekli kıldığını tekrarlar (bkz, aꢀağı yukarı,  
McCann vd., y.a.g.k., s.49, § 161; Kaya-Türkiye kararı 19 ꢁubat 1998, Reports 1998-I, § 105).  
Bu tür bir soruꢀturmanın temel amacı yaꢀam hakkını koruma altına alan iç hukuk kurallarının  
etkin bir biçimde uygulanmasını, Devlet görevlilerinin ya da organlarının iꢀe karıꢀtığı  
davalarda, sorumlulukları altında meydana gelen ölümlerden dolayı hesap vermelerini  
sağlamaktır. Bu amaçlara ulaꢀmak için ne tür bir soruꢀturma yürütüleceği farklı koꢀullara göre  
farklılık gösterebilir. Fakat, bir sorun dikkatlerine sunulduğunda yetkililer kendi baꢀlarına  
harekete geçmelidirler. Soruꢀturmaya baꢀlamak için en yakın akrabanın resmi bir ꢀikayette  
bulunması ya da sorumluluk alması beklenemez (bkz. örn., Đlhan-Türkiye [GC], no.22277/93,  
§ 63, ECHR 2000-VII).  
170. Devlet görevlilerinin sebebiyet verdiği hukuk dıꢀı öldürme iddialarıyla ilgili bir  
soruꢀturmanın etkili olabilmesi için, bu soruꢀturma sorumlu ꢀahıslar için gerekli olarak  
görülmeli ve olaylara karıꢀanlardan bağımsız olarak yürütülmelidir (Güleç-Türkiye kararı, 27  
Temmuz 1998, Raporlar 1998-IV, §§ 81-82, ve Oğur-Türkiye [GC], no.21954/93, §§ 91-92,  
ECHR 1999-III). Soruꢀturma ayrıca kuvvet kullanımının o koꢀullarda gerekli olup  
olmadığının belirlenmesini (örneğin, Kaya, yukarıda bahsedilen, § 87) ve sorumluların  
belirlenerek cezalandırılmasını (Oğur, yukarıda bahsedilen § 88) sağlaması bakımından da  
etkili olmalıdır. Yetkililer, görgü tanıklarının ifadeleri de dahil olmak üzere, olayla ilgili  
kanıtlara ulaꢀmak için gerekli adımları atmalıdır (tanıklarla ilgili olarak bkz. Tanrıkulu,  
yukarıda bahsedilen, § 109). Soruꢀturmanın ölüm nedenini ve sorumlu kiꢀiyi belirleme  
yeteneğini zedeleyen herhangi bir eksiklik bu standarda uyulmaması riskini ortaya  
çıkaracaktır.  
171. Bu soruꢀturmanın derhal baꢀlatılması ve hızla bitirilmesi de bu bağlamdaki  
gerekliliklerdir (Yaꢀa-Türkiye kararı, 2 Eylül 1998, Reports 1998-IV, § 102-104; Çakıcı,  
yukarıda bahsedilen, §§ 80, 87, 106; Tanrıkulu, yukarıda bahsedilen, § 109, Mahmut Kaya,  
yukarıda bahsedilen, §§ 106-107).  
Bazı özel durumlarda soruꢀturmada ilerlemeyi önleyen zorluklarla ve engellerle  
karꢀılaꢀılabileceği kabul edilmelidir. Ancak kaybolma veya silahlı kuvvet kullanımı gibi  
olaylar hakkında açılan soruꢀturmalarda atılacak hızlı adımlar hukukun üstünlüğünün  
korunması ve yasadıꢀı eylemlere göz yumulmasının engellenmesi gibi konularda kamuoyunun  
devlet otoritelerine olan güveninin sağlanması açısından büyük öneme sahiptir. (bkz.  
McKerr/Đngiltere Kararı, no 28883/95, prg. 108-115, ECHR 2001-III ve Avꢀar, prg. 390-395).  
Gözaltında bir kaybolma sözkonusu ise soruꢀturmadaki aciliyet, daha da önem kazanmaktadır.  
(Orhan, prg. 336).  
172. Mahkeme, davanın özel ꢀartlarına dönerek, Đkram ve Servet'in güvenlik güçlerince  
yakalandıktan sonra kaybolmalarının ardından baꢀvuran iki oğlunun yerinin tespit edilmesi  
için adli ve idari makamlara dilekçe vermiꢀtir. (bkz. prg. 26-30). Ancak baꢀvuranın detaylı ve  
ve ciddi iddialarına rağmen, makamlar o bölgede operasyon yapılmadığını ve sözkonusu  
kiꢀilerin gözaltına alınmadığını ileri sürmüꢀlerdir. (bkz. prg. 27 ve 31). Diyarbakır ve Lice  
Savcıları ve daha sonra da Yarbay Turgut Alpı tarafından yürütülen soruꢀturmalar sonucunda  
yine bahsekonu kiꢀilerin isimlerinin gözaltı kayıtlarında yeralmadığı ꢀeklindeki bilginin  
ötesine gidilememiꢀ, Diyarbakır DGM, Diyarbakır Asayiꢀ Komutanlığı, Lice Đlçe Jandarma  
Komutanlığı ve bölgedeki diğer güvenlik güçlerinden liste istenmemiꢀtir. (bkz. prg. 32 ve 52).  
173. Mahkeme baꢀvuru hakkında 27 ꢁubat 1995 tarihinde sorumlu Devlete bilgi verilmesinin  
ardından makamların baꢀvuranın iddiaları hakkında soruꢀturma baꢀlattığını belirtmiꢀtir.  
Ancak soruꢀturmada büyük noksanlar ve hatalar mevcuttur. Bu bağlamda Mahkeme  
baꢀvuranın ꢀikayetlerle ilgili olarak sorgulanması için yargı makamlarının ciddi bir giriꢀimde  
bulunmadığını gözlemlemiꢀtir. (bkz. prg. 36). Đlk giriꢀim Diyarbakır Baꢀsavcısı'nın baꢀvuru  
formu üzerindeki adresi Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü'nde görevli polis memurlarına  
vermesi ve Savcılığa çağrılmasını istemesiyle olmuꢀtur. Ancak Savcı baꢀvuranın yaꢀadığı  
bloğun ismini yanlıꢀ gönderdiği için baꢀvuran ilgili adreste bulunamamıꢀtır. (bkz. prg. 39 ve  
40). 8 Mart 1996 tarihli baꢀka bir giriꢀimle ismi baꢀvuranla benzer bir kiꢀi Yarbay Alpı  
tarafından sorgulanmıꢀtır. Ancak bu ꢀahıs baꢀvurandan 17 yıl daha gençti ve çocukları yoktu.  
Mahkeme, Yarbay Alpı'nın soruꢀturmanın durdurulması kararını alırken kısmen bu kimsenin  
ifadelerine dayanmasını tatmin edici bulmamıꢀtır. (bkz. prg. 54). Lice Kaymakamı'nın  
makamların baꢀvuranı yerinde bulamaması nedeniyle soruꢀturmanın sona erdirilmesi  
ꢀeklindeki 16 Aralık 1996 tarihli kararının gazetede yayınlanmasını emretmesi dikkate  
alınmalıdır. (bkz. prg. 34). Ancak bu Hükümet'in 8 Mart 1996 tarihinde, iki ay önce  
baꢀvuranın ifadesini aldığı iddiası ile çeliꢀmektedir. Mahkeme'nin görüꢀüne göre, bu olaylar  
soruꢀturmada titiz ve hassas davranılmadığını, gayret gösterilmediğini ortaya koymaktadır.  
Son olarak 26 Aralık 1999 tarihinde baꢀvuran Kulp Jandarma Karakolu'na çağırılmıꢀ ve  
iddiaları ile ilgili olarak ifadesi alınmıꢀtır. ( bkz. prg. 36). Ancak bu sorgunun devamında  
herhangi bir giriꢀimde bulunulmamıꢀtır.  
174. Mahkeme, Lice Savcısının görevsizlik kararını takiben, güvenlik güçlerinin olaydaki  
rolünün tespit edilmesi için Lice Đlçe Đdare Kurulu tarafından bir soruꢀturma baꢀlatıldığına  
dikkat çekmektedir. Ancak Mahkeme Türkiye aleyhine açılan daha önceki davalarda kurulun  
hiyerarꢀik olarak Vali'ye bağlı devlet memurlarından ve soruꢀturmaya konu olan güvenlik  
güçlerine bağlı bir memurdan oluꢀtuğunu tespit etmiꢀti. (bkz. Orhan Kararı, prg. 342, , Güleç  
Kararı, prg. 77-82 ve Oğur Kararı, prg. 855-93). Mahkeme sözkonusu dava ꢀartlarında  
Kurul'un soruꢀturmayla ilgili olarak Yarbay Turgut Alpı'yı atamasının, kendisi de  
soruꢀturmanın konusu olan güvenlik güçlerinin bir üyesi olduğu için uygun olmadığını  
düꢀünmektedir. Bu hususta Yarbay Alpı'nın güvenlik güçlerinin sunmuꢀ olduğu bilgilere  
itimat etmekte istekli ve hazır olması Mahkeme'nin yukarıdaki saptamalarının doğru olduğunu  
göstermektedir. (bkz. prg. 139).  
175. Mahkeme ayrıca, yetkililerinin baꢀvuranın vermiꢀ olduğu ipuçlarından faydalanmak  
suretiyle soruꢀturmayı geniꢀletmediğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, oğullarının askerlerce  
götürüldüğünü söylemesine rağmen, soruꢀturma devam ederken güvenlik güçleri üyelerinin  
ifadelerini almak için giriꢀimde bulunulmamıꢀtır.  
176. Baꢀvuran Abdülkerim, Sait ve Nuri Yolur isimli köylülerin oğulları ile birlikte  
gözaltında tutulduklarını belirttiği halde, görgü tanıklarının; aile bireyleri ve Yolur ailesinden  
üç kardeꢀin ifadelerinin alınması için hiçbir giriꢀimde bulunulmamasını anlamak mümkün  
değildir. (bkz. prg. 36). Daha da önemlisi yetkililer baꢀvuranın iddialarını teyit etmek veya  
delil toplamak için mezraya gitmeyi gerekli görmemiꢀlerdir. (bkz. prg. 83). Mahkeme  
soruꢀturmadaki bu eksikliğin tek baꢀına soruꢀturmanın ciddi bir ꢀekilde noksan olduğu  
sonucuna varmak için yeterli olduğu kanısındadır.  
177. Yukarıda sunulan bilgilerin ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuranın iki oğlunun kaybolmasına  
iliꢀkin yürütülen soruꢀturmanın yetersiz ve eksik olduğu kanısındadır. Bu nedenle  
Sözleꢀme'nin prosedürle ilgili kısmı bağlamında da 2. maddenin ihlali sözkonusudur.  
III. BAꢁVURAN HUSUSUNDA SÖZLEꢁME'NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
178. Baꢀvuran, iki oğlunun kaybolmasının kendisini insanlık dıꢀı muamele ile karꢀı karꢀıya  
bıraktığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, aꢀağıda verilen 3. maddenin ihlal edildiğini iddia  
etmiꢀtir:  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz”.  
179. Baꢀvuran oğullarının akıbetini öğrenemediği için ve yetkililerinin soruları karꢀısındaki  
tavır ve davranıꢀlarından dolayı sıkıntı ve üzüntü yaꢀadığını ileri sürmüꢀtür.  
180. Hükümet, Sözleꢀme'nin 3. maddesi bağlamındaki ꢀikayetlere itiraz etmiꢀtir.  
181. Mahkeme, aile bireylerinden birinin “kaybolmasının” Sözleꢀme'nin 3. maddesine aykırı  
olması konusunun, aile bireylerinden birisi insan hakları ihlalinden dolayı mağdur olduğunda  
çekilen üzüntüden farklı olarak baꢀka bir boyut ve nitelik kazandıracak özel unsurların  
varlığına dayandığını tekrarlamıꢀtır. Sözkonusu unsurlar aile bağlarının yakınlığı –bu  
bağlamda ebeveyn-çocuk bağına ağırlık verilecek– bu bağın kendine özel ꢀartları, aile  
bireyinin sözkonusu olaylara ꢀahit olması, kayıp kiꢀi hakkında bilgi toplama çabalarına  
katılım ve bu çabalar karꢀısında yetkililerin tavır ve davranıꢀlarıdır. (Orhan Kararı, prg. 358,  
Çakıcı prg. 98, Timurtaꢀ prg. 95). Mahkeme, ayrıca sözkonusu ihlal bulgusunun kayıp  
olayından değil, daha çok yetkililerin olay karꢀısında takındıkları tavır ve davranıꢀlardan  
kaynaklandığını vurgulamıꢀtır. Bu nedenle bir akraba, yetkililerin fiilleri sonucunda mağdur  
olduğunu ileri sürebilir. (bkz. Çakıcı Kararı, prg. 98).  
182. Bu davada Mahkeme, baꢀvuranın kayıp Đpek kardeꢀlerin babası olduğuna dikkat  
çekmiꢀtir. Baꢀvuran, sözkonusu olaylara ve oğullarının dokuz yıl önce askerlerce  
götürülmesine tanık olmuꢀ ve o tarihten sonra oğullarını bir daha görmemiꢀtir. (bkz. prg. 153).  
Baꢀvuran tarafından sunulan belgelerden de bellidir ki çocuklarının akibetini öğrenmek için  
sonuçsuz da olsa birçok giriꢀimde bulunmuꢀtur. (bkz. prg. 26-29). Çocuklarının askerlerce  
götürülmesinden sonra akibetleri hakkında bilgi almak için çok çaba göstermesine karꢀılık,  
yetkililerden hiçbir açıklama veya bilgi alamamıꢀtır. Aksine, yetkililer baꢀvuranın ciddi  
endiꢀeleri karꢀısında, Đpek kardeꢀlerin güvenlik güçlerince gözaltına alındığını reddetmiꢀtir.  
(bkz. prg. 38 ve 45). Üstelik baꢀvurana soruꢀturma sonucu hakkında bilgi verilmemiꢀtir.  
Ayrıca, Mahkeme, baꢀvuranın çocuklarının akıbeti hakkında duyduğu endiꢀenin aile hayatının  
bozulmasıyla daha da arttığını düꢀünmektedir.  
183. Yukarıdaki bilgilerin ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuranın çocuklarının kaybolması ve bilgi  
edinememesi sonucunda endiꢀe ve üzüntü duyduğunu tespit etmiꢀtir. Baꢀvuranın ꢀikayetleri  
karꢀısında yetkililerin tutumu 3. maddeye aykırı insanlık dıꢀı bir muamele ortaya koꢀmuꢀtur.  
Mahkeme bu nedenle baꢀvuranla ilgili olarak 3. maddenin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.  
IV. SÖZLEꢁME'NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
184. Baꢀvuran çocuklarının kaybolmasının aꢀağıda verilen 5. maddenin birden fazla sebepten  
dolayı ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür.  
“ Madde 5  
Özgürlük ve güvenlik hakkı  
1. Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve yasada  
belirlenen yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.  
a) Kiꢀinin yetkili mahkeme tarafından mahkum edilmesi üzerine usulüne uygun olarak  
hapsedilmesi;  
b) Bir mahkeme tarafından, yasaya uygun olarak, verilen bir karara riayetsizlikten dolayı  
veya yasanın koyduğu bir yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak için usulüne uygun  
olarak yakalanması veya tutulması;  
c) Bir suç iꢀlediği hakkında geçerli ꢀüphe bulunan veya suç iꢀlemesine ya da suçu iꢀledikten  
sonra kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması  
dolayısıyla, bir kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulması;  
d) Bir küçüğün gözetim altında eğitimi için usulüne uygun olarak verilmiꢀ bir karar gereği  
tutulu durumda bulundurulması veya kendisinin yetkili merci önüne çıkarılması için usulüne  
uygun olarak tutulması;  
e) Bulaꢀıcı hastalık yayabilecek bir kimsenin, bir akıl hastasının, bir alkoliğin, uyuꢀturucu  
madde bağımlısı bir kiꢀinin veya bir serserinin usulüne uygun olarak tutulması;  
f) Bir kiꢀinin usulüne aykırı surette ülkeye girmekten alı konmasını veya kendisi hakkında  
sınır dıꢀı etme ya da geriverme iꢀleminin yürütülmekte olması nedeniyle usulüne uygun  
olarak yakalanması veya tutulması;  
2. Yakalanan her kiꢀiye, yakalama nedenleri ve kendisine yöneltilen her türlü suçlama en kısa  
zamanda ve anladığı bir dille bildirilir.  
3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda  
bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir  
görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma  
sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını  
sağlayacak bir teminata bağlanabilir.  
4. Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes,  
özgürlük kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi ve  
yasaya aykırı görülmesi halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye baꢀvurma  
hakkına sahiptir.  
5. Bu madde hükümlerine aykırı olarak yapılmıꢀ bir yakalama veya tutulu kalma iꢀleminin  
mağduru olan herkesin tazminat istemeye hakkı vardır”.  
185. Baꢀvuran çocuklarının yasadıꢀı olarak gözaltına alınması, gözaltı nedenleri hakkında  
bilgi verilmemesi, makul süre içinde hakim önüne çıkarılmamaları ve gözaltının yasallığını  
sorgulamak üzere dava açamaması gibi nedenlerle bu maddenin ihlal edildiğini öne sürmüꢀtür.  
186. Hükümet, baꢀvuranın çocuklarının gözaltına alındığının ispatlanmadığını, dolayısıyla 5.  
maddenin ihlal edildiği sonucuna varmanın imkansız olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
187. Mahkeme, demokratik toplumlarda bireylerin otoritelerce keyfi olarak gözaltına  
alınmasını engellemek için 5. madde ile sağlanan güvencelerin önemini vurgulamıꢀtır. Bu  
bağlamda özgürlükten yoksun bırakma ulusal hukukun usül ve esası ile uyumlu olmalı ve aynı  
zamanda 5. maddenin amacını- bireyin keyfi gözaltına alınması – karꢀılamalıdır. Sözleꢀme'nin  
5. maddesi keyfi gözaltı risklerini en aza indirgemek için, özgürlükten yoksun bırakma  
durumunun adli incelemeye tabi olmasını ve yetkililerin bu husustaki güvenirliğini güvence  
altına almayı amaçlar. Bireyin onaysız olarak gözaltına alınması sözkonusu güvencelerin yok  
sayılması, dolayısıyla 5. maddenin ihlali anlamını taꢀır. Yetkililer, kendi kontrolü altındaki  
kimselerden sorumlu olduğu için 5. madde kaybolma riskine etkili tedbirler almayı ve  
gözaltına alınan kimsenin o tarihten sonra görülmediği iddiası karꢀısında etkili bir soruꢀturma  
yapmayı gerekli kılar. (Kurt, prg. 122-125, Çakıcı prg. 104, Akdeniz ve Diğerleri prg. 106,  
Çiçek prg. 164, Orhan prg. 367-369).  
188. Mahkeme, baꢀvuranın iki oğlunun 18 Mayıs 1994 tarihinde güvenlik güçlerince  
yakalandığı, Dahlezeri mezrasından götürüldüğü ve en son Lice'de güvenlik güçleri ile  
birlikte görüldüğü tespitinde bulunmuꢀtur. (bkz. prg. 156). Gözaltı durumları, ilgili kayıtlara  
geçirilmemiꢀ ve akıbetleri ile ilgili resmi kayıt yoktur. Mahkeme'nin görüꢀüne göre, bu durum  
kendi içinde çok ciddi bir eksiklik olarak nitelendirilmektedir; çünkü suça karıꢀanların  
kimliklerini gizlemelerini ve gözaltına alınan kimsenin akibeti hakkında sorumluluktan  
kaçmalarını sağlamaktadır. Ayrıca, gözaltının tarihi, zamanı, yeri ve ilgili kiꢀinin ismine  
iliꢀkin bilgilerin kayıtlara alınmaması 5. maddeye aykırıdır. (bkz. Kurt Kararı, prg. 125,  
Timurtaꢀ, prg. 105, Çakıcı Kararı, prg. 105, Çiçek prg. 165 ve Orhan prg. 371).  
189. Mahkeme, ayrıca, baꢀvuranın oğullarının hayati tehlike taꢀıyan koꢀullar altında  
götürülmeleri ve gözaltına alınmaları ile ilgili ꢀikayetleri hakkında yetkililerin daha detaylı ve  
çabuk soruꢀturma yapması gerektiğini düꢀünmektedir. Ancak, 2. madde ile ilgili saptamalar  
ve yorumlar, yetkililerin Đpek kardeꢀlerin kaybolmalarına karꢀı etkili tedbirler almadıkları  
konusunda ꢀüpheye yer bırakmamaktadır. (bkz. prg. 177).  
190. Mahkeme, bu düꢀüncelerin ıꢀığında yetkililerin Đpek kardeꢀlerin Dahlezeri'nden  
götürüldükten sonraki akıbetleri hakkında makul bir açıklama yapmadıkları ve yapılan  
soruꢀturmanın etkili olmadığı ve kısa sürede tamamlanmadığı sonucuna varmıꢀtır. Adli  
yetkililer güvenlik güçlerinin ve görgü tanıklarının ifadelerini almamıꢀlar ve askeri  
yetkililerin Đpek kardeꢀlerin tutuklanıp gözaltına alınmadığı iddialarını araꢀtırma konusunda  
isteksiz davranmıꢀlardır. Gözaltı kayıtlarının güvenilirliği ve doğruluğu da bu bağlamda  
değerlendirilmelidir. (bkz. prg. 172,, 175-176 ve 149).  
191. Bu nedenle Mahkeme Đpek kardeꢀlerin Sözleꢀme'nin 5. maddesindeki güvencelerden  
yoksun, onaysız olarak gözaltına alındığı ve bu madde ile güvence altına alınan özgürlük ve  
güvenlik hakkının ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir.  
V. SÖZLEꢁME'YE EK 1 NO'LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
192. Baꢀvuran, evinin ve eꢀyalarının yok edilmesi nedeniyle aꢀağıda verilen 1 no'lu  
Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı  
vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve  
uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.  
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını  
düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak  
için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez”.  
193. Hükümet, baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀ ve baꢀvuranın evinin mezradaki diğer evlerle  
birlikte bakımsızlık ve bölgedeki sert kıꢀ koꢀulları nedeniyle hasar gördüğünü ileri sürmüꢀtür.  
194. Mahkeme, güvenlik güçlerinin baꢀvuranın evini ve eꢀyalarını bilerek yok ettiğinin ve  
aileyi köyü terk etmeye zorladığının tespit edildiğini tekrarlamıꢀtır. (bkz. prg. 152 ve 154). Bu  
fiillerin baꢀvuranın eꢀyalarından ve mülkünden faydalanma hakkına haksız müdahale  
oluꢀturduğu ꢀüphesizdir. (bkz Akdivar ve Diğerleri prg. 88), Menteꢀ ve Diğerleri, prg. 73),  
Selçuk ve Asker, prg. 86). Bilgin, prg. 108, Dulaꢀ prg. 13, Yöyler prg. 79).  
195. Bu nedenle Mahkeme, 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna  
varmıꢀtır.  
VI. BAꢁVURAN VE ĐPEK KARDEꢁLER HUSUSUNDA SÖZLEꢁME'NĐN 2,3,5 VE 1  
NO'LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESĐ ĐLE BĐRLĐKTE 13. MADDENĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
196. Baꢀvuran, sözkonusu kimselerin kaybolması hakkında etkili bir soruꢀturma yapılmaması  
ve mülküne zarar verilmesine bağlı olarak 13. maddenin ihlal edilmesine yolaçtığını ileri  
sürmüꢀtür. 13. madde ꢀöyledir:  
“Bu Sözleꢀme'de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev  
yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili  
bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir”.  
• Genel Đlkeler  
197. Mahkeme, 13. maddenin Sözleꢀme hak ve özgürlüklerinin ulusal düzeyde korunmasını  
sağlamak için bir iç hukuk yolunun varlığını gerekli kıldığını hatırlatmıꢀtır. Sözleꢀmeci  
Devletler'in Sözleꢀme'den kaynaklanan sorumluluklarına ne ꢀekilde uyacakları konusunda  
takdir yetkisine sahip olmasına rağmen, 13. madde Sözleꢀmeye dayalı ꢀikayet konusu ile  
ilgilenmek ve uygun çözüme kavuꢀturmak amacını taꢀıyan ulusal bir iç hukuk yolunun  
varlığını gerekli kılar. 13. madde bağlamındaki sorumluluğun boyutu, baꢀvuranın ꢀikayetinin  
niteliğine göre değiꢀir. 13. maddenin gerektirdiği iç hukuk yolu, uygulamada ve teorik olarak  
etkili olmalı, en önemlisi de uygulanması devlet görevlilerinin haksız fiilleri veya eksik  
uygulamaları sebebiyle engellenmemelidir. (bkz. 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy/Türkiye Kararı,  
Raporlar 1996-VI, prg. 95 ve Aydın Kararı, prg. 103, Kaya Kararı, prg. 89).  
198. Buna ek olarak, bir kimsenin akrabaları, o kiꢀinin yetkililerin sorumluluğunda  
kaybolduğu iddiası ile gelmiꢀlerse, 13. maddenin gerektirdiği iç hukuk yolu uygun  
durumlarda tazminat ödenmesine ek olarak sorumluların kimliğinin tespit edilmesine ve  
cezalandırılmalarına imkan sağlayacak etkili bir soruꢀturmanın yapılmasını ve akrabaların da  
soruꢀturma prosedürüne etkin katılımını gerektirir. ( mutatis mutandis , Aksoy, Aydın ve  
Kaya Kararları, prg. 98, 103, ve 106-107). Mahkeme ayrıca 13. maddenin gerektirdiklerinin, 2.  
maddenin gerektirdiği yetkililerin sorumluluğunda kaybolan bir kimsenin akibeti hakkında  
soruꢀturma yapma yükümlülüğünden daha kapsamlı ve geniꢀ olduğunu hatırlatmıꢀtır.  
( Kılıç/Türkiye Kararı, no. 22492/93, prg. 93, prg. 93). ECHR 2000-III).  
199. Yukarıda anlatılanlar bir bireyin evine ve eꢀyalarına devlet görevlileri tarafından kasıtlı  
olarak hasar verildiği veya bunların yok edildiği durumlar için de geçerlidir. (bkz. Orhan  
Kararı, prg. 385).  
B. Mahkeme'nin Değerlendirmesi  
1. Baꢀvuranın Oğullarının Gözaltına Alınmaları ve Kaybolmalarına Đliꢀkin  
200. Mahkeme, baꢀvuranın çocuklarının mezradan götürüldüklerini ve Lice'de askeri bir  
kurumda güvenlik güçlerince kayıtdıꢀı olarak gözaltında tutulduklarını, yetkililer tarafından  
gözaltı kaydı sunulmadığını ve ölü kabul edildiklerini tespit etmiꢀtir. (bkz. 167-168).  
Oğullarının kaybolması sebebiyle baꢀvuranın maruz kaldığı üzüntü ve yetkililerin baꢀvuranın  
ꢀikayeti karꢀısında verdikleri tepki insanlık dıꢀı bir uygulamayı ortaya koymaktadır. (bkz. prg.  
183). 2,3 ve 5. madde bağlamındaki ꢀikayetler Sözleꢀme'nin 13. maddesinin amacı  
doğrultusunda tartıꢀılabilir. (bkz. 27 Nisan 1988 tarihli Boyle ve Rice/Đngiltere Kararı, Dizi A,  
no. 131, prg. 52, Kaya Kararı prg. 107 ve Yaꢀa Kararı, prg 113).  
201. Bu sebepten ötürü yetkililerin Đpek kardeꢀlerin kaybolması hakkında etkili bir soruꢀturma  
yapma sorumluluğu vardı. 2. madde bağlamındaki bulguları ile ilgili olarak, (bkz. prg. 177),  
Mahkeme, 13. madde uyarınca etkili bir soruꢀturma yapılmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
2. Baꢀvuranın Mülkünün Yokedilmesine Đliꢀkin  
202. Mahkeme, baꢀvuranın Dahlezeri'deki evinin ve eꢀyalarının 1 No'lu Protokol'ün 1.  
maddesinin ihlal edilmesine yolaçtığını tekrarlamıꢀtır. ( bkz. prg. 195). Baꢀvuranın bu  
husustaki ꢀikayetleri 13. maddenin amacı doğrultusunda tartıꢀılabilir nitelik taꢀımaktadır. (bkz.  
Boyle ve Rice, prg 52; Dulaꢀ prg. 67; ve Yöyler, prg 89).  
203. Mahkeme daha önceki davalarda güvenlik güçlerinin karıꢀtığı iddia edilen olaylar  
hakkında ceza hukuku uygulanmasının 1990ların ilk yarısında güneydoğu anadolu  
bölgesindeki durumu ve bu dönemdeki soruꢀturma sistemindeki eksikliklerin ceza hukukunun  
etkinliğine zarar verdiğine karar vermiꢀtir. Bu uygulama Sözleꢀme ile güvence altına alınan  
hak ve özgürlüklere saygılı demokratik toplumlarda güvenlik güçlerinin hukukun üstünlüğü  
ilkesi ile uyumlu olmayan fiilleri nedeniyle kendilerine duyulan güveni sarsabilir. (bkz. Bilgin  
Kararı, no 23819/94, prg. 119, 16 Kasım 2000 ).  
204. Mahkeme, davanın özel ꢀartlarına bağlı olarak, baꢀvuranın Dahlezeri'deki evinin ve  
eꢀyalarının yokedilmesinden kısa bir süre sonra farklı makamlara dilekçe sunmuꢀtur.  
Dilekçelerdeki baꢀlıca ꢀikayet oğullarının kaybolması olmasına rağmen, baꢀvuran detaylı  
olarak yetkililere mezrasının 18 Mayıs 1994 tarihinde düzenlenen askeri bir operasyonla  
yakıldığını belirtmiꢀtir. (bkz. prg. 36).  
205. Ancak, baꢀvurana verilen yanıtlara göre, güvenlik güçleri ilgili tarihte o bölgede  
operasyon yürütmemiꢀtir. (bkz. prg. 38 ve 59). Güvenlik güçlerinin mezranın yakılmasının  
faili olmasına rağmen, yetkililerin baꢀvurana acilen yanıt vermeden önce, soruꢀturma  
esnasında güvenlik güçleri üyelerini sorguya çekmemelerini çarpıcı bulmuꢀlardır. Ayrıca,  
baꢀvurandan alınan ifadelerin dıꢀında, sözkonusu olaylara tanık olan diğer köylülerin  
ifadelerinin alınması için giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. Dahası yetkililer baꢀvuranın iddialarının  
doğruluğunu teyit etmek için olay yerini ziyaret etmeyi düꢀünmemiꢀlerdir. Aksine karar  
vermek için güvenlik güçlerinin verdiği bilgiyi yeterli görmüꢀlerdir. (bkz. prg. 32,43 ve 54).  
206. Bu bağlamda Mahkeme, güvenlik güçlerinin bu türdeki uygulamalarını kabul etmekte  
yetkililerin genel bir isteksizlik sergilediklerini tespit etmiꢀtir. (bkz. Selçuk ve Asker Kararı,  
prg. 68, Orhan prg. 394; Yöyler, prg. 92). Jandarma Komutanları tarafından sunulan kanıtlar  
Mahkeme'nin daha önceki bulgularını onaylamaktadır. (bkz. prg. 138).  
207. Son olarak soruꢀturma yetkisi 21 Haziran 1995 tarihinde güvenlik güçleri hakkında men-  
i muhakeme kararı veren Lice Đdare Kurulu'na geçmiꢀtir. (bkz. prg 55). Ancak Mahkeme,  
daha önceki birçok davada soruꢀturmayı yürüten bu kurulların bağımsız olmadığı; hiyerarꢀik  
olarak Vali'ye bağlı bir memurun ve soruꢀturmaya konu olan güvenlik güçlerine bağlı bir  
memurdan oluꢀtuğu sonucuna varmıꢀtır. (bkz. Güleç/Türkiye Kararı, no, 21593/93, prg. 80,  
ECHR, Raporlar 1998-IV, Yöyler Kararı prg. 93). Soruꢀturmada sorumlu olarak Yarbay  
Turgut Alpı'nın atanması ve yaptığı soruꢀturmada ciddi eksikliklerin bulunması Mahkeme'nin  
farklı bir sonuca varmasına izin vermemiꢀtir. ( bkz. prg. 174).  
208. Bu ꢀartlar altında makamların baꢀvuranın Dahlezeri'deki mülkünün imha edildiği  
iddiaları hakkındaki soruꢀturmanın etkili ve yeterli olduğu iddia edilemez.  
209. Sonuç olarak Mahkeme, baꢀvuranın oğullarının kaybolması, ölümleri ve Dahlezeri'deki  
mülkün yokedilmesi hakkında etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı sonucuna varmıꢀtır. Bu  
sonuca bağlı olarak, 2,3,5 ve 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile birlikte 13. maddenin ihlal  
edildiğine karar verilmiꢀtir.  
VII. SÖZLEꢁME'NĐN 2,3,5 VE 1 NO'LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESĐ ĐLE BĐRLĐKTE 14.  
MADDENĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
210. Baꢀvuran, kendisinin ve oğullarının Kürt kökenli olmaları nedeniyle ayırımcılık  
yapıldığından ve aꢀağıda kaydedilen14. maddenin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
“Bu Sözleꢀme'de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din,  
siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet,  
doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır”.  
211. Baꢀvuran bütün bu konularla ilgili olarak, ırk ve etnik köken temelinde ayırımcılığa dair  
idari bir uygulamanın varolduğunu ileri sürmüꢀtür.  
212. Hükümet, ꢀikayetleri reddetmenin ötesine geçmemiꢀtir.  
213. Mahkeme, baꢀvuranın iddiasını incelemiꢀtir. Ancak, önündeki kanıtlara dayanarak ilgili  
maddenin ihlal edildiğine karar vermek mümkün değildir.  
VIII. SÖZLEꢁME'NĐN 18. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
214. Baꢀvuran kendisinin ve oğullarının Sözleꢀme'den kaynaklanan haklarına yapılan  
müdahalenin Sözleꢀme tarafından öngörülen amaçlar doğrultusunda olmadığını ileri  
sürmüꢀtür.  
“Bu Sözleꢀme'nin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar  
ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir”.  
215. Hükümet bu ꢀikayet hakkında yorum yapmamıꢀtır.  
216. Mahkeme, önündeki kanıtlarla ilgili maddenin ihlal edildiğine karar vermenin mümkün  
olmadığını belirtmiꢀtir.  
IX. SÖZLEꢁME'NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
217. Sözleꢀme'nin 41. maddesi aꢀağıdaki gibidir:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Taraf'ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder”.  
218. Baꢀvuran, oğullarının ölümü ve mülkünün yokedilmesi ile ilgili olarak uğradığı maddi  
zarar nedeniyle 141,529.01 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Ayrıca manevi zarar için de 50,000  
Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Son olarak yasal masraf ve harcamaların geri ödemesi için  
27,635.08 Đngiliz Sterlini talep edilmiꢀtir.  
219. Hükümet, Sözleꢀme ihlal edilmediği için adil tatmin ödenmemesi gerektiğini ileri  
sürmüꢀtür. Bunun alternatifi olarak ise Sözleꢀme'nin herhangi bir maddesinin ihlal edildiği  
sonucuna varılsa bile baꢀvuranın taleplerinin spekülatif olduğu ve bölgenin ekonomik  
gerçeklerini yansıtmadığı iddia edilmiꢀtir.  
A. Maddi Zarar  
220. Baꢀvuran, oğullarının ölümü ve Dahlezeri'deki mülkünün yokedilmesi sebebiyle uğradığı  
maddi zarar için tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
1. Baꢀvuranın Oğullarının Kaybolması ve Ölümlerinden Kaynaklanan Maddi Zarar  
221. Baꢀvuran, Hükümet'in sorumluluğu dahilinde Đkram ve Servet Đpek isimli oğullarının  
ölümlerinden dolayı uğradığı gelir kaybı için toplam 106,393.08 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir.  
Olay sırasında 19 ve 15 yaꢀlarında olan oğullarının inꢀaatlarda çalıꢀtığını ve her birinin yıllık  
2,343.46 Đngiliz Sterlini kazandığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca, Türk erkeklerinin ortalama  
yaꢀ sınırının 65.1 yıl olduğunu, oğullarının emeklilik yaꢀının ise 65 kabul edilebileceğini  
belirtmiꢀtir. Ayrıca Đkram Đpek'in evli olduğunu, fakat çocuğu olmadığını belirtmiꢀtir.  
Yukarıda belirtilen meblağ hesaplanırken baꢀvuran Đngiltere'de ölümcül kazalar ve kiꢀisel  
mağduriyet durumlarında kullanılan Ogden Tablosu'ndan (Ogden Actuarial Tables)  
faydalanmıꢀtır. Türkiye'de karꢀılığı bulunmadığı için ve Türkiye'deki yüksek enflasyon  
oranının yolaçtığı karıꢀıklığı önlemek amacıyla bu tablolara profesyonel anlamda hesap  
yapmak için güvenilebilir.  
222. Hükümet, baꢀvuranın talep ettiği tazminatla Sözleꢀme'nin ihlali iddiası arasında bağlantı  
olmadığını iddia etmiꢀtir. Bu nedenle, baꢀvurana iddiaları hususunda tazminat verilmemelidir.  
223. Mahkeme, baꢀvuranın iddia ettiği zarar ve Sözleꢀme'nin ihlali arasında nedensel bir bağ  
olması gerektiğini ve bunun da uygun durumda gelir kaybı durumunda tazminat içereceğini  
tekrarlamıꢀtır. (bkz. 13 Haziran Haziran 1994 tarihli 1994 tarihli, Barbera, Messegue ve  
Jabardo/Đspanya Kararı, ( 50. madde Dizi A no 285-C, S. 57-58, prg. 16-20; Çakıcı/ Türkiye  
Kararı, prg. 127). Mahkeme, baꢀvuranın oğullarının kayıtdıꢀı gözaltının ardından  
kaybolduklarını ve Sözleꢀme'nin 2. ve 5. maddeleri bağlamında Devlet'in sorumluluğu  
bulunduğunu tespit etmiꢀtir. (bkz. prg. 168 ve 191). Bu koꢀullar altında, Sözleꢀme'nin 2. ve 5.  
maddelerinin ihlali ile Đpek kardeꢀlerin mirasçılarının uğradığı kayıp arasında, kendileri için  
sağlanan maddi yardımın durması bağlamında doğrudan nedensel bir bağlantı vardır.  
224. Baꢀvuranın detaylı ifadelerini ve oğullarının geçmiꢀteki ve gelecekteki gelirleri  
hakkındaki hesaplarını gözönünde bulundurarak (bkz. Çiçek ve Orhan Kararları, 201. ve 434.  
paragraflar) Mahkeme, oğullarının her biri için mirasçılara verilmek üzere baꢀvurana 7000'er  
Euro (EUR) ödenmesine karar vermiꢀtir.  
2. Baꢀvuranın evinin ve eꢀyalarının yokedilmesinden kaynaklanan maddi kayıplar  
225. Baꢀvuran, evinin ve eꢀyalarının yokedilmesi ve hayvanlarının öldürülmesi ile ilgili  
olarak tazminat talebinde bulunmuꢀtur. Gelir kaybının ve baꢀka bir konut bulmak için yapılan  
harcamaların geri ödenmesi talebinde bulunmuꢀtur.  
226. Hükümet, iddialarını kanıtlayamadığı için baꢀvurana tazminat ödenmemesi gerektiğini  
ileri sürmüꢀtür.  
227. Mahkeme, baꢀvuranın ailesinin, evinin ve eꢀyalarının güvenlik güçlerince kasten  
yokedildiğini tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuranın uğradığı maddi zarar için tazminat  
ödenmesi gereklidir. Ancak baꢀvuranın kaybettiği mülkünün miktarı ve değeri hakkındaki  
iddialarını kanıtlayamadığı için, büyükbaꢀ hayvanların sayısı ve baꢀvuranın bunlardan elde  
ettiği gelir hakkında bağımsız kanıt olmaması sebebiyle Mahkeme, hakkaniyete uygun bir  
değerlendirme yapmayı gerekli görmüꢀtür. (bkz. Bilgin prg. 140; Dulaꢀ prg. 86; Selçuk ve  
Asker Kararı, prg. 106; Yöyler Kararı, prg. 106).  
a) Baꢀvuranın Evi ve Diğer Mülkler  
228. Baꢀvuran, değerini 23.000.000.000 TL olarak belirlediği evi, 25.810.000.000 TL değer  
biçtiği 135 hayvan ( 30 koyun, 80 keçi, 15 sığır ve 20 tavuk), 10,250,000,000 TL değerindeki  
ev araç gereçleri ( mutfak eꢀyaları, 12 ꢀilte, 100 kilo tereyağı, 100 kilo süt) ve 150.000.000 TL  
değerindeki bir kamyon odun için tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
229. Mahkeme, bağımsız ve belirleyici kanıtların yokluğunda hakkaniyete uygun bir  
değerlendirme yaparak yokedilen ev ve diğer mülklerle ilgili olarak 15.000 Euro tazminata  
hükmetmiꢀtir.  
b) Gelir Kaybı  
230. Baꢀvuran, 1994'ten bu yana çiftçilikten elde edeceği gelirlerin kaybı ile ilgili olarak  
5.272,74 Đngiliz Sterlini tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
231. Baꢀvuranın arazilerinin büyüklüğü ve bu arazilerden elde edilecek gelir hakkında  
bağımsız kanıt olmadığı için Mahkeme, hakkaniyete uygun bir değerlendirme yaparak bu  
baꢀlık altında 9.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
c) Alternatif Konut  
232. Baꢀvuran, 9 yıllık kira, su, elektrik ve telefon harcamaları için 6.735,11 Đngiliz Sterlini  
ödeme yapılmasını talep etmiꢀtir.  
233. Baꢀvuranın iddiasının bu bölümü kanıtlanmadığı için Mahkeme, adil bir değerlendirme  
yapmıꢀ ve alternatif konut için 5.400 EUR tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
3. Özet  
234. Sonuç olarak, baꢀvuranın mülkünün yokedilmesi ile ilgili olarak Mahkeme, maddi zarar  
için toplam 29.400 EUR ödenmesine hükmetmiꢀtir. Mahkeme, ayrıca baꢀvurana oğullarının  
ölümü sebebiyle Sözleꢀme'nin ihlal edilmesi neticesinde, uğradığı maddi zarar için tazminat  
ödemek suretiyle oğullarının mirasçılarına verilmek üzere toplam 14.000 Euro ödenmesine  
karar vermiꢀtir. Toplam 43.400 Euro'ya varan bu meblağ ödeme günündeki kur üzerinden  
Türk Lirasına çevrilecektir.  
B. Manevi Zarar  
235. Baꢀvuran manevi zarar ile ilgili olarak 50.000 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Baꢀvuran bu  
hususta Sözleꢀme'nin birçok sefer ihlal edilmesine yolaçan olayların kendisinde yarattığı  
üzüntüye ve sıkıntıya gönderme yapmıꢀtır.  
236. Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀ ve talep edilen tazminat miktarı ile Sözleꢀme ihlalleri  
arasında nedensel bir bağ bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Mahkeme'nin baꢀvuranın iddialarını  
kabul etmemesini talep etmiꢀtir.  
237. Mahkeme, kayıtdıꢀı gözaltı ve baꢀvuranın çocuklarının güvenlik güçleri sorumluluğu  
altındayken ölmeleri hususunda 2/5 ve 13. maddelerin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir. (bkz.  
168,191 ve 201. paragraflar). Bu nedenle sözkonusu ihlallerin ciddiyeti gözönüne alındığında  
Đpek kardeꢀlerle ilgili tazminat ödenmesinin gerekli olduğu görüꢀündedir. Bu sebeple  
Mahkeme, Đkram ve Servet Đpek için, mirasçılara verilmek üzere, ödeme günündeki kur  
üzerinden Türk Lirasına çevrilerek toplam 10.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
238. Ayrıca, oğullarının kaybolması ve yetkililerin ꢀikayetleri karꢀısındaki tutumları gibi  
nedenlerle baꢀvuranın maruz kaldığı sıkıntı baꢀvuranla ilgili olarak 3. ve 13. maddelerin  
ihlaline yolaçmıꢀtır. (bkz. prg. 183 ve 201). Bu bağlamda Mahkeme baꢀvuranın kendisi için  
de ayrıca tazminat ödenmesi gerektiği görüꢀündedir. (bkz. Çiçek Kararı, prg. 205 ve Orhan  
Kararı, prg. 443). Bu nedenle Mahkeme, 8.000 Euro'nun ödeme günündeki kur üzerinden  
Türk Lirasına çevrilerek ödenmesine karar vermiꢀtir.  
239. Mahkeme, baꢀvuranın evinin ve eꢀyalarının yokedilmesinin 13. maddenin ve 1 No'lu  
Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunmuꢀtur. (bkz. prg. 195 ve 209).  
Dolayısıyla, baꢀvurana ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilerek 7.000 Euro  
ödenmesine karar verilmiꢀtir.  
C. Masraf ve Harcamalar  
240. Baꢀvuran, davasının Sözleꢀme organlarına sunulması için yaptığı masraflara karꢀılık  
toplam 27,635,.08 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Bu meblağa, Aralık 1999 ve Aralık 2002  
tarihleri arasında 1) Đngiliz Avukat Profesör William Bowring (5 saatlik çalıꢀma için 500  
Đngiliz Sterlini), 2) Londra'daki Kürdistan Đnsan Hakları Projesi'ne bağlı Kerim Yıldız, Philip  
Leach, Anke Stock ve diğerleri (61 saatlik avukatlık ücreti için 6,149.99 Đngiliz Sterlini,  
Đngilizce'den Türkçe'ye ve Türkçe'den Đngilizce'ye tercüme ve özetler için 858,33 Đngiliz  
Sterlini) tarafından yapılan idari masraflar ile 3) telefon, posta, fotokopi, ve kırtasiye  
masrafları (285 Đngiliz Sterlini) dahildir. Baꢀvuran, ayrıca Aralık 1994 ve 1999 arasında 60  
saatlik avukatlık ücreti için 6,000 Đngiliz Sterlini talep etmiꢀtir. Bu masraflar davanın  
hazırlanması, kanıtların açıklığa kavuꢀması, baꢀvuranla ilgili diğer konuların analizi ile  
davaya iliꢀkin Türk kanunları üzerinde yapılan incelemeler ve tercümeler için girilen  
masrafları kapsamaktadır.  
241. Hükümet, harcamalar için yapılan talebin aꢀırı ve dayanaksız olduğu görüꢀündedir.  
Hükümet baꢀvuranın taleplerini desteklemek için hiçbir makbuz veya belge sunulmadığını  
ileri sürmüꢀtür.  
242. Mahkeme, Sözleꢀme'nin 41. maddesi uyarınca sadece çok gerekli olarak yapılan  
harcamalar ve yasal giderler için geri ödeme yapılacağını tekrarlamıꢀtır. Ayrıca, talep edilen  
meblağ makul olmalıdır. Mahkeme bu bağlamda mevcut davanın Ankara'da yapılacak tanık  
dinleme duruꢀması dahil olaylarla ve yasalarla ilgili detaylı inceleme gerektiren karmaꢀık  
konuları gündeme getirdiğini belirtmiꢀtir. Buna karꢀın Mahkeme mevcut dava ile ilgili olarak  
yapılan harcamaların çok gerekli harcamalar olduğu konusunda tatmin olmamıꢀtır. Aralık  
1994 ile Aralık 1999 tarihleri arasında yapılan harcamalara iliꢀkin detaylı bilgi verilmemiꢀtir.  
Ayrıca, Aralık 1999'dan Aralık 2002 tarihine kadar yapılan iꢀlerle ilgili olarak toplam çalıꢀma  
süresinin (126 saat) çok fazla olduğu görüꢀündedir. Avukatlık ücretlerinin makul olduğu  
görüꢀünde değildir. Son olarak Mahkeme, çeviri, özet ve idari masraflarla ilgili olarak talep  
edilen meblağın makul olduğunu düꢀünmektedir.  
243. Yukarıda anlatılanların ıꢀığında Mahkeme, uygulanabilecek her türlü katma değer vergisi  
hariç olmak üzere, 13,130 Eurodan Avrupa Konseyi'nden adli yardım olarak alınan 1,050  
Euronun düꢀülerek elde edilecek meblağın Đngiliz Sterlinine çevrilerek adil tatmin talebinde  
belirtildiği ꢀekilde baꢀvuranın yasal temsilcisinin Đngiltere'deki banka hesabına yatırılmasına  
karar vermiꢀtir.  
D. Gecikme Faizi  
244. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç  
puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın benimsenmesinin uygun olacağını düꢀünmektedir.  
YUKARIDAKĐ NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE  
1. Baꢀvuranın iki oğlunun ölümü ile ilgili olarak 2. maddenin ihlal edildiğine;  
2. Baꢀvuranın iki oğlunun kaybolması ve ölümleri hakkında ulusal makamların etkili ve  
yeterli bir soruꢀturma yapmaması nedeniyle 2. maddenin ihlal edildiğine;  
3. Baꢀvuran ile ilgili olarak 3. maddenin ihlal edildiğine;  
4. Baꢀvuranın iki oğlu ile ilgili olarak 5. maddenin ihlal edildiğine;  
5. Baꢀvuran ile ilgili olarak 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
6. Baꢀvuran ve iki oğlu ile ilgili olarak, 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile birlikte,  
Sözleꢀme'nin 2,3 ve 5. maddeleriyle bağlantılı olarak 13. maddenin ihlal edildiğine;  
7. Baꢀvuran ve iki oğlu ile ilgili olarak 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ile birlikte  
Sözleꢀme'nin 2,3 ve 5. maddeleri ile bağlantılı olarak 14. maddenin ihlal edilmediğine;  
8. Sözleꢀme'nin 18. maddesinin ihlal edilmediğine;  
9. Hükümet'in Sözleꢀme'nin 38 prg. 1 (a) ile belirtilen sorumluluğunu yerine getirmediğine;  
10. a) Sorumlu Devletin, Sözleꢀme'nin 44/2 maddesi uyarınca davanın kesinlik kazanmasını  
takiben üç ay içinde, aꢀağıda belirtilen miktarların ödeme günündeki kur üzerinden sorumlu  
devletin ulusal para birimine çevrilerek baꢀvuranın Türkiye'deki banka hesabına yatırılmasına;  
i) Maddi zararla ilgili olarak iki oğlunun mirasçılarına verilmek üzere her iki oğul için  
baꢀvurana 7.000'er (yedibin euro) Euro ödenmesine;  
ii) Maddi zararla ilgili olarak baꢀvurana 29.400 Euro ödenmesine (yirmidokuzbindörtyüz  
euro);  
iii) Manevi zarar için baꢀvurana 15.000 Euro ödenmesine;  
b) Yukarıda değinilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için,  
ilgili miktara Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle  
elde edilecek oranın uygulanmasına;  
11. a) Masraf ve harcamalarla ilgili olarak, sorumlu Devletin, Sözleꢀme'nin 44/2 maddesi  
gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her türlü katma  
değer vergisi hariç, adli yardım için alınan 1.050 Euro (binelli euro) 13.130 Euro'dan  
çıkartılarak elde edilecek meblağın ödeme günündeki kur üzerinden Đngiliz Sterlinine  
çevrilerek baꢀvuranın yasal temsilcisinin Đngiltere'deki banka hesabına yatırılmasına;  
b) Yukarıda değinilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için,  
yukarıda belirtilen miktarlara Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç puan  
eklemek suretiyle oluꢀan basit faiz oranının uygulanmasına;  
12. Baꢀvuranın adil tatmin taleplerinin geri kalanının reddedilmesine;  
Karar verilmiꢀtir.  
Karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup, Mahkeme Đç Tüzüğü'nün 77/2 ve 3. paragrafları  
uyarınca 17 ꢁubat 2004 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.