CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ĐSMAĐL VE ꢀEYHMUS KĐNAY -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no:34683/07 ve 34685/07)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (34683/07 ve 34685/07) no’lu davanın nedeni,

T.C. vatandaꢀları Đsmail Kinay ve ꢁeyhmus Kinay’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 30 Temmuz 2007 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1949 ve 1955 doğumlu olup halen Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu

bulunmaktadır. 3 ꢁubat 2000 tarihinde, yasadıꢀı silahlı bir örgüte yönelik olarak düzenlenen

operasyonlar çerçevesinde baꢀvuranlar yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. Birkaç gün sonra

yetkili hakim, baꢀvuranların tutuklanmasına karar vermiꢀtir. Bilahare baꢀvuranlar hakkında,

Anayasal düzeni cebren yıkmaya teꢀebbüsten kamu davası açılmıꢀtır. Dosyada bulunan

unsurlara göre baꢀvuranlar halen tutuklu bulunmaktadır ve iꢀbu kararın kabul edildiği tarihte

baꢀvuranlar hakkında yürütülen dava Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde derdesttir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ

Olaylar ve esasa iliꢀkin ortaya koydukları sorun bakımından, baꢀvuruların benzerliğini dikkate

alan AĐHM, baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ve tek bir davada ortaklaꢀa olarak incelenmesine

karar vermektedir.

II. AĐHS’NĐN 5/3 VE 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLĐDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 5/3 ve 6/1 maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuranlar, tutukluluk ve haklarında açılan

cezai yargılama süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet, baꢀvuranların, ꢀikayetlerini en azından özü itibariyle ulusal mahkemeler önünde

sunmamaları nedeniyle iç hukuk yolunun tüketilmediğini savunmaktadır.

Tutuklama süresi ile ilgili itiraza iliꢀkin olarak, AĐHM, benzer bir itirazı incelediğini ve

reddettiğini hatırlatmaktadır (Koꢀti ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 74321/01, 3 Mayıs

2007). Yargılama süresi ile ilgili Hükümet’in yapmıꢀ olduğu itiraza iliꢀkin olarak AĐHM,

Türk hukuk düzeninin yargılanabilirlere cezai yargılama süresinin çok uzun olmasından

ꢀikayetçi olma imkanı sağlayan etkili bir iç hukuk yolu sunmadığı tespitinde bulunarak daha

önce benzer bir itirazı reddettiğini hatırlatmaktadır (bkz, Tendik ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru

no: 23188/02, 22 Aralık 2005 ve Tunce ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru numaraları: 2422/06,

3712/08, 3714/08, 3715/08, 3717/08, 3718/08, 3719/08, 3724/08, 3725/08, 3728/08, 3730/08,

3731/08, 3733/08, 3734/08, 3735/08, 3737/08, 3739/08, 3740/08, 3745/08 ve 3746/08,

13 Ekim 2009). Bu itibarla AĐHM, Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir.

Hiçbir kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eden AĐHM, baꢀvuruları kabuledilebilir

ilan etmektedir.

Esas ile ilgili olarak, Hükümet, özellikle atılı suçların niteliği, çarptırılan cezaların ağırlığı,

adalete engel olma tehlikesi, suçun tekrarı ve firar riski ile kamu düzeninin korunması

gerekliliği göz önüne alındığında, baꢀvuranların tutukluluk sürelerinin uzun olmadığını

savunmaktadır. Yargılama süresi ile ilgili olarak, Hükümet, davanın karmaꢀıklığına,dosyanın

kapsamına, baꢀvuranlar hakkında yapılan suçlamaların niteliğine, iꢀlenen suçların, sanıkların,

tanıkların, davacıların ve mağdurların sayısına oranla ve organize suçlara iliꢀkin yargılamaya

özgü zorluklar göz önüne alındığında yargılama süresinin makul olmadığı

değerlendirilmesinde bulunulamayacağını savunmaktadır. Ayrıca Hükümet’e göre, sözkonusu

yargılamanın seyrinde ulusal makamlar ihtimam göstermemekle suçlanamazlar.

Baꢀvuranlar sözkonusu argümanlara itiraz etmektedir.

Tutukluluk süresi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranların

tutukluluk süresinin baꢀvuranların yakalandığı tarih olan 3 ꢁubat 2000 tarihinde baꢀladığını ve

baꢀvuranların halen tutuklu bulunduklarını tespit etmektedir. Dolayısıyla iꢀbu kararın kabul

edildiği tarihte tutukluluk süresi dokuz yıl on bir aydan fazla sürmüꢀtür. AĐHM, benzer

davaları inceleme fırsatı bulduğunu ve müteaddit defalar AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal

edildiği sonucuna ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (bkz, diğerleri arasından, Dereci-Türkiye,

baꢀvuru no: 77845/01, 24 Mayıs 2005 ve Taciroğlu-Türkiye, baꢀvuru no: 25324/02, 2 ꢁubat

2006). Sözkonusu dava ile ulusal makamlara yüklenen zorlukları kabul eden AĐHM, yerleꢀik

içtihadı ıꢀığında yine de mevcut davada aynı sonuca ulaꢀmıꢀtır. Bu itibarla AĐHS’nin 5/3

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Yargılama süresi kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak, AĐHM, ihtilaflı yargılamanın 3

ꢁubat 2000 tarihinde baꢀladığını ve ulusal mahkemeler önünde halen derdest olduğunu

gözlemlemektedir. Yargılama süresi dokuz yıl on bir aydan fazla sürmüꢀtür ve iꢀbu kararın

kabul edildiği davanın esasına iliꢀkin hiçbir hukuki karar verilmemiꢀtir. AĐHM, mevcut

davadakine benzer sorunları ortaya koyan davaları müteaddit defalar incelemiꢀ ve AĐHS’nin

6/1 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir (Pélissier ve Sassi-Fransa, baꢀvuru no:

25444/94). Takdirine sunulan unsurların tamamını incelemesinin ardından, AĐHM,

Hükümet’in mevcut davada baꢀka bir sonuca ulaꢀmak için ikna edici hiçbir tespit ve argüman

sunmadığına kanaat getirmektedir. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, mevcut

davada yargılama süresinin uzun olduğuna ve “makul sürede yargılanma hakkı” gerekliliğini

karꢀılamadığına kanaat getirmektedir. Bu itibarla sözkonusu ꢀikayet ile ilgili olarak AĐHS’nin

6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuranların her biri 50.000 Euro maddi ve 50.000 Euro manevi tazminat talep

etmektedirler.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı görememekte

ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM, baꢀvuranların her birine, Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uygulanan orana üç puanlık bir artıꢀ

eklenerek belirlenen gecikme faizi ile birlikte 12.000 Euro manevi tazminat ödenmesi

gerektiği kanaatindedir.

Ayrıca, dokuz yıl on bir aydan fazla bir süredir davanın ulusal mahkemeler önünde halen

derdest olmasından ve baꢀvuranların tutuklu bulunmalarından dolayı AĐHM, mevcut davada,

tespit edilen ihlali gidermek için en uygun yolun, adaletin tecelli etmesi gerekliliklerini

gözeterek sözkonusu yargılamanın ivedilikle sonuçlanması veya AĐHS’nin 5/3 maddesinin

öngördüğü ꢀekli ile yargılama sırasında baꢀvuranın serbest bırakılması olacağı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere her türlü vergiden

muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranların her birine 12.000 Euro (on iki bin

Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 2 ꢁubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.