COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

KABASAKAL VE ATAR – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 70084/01 ve 70085/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

19 Eylül 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup, ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaꢀları Selim Kabasakal ve Hasan Atar’ın (“baꢀvuranlar”),

Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34.

Maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 13

Aralık 2000 tarihinde yapmıꢀ olduğu 70084/01 ve 70085/01 no’lu baꢀvurulardır.

Baꢀvuranları Ankara’da yaꢀayan H. Erdoğan ve L. Kanat temsil etmektedir.

Baꢀvuranlar, kendilerini yargılayan Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri bir

hakim bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil biçimde

yargılanmadıklarını ve Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine

bildirilmediğini iddia etmiꢀlerdir.

OLAYLAR

DAVANIN OLAYLARI

Sırasıyla 1979 ve 1977 doğumlu baꢀvuranlar Selim Kabasakal ve Hasan Atar, AĐHM’ye

baꢀvuru yaptıkları tarihte Ordu cezaevinde bulunmaktaydılar.

Baꢀvuranlar, 11 Kasım 1998 tarihinde, Sivas Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı terörle

mücadele ꢀubesi tarafından, yasadıꢀı TDP¹örgütüne üye oldukları gerekçesiyle gözaltına

alınmıꢀlardır.

18 Kasım 1998 tarihinde hakim huzuruna çıkarılmıꢀlar ve tutuklu yargılanmalarına karar

verilmiꢀtir.

Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 31 Aralık 1998 tarihinde bir

iddianame hazırlamıꢀ ve baꢀvuranları, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. Maddesi uyarınca

yasadıꢀı örgüt üyeliğiyle suçlamıꢀtır.

Mahkeme, 5 ꢁubat 1999 tarihinde, baꢀvuranları dinlemiꢀtir. Kabasakal kendisine

yöneltilen suçlamaları kısmen kabul ettiğini ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda, diğer hususlar

meyanında, TDP’nin silahlı güçlerine katılmak istediğini ve kırsal kesime doğru

gitmekteyken, diğer sanıkla beraber gözaltına alındığını söylemiꢀtir. Diğer baꢀvuran Atar da,

diğer hususlar meyanında, sanık Kabasakal ile birlikte örgütün kırsal kadrosuna katılamadan

gözaltına alındığını ifade etmiꢀtir. Atar örgütün üyesi değil sempatizanı olduğunu eklemiꢀtir.

Baꢀvuranlar, polise verdikleri ifadeleri baskı altında verdiklerini öne sürerek reddetmiꢀlerdir.

20 Nisan 1999 tarihinde, Kabasakal, sözkonusu örgütün üyesi olmadığını ve örgütün

hiçbir eylemine katılmadığını, ayrıca örgüt üyeleriyle yapılacak bir toplantıya katılamadan

gözaltına alındığını belirtmiꢀtir.

13 Temmuz 1999 tarihinde yapılan duruꢀmada, askeri hakimin yerine getirilen sivil

hakim, ilk kez, davayı gören mahkemenin üyesi olarak bulunmuꢀtur. Bu duruꢀmada ve 10

¹Devrimci Halk Partisi.

Ağustos 1999 tarihinde yapılan bir sonraki duruꢀmada, mahkeme, usule iliꢀkin bazı kararlar

almıꢀ ve sanıkları dinlemiꢀtir.

12 Ekim 1999 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranların, Türk Ceza Kanunu’nun 168 §

2. Maddesi ile 3713 Sayılı Kanunun 5. Maddesi uyarınca suçlu bulunup, mahkum edilmelerini

talep etmiꢀtir.

Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi, 26 Ekim 1999 tarihinde, baꢀvuranları suçlu bulmuꢀ

ve on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, 6 Aralık 1999 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararının temyizi

için Yargıtay’a baꢀvurmuꢀlardır. Baꢀvuranlar, dilekçelerinde, iç hukuku dayanak alan

argümanlar sunmuꢀlar ve özellikle polise verdikleri ifadelerin gerçek olmadığını ileri

sürmüꢀlerdir.

5 Haziran 2000 tarihinde yapılan duruꢀmanın ardından, Yargıtay, baꢀvuranların temyiz

talebini reddetmiꢀ ve ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Yargıtay’ın bu kararı,

baꢀvuranların vekili gıyabında, 14 Haziran 2000 tarihinde ilan edilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, belirlenemeyen bir tarihte cezaevinden salıverilmiꢀlerdir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, davalarını gören Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri

hakim bulunması nedeniyle adil biçimde yargılanmadıklarından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca,

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine bildirilmediğini, dolayısıyla

karꢀı iddialarını sunma olanağından yoksun bırakıldıklarını belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,

AĐHS’nin 6. Maddesi’nin 1. fıkrası ile 3. fıkrasının (b) bendine dayanmıꢀlardır.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnız 6 § 1. Madde bakımından incelenmesi gerektiğini

kaydetmektedir. Bu maddeye göre:

“Herkes, … kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuꢀ bağımsız

ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek hakkına

sahiptir.”

A. Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Hükümet, 18 Haziran 1999 tarih ve 4388 Sayılı Kanun uyarınca, AĐHS’nin koꢀullarını

yerine getirmek amacıyla, Devlet Güvenlik Mahkemeleri heyetlerinden askeri hakimlerin

çıkarılmaları için düzenlemeler yapıldığını belirtmiꢀtir. Bununla bağlantılı olarak, Hükümet,

bu davada, Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde bulunan askeri yargıcın,

baꢀvuranların avukatı davanın esaslarına iliꢀkin savunmalarını sunmadan önce zaten sivil bir

hakimle değiꢀtirildiğine ve baꢀvuranların üç sivil hakimden oluꢀan Devlet Güvenlik

Mahkemesi tarafından suçlu bulunduğuna iꢀaret etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Hükümet’in argümanlarını kabul etmemiꢀlerdir. Özellikle, Erzurum Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin, askeri hakimin iꢀtirak ettiği iꢀlemleri, askeri hakimin yerine sivil

hakim getirildikten sonra yinelemediğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nde görev yapan askeri hakimlerin statüleriyle

ilgili belirli bazı yönlerin, bu hakimlerin yürütmeden bağımsızlıklarını ꢀüpheli kıldığı

kanısındadır (bkz. Incal – Türkiye, § 68 ve Çıraklar – Türkiye, § 39). AĐHM, ayrıca, Öcalan –

Türkiye davasında da, askeri hakim, ilgili cezai yargılamalarda yürürlükte olmaya devam eden

ara kararlara iꢀtirak ettiğinde, bu yargılamalar sırasında, karar verilmeden önce, askeri

hakimin sivil hakimle değiꢀtirilmesinin, baꢀvuranın davayı gören mahkemenin bağımsızlığı

ve tarafsızlığıyla ilgili haklı olarak sahip olduğu endiꢀeleri, Devlet Güvenlik

Mahkemeleri’nde sonradan izlenen usullerin bu endiꢀeleri yeterince bertaraf ettiği

belirlenmediği sürece, ortadan kaldırmayı sağlamadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu davada, AĐHM, askeri hakimin, 13 Temmuz 1999 tarihinde mahkeme heyetinden

çıkarılmadan önce, bir hazırlık duruꢀması ile esas hakkında altı duruꢀmada yer aldığını

kaydeder. Bu duruꢀmalarda, ulusal mahkeme, hem baꢀvuranlar da dahil sanıkları hem de

ꢀahitliği baꢀvuranların davasıyla bağlantısı olmayan bir tanığı pek çok kez dinlemiꢀtir. Ayrıca,

ulusal mahkeme, usule iliꢀkin ikinci derece tedbirler de almıꢀtır. Öte yandan, ulusal mahkeme,

bu duruꢀmalar sırasında, önem taꢀıyan, özellikle de baꢀvuranların savunma hakları yararına

hiçbir ara karar almamıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM, askeri hakimin yerini sivil hakim aldıktan

sonra, ulusal mahkemenin, esas hakkında beꢀ duruꢀma daha yaptığını ve bu duruꢀmalar

sırasında baꢀvuran da dahil sanıkları birkaç kez dinlediğini kaydeder. Ayrıca, hem

Cumhuriyet Savcısı’nın hem de baꢀvuranların nihai görüꢀ ve savunmaları, üç sivil hakimden

oluꢀan mahkeme heyeti huzurunda okunmuꢀtur. Bu nedenle, özellikle askeri yargıcın sivil

hakimle değiꢀtirilmesinin öncesi ve sonrasında yapılan adli iꢀlemlerin her birinin önemini

gözönüne alarak, AĐHM, bu davada askeri yargıcın iꢀtirak ettiği iꢀlemlerin hiçbirisinin, askeri

yargıcın gitmesinin ardından acilen yenilenmeyi gerektirmediği sonucuna varmıꢀtır (bkz.

Ceylan – Türkiye, 68953/01).

Dava bütün olarak yorumlandığında, AĐHM, davanın özel koꢀullarında, dava sona

ermeden askeri yargıcın sivil hakimle değiꢀtirilmesinin, baꢀvuranların davayı gören

mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili haklı olarak sahip olduğu endiꢀeleri ortadan

kaldırdığı sonucuna varmıꢀtır (Yılmaz – Türkiye, 62230/00).

Dolayısıyla, bu baꢀlık altında, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

B. Yargılamanın hakkaniyete uygunluğu

Hükümet, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnemesinin bağlayıcı nitelik taꢀımadığını ve

bunun, genellikle, ilk derece mahkemesinin kararının onanması mı yoksa bozulması mı

gerektiğini kısaca ifade eden bir sayfalık bir belge olduğunu öne sürmüꢀtür. Hükümet,

Yargıtay Kanunu’nun 99. Maddesi uyarınca, Yargıtay’a sunulmuꢀ tüm belgelerin taraflarca

incelenebilmesi nedeniyle, baꢀvuranların, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀlerini telefon

veya faks yoluyla ya da bizzat kendilerinin öğrenebileceğine iꢀaret etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar Hükümet’in argümanlarını reddetmiꢀtir. Özellikle, Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin içeriğini ilk kez Yargıtay’da yapılan duruꢀma sırasında

öğrendiklerinden ötürü, savunmalarını hazırlamak için yeterli süreye sahip olmadıklarını iddia

etmiꢀlerdir.

AĐHM, aynı ꢀikayeti geçmiꢀte de incelediğini ve AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal

edildiği sonucuna vardığını kaydeder (bkz. Abdullah Aydın – Türkiye (no.2) 63739/00 ve

Ayçoban ve Diğerleri – Türkiye, 42208/02, 43491/02 ve 43495/02).

AĐHM bu davayı incelemiꢀ ve yukarıda bahsedilen davalarda tespit ettiklerinden

sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Buna göre, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara

bildirilmemesi nedeniyle, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, toplam olarak, maddi zararları için 30.000 Euro, manevi zararları için ise

20.000 Euro talep etmiꢀlerdir.

Hükümet görüꢀ belirtmemiꢀtir.

Baꢀvuranların maruz kaldıklarını iddia ettikleri maddi zararla ilgili olarak ise, AĐHM,

baꢀvuranların bu taleplerini destekleyici hiçbir makbuz veya belge ibraz edemediklerini

kaydeder. Buna göre, AĐHM, bu talebi reddeder.

AĐHM, ayrıca, ortada bir ihlal olduğunun tespit edilmesinin, baꢀvuranların maruz kaldığı

her türlü manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tazmin teꢀkil ettiği kanısındadır (bkz. Parsil –

Türkiye, 39465/98 ve yukarıda kaydedilen, Ayçoban ve Diğerleri § 32).

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar, avukatlık masrafları için 10.000 Euro, hem ulusal mahkemelerde hem de

AĐHM’de meydana gelen mahkeme masrafları için ise 1000 Euro talep etmiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, taleplerini, Ankara Barolar Birliği’nin tavsiye ettiği asgari ücret tarifesine

dayandırmıꢀlardır. Öte yandan, taleplerini desteklemek için herhangi bir makbuz veya belge

sunmamıꢀlardır.

Hükümet görüꢀ bildirmemiꢀlerdir.

AĐHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,

sahip olduğu bilgiler ve yukarıda bahsedilen ölçütler ıꢀığında, iç hukuktaki süreçte oluꢀan

mahkeme masraflarının karꢀılanması talebini reddetmiꢀ ve baꢀvurana, AĐHM’de açılan dava

için 1000 Euro tutarında tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranlara karꢀı açılan davanın bir bölümünde Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde

askeri hakim bulunması nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;

2. Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın Yargıtay’a sunduğu tebliğnamenin baꢀvuranlara

bildirilmemesiyle ilgili olarak AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu Devlet’in, mahkeme masrafları için 1000 Euro (bin euro) yargılama

masraflarının, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai kararın verildiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Sorumlu Devlet’in ulusal para birimine

çevirip, ek olarak bu miktarlara tabi olacak her türlü vergiyi baꢀvuranlara ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalanının reddine

KARAR VERĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 19 Eylül 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

T.L. EARLY

Zabıt Katibi

Nicolas BRATZA

Baꢀkan