CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

JABARİ-Türkiye Davası

(40035/98)

Strazburg

11 Temmuz 2000

USULİ İŞLEMLER

1. Davanın nedeni, bir İran Vatandaşı olan Hoda Jabari’nin ("başvuran"), 26

Şubat 1998 tarihinde, İnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair

Sözleşme'nin ("Sözleşme") eski 25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa

İnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon") yaptığı başvurudur (başvuru no.

40035/98).

2. Başvuranı Mahkeme huzurunda, Ankara’da faaliyet gösteren, Av. Selahattin

Esmer temsil etmektedir. Türk Hükümeti, Mahkeme önündeki işlemler için bir

görevli atamamıştır.

3. Başvuran, Türkiye'den sınırdışı edildiği takdirde kötü muameleye maruz

kalacağını ve taşlanarak öldürüleceğini; dolayısıyla sınırdışı edilmesini engellemek

için kendisine etkili bir iç hukuk yolu sunulmadığını iddia etmektedir. Bu iki

şikayete ilişkin olarak da Sözleşme’nin 3. ve 13. maddesini öne sürmektedir.

4. Başvuru, Mahkeme'ye, Sözleşme'nin 11 No'lu Protokolü’nün yürürlüğe

girdiği (11 No'lu Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası) tarih 1 Kasım 1998 tarihinde

gönderilmiştir.

5. Başvuru, Mahkeme'nin 4. Kısım’ına verilmiş (İçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve

bu bölüm içinde Davayı inceleyecek olan daire (Sözleşme'nin 27§1 Maddesi),

İçtüzüğün 26§1 Maddesine uygun olarak teşekkül etmiştir. Mahkeme'de Türkiye'yi

temsil eden Sn. Yargıç Rıza Türmen davadan çekilmiştir (İçtüzük 28.madde). Bunun

üzerine Hükümet Sn. Feyyaz Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine atamıştır

(Sözleşme'nin 27§2 ve İçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Komisyon, eski İçtüzüğün 36. maddesi uyarınca tarafların çıkarı gözetilerek

ve adaletin doğru olarak tecelli edebilmesi için Hükümet’ten, başvuranın sınırdışı

edilmesi işleminin Komisyon karar verene değin uygulanmamasını istemiştir. 11.

Protokol’ün yürürlüğe girmesini müteakip, m. 5/2 uyarınca, Mahkeme, ikinci bir

bildiriye kadar İçtüzüğün 39. maddesinin uygulanmasını teyid etmiştir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

7. 28 Ekim 1999 tarihli bir kararla davaya bakan Daire başvuruyu kısmen kabul

edilebilir bulmuştur.

8. Başvuran ve Hükümet, esaslara ilişkin görüş bildirmişlerdir (İçtüzük m.

59/1). Daire, taraflarla istişarede bulunduktan sonra, duruşma yapılmasına gerek

olmadığına (İçtüzük m.59/2 ) ve tarafların birbirlerinin görüşlerine yazılı olarak

cevap vermelerine karar vermiştir.

OLAYLAR

I. Davaya Esas Teşkil Eden Olaylar

9. Başvuran, 1995 yılında, 22 yaşında ve bir sekreterlik okuluna devam etmekte

iken İranlı bir adam (X) ile tanışmış ve ona aşık olmuştur. Bir süre sonra da

evlenmeye karar vermişlerdir.

10. Fakat X’in ailesi evlenmelerine karşı çıkmıştır. Haziran 1997’de X başka bir

kadınla evlenmiştir. Başvuran onu görmeye ve onunla cinsel ilişkiye girmeye devam

etmiştir.

11. Ekim 1997’de başvuran ve X, birlikte caddede yürürlerken polis tarafından

durdurulmuşlar ve X evli olduğu için gözaltına alınmışlardır.

12. Başvuran, gözaltındayken bir bekaret testine tabi tutulmuş ve birkaç gün

sonra da ailesinin yardımıyla serbest bırakılmıştır.

13. Kasım 1997’de başvuran yasadışı yoldan Türkiye’ye girmiş, Şubat 1998’de

İstanbul’a geçmiş ve oradan sahte bir Kanada pasaportuyla Fransa üzerinden

Kanada’ya uçmayı denemiştir.

14. Başvuran, Paris havaalanına indiğinde Fransız polisi kendisini sahte

pasaportla yakalamıştır.

15. 4 Şubat 1998’de başvuran bir İstanbul uçağına bindirilmiş, İstanbul’a

gelişini müteakip, 5 Şubat 1998 günü saat 1’de Türkiye’ye sahte pasaportla giriş

yaptığı gerekçesiyle tutuklanmıştır. Pasaportu incelenmek için alıkonulmuştur.

16. 6 Şubat 1998’de başvuran, havaalanındaki karakoldan alınarak, İstanbul

Emniyet Müdürlüğü Yabancılar Şubesine götürülmüştür. Başvuran, Pasaport

Kanunu’na aykırı olarak Türkiye’ye sahte pasaportla giriş yaptığı gerekçesiyle

Bakırköy Cumhuriyet Savcısı’nın huzuruna çıkarılmış daha sonra da sınırdışı

edilmek üzere İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne gönderilmiştir. Başvuran Yabancılar

Şubesi’nde Irak’a gönderileceğini anladığında kendisinin İran vatandaşı olduğunu

söylemiş ve iltica talebinde bulunmuştur. Başvuru süresinin geçmesi nedeniyle polis

başvuruyu reddetmiştir. Zira, 1994 tarihli Mülteciler Yönetmeliği uyarınca

başvuranın Türkiye’ye girişinden itibaren 5 gün içinde iltica talebinde bulunması

gerekmektedir.

17. Başvurana göre, kendisi 26 Mart 1998 tarihine kadar Yabancılar Şubesi’nde

gözaltında tutulmuştur. Bu tarihten sonra, Birleşmiş Milletler MültecilerYüksek

Komiserliği’nin (BMMYK) müdahalesini müteakip başvuran, İstanbul’da bir otele

yerleştirilmiştir.

18. 12 Şubat 1998’de BMMYK’dan bir memur, yetkililerin izniyle,

1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi (Cenevre Sözleşmesi)

uyarınca, başvuranla iltica talebine ilişkin olarak görüşmüştür. 16 Şubat 1998

tarihinde, İran’a gönderildiği takdirde kendisini gerçek anlamda işkence ve ölüm

tehlikesi beklediğinden dolayı başvurana, BMMYK tarafından mülteci statüsü

verilmiştir.

19. 8 Mart 1998 tarihinde başvuran sınırdışı edilme kararına karşı

Ankara İdare Mahkemesi’ne başvurmuş ve yürütmenin durdurulmasını istemiştir.

20. 16 Nisan 1998’de adı geçen mahkeme, başvuranın dilekçesini

sınırdışı etme kararında kanuna aykırı bir durum olmadığı için reddetmiş ve kararın

uygulanması halinde onarılması mümkün olmayan zararların meydana gelmeyeceği

gerekçesiyle de yürütmenin durdurulmasına gerek olmadığı sonucuna varmıştır.

21. 4 Kasım 1998 tarihinde, Ankara İdare Mahkemesi, Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi uyarınca başvurusu sonuçlanana kadar ikamet izni verildiği için

sınırdışı edilme tehlikesinin kalmadığı gerekçesiyle başvuranın serbest bırakılmasına

karar vermiştir.

II. İlgili İç Hukuk

A. A. A. İdare Hukuku Hükümleri

22. Türk Anayasası m.125 aşağıdaki gibidir:

“İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır (...).

İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların

doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte

gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar

verilebilir (...)”

23. Anayasa’nın 155. maddesi aşağıdaki gibidir:

“Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı

merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla

gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. (...)”

24. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi

Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesi aşağıdaki

gibidir.

“İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk

derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki

(a) (a) (a) iptal davalarını

(b) (b) (b) tam yargı davalarını

(c) (c) (c) (...)

çözümler.”

25. Danıştay Kanunu’nun 25. maddesi aşağıdaki gibidir:

“İdare mahkemeleri ile vergi mahkemelerince verilen nihai kararlar ve ilk

derece mahkemesi olarak Danıştayda görülen davalarla ilgili nihai kararlar

Danıştayda temyiz yoluyla incelenir ve karara bağlanır.”

B. B. Sığınma Arayanlarla İlgili Hukuk ve Uygulama

26. Türkiye, 1951 Mültecilerin statüsüyle ilgili Cenevre Sözleşmesi’ni ve ona

bağlı 1967 tarihli Protokolü onaylamıştır. 1951 Sözleşmesi uyarınca Türkiye,

sığınmacı statüsünün verilişini Avrupa’dan gelenlerle sınırlamak amacıyla, coğrafi

tercih seçeneğini uygulamaktadır. İnsani nedenlerle, Avrupa dışındaki ülkelerden

gelen ve 3. bir ülkeye yerleştirilene kadar kendilerine BMMYK tarafından

‘sığınmacı’ statüsü verilen kişilere Türkiye, geçici ikamet izni vermektedir.

27. İçişleri Bakanlığı’nca 30 Kasım 1994 tarihinde mülteciler veya 3.bir

ülkeye yerleştirilecek olanlarla ilgili bir yönetmelik çıkarılmıştır. Bu yönetmeliğe

göre, Türkiye’ye sığınma aramak için gelen yabancılar, Türkiye’ye gelişlerinden

itibaren 5 gün içinde sığınma taleplerini polise bildirmek zorundadırlar. Yasadışı

yollarla girenlerin bu taleplerini, ülkeye giriş yaptıkları yere en yakın noktadaki

yerleşim birimindeki polise bildirmeleri gerekmektedir. Ülkeye yasal olaral giren

sığınma arayanlar, sığınma taleplerini ülkeye girdikleri tarihten itibaren 5 gün içinde

yapmak koşuluyla herhangi bir şehirde yapabilirler.

28. Ülkeye yasadışı yollardan giren ve girişinden itibaren yetkili

makamlara 5 gün içinde sığınma başvurusunda bulunmayanlar sığınmacı olarak

kabul edilmezler.

29. Sığınma talepleri İçişleri Bakanlığı tarafından incelenir. Avrupa dışı

bir ülkeden Türkiye’ye gelip de sığınma arayanlardan olumlu yanıt alanlar, başka bir

yere yerleştirilmek için durumlarını BMMYK’ne iletebilirler. İçişleri Bakanlığı,

sığınma başvurusunu, Türkiye’nin 1951 Cenevre Sözleşmesi uyarınca yükümlendiği

sorumluluklar açısından değerlendirir ve Dışişleri Bakanlığı ile ilgili bakanlıkların

ve kuruluşların görüşlerine başvurur. Talepleri kabul edilmeyen yabancılar yerel

makamlar tarafından sınırdışı edilirler.

30. Ocak 1999 tarihinde 1994 tarihli Mülteciler Yönetmeliği’nde bir

değişiklik yapılmış ve sığınma talebinin yapılması gereken 5 günlük süre 10 güne

çıkarılmıştır. Dahası, sığınma talebi reddedilen bir sığınma arayan, artık, red

kararından itibaren 15 gün içinde yetkili valiliğe itiraz edebilmektedir. İtiraz

başvurusu bir üst makam tarafından değerlendirilmektedir.

C. İran’da Zina Suçuna Verilen Cezayı Yorumlayan Uluslararası

Belgeler

31. Uluslararası Af Örgütü 1999 yılı raporunda, işkence ya da eziyet cezasının

veya insanlık dışı ya da onur kırıcı cezaların verilmeye devam edildiğini

bildirmektedir. Falaka cezası, ölüm cezasıyla birlikte en fazla verilmekte olan

cezalardandır. Raporda, yabancı bir işadamıyla suç ortaklığı yapmakla suçlanan

İranlı bir kadının, yasadışı cinsel ilişkiye girdiğini itiraf etmesinden sonra 100

değnekle cezalandırıldığı bildirilmektedir. Cezanın uygulanıp uygulanmadığı

bilinmemektedir. Kasım 1999’da yine bir İranlı, zina suçu işlediği iddiasıyla, Lahijan

kasabasında, taşlanarak öldürülmek üzere beline kadar gömüldüğü çukurdan

kaçtıktan sonra beraat etmiştir.

32. 25 Şubat 2000 tarihinde ABD Dışişleri Bakanlığı’nın açıkladığı İnsan

Hakları Uygulamalarına İlişkin 1999 Ülke Raporlarının İran hakkındaki bölümünün

ortaya koyduğu gibi, taşlama ve falaka da dahil olmak üzere İran’da çok sert cezalar

verilmektedir. İslami Ceza Kanunu’nun 102. Maddesi yetkililerin recm cezasını

yerine getirirken yapması gerekenleri ayrıntılı bir biçimde saymıştır: “Zina edenin

taşlanma cezası, kadın ise göğüslerinin üstüne kadar, erkek ise beline kadar bir

çukura gömüldükten sonra yerine getirilir.” Basında çıkan haberlere göre Hazar

Denizi kıyısındaki Babol kasabasında bir adam Nisan 1999’da taşlanarak

öldürülmüştür. Bu kişinin üç oğlunu öldürdüğü iddia edilmektedir. Taşlanmanın

öncesinde kendisine 60 değnek vurulmuştur. İlk taş, zanlıyı ölüm cezasına çarptıran

hakim tarafından atılmıştır. Sözkonusu kanun ayrıca, cinayet mağdurlarına ölüm

cezasının yerine getirilmesinde yer alma hakkı da tanımıştır.

HUKUK

I. Sözleşmenin 3. Maddesinin İhlali İddiası

33. Başvuran, İran’a gönderilmesinin, kendisinin, Sözleşme’nin 3. maddesiyle

yasaklanan muameleye maruz kalmasına yol açacağını iddia etmektedir. 3. madde

hükmü şöyledir:

“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi

tutulamaz.”

34. Başvuran İran’da zina suçu işlediğini ve kendisine karşı cezai takibat

başlamadan önce oradan ayrılmak zorunda kaldığını söylemektedir. Muhtemelen,

bundan dolayı yargılanacağını ve insanlık dışı bir cezaya çarptırılacağını da

eklemektedir. Bu iddiasını da desteklemek için Uluslararası Af Örgütü’nün

hazırladığı rapora dayanarak İran’da zina suçu işleyen kadınların taşlanarak

öldürülme cezasına çarptırıldıklarını dile getirmektedir. Başvuran, kendisine,

BMMYK tarafından ortada sağlam gerekçeli bir öldürülme korkusu mevcut

bulunduğu için sığınmacı statüsü verildiğini vurgulamaktadır.

35. Başvuran Mahkeme’nin yerleşmiş içtihatına dayanarak, İran hukukunda zina

suçunun cezası olarak öngörülen falaka, kırbaç ve taşlanarak öldürülme cezalarının

Sözleşme’nin 3. maddesi bağlamındaki yasaklanmış muamele tarzları içersinde

değerlendirilmesi gerektiğini de iddia etmektedir.

36. Hükümet cevaben, Türkiye’nin, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ne taraf

olduğunda sadece Avrupa ülkelerinden gelen sığınma arayanlara sığınmacı statüsü

vermeyi taahhüt ettiğini, yani sözleşmenin taraf devletlere tanıdığı coğrafi tercih

seçeneğinden yararlandığını söylemektedir (bkz.26. paragraf). Fakat insani

sebeplerle, başvuranın durumunda olduğu gibi, 3. bir ülkeye yerleştirilene kadar

kendilerine BMMYK tarafından sığınmacı statüsü tanınan Avrupa dışından sığınma

arayanlara, geçici ikamet izni verilmektedir. Başvuran, 1994 tarihli Sığınmacılara

ilişkin Yönetmelik tarafından öngörülen 5 günlük süre koşuluna uymadığı için

geçici ikamet imkanı kendisine tanınamamıştır.

37. Hükümet başvuranın korkularının nedenini sorgulamaktadır. Hükümete göre

başvuranın 1997’de Türkiye’ye geldiğinde yetkililere veya BMMYK’ne başvuruda

bulunmamış olması Sözleşme’nin 3. maddesi bağlamındaki iddialarıyla

çelişmektedir. Kendisi Paris Havaalanına inince de iltica talebinde bulunmamıştır.

Hükümet’e göre başvuran Kanada’ya girebilmeyi başarsaydı bile orada iltica

talebinde bulunup bulunmayacağı şüphelidir.

38. Mahkeme, Sözleşmeci tarafların, uluslararası andlaşmalarla yükümlendikleri

zorunluluklar saklı kalmak üzere, yabancıların ülkelerine giriş, ikamet ve sınırdışı

edilmelerini düzenleme hakları bulunduğunu teyit eder. Ayrıca, siyasi iltica hakkı ne

Sözleşme’nin ne de ona bağlı protokollerin kapsamına girmektedir (bkz. 30 Ekim

1991 tarihli Vilvarajah vd.- İngiltere kararı, A serisi no. 215, s.34, §.102).

Fakat, Mahkeme’nin yerleşmiş içtihadına göre, söz konusu kişinin, sınırdışı

edildiği takdirde kabul eden ülkede 3.maddeye aykırı bir muameleyle karşılaşma

tehlikesi bulunmaktaysa, sınırdışı etme işlemi 3. madde uyarınca bir soruna yol

açmakta ve dolayısıyla bu durum Sözleşme’ye göre devletin sorumluluğunu teşkil

etmektedir. Bu şartlar altında, 3. madde, söz konusu kişinin o ülkeye sınırdışı

edilmemesini zorunlu kılmaktadır (bkz. 7 Temmuz 1989 tarihli Soering-İngiltere

kararı, A Serisi no.161, s.35, §§ 90-91, 20 Mart 1991 tarihli Cruz Varas vd.-İsveç

kararı, A Serisi no.201, s.28, §§ 69-70, ve 15 Kasım 1996 tarihli Chahal-İngiltere

kararı, RD 1996-V, s.1853, §§ 73-74).

39. Mahkeme’ye göre, 3. maddenin demokratik bir toplumdaki temel

değerlerden birini içerdiği ve mutlak ifadelerle işkenceyi ya da insanlık dışı veya

aşağılayıcı muamele ya da cezayı yasakladığı göz önünde bulundurularak, bir bireyin

3. bir ülkeye sınırdışı edildiği takdirde o ülkede 3. madde tarafından yasaklanmış bir

muameleye maruz kalacağına ilişkin iddiası mutlaka titiz bir irdelemeden

geçirilmelidir (bkz. üstte adı geçen, Chahal kararı, s. 1855, §79, ve s. 1859, §96).

40. Mahkeme, davalı Devlet görevlilerinin başvuranın iddiasına ilişkin olarak

anlamlı bir değerlendirmede bulunmadıkları kanaatindedir. Başvuranın 1994

Mülteciler Yönetmeliği’nce öngörülen koşulları yerine getirmemesi onu, İran’a

sınırdışı edilmesinden kaynaklanan korkularının gerçek nedeninin irdelenmesinden

mahrum bırakmıştır (bkz. 16. Paragraf). Mahkemeye göre, bir iltica başvurusunda

bulunmak için bu tür kısa süreli otomatik ve mekanik bir sınırlama Sözleşme’nin 3.

maddesinde öngörülen temel hakkın korunmasıyla çelişmektedir. Başvuranın iltica

talebinin arkasında yatan nedenleri araştırmak ve kendisine isnad edilen suç ışığında

maruz kalacağı tehlikeyi değerlendirmek BMMYK’nin görevidir. Ankara İdare

Mahkemesi başvuranın temyiz başvurusu üzerine, sınırdışı edilme kararını, daha

zorlayıcı bir sorun olan başvuranın korkuları bakımından değil şekli bir yasallık

bakımından değerlendirmiştir.

41. Mahkeme, BMMYK’nin başvuranın sınırdışı edilseydi yüzyüze kalacağı

tehlikeye ilişkin yaptığı değerlendirmeye gereken önemi vermelidir. BMMYK

başvuranla görüşmüş ve korkularının sağlamlığını ve zina suçu nedeniyle İran’da

kendisine yönelik olarak başlatılan cezai kovuşturma iddiasının gerçekliğini

değerlendirme fırsatı yakalamıştır. Hükümet’in başvuranın güvenilirliğini

Uluslararası Af Örgütü’nün İran’da zina suçu işleyen kadınlara verilen cezalarla ilgili

bulgulara dayanarak değerlendirmediği gözlemlenmektedir (bkz. 34. paragraf).

Başvuranın karşı karşıya kaldığı tehlikenin davaya bakılma zamanındaki tehlike

olduğunu gözönünde bulunduran Mahkeme, başvuranın ülkesinin zina suçuna hala

çok kötü bir biçimde ceza verdiği ve daha insancıl bir ceza verme yönünde bir

gelişim kaydetmediği kanaatindedir. Mahkeme İran’daki mevcut durumu ve zina

suçuna verilen recm cezasının hala kanunlarda yer aldığını ve bu cezaya yetkililerin

başvurabildiğini göz önünde bulundurmaktadır (bkz. 31. ve 32. paragraflar).

42. Üstteki mülahazalardan hareketle, Mahkeme, başvuranın İran’a döndüğü

takdirde 3. maddeye aykırı bir muameleye maruz kalacağını kanıtladığı sonucuna

varmıştır.

Dolayısıyla, başvuranın İran’a sınırdışı edilmesi işlemi, eğer icra edilirse, 3.

maddenin ihlaline yol açacaktır.

II.II. Sözleşme’nin 13. Maddesinin İhlali İddiası

43. Başvuran, iltica başvurusunun süresinde yapılmadığı gerekçesiyle verilen

red kararını temyiz edebileceği etkili bir iç hukuk yolu mevcut bulunmadığı için

Sözleşme’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. 13. madde aşağıdaki

gibidir:

“Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes,

ihlal fiili resmi görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış

da olsa, ulusal bir makama etkili bir başvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

44. Başvuran, iltica başvurusun süresinin geçmesi nedeniyle kendisine,

İran’a sınırdışı edilmekten niçin korktuğunu açıklama fırsatı sunulmadığını

söylemektedir. Kendisine iltica başvurusunun reddi kararını temyiz etme olanağı da

sunulmamıştır. Başvuranın Ankara İdare Mahkemesi önündeki davası da, bu

mahkeme sınırdışı etme kararına ilişkin olarak yürütmenin durdurulması kararı

almadığı için etkili bir iç hukuk yolu olarak değerlendirilemez. Anılan Mahkeme

başvuranın sınırdışı edilme işleminin yürütülmesinin durdurulmasına gerek olmadığı

yönündeki kararına, bu karar geçici nitelikte olduğu ve ayrı bir karar alınması

gerektiği için ayrıntılı gerekçeler de göstermemiştir.

45. Hükümet, Ankara İdare Mahkemesi’nin başvuranın, yürütmenin

durdurulması ve sınırdışı edilme kararının iptali istemini reddettiğini kabul

etmektedir. Fakat, başvuran, iltica talebinin reddi kararının iptalini talep etmemiştir.

Ankara İdare Mahkemesi, henüz sınırdışı etme kararı alınmadığı için başvuranın bu

kararla ilgili talebini reddetmiştir.

46. Anayasa’nın 125. maddesindeki hükümlerle ilgili olarak (bkz 22. paragraf)

Hükümet, mahkemelerin, idari bir işlem eğer davacıya onarılamaz zararlar verecekse

ve açıkça hukuka aykırı ise o karara ilişkin olarak yürütmeyi durdurma kararı

almakla yetkilendirildiklerini söylemektedir. Dahası, idare mahkemelerinin vermiş

oldukları kararlar Danıştay’da temyiz edilebilmektedir (bkz 25. paragraf).

47. Bu sebeplerden dolayı, Hükümet başvuranın önünde sınırdışı edilme kararını

temyiz edebileceği etkili iç hukuk yollarının mevcut olduğunu iddia etmektedir.

48. Mahkeme, 13. maddenin sözleşmedeki temel hak ve özgürlüklerin iç hukuk

düzeninde uygulanmasını sağlayacak bir iç hukuk yolunun mevcudiyetini güvence

altına aldığını hatırlatır. Söz konusu madde, bu nedenle, sözleşmeci taraflara bu

hüküm uyarınca yükümlendikleri taahhütlere ne şekilde uyacakları hususunda belli

bir takdir hakkı tanımış olmasına rağmen, Sözleşme uyarınca yapılan bir şikayeti

araştırmak ve bu şikayetin sebebini ortadan kaldırmakla görevli bir ulusal makamın

mevcudiyetini sağlayan bir iç hukuk yolunu gerektirmektedir.

49. Mahkeme, iç hukuk makamlarının başvuranın İran’a gönderildiği takdirde

tehlikede olacağı iddiasını değerlendirmediklerini tekrarlar. Şekil şartlarını yerine

getirmediği için başvuranın iltica talebinin reddi kararı temyiz edilememiştir. Elbette

başvuran sınırdışı edilme kararının hukukiliğini de temyiz etme olanağına sahipti.

Fakat bu tür bir dava başvurana ne yürütmenin durdurulmasını ne de tehlikede

olduğuna ilişkin iddiasının esaslarının incelenmesini sağlamaktadır. Ankara İdare

Mahkemesi başvuranın sınırdışı edilmesi kararının bütünüyle iç hukuk doğrultusunda

alındığı kanaatindedir. Bu tür bir karara vararak adı geçen mahkeme, BMMYK’nın

başvuranı Cenevre Sözleşmesi uyarınca mülteci olarak tanıma kararı karşısında bile

başvuranın şikayetinin gerçekliğini değerlendirmeyi gerekli görmemiştir.

50. Mahkeme’ye göre, işkence ve kötü muamele iddiası gerçekleştiği takdirde

zararın onarılamazlığı ve 3. maddeye atfedilen önem göz önünde

bulundurulduğunda, 13. madde uyarınca etkili bir iç hukuk yolu kavramı, 3.

maddeye aykırı bir muameleyle karşılaşma korkusuna ilişkin haklı gerekçeler

mevcutsa, bağımsız ve kapsamlı bir incelemeyi gerekli kılmaktadır. Ankara İdare

Mahkemesi bu tür koruma önlemlerinden herhangi birini almadığı için Mahkeme,

Hükümet’in dayandığı temyiz yollarınının 13. maddenin öngördüğü yükümlülükleri

yerine getirmekten uzak olduğu sonucuna varmıştır.

Dolayısıyla 13. madde ihlal edilmiştir.

II.III. Sözleşmenin 41. Maddesinin İhlali

51. 41. madde hükmü şöyledir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar

gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. A. A. Zarar

52. Başvuran, başvuru formunda adil tatmine ilişkin talebini belirtmiştir. Bu

talebini kabuledilebilirlik öncesinde sunulan 17 Haziran 1999 tarihli görüşlerde de

yinelemiştir. Sözleşme’nin 41. maddesine yönelik talepleriyle ilgili olarak ayrıntılı

bilgi sunulmamıştır.

53. Hükümet, yargılamanın hiçbir aşamasında başvuranın taleplerini açıkça

cevaplamamıştır.

54. Mahkeme, işbu dava koşullarını göz önünde bulundurarak, Sözleşme’nin 3.

maddesinin ihlali tehlikesinin tespiti ve sözleşmenin 13. maddesinin gerçekten

ihlalinin tek başına başvuranın uğramış olduğu manevi zararın adil tatminini

gerektirdiğini düşünmektedir.

A. A. B. Masraflar

55. Başvuran, başvuru formunda davasını Sözleşme organları önüne

getirebilmek için yaptığı masrafların karşılanmasını talep etmiştir. Sözleşme’nin 41.

maddesine yönelik talepleriyle ilgili olarak ayrıntılı bilgi sunulmamıştır. Başvuran,

Avrupa Konseyi’nden 5.000 Fransız Frangı tutarında adli yardım almıştır.

56. Hükümet bu başlık altında herhangi bir görüş bildirmemiştir.

57. Mahkeme, başvuranın yaptığı masraflara ilişkin olarak ayrıntılı bilgi

vermemesi karşısında, Avrupa Konseyi’nden aldığı adli yardım miktarı olan 5,000

Fransız Frangı’nın yargılama masrafları olarak yapılan harcamaları karşılamaya

yeteceğini düşünmektedir.

Bu Nedenlerden Dolayı, Mahkeme, Oybirliğiyle

1.1. Başvuranın İran’a sınırdışı edilmesi kararının uygulanması durumunda

Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edileceğine;

1.2. Sözleşme’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;Sözleşme’nin 3. maddesinin

ihlali tehlikesiyle sözleşmenin 13. maddesinin ihlalinin tespitinin, tek başına,

başvuranın uğramış olduğu manevi zararın adil tatmini için yeterli olduğuna;

1.3. Başvuranın adil tatmine ilişkin diğer taleplerinin reddine;

Karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce olarak verilmiş ve 11 Temmuz 2000 tarihinde

Strazburg’taki İnsan Hakları Binası’ndaki halka açık duruşmada tefhim edilmiştir.

Vincen Berger

Sekreter

Georg

Ress

Başkan